Raadsvoorstel 202529527 (bijlage) Programmabegroting 2026 Versie 2

Het Damoclesbeleid en Bibob-beleid houden we actueel. We werken aan het verder versterken van de weerbaarheid van de gemeente tegen de invloed van ondermijning. Daarnaast zetten we in op het verbeteren van onze informatiepositie (data-analyse). Om beter zicht te krijgen op de voedingsbodem van ondermijnende criminaliteit in wijken en buurten, maken we gebruik van Zicht op Ondermijning. Inwoners en ondernemers krijgen voorlichting over ondermijning, de gevolgen ervan en de mogelijkheden om signalen anoniem te melden. De regio Parkstad ambieert een versteviging van de aanpak, zowel preventief als repressief, van (ondermijnende) criminaliteit om daarmee ondermijnende activiteiten zoveel als mogelijk tegen te gaan, te verstoren en te stoppen. Dit binnen het streven naar een veilig woon- en leefklimaat in zowel het buitengebied, als stedelijke en dorpse woonmilieus met actieve en vitale leefgemeenschappen, waarbij zowel een preventieve als repressieve aanpak gecombineerd wordt ingezet. Op dit moment zijn er tijdelijke gelden beschikbaar gesteld voor in ieder geval de periode 2024-2026. De basis van de regionale Act! Interventieteams is de intergemeentelijke samenwerking binnen deze regio. Het Act! Interventieteam Parkstad heeft als mantra het ondersteunen, ontzorgen en aanjagen van de bestuursrechtelijke aanpak van de ondermijnende criminaliteit in de regio Parkstad.

Daar waar wenselijk worden andere (opsporings)instanties zoals politie, Belastingdienst, NVWA en Arbeidsinspectie gevraagd aan te sluiten.

28

Gemeente Brunssum

Begroting 2026

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 7.1 We zetten in op regionale samenwerking middels de ondermijningstafel en het informatieknooppunt Parkstad. 7.2 Er is een regionaal interventieteam (het Act!) geformeerd dat (integrale) acties uitvoert op aangedragen (ondermijnings-) casuïstiek en thema’s. In elke Parkstad gemeente vinden 25 integrale actiedagen per jaar plaats. Het streven is een veilig en passend woon- en leefklimaat met actieve en vitale leefgemeenschappen en om criminele processen te verstoren. 7.3 De (bestuurlijke) weerbaarheid van de partners tegen ondermijnende en criminele invloeden wordt verhoogd. 7.4 We stellen prostitutiebeleid op en zorgen voor regionale afstemming hieromtrent. 7.5 Het BIBOB-beleid wordt geactualiseerd en toegepast op alle relevante thema’s. Hiermee wordt de integriteitstoetsing versterkt om risico’s op het gebied van ondermijning en fraude vroegtijdig te signaleren en effectief te bestrijden.

Wat kost het programma in totaal? Bedrag x € 1.000

Taakveld Lasten XT-11 - Crisisbeheersing en brandweer XT-12 - Openbare orde en veiligheid Baten XT-11 - Crisisbeheersing en brandweer XT-12 - Openbare orde en veiligheid Totaal

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 3.743 2.614 1.130 -19 0 -19 3.724

Begroting 2027 3.819 2.681 1.138 -19 0 -19 3.801

Begroting 2028 3.930 2.777 1.152 -19 0 -19 3.911

Begroting 2029 4.062 2.909 1.153 -19 0 -19 4.043

29

Begroting 2026

3. Sociaal Domein

Inleiding Het sociaal domein gaat over het geheel van diensten en beleidsterreinen die gericht zijn op het welzijn, de participatie en de zelfredzaamheid van inwoners. Met als doel het verbeteren van de kwaliteit van leven en het bevorderen van sociale cohesie in de samenleving. Zowel de beleidsvelden jeugd, Wmo, participatie en armoede alsook de beleidsvelden gezondheid, sport, onderwijs, cultuur en evenementen vallen hieronder De transitie in het Sociaal domein in 2015, ging primair om de overheveling van taken, bevoegdheden en financiën van het Rijk naar gemeenten met daarbij de opgave van een verschuiving van klassieke hulpverlening naar moderne ondersteuning, van 'zorgen voor' naar 'zorgen dat'. Dit vraagt om een beweging naar een faciliterende rol van de gemeente en regie en eigenaarschap bij de inwoners. Deze beweging heeft nog steeds onze aandacht. Inmiddels is de samenleving verandert en stijgt de ondersteuningsvraag. Landelijk wordt voorspeld dat de zorguitgaven per persoon zullen toenemen door de vergrijzing, meer mensen (vooral jongeren) met mentale gezondheidsproblemen en een toename in het aantal mensen met een chronische, meervoudige zorgvraag. Daarnaast neemt de druk op de arbeidsmarkt toe. Voor zorgaanbieders en onderwijs is het vinden van personeel een steeds grotere uitdaging. Als reactie hierop zetten we in op de beweging van zorg naar gezondheid.

Meer inzetten op preventie, bestaanszekerheid en het verbeteren van de samenwerking tussen zorg en het sociaal domein. Om in deze veranderende context te komen tot een toekomstbestendig en houdbaar sociaal domein is er richtinggevend een nieuwe koers nodig. Een goede basis is het Koerskompas Brunssum, de strategische visie voor de lange termijn (2050). De negen maatschappelijke doelen uit het koerskompas en specifiek de eerste 5 doelen vormen de inhoudelijke basis waaraan we werken in het Sociaal domein. 1. Bevolking in balans. 2. Bestaanszekerheid voor iedereen. 3. Kansen voor jongeren. 4. Ruimte voor talent en ontwikkeling. 5. Gezond samenleven in veerkrachtige wijken. De analyse als onderdeel van het Koerskompas geeft inzicht in de opgaven van het Sociaal domein waar we als Brunssum voor aan de lat staan. Aandachtspunten uit deze analyse zijn de bovengemiddelde slechte fysieke en mentale gezondheid, ongezonde leefstijl, hooggebruik van jeugdhulp en Wmo, hoge zorgkosten en lage levensverwachting van de inwoners van Brunssum.

30

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 Dit is naast een analyse op onze werkwijze en effectiviteit mede input geweest om te komen tot een gerichte verbeteraanpak en visie op welzijn, zorg, ondersteuning en omkijken naar elkaar, de Herijking sociaal domein. De Herijking van het sociaal domein is de strategische landingsplaats voor de genoemde doelen uit het koerskompas. De genoemde doelen worden verder vertaald naar inspanningen en maatschappelijke effecten. Het roept ons op anders te denken, werken en organiseren. Een verschuiving creëren van systeemwereld naar leefwereld. Dit vergt een integrale benadering van hulpvragen, maatschappelijke vraagstukken en intensievere samenwerking tussen beleid en uitvoering. Voor 2026 starten we, op basis van de analyse, met de volgende 3 opgaves: 1. Het versterken van de interne samenwerking en meer sturing middels een te ontwikkelen denken doekader. 2. Het versterken van onze rol als opdrachtgever richting partners in het sociaal domein op basis van onze doelstellingen. 3. Het versterken en passend inrichten van onze toegang. Het programmaplan Brunssum Noord Oost ondersteunt de Herijking sociaal domein en geeft ruimte om te experimenteren en te leren om zo de integrale aanpak in het Sociaal domein te ontwikkelen en de aansluiting op de leefwereld te verbeteren

Kaderstellende nota’s • • • • • • • • • • • • • • • •

Programmaplan Herijking sociaal domein (2025) Programmaplan Noord en Oost (2025) Koerskompas (2025) Regionaal gezondheidsbeleid "Gezondheid nu, voor later!". (2025-2030) Beleidskader Jeugdhulp Zuid-Limburg 2024-2028 ISD BOL beleidsplan 2023-2026 Evaluatie minimabeleid en beleidskaders 2021-e.v. Centrumregeling verwerving Jeugdhulp regio Zuid-Limburg en Service Level Agreement 2024-2028 Visie opvang en beschermd wonen Parkstad (2018-2026) Lokale Inclusieagenda Brunssum (2024-2028) Wettelijke voorschriften zoals neergelegd in de gemeentelijke verordeningen (Participatiewet, Wmo, Jeugdwet) Regiovisie “Geweld hoort nergens Thuis in Zuid-Limburg” Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 (Jeugd) Onderzoek naar verruiming inkomensgrenzen minima(2023) Plan van aanpak Regionale Werkhubs 2024-2027 Plan van aanpak SPUK GALA 2023-2026

Gemeente Brunssum

31

Begroting 2026

Speerpunten uit het uitvoeringsprogramma 1. Vernieuwing en verbinding (19 & 24) Wat willen we bereiken: Onze ambitie is om de kwaliteit van leven in Brunssum voor iedereen op een blijvend goed niveau te krijgen waarbij we ons richten op behoud en verstevigen van de sociale basis en bevorderen van kansengelijkheid. We ontwikkelen hiervoor een toekomstbestendig sociaal domein, waarbij de inwoner van Brunssum ons uitgangspunt is in ons denken en doen. Samen met de inwoners en maatschappelijke organisaties bouwen we aan een sterke gemeenschap. Hiervoor kiezen we een procesmatige aanpak, waarbij we zowel beleidsinhoudelijk als uitvoeringsgericht onze koers aanscherpen. In 2025 hebben we de analyse afgerond en is de richtinggevende fase gestart. In 2026 starten we met de eerste concrete uitvoeringsmaatregelen. De herijking richt zich nadrukkelijk op een duidelijke koers, betere samenwerking, eenvoudigere en betere toegang voor inwoners, en een sterkere sturing op resultaat en budget We streven naar brede welvaart voor onze inwoners dat wil zeggen kwaliteit van leven in brede zin, nu en voor toekomstige generaties. Dit omvat inkomen, gezondheid, onderwijs, veiligheid, leefomgeving, zingeving en toegang tot hulp en ondersteuning. De verschillende factoren die van invloed zijn hierop brengen we samen in onze stabiliteitsaanpak.

Deze factoren geven een beeld over het ervaren van stabiliteit of juist stress en stelt ons in staat om passende ondersteuning te bieden. Deze integrale aanpak krijgt onder andere vorm binnen de gebiedsgerichte programmering in Noord en Oost, waar we het sociaal beleid, de fysieke omgeving en gezondheidsdoelen samenbrengen.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 1.1 Ontwikkelen van een richtinggevend denk- en doekader voor het Sociaal domein. 1.2 Versterken van onze rol als opdrachtgever (sturen, monitoren en bijsturen) richting onze partners in het Sociaal domein. 1.3 Ontwikkelen van een integrale toegang.

2. Inclusieagenda (16) Wat willen we bereiken: Onze uitgangspunten zijn hierbij dat iedereen in Brunssum meetelt, mee praat en naar vermogen meedoet in de Brunssumse samenleving. De focus voor een inclusief Brunssum is gericht op fysieke, informatie- en sociale en maatschappelijke toegankelijkheid. Daarnaast is er nadrukkelijke aandacht voor antidiscriminatie. In het geval van fysieke toegankelijkheid is en blijft het uitgangspunt dat iedereen met of zonder beperking, fysiek toegang heeft tot zowel de openbare gebouwen als ook de winkels in Brunssum. Daarnaast wordt er ook rekening gehouden met de veiligheid. Om dat te bereiken zullen een aantal bestaande gebouwen getoetst worden en zal er bij ver- en nieuwbouwprojecten rekening gehouden worden met inclusie waarbij (ervarings)deskundigen worden betrokken.

32

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 Bij informatietoegankelijkheid gaat het erom dat iedere inwoner toegang heeft tot zowel digitale als analoge begrijpelijke informatie en dat we ervoor zorgen die informatie op vaste, vertrouwde manieren én plekken te vinden is. In sociaal en maatschappelijk opzicht is er sprake van een pro-actieve en open houding naar inwoners toe. Iedereen wordt gelijkwaardig behandeld en kan meepraten. Uitganspunt is te denken en te doen vanuit de kracht van de diversiteit en het potentieel van mensen. Dit zal gebeuren in nauwe samenwerking met inwoners én partners in Brunssum.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 2.1 Uitvoeren van de Lokale Inclusie Agenda 2024-2028 "Iedere Brunssumer telt mee!" op basis van het uitvoeringsprogramma gericht op fysieke-, sociale- en informatietoegankelijkheid. .Voor een volledig overzicht van de actiepunten en de realisatie zie het uitvoeringsprogramma en de jaarlijkse evaluatie.

3. Gemeente breed vrijwilligersplatform (28) Wat willen we bereiken: Door persoonlijk contact en aandacht willen we de zelf- en samenredzaamheid van inwoners vergroten. De sociale basis in Brunssum moet versterkt worden waarbij de vele initiatieven nauwer met elkaar verbonden worden. Bij het versterken van de sociale basis zullen vrijwilligers, mantelzorgers en alle andere informele zorgverleners nadrukkelijk worden meegenomen.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 3.1 Samen met partners als het CMWW versterken we de sociale basis met als doel het vergroten van de zelf- en samenredzaamheid waarbij we inzetten op het stimuleren van laagdrempelige vrijwillige inzet en 'omzien naar elkaar'. Dit past in de ontwikkeling Herijking sociaal domein.

4. Versterken van (kinder)armoedebestrijding (17) Wat willen we bereiken: De inkomenspositie van minima moet duurzaam verbeterd worden naast het bevorderen van (maatschappelijke) participatie en het voorkomen van uitsluiting. Door armoede en schuld proactief en integraal te benaderen vergroten we de bereikbaarheid en een zo optimaal mogelijk gebruik van regelingen. Verder zetten we in op preventie en vroegsignalering om 'erger' te voorkomen en investeren we extra in het voorkomen en bestrijden van kinderarmoede. De schuldhulpverlening door de Kredietbank Limburg aan inwoners met geldproblemen blijft op kwalitatief goed niveau en de bekostiging ervan blijft binnen het beschikbare budget. Armoedebeleid en schuldhulpverlening worden continu geactualiseerd op basis van actuele gebeurtenissen, beschikbaar budget en innovatieve oplossingen en is onderdeel van de integrale aanpak binnen het Sociaal Domein.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 4.1 In de aanpak van Vroegsignalering wordt extra ingezet op het bereiken van de doelgroep met een score van minimaal 20% in de benchmark. 4.2 Bevorderen dat 80% van het aantal kinderen uit een minimagezin (120% inkomensgrens) een aanvraag doet bij Stichting Leergeld en/of Jeugdfonds Sport en Cultuur.

Gemeente Brunssum

33

Begroting 2026 4.3 De dienstverlening van Kredietbank Limburg (KBL) voldoet aan de vereisten van de basisdienstverlening schuldhulpverlening onder de wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (Wgs). 4.4 De samenwerking in het kader van schuldhulpverlening tussen CMWW en KBL wordt geïntensiveerd en leidt tot het behalen van de afgegeven prognose aantallen schuldhulptrajecten. 4.5 Het gebruik van de Voorzieningenwijzer stijgt naar minimaal 40 adviesgesprekken in 2026. 4.6 In 2026 wordt een nieuw beleidsplan armoede en schuldhulpverlening opgesteld. De aanpak van energiearmoede maakt hier onderdeel van uit.

5. Integraal jeugdbeleid / passende jeugdhulp (18) Wat willen we bereiken: We willen een duurzame omslag maken van curatief, het aanpakken van bestaande problemen, naar preventief beleid, het voorkomen van problemen. Hierbij staan normaliseren en vroegsignalering centraal. De pedagogische sociale basis wordt versterkt door inzet van laagdrempelige ondersteuning rondom opvoeden en opgroeien, in nauwe samenwerking met onderwijs, kinderopvang en andere partners. Door gerichte collectieve en preventieve inzet bevorderen we de veerkracht bij ouders en jeugdigen en voorkomen we onnodige inzet van zwaardere jeugdhulp. Geïndiceerde jeugdhulp hebben we regionaal ingekocht. Samen met deze partners en onze lokale samenwerkingspartners stellen we een uitvoeringsplan op voor de doorontwikkeling van de jeugdhulp voor de komende jaren. In gezamenlijkheid met gecontracteerde zorgaanbieders, voorliggende partijen en gemeenten wordt een projectstructuur opgezet voor de doorontwikkeling van de ambulante jeugdhulp. Er wordt gestuurd op kritische prestatie indicatoren door middel van regionale contractregieteams. De Hervormingsagenda Jeugd is een gezamenlijk plan van het rijk, gemeenten, jeugdhulpaanbieders, professionals en clientorganisaties om de jeugdzorg in Nederland te verbeteren en financieel houdbaar te maken.

Daarbij wordt van alle partijen inzet verwacht met als doel om ervoor te zorgen dat kinderen en gezinnen die hulp nodig hebben, zo snel mogelijk de juiste hulp en ondersteuning krijgen. Gemeenten en het rijk gaan hiervoor structureel investeren in de landelijke kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp. Een van de maatregelen is een aanpassing in de jeugdwet, waarvoor duidelijker wordt waarvoor kinderen en ouders hulp kunnen krijgen. Daarnaast moeten jeugdigen en ouders met hun ondersteuningsvragen op een laagdrempelige manier terecht kunnen in de wijk. Bij het behandelen van een hulpvraag is het perspectief van de jeugdige het uitgangspunt. En bij iedere hulpvraag worden alle leefgebieden uitgevraagd en daar integraal hulp geboden waar nodig. Aandachtspunten daarbij zijn mentale kwetsbaarheid en inkomenszekerheid. Knelpunten in gezinnen op deze domeinen leiden vaak tot vragen rondom opvoeden en opgroeien en tot jeugdhulp. Middels de programmatische aanpak Herijking sociaal domein, waarbij we streven naar een integrale toegang, geven we hier lokaal vorm aan.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 5.1 Het versterken van de pedagogische sociale basis door in te zetten op een veilige, stimulerende omgeving waarin jeugdigen kunnen opgroeien. Daarbij betrekken we breed het voorliggend veld zoals onderwijs, kinderopvang, jeugdgezondheidszorg, welzijn, bibliotheek en sport. Samen versterken we de verbinding tussen informele steun, preventie en professionele ondersteuning.

34

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 5.2 We sturen op instroom, doorstroom en uitstroom in de jeugdhulp door gerichte procesregie. We sturen op tijdige en passende hulp, met aandacht voor effectiviteit en doelmatigheid van de ingezette ondersteuning. 5.3 We werken daarbij nadrukkelijk vanuit de wijk. In 2026 openen we twee wijklocaties gericht op jeugd, van waaruit de integrale samenwerking en verbinding tussen projecten verder wordt versterkt. In dit kader sluiten we onder andere aan bij het programma Preventie met Gezag. Jongeren die risico’s lopen, kunnen rekenen op passende ondersteuning in samenhang met de bestaande jeugdhulpstructuren.

Overige speerpunten 6. Thuis blijven wonen en meedoen in eigen omgeving Wat willen we bereiken: De algemene opgave is dat inwoners van Brunssum, van jong tot oud, zo verantwoord en zelfstandig mogelijk kunnen functioneren in hun eigen omgeving en daarbij actief deelnemen aan de samenleving, zodat ook eenzaamheid voorkomen wordt. Daarbij staat de eigen verantwoordelijkheid en het omzien naar elkaar, centraal. Daarnaast kunnen inwoners - indien het op eigen kracht niet lukt - gebruik kunnen maken van toereikende algemene en/of collectieve voorzieningen (voorliggend veld) waarbij zij laagdrempelig ondersteund worden en waardoor zij mee kunnen blijven doen in de samenleving. Op deze wijze wordt de hulpvragende inwoner eerder adequaat geholpen en wordt het beroep op maatwerkvoorzieningen beperkt. De Wmo bevat, indien het op eigen kracht met hulp van anderen en/of middels algemene/collectieve voorzieningen niet lukt om zelfstandig thuis te blijven wonen en mee te doen in de maatschappij, de volgende maatwerkvoorzieningen: Hulp bij het Huishouden, Begeleiding en Beschermd Wonen en Opvang, hulpmiddelen (bijvoorbeeld rolstoel), woningaanpassingen en collectief vervoer. Bij dit speerpunt ligt er een nadrukkelijk verband met de Programmatische Aanpak Brunssum Noord en Oost en de Herijking van het sociaal domein.

Hierbij zetten we in op een integrale werkwijze waarbij de leefwereld van de inwoner het uitgangspunt is om te komen tot passende interventies.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 6.1 We gaan op basis van de stabiliteitsaanpak een betere integrale werkwijze creëren voor inwoners met complexe problematiek. 6.2 We zetten verder in op versterken van de sociale basis, hiermee bedoelen we het geheel aan informele en formele diensten, voorzieningen en relaties in de leefomgeving die mensen helpen om mee te doen, te ontmoeten, steun te vinden en bij te dragen aan een veilige en gezonde samenleving. Het gaat om wat mensen met en voor elkaar doen, aangevuld met professionele en gemeentelijke basisvoorzieningen, en de fysieke inrichting van de leefomgeving.

Gemeente Brunssum

35

Begroting 2026 6.3 We bereiden ons voor op de aanstaande invoering van de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage binnen de Wmo die gepland staat op 1 januari 2027.

7. Inkomensregelingen / participatie Wat willen we bereiken: Hoe meer mensen een inkomen krijgen, hoe minder mensen een beroep doen op een uitkering. Voor iedereen die geen inkomen en vermogen heeft bestaat het wettelijk recht op een uitkering. We blijven investeren in extra taalonderwijs in combinatie met re-integratie. Naast het beoordelen en uitvoeren van uitkeringszaken is uitstroom naar betaald werk de belangrijkste opgave. Ook geven we meer aandacht aan het begrip ‘participeren naar vermogen’ met ontwikkelingskansen voor de burgers. We maken onderdeel uit van het programmateam voor het plan van aanpak Regionale Werkhubs Parkstad, dat vanuit de Regiodeal wordt ingezet. Hiermee innoveren we de instrumenten waarmee inwoners die nu nog aan de kant staan alsnog een plek krijgen om zich verder te kunnen ontwikkelen of het inkomen te verbeteren. Deze nauwe samenwerking met de andere gemeenten, ketenpartners en werkgevers moet leiden tot meer instroom in banen, meer leer-werktrajecten en een hogere participatiegraad. Daar waar extra ondersteuning nodig is bij het zelfstandig verwerven van inkomen zetten we dat in. De samenhang tussen schulden, opvoeding, hoge energiekosten, gezondheid en participatie of het hebben van een baan is leidend bij die ondersteuning. Wij verbeteren de arbeidspositie voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Geen talent gaat verloren.

We zoeken steeds naar mogelijkheden om betaald werk mogelijk te maken. We investeren extra om meer inwoners van Brunssum een beschutte werkplek aan te bieden met het doel in 2028 de wettelijke taakstelling te realiseren. De participatiewet wordt in een ketensamenwerking uitgevoerd door de intergemeentelijke instelling ISD BOL, WOZL-WSP en ook de BV Beter Buren. De gemeente organiseert zich meer in wijken. De gedachte daarbij is onder andere om burgers, naar vermogen, te betrekken bij werkzaamheden/activiteiten in de eigen omgeving. ‘Met, voor en door de buurt’ is daarbij het motto. Het Werkgevers Servicepunt ondersteunt ons bij de actieve (arbeids)participatie van Brunssumse burgers. In de eigen omgeving. ‘Met, voor en door de buurt’ is daarbij het motto. Het Werkgevers Servicepunt ondersteunt bij de actieve (arbeids)participatie van Brunssumse burgers.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 7.1 Aan medewerkers van Betere Buren met een grote afstand tot de arbeidsmarkt wordt een arbeidsovereenkomst aangeboden, bij voorkeur onder de regeling Beschut Werk. 7.2 Het plan van aanpak voor Sociaal Ontwikkelbedrijven wordt opgesteld en geïmplementeerd 7.3 De aanpak voor het versnellen van de uitstroom van Statushouders op de arbeidsmarkt wordt geëvalueerd.

36

Gemeente Brunssum

Begroting 2026

Wat kost het programma in totaal? Bedrag x € 1.000

Taakveld Lasten XT-61 - Samenkracht en burgerparticipatie XT-621 - Toegang en eerstelijnsvoorz. WMO XT-622 - Toegang en eerstelijnsvoorz. jeugd XT-63 - Inkomensregelingen XT-64 - Begeleide participatie XT-65 - Arbeidsparticipatie XT-660 - Hulpmiddelen en diensten WMO XT-6711- Hulp bij het huishouden (WMO) XT-6712 - Begeleiding (WMO) XT-6714 – Ov. maatwerkarrangem. (WMO) XT-6751 – Jeugdhulp ambulant lokaal XT-6752 – Jeugdhulp ambulant regionaal XT-6753 – Jeugdhulp ambulant landelijk XT–6761- Jeugdhulp met verblijf lokaal XT-6762 -Jeugdhulp met verblijf regionaal XT-6763- Jeugdhulp met verblijf landelijk XT-6791 – PGB WMO XT-6792 – PGB Jeugd XT-6821 -Jeugdbescherming XT-6822 – Jeugdreclassering XT-691- Coördinatie en beleid Wmo XT-692 - Coördinatie & Beleid Jeugd Baten XT-61 - Samenkracht en burgerparticipatie XT-63 - Inkomensregelingen XT-65 - Arbeidsparticipatie XT-660 - Hulpmiddelen en diensten WMO XT-6711- Hulp bij het huishouden (WMO) XT-6712 - Begeleiding (WMO) XT-6714 – Ov. maatwerkarrangem. (WMO) XT-6751 - Jeugdhulp ambulant lokaal XT-6752 - Jeugdhulp ambulant regionaal XT-6753 – Jeugdhulp ambulant landelijk XT--6761- Jeugdhulp met verblijf lokaal XT-6762 -Jeugdhulp met verblijf regionaal XT-6763- Jeugdhulp met verblijf landelijk XT-6821 -Jeugdbescherming XT-6822 - Jeugdreclassering Totaal

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 66.128 4.210 811 1.848 19.206 12.545 782 1.817 4.755 3.364 116 144 8.933 191 693 2.864 109 827 220 996 74 667 956 -13.680 -98 -13.113 0 -139 0 0 -330 0 0 0 0 0 0 0 0 52.448

Begroting 2027 65.526 4.236 809 1.774 18.791 11.969 794 1.823 4.680 3.528 116 143 9.173 199 708 2.924 111 827 220 1.013 75 663 951 -13.694 -41 -12.984 0 -144 0 0 -524 0 0 0 0 0 0 0 0 51.833

Begroting 2028 63.996 4.243 809 1.772 18.323 11.464 792 1.854 4.784 3.696 116 143 8.244 198 722 2.966 111 827 220 1.025 76 662 949 -14.132 -41 -12.857 0 -150 0 0 -524 -6 -345 -8 -30 -122 -5 -42 -3 49.864

Begroting 2029 63.694 4.276 804 1.754 18.065 10.875 791 1.820 4.889 3.881 116 143 8.441 202 737 3.028 113 827 220 1.047 77 652 936 -14.029 -41 -12.730 0 -156 0 0 -524 -6 -356 -8 -31 -126 -5 -44 -3 49.666

37

Begroting 2026

4. Volksgezondheid

Inleiding Gezondheid is een thema dat steeds nadrukkelijker op de agenda staat, omdat een goede gezondheid de basis vormt voor verdere ontwikkeling, zelfredzaamheid en uiteindelijk voor levensgeluk. Het is daarmee een belangrijk strategisch onderwerp geworden waarin verdere stappen gezet moeten worden en de verbinding gezocht moet worden met een gezonde fysieke leefomgeving en het mobiliteits- en inclusiebeleid. Dit betekent een nauwere samenwerking tussen het fysieke en sociale domein. Onze speciale aandacht gaat uit naar het bevorderen van een gezondere levensstijl, een gezonde pauze op alle scholen en de peuteropvang en naar thema’s zoals klimaatverandering en gezondheid. Minder gezond zijn, betekent namelijk een negatief effect op de ontwikkeling, de zelfredzaamheid, (arbeids)participatie en welbevinden van onze inwoners. Daarmee is er een groter risico tot mindere kansen voor de toekomst zodat mensen minder goed mee kunnen doen en zichzelf niet kunnen redden. Hierdoor zijn ze afhankelijk van derden (bijvoorbeeld door zorg of overheidssteun). In het herijkt gezondheidsbeleid wordt gezondheid integraal benaderd waarbij alle dimensies van positieve gezondheid worden meegenomen. Positieve gezondheid is een bredere kijk op gezondheid uitgewerkt in zes dimensies.

(zie figuur) Met die bredere benadering, die aansluit op de uitgangspunten uit de Herijking sociaal domein, dragen we bij aan het vermogen van mensen om met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. De ambitie regionaal is om 25% van de gezondheidsachterstanden ten opzichte van Nederland in 2030 in te lopen. Gezondheidsverbetering vraagt bewustwording en een lange investering.

Kaderstellende nota's • • • • • • •

38

Regionale nota gezondheidsbeleid Gezondheid nu, voor later!, 2025-2030 Koerskompas Herijking sociaal domein Programmaplan Noord en Oost Gemeenschappelijke regeling GGD Zuid-Limburg Wet Publieke gezondheidszorg (WPG) Zuid Limburgs beleidsplan Preventie en Handhaving Jeugd & Middelen 2025-2028

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 • • •

Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) Integraal Zorg Akkoord (IZA) Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA)

Speerpunten uit het uitvoeringsprogramma 1. Voldoende AED's en reanimatie-vrijwilligers (29) Wat willen we bereiken: Brunssum heeft een goedwerkend AED-netwerk. Het is zaak zoveel mogelijk burgerhulpverleners te blijven enthousiasmeren een (herhalings-)cursus reanimeren te gaan volgen om het Reanimatie Oproep Programma in stand te houden en uit te breiden.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 2.1 Inwoners enthousiasmeren om een reanimatiecursus te volgen en zich vervolgens aan te melden als burgerhulpverlener bij het reanimatienetwerk. 2.2 AED's binnen het netwerk worden goed onderhouden en indien noodzakelijk vervangen.

Overige speerpunten 2. Een gezond(er) leven voor alle inwoners. Wat willen we bereiken: Bevorderen van gezond leven vraagt om een domein-overstijgende, integrale en langjarige aanpak op verschillende niveaus. Lokaal verbinden we het gezondheidsbeleid met diverse andere beleidsprogramma's op het sociaal domein, namelijk onderwijs, sport, jeugd, wijkgericht-werken en cultuur en evenementen. Schoolzwemmen en het JOGG-programma waarbij wij werken aan het structureel gezonder maken van de omgeving waardoor een gezonde leefstijl voor kinderen en jongeren makkelijker wordt, zijn hier mooie voorbeelden van. Maar ook op het fysieke domein met de beleidsprogramma's Milieu en Duurzaamheid waarbij het o.a. gaat over de gezondheidseffecten door de leefomgeving en de klimaatsveranderingen. De GGD Zuid-Limburg is een belangrijke partner in het uitvoeren van het (regionale) gezondheidsbeleid en op basis van wetten voert de GGD een pakket van diensten uit. Om de trend van achterblijvende gezondheidssituaties te doorbreken en de zorg in de toekomst toegankelijk en betaalbaar te houden, hebben het Rijk, de provincie, gemeenten, de GGD, zorgverzekeraars en zorginstellingen gezamenlijk afspraken gemaakt. Landelijk in de vorm van het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord als opvolger van het Integraal Zorg Akkoord en het Gezond Actief Leven Akkoord. Regionaal door de Trendbreuk aanpak.

Herkenbare programma’s hiervan zijn JOGG, Kansrijke Start, Gezonde scholen en Healthy-live.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 3.1 Brede vormen van voorlichting rondom gezondheid aanbieden zoals voorlichting over de gezondheid bedreigende gevolgen van roken en overmatig alcohol gebruik. Rookvrije ruimten bevorderen. Landelijke initiatieven zoals de gezonde sportkantine en de rookvrije sportomgeving brengen we onder de aandacht bij verenigingen. Gemeente Brunssum

39

Begroting 2026 3.2 Inwoners voldoende ondersteuning bieden bij een gezonde leefstijl zodat medische zorg niet of minder nodig is. 3.3 Deelnemen aan het Zuid-Limburgse programma "Trendbreuk" met als doel de gezondheidsachterstanden ten opzichte van Nederland terug te dringen. 3.4 Inwoners ouder dan 18 jaar met overgewicht of obesitas een leefstijlprogramma aanbieden (Healthy life), kinderen vanaf 2 t/m 12 jaar drinken water en eten fruit en groenten. Kinderen op de basisschool krijgen het JOGG programma aangeboden. 3.5 Uitvoeren van de interventies "Welzijn op Recept" en 'Doorbraakmethode' in samenwerking met huisartspraktijken en het welzijnswerk van het CMWW. 3.6 Gebruik maken van de subsidieregelingen "Brede SPUKs " door uitvoering te geven aan het Gezond Actief Leven Akkoord, het Integraal Zorg Akkoord en het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord. 3.7 Het opzetten en uitvoeren van een ketenaanpak valpreventie voor thuiswonende ouderen (65+) met een valrisico.

Wat kost het programma in totaal? Bedrag x € 1.000

Taakveld Lasten XT-71 - Volksgezondheid Baten XT-71 - Volksgezondheid Totaal

40

Begroting 2026 1.842 1.842 -164 -164 1.678

Begroting 2027 1.856 1.856 -0 0 1.856

Begroting 2028 1.856 1.856 0 0 1.856

Begroting 2029 1.854 1.854 0 0 1.854

Gemeente Brunssum

Begroting 2026

5. Onderwijs & Educatie

Inleiding De taken van de gemeente met betrekking tot onderwijs omvatten het toezien op en uitvoering geven aan de leerplicht en kwalificatieplicht, zorgen voor adequate onderwijshuisvesting, het leerlingenvervoer, onderwijsachterstandbeleid (OAB) en voorschoolse educatie (VVE en de daarbij behorende taken). Ook het onderwerp laaggeletterdheid valt onder dit programma bij het taakveld “educatie”. We benaderen het onderwijsbeleid vanuit een positieve grondhouding. Hierdoor benutten wij de kansen en talenten van onze kinderen. Het koerskompas is hierin ons toekomstkader. We investeren in de kracht van kinderen en jongeren. Ieder kind verdient een omgeving waarin het zich gezien voelt, zich kan ontwikkelen en op steun kan rekenen van ouders, professionals en de gemeenschap. Daarom zetten we in op het realiseren van een inclusieve samenleving waarin alle kinderen mee kunnen doen, vanuit de basishouding van normaliseren": niet standaard inzetten op vormen van zorg, maar benadrukken wat het kind kan en wat mogelijk is in het voorliggend veld. Dit bevordert inclusiviteit. We redeneren vanuit de ontwikkelingsmogelijkheden en talenten van kinderen. Een warme, kansrijke start voor ieder kind. We bestrijden onderwijsachterstanden door te investeren in voor- en vroegschoolse educatie waarin aandacht is voor het kind én het gezin.

• We versterken het onderwijs in Brunssum door in te zetten op talentontwikkeling vanuit vertrouwen en betrokkenheid. • We versterken het sociaal kapitaal van onze jeugd door duurzame relaties en netwerken op te bouwen in school, buurt en samenleving. Iedereen kan een verschil maken in het leven van een kind. Door kinderen te omringen met mensen die in hen geloven, vergroten we hun ontwikkelkansen en toekomstperspectief. In het programma Onderwijs werken we samen met schoolbesturen, peuteropvang, kinderopvang, jeugdgezondheidszorg, leerplicht (bureau Leren en Doorstromen), team Jeugd, CMWW en ouders. Deze samenwerking is gericht op goede onderwijsvoorzieningen in de gemeente Brunssum, ieder vanuit zijn eigen taken en verantwoordelijkheden. Samen voelen we ons verantwoordelijk om alle kinderen op te kunnen laten groeien in een kansrijke omgeving en hen daarbij gelijke en optimale ontwikkelingskansen te bieden. We investeren in het (jonge) kind: ons beleid is erop gericht dat alle kinderen, ongeacht hun achtergrond, kunnen profiteren van goede kinderopvang/ peuteropvang en goed onderwijs, op weg naar een goede toekomst. Een passende onderwijsroute in een inclusieve leeromgeving en een gezonde jeugd, zijn kernbegrippen. Hierbij is een stimulerende leeromgeving Gemeente Brunssum

41

Begroting 2026 belangrijk. We zijn van mening dat participatie van ouders hierbij van groot belang is. Verder zetten wij in op het handhaven van een basisschool in iedere Brunssumse wijk.

Kaderstellende nota's • • • • • • • • • • • • • • •

Bestuursovereenkomst Voortijdig Schoolverlaten Parkstad 2021-2025 (leerplicht en kwalificatieplicht; nu Bureau Leren en Doorstromen). Actualiseren van deze regionale overeenkomst is voorzien in 2026 Toezichtkader en statuten Movare Openbaar Onderwijs Verordening Leerlingenvervoer gemeente Brunssum Verordening Onderwijshuisvesting Protocol OOGO Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2025 Educatieve Agenda Parkstad 2025-2030 Brunssumse Educatieve Agenda (BEA) 2025-2035 Onderwijsachterstandenbeleid Brunssum 2025-2030 Intentieovereenkomst en pedagogische fundamenten m.b.t. ontwikkeling Integrale Kindcentra Brunssum Koerskompas Herijking Sociaal domein Regionaal gezondheidsbeleid 2025-2030, "Gezondheid nu, voor later!" Inclusief onderwijs (OCW) Programma Noord Oost

Speerpunten uit het uitvoeringsprogramma 1. Kansengelijkheid en goed onderwijs (20, 21 & 22) Wat willen we bereiken: Onze ambitie is om alle kinderen met dezelfde talenten het recht op gelijke kansen te bieden zodat zij een goede toekomst tegemoet gaan. De kinderopvang en het onderwijs kunnen hieraan een belangrijke bijdrage leveren. We hebben in iedere wijk een aanbod van voorschoolse educatie, waarbij peuters hun potentieel benutten en zich daardoor goed kunnen ontwikkelen. Hierdoor kunnen de peuters een goede start op de basisschool maken. Het VVE-beleid is een belangrijk onderdeel van het Onderwijsachterstandenbeleid. Het onderwijs is verantwoordelijk voor kwalitatief goed onderwijs, de gemeente Brunssum ondersteunt bij het voorkomen en aanpakken van onderwijsachterstanden. Iedere wijk beschikt over een basisschool. Wij vinden het van belang dat in de scholen een pedagogisch klimaat heerst waarbij een doorlopende leerlijn ervoor zorgt dat het beste uit ieder kind wordt gehaald, gericht op een goede en passende ontwikkeling van het kind naar volwassenheid. We streven daarbij naar een zorgeloze jeugd, waarbij ieder kind zijn talenten kan ontdekken en ontplooien. We zetten verder in op groene en blauwe schoolpleinen. We zorgen voor een passende onderwijsroute voor elk kind.

Ieder kind krijgt een passend schooladvies bij de overstap van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs. Ook bieden wij zo nodig kinderen en gezinnen ondersteuning en begeleiding in het voorliggend veld, waardoor geïndiceerde

42

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 zorg kan worden voorkomen. En we zetten doelgroeparrangementen in het speciaal (basis)onderwijs. Voorscholen, onderwijs, JGZ en team Jeugd werken in dit verband nauw samen. Voor ieder kind is er een gezonde pauze. Ook ieder kind in de peuteropvang en het voortgezet onderwijs krijgt een gezonde pauze met groente en fruit, waar mogelijk met de inzet van de Regeling Schoolmaaltijden. Jongeren zijn bij schoolverlaten voldoende redzaam om een volgende stap te zetten naar het mbo, studeren of naar werken.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 1.1 Verder stimuleren van inclusief onderwijs, waarbij alle kinderen op een reguliere basisschool kunnen instromen. Hiertoe zorgen we voor een laagdrempelige ondersteuningsstructuur voor kinderen die dit nodig hebben, zoals de inzet van coaches en het schoolmaatschappelijk werk. 1.2 Uitvoering van de Brunssumse Educatieve Agenda (BEA), in samenhang met het Onderwijsachterstandenbeleid. 1.3 Realiseren van een brede voorziening voor ouders en kinderen, op de locatie Kanskracht. Kanskracht is een laagdrempelige en toegankelijke ontmoetingsplek waar kinderen spelenderwijs kunnen groeien en ouders zich gesteund en verbonden voelen. We zetten in op preventie, empowerment en inclusie, zodat gezinnen sterker staan in hun omgeving. 1.4 Alle jonge kinderen op alle Brunssumse (voor)scholen krijgen groente en fruit. 1.5 Bevorderen van kinderparticipatie via de kindergemeenteraad en de kidsreporters. 1.6 Ervoor zorgdragen, dat iedere jongere een startkwalificatie behaalt en kinderen zoveel mogelijk leerlingen de reguliere onderwijsroute volgen. 1.6 Inzet van ondersteuning in voorliggend veld voor leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs en hun gezinnen, die dat nodig hebben.

2. Klimaatbeheersing / vergroening basisscholen (23) Wat willen we bereiken: Het klimaat in de school (temperatuur en ventilatie) is van groot belang voor de cognitieve leerprestaties van de leerlingen. Het klimaat in de Brunssumse scholen is sterk wisselend. De schoolgebouwen voldoen aan het wettelijke Bouwbesluit. In de oude schoolgebouwen is er evenwel sprake van een mindere en/of slechte ventilatie en in de zomer hoge temperaturen. In overleg met de scholen en schoolbesturen willen we de klimaatbeheersing in de schoolgebouwen daar waar nodig verbeteren op basis van eigenaarschap, samenwerking en mogelijke subsidies. Dit alles met als doel het gehele jaar te kunnen zorgen voor een optimaal werkklimaat voor leerlingen en personeel. Bij nieuw te bouwen scholen realiseren we duurzame en goed geventileerde scholen volgens de normen van Frisse Scholen B-Kwaliteit. Haalbaarheid in overleg en samenwerking met schoolbesturen is hierbij van belang. Vergroening van schoolpleinen houdt niet alleen in het plaatsen van bomen, maar omvat ook andere onderwerpen die een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van een kind naar volwassenheid. Op een groen schoolplein is namelijk een selectie aan natuurlijke elementen aanwezig. Groene schoolpleinen zijn zo ingericht dat kinderen worden uitgedaagd te spelen in en met natuurlijke elementen.

De groene schoolpleinen zijn een uitdagend en dynamisch samenspel met de natuur om grenzen en risico's te verkennen. Verschillende vormen van groen dragen bij aan de biodiversiteit en

Gemeente Brunssum

43

Begroting 2026 voorkomen wateroverlast en hittestress. Het past ook in de ontwikkeling naar gezonde scholen en hebben ook een effect op de binnentemperatuur van het gebouw. Voor groene schoolpleinen is de ambitie om kinderen in een meer groene omgeving te laten spelen: minder stenen en meer groen.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 2.1 Samen met schoolbesturen realiseren van een goed binnenklimaat volgens de normen van Frisse Scholen B-Kwaliteit in de schoolgebouwen. 2.2 De resultaten van het onderzoek goede klimaatbeheersing scholen is uitgevoerd en wordt in samenwerking met de schoolbesturen (geen gemeentelijk eigendom) verder opgepakt. De scholen in eigendom van de gemeente worden hierin meegenomen. 2.3 Vergroening van de schoolpleinen is gestart en daar waar van toepassing wordt in gezamenlijk overleg met schoolbesturen het inrichten van groene schoolpleinen fasegewijs uitgevoerd.

Overige speerpunten 3. Aanbod onderwijsvoorzieningen Wat willen we bereiken: In Brunssum blijft een breed aanbod aan onderwijs- en kinderopvang-/peuteropvangvoorzieningen aanwezig in de eigen wijk. We behouden voortgezet onderwijs in Brunssum en zetten in op een verbreding van onderwijs in Brunssum Ook willen we rondom het kind/gezin de ondersteuningsstructuur zo laagdrempelig mogelijk verder inrichten met partners in het voorliggend veld. We zorgen voor adequaat onderhoud van de door de gemeente beheerde (brede) scholen en een actueel Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP).

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 3.1 Ouders hebben vrije keuze in de school voor hun kind. In iedere wijk hebben wij een voorschool en basisschool. Ieder kind kan in Brunssum naar een voorschool en basisschool (c.q. school voor speciaal basisonderwijs). 3.2 Uitvoeren van het vastgestelde geactualiseerde IHP en uitvoeren van de vastgestelde Verordening Onderwijshuisvesting. 3.3 Besluitvorming over het IKC (Integraal Kind Centrum) Oost en de huisvesting van basisschool de Benjamin. 3.4 Behoud voortgezet onderwijs in Brunssum (Compass). 3.5 Nadere planvorming inzake het 'Romboutsgebouw' na oplevering van de businesscase 'gezonde exploitatie'. 3.6 in samenwerking met onderwijspartners en Navo wordt een nadere uitwerking van nieuw onderwijs verder ingekleurd en vormgegeven

44

Gemeente Brunssum

Begroting 2026

Wat kost het programma in totaal? Bedrag x € 1.000

Taakveld Lasten XT-41 - Openbaar basisonderwijs XT-42 - Onderwijshuisvesting XT-43 - Onderwijsbeleid leer Baten XT-42 - Onderwijshuisvesting XT-43 - Onderwijsbeleid leer Totaal

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 4.922 5 2.699 2.218 -2.360 -1.398 -962 2.562

Begroting 2027 4.875 5 2.697 2.173 -2.360 -1.398 -962 2.514

Begroting 2028 4.873 5 2.695 2.173 -2.360 -1.398 -962 2.513

Begroting 2029 4.866 5 2.691 2.170 -2.360 -1.398 -962 2.506

45

Begroting 2026

6. Verkeer, vervoer & waterstaat

Inleiding In dit programma werken we aan een goed functionerend en veilig verkeerssysteem en aan het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Waar mogelijk verbeteren we de openbare ruimte, met oog voor leefbaarheid, bereikbaarheid en verkeersveiligheid. De openbare ruimte bestaat onder andere uit wegen, groen, riolering en verlichting. Ter illustratie: Brunssum heeft 143 kilometer aan wegen, 180 kilometer riolering, ruim 16.500 bomen en meer dan 6.200 lichtmasten. Het Mobiliteitsplan 2022–2032 en het bijbehorende Uitvoeringsprogramma Mobiliteit vormen het kader voor het verkeers- en vervoersbeleid in Brunssum. De focus ligt op lopen en fietsen. Bij de herinrichting van wegen krijgen voetgangers en fietsers de hoogste prioriteit. Ook verkeersveiligheid en een goede OV-infrastructuur zijn belangrijke speerpunten. Het uitvoeringsprogramma beschrijft de concrete maatregelen die we nemen om deze doelen te bereiken. Parkeren valt eveneens onder dit programma. We zorgen ervoor dat (nieuwe) woonwijken en winkelcentra goed bereikbaar blijven, met voldoende parkeergelegenheid. In Brunssum is parkeren gratis voor bewoners en bezoekers. In sommige gebieden maken we gebruik van blauwe zones. Voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen hanteren we de parkeernormen uit onze Parkeernota. Waar nodig lossen we bestaande parkeerknelpunten op door extra parkeerplaatsen te realiseren.

Een ander belangrijk onderdeel van dit programma is het beheer van de openbare ruimte, met als doel een prettige, veilige en gezonde leefomgeving. Veel maatschappelijke opgaven zoals vergroening en de energietransitie – hebben direct invloed op de openbare ruimte. Deze ontwikkelingen vragen om een integrale aanpak. In samenhang met andere programma’s, zoals Programma 7 (duurzaamheid) en Programma 8 (klimaatadaptatie), zorgen we ervoor dat de openbare ruimte toekomstbestendig blijft. Zo creëren we plekken waar mensen graag wandelen, fietsen en elkaar kunnen ontmoeten.

46

Gemeente Brunssum

Begroting 2026

Kaderstellende nota's • • • • •

Mobiliteitsvisie Zuid-Limburg (2020) Mobiliteitsvisie SUMP Parkstad 2021-2030 Mobiliteitsplan Brunssum 2022-2032 en Uitvoeringsprogramma Mobiliteit Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR 2024 - 2028) Parkeernota 2022

Overige speerpunten 1. Mobiliteit Wat willen we bereiken: Om aan de mobiliteitsbehoefte van onze inwoners te blijven voldoen, zetten we in op goed en toegankelijk openbaar vervoer. De basis hiervoor is het Vervoerplan 2026 van Arriva, waarin de gemeente een adviserende rol vervult. Daarnaast werken we samen met Arriva en de andere Parkstadgemeenten aan een gezamenlijke Visie op mobiliteit in Parkstad. Deze gebiedsvisie helpt ons om toekomstige ontwikkelingen beter op elkaar af te stemmen. Naast het reguliere openbaar vervoer stimuleren we ook deelmobiliteit, zoals (elektrische) deelauto’s en deelfietsen. Dit draagt bij aan duurzamere mobiliteit en minder druk op de openbare ruimte. Ook de elektrische mobiliteit blijft een belangrijk aandachtspunt. Het uitvoeringsbeleid voor laadinfrastructuur, dat eerder is vastgesteld, wordt de komende tijd verder uitgevoerd. Tot slot wordt er gewerkt aan een verkeerscirculatieplan voor de gemeente. Dit plan moet bijdragen aan een veiligere, beter bereikbare en leefbare stad.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 1.1 Waar mogelijk in overleg met Parkstad het fietsdeelsysteem uitbreiden en verdere verkenningen uitvoeren om het huidige deelauto systeem binnen de gemeente te behouden en waar mogelijk uit te breiden. 1.2 Het vaststellen van het verkeerscirculatieplan.

2. Openbare ruimte Wat willen we bereiken: We streven naar een openbare ruimte die schoon, heel en veilig is en die voor iedereen goed toegankelijk is en waar minder zwerf- en dumpafval aanwezig is. Het onderhoud, de vervanging en het schoonhouden van deze ruimte gebeurt volgens het in 2024 vastgestelde Integrale Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) 2024–2028. Hierbij hanteren we kwaliteitsniveau B als richtlijn. Op projectbasis kijken we waar we extra verbeteringen kunnen doorvoeren om de openbare ruimte toekomstbestendig en duurzaam in te richten.

Gemeente Brunssum

47

Begroting 2026 We richten de openbare ruimte opnieuw in met speciale aandacht voor fietsers en voetgangers. Zij krijgen de hoogste prioriteit. Zo willen we van Brunssum een echte ‘10-minuten-stad’ maken, waarin belangrijke voorzieningen op loop- en fietsafstand bereikbaar zijn. Daarnaast vergroenen we de omgeving (zoals ook beschreven in programma’s 7 en 8). Hierdoor wordt de kwaliteit van de leefomgeving anders. Dit zorgt voor een prettiger leefklimaat, met meer ruimte om te verblijven en elkaar te ontmoeten. Samen met de Regiegroep Brunssum Schoon blijven we werken aan het plan van aanpak tegen zwerfafval. Waar mogelijk verbeteren we dit plan verder. In 2023 is het plan van aanpak zwerfafval vastgesteld, inclusief een richtlijn voor het plaatsen van prullenbakken. Aan de hand van het optimalisatieplan prullenbakken openbare ruimte gaan we, rekening houdende met de leefbaarheid, bekijken waar in de toekomst wel of geen prullenbakken nodig zijn. Hierbij kijken we ook of het aantal prullenbakken omlaag kan, zonder dat dit ten koste gaat van de netheid in de stad. In 2025 is de inrichting van het Clemenspark afgerond. Dit hieraan verbonden onderhoudslasten worden meegenomen bij het opstellen van het groenbeheerplan.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 2.1 In 2026 worden de projecten zoals benoemd in paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen, onderdeel "wegen", opgepakt. 2.2 Het opstellen van een kwaliteitskader openbare ruimte met als doel vanuit de integrale blik opgaven ruimtelijk in te passen rekening houden met een duurzaam, prettig en gezond woon- en leefklimaat. 2.3 Het uitvoeren van het optimalisatieplan prullenbakken openbare ruimte.

3. Verkeersveiligheid Wat willen we bereiken: We werken aan een veilige en duurzame infrastructuur, met als streven: nul verkeersslachtoffers. Om dit te bereiken voeren we het Meerjaren Uitvoeringsprogramma Mobiliteit uit. Een belangrijk onderdeel daarvan is het verlagen van de maximumsnelheid op sommige wegen van 50 naar 30 km/u. Dit sluit aan bij de landelijke doelen uit het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV). Gedurende het jaar pakken we kleinere verkeersproblemen aan. Dit doen we bijvoorbeeld door het plaatsen van verkeersdrempels, middengeleiders of andere kleine aanpassingen aan de infrastructuur. Daarnaast zijn we actief betrokken bij het netwerkconvenant van het Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Limburg (ROVL). In dit verband doen we mee aan verkeerseducatieprojecten, zoals de Verkeersactieve School en de Doelgroepenaanpak, om verkeersveiligheid ook via bewustwording en educatie te verbeteren.

48

Gemeente Brunssum

Begroting 2026

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 3.1 De volgende wegen worden in 2026 afgewaardeerd van 50 naar 30 km/h: - Meelovenstraat - Kruisbergstraat 3.2 Aan de Prins Hendriklaan, vanaf het Bodemplein tot aan de rotonde nabij het Zorgcentrum, en de Rimburgerweg gaan we vrij liggende fietspaden aanbrengen. Op het kruispunt Prins Hendriklaan/Vijverlaan wordt de verkeersregelinstallatie verwijderd. 3.3 We voeren netwerkoverleggen met de scholen ten behoeve van verkeerseducatie projecten.

4. Parkeren Wat willen we bereiken: We zorgen ervoor dat nieuwe ruimtelijke plannen en winkelcentra goed bereikbaar zijn en voldoende parkeergelegenheid bieden voor auto's. We gaan monitoren of er in bepaalde gebieden genoeg parkeercapaciteit is. Als dat niet zo is, breiden we de parkeercapaciteit uit waar dat mogelijk is. Volgens de parkeernota uit 2022 moet bij nieuwe bouwplannen zoveel mogelijk op eigen terrein worden geparkeerd. Omdat er inmiddels nieuwe parkeernormen zijn vastgesteld door CROW, werken we in 2026 aan een geactualiseerde versie van de in 2022 vastgestelde parkeernota.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 4.1 Het doorlopend uitvoeren van parkeeronderzoeken en toetsen van ruimtelijke initiatieven aan de gemeentelijke parkeernormering. 4.2 Het actualiseren van de Parkeernota 2022.

Wat kost het programma in totaal? Bedrag x € 1.000

Taakveld Lasten XT-21 - Verkeer en vervoer XT-22 - Parkeren Baten XT-21 - Verkeer en vervoer Totaal

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 4.282 4.230 52 -195 -195 4.087

Begroting 2027 4.338 4.286 52 -195 -195 4.143

Begroting 2028 4.401 4.350 51 -195 -195 4.206

Begroting 2029 4.404 4.354 51 -195 -195 4.209

49

Begroting 2026

7. Sport, cultuur & recreatie

Inleiding Dit programma omvat de beleidsgebieden cultuur, evenementen, volksfeesten, sportactiviteiten, openbaar groen, recreatie en speelplekken. De thema’s natuur en biodiversiteit horen daar ook bij, maar worden daarnaast ook behandeld in het programma Milieu en Duurzaamheid (programma 8). De gemeente Brunssum biedt iedereen de mogelijkheid om mee te doen aan het verenigingsleven of op andere manieren vrije tijd zinvol te besteden. Zo kunnen mensen zich ontwikkelen, ontplooien en actief deelnemen aan onze samenleving. Op het gebied van sport is er een duidelijke link met de volksgezondheid. Daarom stimuleren we sport- en beweegactiviteiten voor jong en oud. Brunssum heeft een breed aanbod van gezondheidsgerichte sporten en beweegprogramma’s. Op alle scholen wordt groente en fruit aangeboden. Ook zijn sport- en beweegconsulenten actief op de scholen. In alle wijken kunnen sportverenigingen gebruikmaken van gymzalen binnen Brede Scholen. In Brunssum-West en het Centrum zijn bovendien sporthallen beschikbaar. Voor buitensport zijn er voetbal- en tennisaccommodaties. Traditionele sportevenementen zoals de Parelloop en het Internationale damkampioenschap laten onze sportambities zien. In het sport- en beweegbeleid (2023-2033) richten we ons vooral op de gezondheid van alle inwoners en op het versterken van de vitaliteit en veerkracht van onze jeugd.

Daarnaast voeren we het Lokaal Sportakkoord uit en nemen deel aan het landelijke programma JOGG, waarmee we samen met partners een gezondere leeromgeving creëren. Cultuur draagt bij aan het leefklimaat en geeft onze stad een uniek karakter. Het speelt een grote sociale rol door het welzijn, de geestelijke gezondheid en de sociale verbondenheid van mensen te versterken. Cultuur geeft inwoners de kans om zich te ontwikkelen, daarom zorgen we dat iedereen laagdrempelig mee kan doen. De herijkte kadernota Cultuur, die in 2026 verschijnt, geeft richting aan het cultuurbeleid. Samen met partners stimuleren we meer eigen kracht, regie en initiatief in het culturele veld. We verbinden cultuur met het lokale verenigingsleven en vrijetijdsbesteding en maken het culturele aanbod beter zichtbaar via activiteiten zoals Sjors Creatief, Brunssum Beweegt en Ons Culturele Brunssum.

50

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 Ook cultuureducatie krijgt extra aandacht, onder andere door activiteiten in de wijken tijdens schoolvakanties en muzieklessen op alle basisscholen via het programma ‘Meer Harmonie in de Samenleving’. We gaan door met het professionaliseren van het Openluchttheater Brunssum. Dit doen we door het verbeteren van de faciliteiten en van de bedrijfsvoering voor én achter de schermen. Afhankelijk van het advies en de aanbevelingen uit de evaluatie van het openluchttheater in 2025 onderzoeken we hoe de organisatie van het openluchttheater het beste kan worden vormgegeven. Verder heeft Brunssum een openbare bibliotheek en een locatie voor professioneel muziek- en dansonderwijs van Stichting SMK. Brunssum is een levendige woonstad met een gevarieerd aanbod van evenementen op het gebied van sport, cultuur en ontspanning. We werken daarbij samen met het maatschappelijk middenveld, verenigingen en particuliere initiatiefnemers. Evenementen blijven we faciliteren en we ondersteunen nieuwe initiatieven. De gemeente heeft verschillende natuurgebieden en parken dichtbij de woonwijken, zoals het Vijverpark met Openluchttheater, het Emmapark, Hemelderpark, Trichterbos, de Brunssummerheide en het Schutterspark. Dit groene landschap wordt doorsneden door een netwerk van fiets- en wandelroutes, waaronder de Parkstad Route en het wandelnetwerk Knopen Lopen.

In 2025 is gestart met het Omgevingsprogramma Natuur. Dit programma kijkt vooruit naar 2035 en 2050 en beschrijft hoe we natuur en groen in Brunssum willen behouden, versterken, uitbreiden en beschermen. Het helpt ook om belangen af te wegen bij ruimtelijke ontwikkelingen en draagt bij aan klimaatadaptatie. Naast de stedelijke recreatievoorzieningen heeft Brunssum ook unieke toeristische en recreatieve mogelijkheden in de natuur, zoals wandel- en fietsroutes over de Brunssummerheide. In het Schutterspark zijn onder meer een bootjesvijver, kinderboerderij, minispoorlijn, blote voetenpad en adventure park te vinden. Daarnaast heeft Brunssum een recreatiepark, golfbaan en buitencentrum voor groepskamperen. Buiten spelen en bewegen is goed voor de fysieke en mentale gezondheid. In Brunssum zijn er ongeveer 400 speel- en beweegtoestellen in de openbare ruimte. Met goed onderhoud zorgen we dat deze plekken veilig en aantrekkelijk blijven. Er wordt gewerkt aan een gemeentelijk speel- en beweegbeleid, waarin ook aandacht is voor natuurlijk en inclusief spelen.

Kaderstellende nota's • • • • • • • • • •

Kadernota sport- en beweegbeleid gemeente Brunssum 2023-2033 Lokaal Sportakkoord + herijking Lokaal Sportakkoord 2.0 Kadernota Cultuur Nota Evenementenbeleid gemeente Brunssum 2017-2021 Erfgoedverordening 2013 Archeologische beleids- en verwachtingskaart 2013 Kadernota subsidiebeleid gemeente Brunssum 2018-2020 Nota Groenstructuren 2024 Bomenbeleidsplan 2009 Bomenverordening 2025

Gemeente Brunssum

51

Begroting 2026 • • • •

Visiedocument Schutterspark 2022 Nota Openbare Speelvoorzieningen 2024 Visie Vrijetijdseconomie Zuid-Limburg 2030 Uitvoeringsagenda Sport- en beweegbeleid 2024-2033

•

Regionaal gezondheidsbeleid 2025-2030, "Gezondheid nu, voor later!"

Speerpunten uit het uitvoeringsprogramma 1. Cultuur (30, 31, 32 & 33) Wat willen we bereiken: Wij vinden het belangrijk dat alle inwoners in aanraking komen met cultuur. Cultuur draagt bij aan het leefklimaat, de vrijetijdsbesteding, de mentale gezondheid en de sociale samenhang in onze gemeenschap. De koers en doelen uit de kadernota Cultuur en het uitvoeringsprogramma Cultuur bepalen de richting van ons cultuurbeleid. We richten ons op het beter verbinden van culturele verenigingen en organisaties. Zo zetten we de ambities voort uit het Muziekakkoord en stimuleren we de samenwerking tussen carnavalsverenigingen in Brunssum. Daarnaast willen we het bestaande culturele aanbod beter zichtbaar maken en daar meer over communiceren. Ook investeren we in cultuureducatie door het aanbod uit te breiden en beter te organiseren. Zo worden tijdens schoolvakanties diverse culturele activiteiten aangeboden. Bovendien kunnen alle kinderen op Brunssumse basisscholen muziekles volgen via het programma ‘Meer Harmonie in de Samenleving’. Daarnaast versterken we de verbinding tussen cultuur en het sociale domein. Cultuur als middel helpt bij maatschappelijke uitdagingen zoals eenzaamheid, armoede en kansenongelijkheid. In 2026 vieren we het 75-jarig jubileum van het Openluchttheater Brunssum met een lokaal gericht programma.

We professionaliseren het Openluchttheater door expertise in te zetten en een community rondom het theater op te bouwen. Ook werken we aan een netwerk van professionals en vrijwilligers die betrokken zijn bij het Openluchttheater. Het Historisch Centrum Limburg (HCL) is ontstaan uit het samenvoegen van het Rijksarchief Limburg, het Gemeentearchief Maastricht en het Streekarchief Heerlen (Rijckheyt). Het HCL verzamelt, beheert en presenteert archieven en collecties van Limburgse instellingen en particulieren. Het centrum wil het publiek op zoveel mogelijk manieren interesseren voor het Limburgse verleden en historisch onderzoek mogelijk maken. Ook blijven we onze samenwerking met partnergemeente Alsdorf versterken. We behouden bestaande activiteiten en bieden ruimte voor nieuwe initiatieven. Daarnaast gaan we de huidige erfgoedverordening uit 2013 herzien. Daarmee gaan we het mogelijk maken om gemeentelijke monumenten en andere waardevolle cultuurhistorische elementen aan te wijzen.

52

Gemeente Brunssum

Begroting 2026

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 1.1 We zetten de ambities uit het Muziekakkoord voort en versterken de vernieuwde samenwerking tussen de Brunssumse carnavalsverenigingen. 1.2 We maken het culturele aanbod beter zichtbaar door meer en betere communicatie. Hiervoor breiden we de platforms ‘Brunssum Beweegt’ en ‘Ons Culturele Brunssum’ uit. Ook presenteren we het aanbod via Sjors Creatief. 1.3 We zetten in op het versterken van cultuureducatie en participatie. In de voor- en najaarsvakantie organiseren we culturele activiteiten in de wijken. Tijdens de zomervakantie organiseren we opnieuw een Zomer Doe-Week. Daarnaast ondersteunen we projecten die zich richten op jongerencultuur en jongeren van 12 tot en met 25 jaar. 1.4 We organiseren nieuwe edities van ‘Culture Works’, een inspiratie- en netwerkevenement voor de culturele sector in Brunssum. 1.5 We blijven het programma ‘Meer Harmonie in de Samenleving’ uitvoeren, zodat alle kinderen op Brunssumse basisscholen muziekles kunnen krijgen. 1.6 We voeren het uitvoeringsprogramma Cultuur uit, dat samen met het culturele veld is opgesteld. 1.7 We zetten in op een breed gedragen programma in het Openluchttheater Brunssum en vieren het 75-jarig jubileum van het theater met een sterk lokaal karakter. 1.8 We blijven onze samenwerking met partnergemeente Alsdorf versterken.

We zorgen dat bestaande activiteiten behouden blijven en bieden ruimte voor nieuwe initiatieven. . 1.9 We actualiseren de erfgoedverordening.

2. Sport (34) Wat willen we bereiken: Het sport- en beweegbeleid is gericht op de gezondheid van alle inwoners van Brunssum en op het versterken van de vitaliteit en veerkracht van de jeugd. Het beleid bestaat uit vijf belangrijke pijlers: 1. sport en bewegen voor iedereen 2. sportief opgroeien 3. vitale sport- en beweegaanbieders 4. waarde van sport 5. duurzame sportinfrastructuur In 2026 blijven we meedoen aan de JOGG-aanpak (Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst) en voeren we het plan van aanpak van het Lokaal Sportakkoord uit. Hierbij staan bewegen voor iedereen en gezondheid centraal. Daarnaast ondersteunen we topsporttalenten via de subsidieregeling "Topsporttalenten gemeente Brunssum". We zorgen voor veilige, hygiënische en goed onderhouden sportaccommodaties, zodat iedereen verantwoord kan sporten.