Raadsvoorstel 202529527 (bijlage) Programmabegroting 2026 Versie 2
Tekst van het document
Programmabegroting 2026
Begroting 2026
Inhoudsopgave Algemeen ................................................................................................................................................ 4 Inleiding............................................................................................................................................... 5 Kerngegevens ...................................................................................................................................... 8 Algemeen financieel beeld.................................................................................................................. 9 Programma's ......................................................................................................................................... 16 1. Bestuur & Burger .......................................................................................................................... 17 2. Veiligheid....................................................................................................................................... 23 3. Sociaal Domein.............................................................................................................................. 30 4. Volksgezondheid ........................................................................................................................... 38 5.
Onderwijs & Educatie.................................................................................................................... 41 6. Verkeer, vervoer & waterstaat ..................................................................................................... 46 7. Sport, cultuur & recreatie ............................................................................................................. 50 8. Milieu & duurzaamheid ................................................................................................................ 60 9. Economie & toerisme.................................................................................................................... 68 10. Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing ....................................................... 75 11. Algemene Dekkingsmiddelen ..................................................................................................... 86 Paragrafen............................................................................................................................................. 92 1. Lokale heffingen ............................................................................................................................ 93 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................................ 102 3.
Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................... 110 4. Financiering ................................................................................................................................. 116 5. Bedrijfsvoering ............................................................................................................................ 122 6. Verbonden partijen ..................................................................................................................... 129 7. Grondbeleid ................................................................................................................................ 178 8. Openbaarheidsparagraaf (WOO) ................................................................................................ 184 Bijlagen................................................................................................................................................ 185 Bijlage 1 Overzicht van reserves en voorzieningen ........................................................................ 186 Bijlage 2 Overzicht verloop algemene reserve ............................................................................... 195 Bijlage 3 Overzicht uitgeleende & opgenomen gelden ..................................................................
196 Bijlage 4 Overzicht begrotingsevenwicht 2026-2029 ..................................................................... 202 Bijlage 5 Overzicht baten en lasten ................................................................................................ 203 Bijlage 6 Overzicht incidentele baten en lasten.............................................................................. 204 Bijlage 7 Overzicht structurele stortingen en onttrekkingen aan reserves .................................... 207 Bijlage 8 Meerjarig investeringsschema 2026-2029 ....................................................................... 208 Bijlage 9 Overzicht wettelijke indicatoren ...................................................................................... 209 Bijlage 10 Opbouwtabel algemene uitkering 2026-2029 ............................................................... 212 2
Gemeente Brunssum
Begroting 2026 Bijlage 11 Ontwikkelingen na voorjaarsbrief .................................................................................. 213 Bijlage 12 Afkortingenlijst ............................................................................................................... 214
Gemeente Brunssum
3
Begroting 2026
Algemeen Voorwoord Op grond van de “Financiële verordening gemeente Brunssum 2023” biedt het college van B en W uw Raad de Programmabegroting 2026 en de Meerjarenbegroting 2027-2029 ter vaststelling aan. Aan de voorkant van de begroting tonen wij het algemeen financieel beeld met een korte uiteenzetting. Bij de programma’s wordt dit verder toegelicht. De Programmabegroting 2026 bestaat uit 11 programma’s. De 11 programma's hebben een structuur, die voor elk programma gelijk is. Een programma bestaat uit een inleiding, kaderstellende nota’s en vervolgens speerpunten (met de opgaves uit het uitvoeringsprogramma) en eventueel overige speerpunten. Elk programma wordt afgesloten met een financieel overzicht van dat programma gespecificeerd op taakveld niveau. Een specificatie van de bedragen per product per taakveld wordt met een separaat boekwerk (productencatalogus) ter informatie als bijlage met de begroting meegestuurd. Naast de 11 programma's bevat de begroting net als andere jaren verplichte paragrafen (in 2026 zijn dat er 8) en meerdere bijlages met veelal financiële informatie.
4
Gemeente Brunssum
Begroting 2026
Inleiding Voor u ligt de Programmabegroting 2026. Hierin presenteren we een sluitende begroting. Daar zijn we trots op. Want een sluitende begroting is een investering in een beter Brunssum. Tegelijk hebben we de lastenverzwaring voor burgers nagenoeg geheel kunnen beperken tot enkel de reguliere inflatiecorrectie. Hoewel de begroting sluitend is voor 2026, en ook voor de jaren daarna structureel sluitend is, is er steeds minder bewegingsruimte voor de uitvoering van onze ambities. Dat is het gevolg van fluctuerend Rijksbeleid en de onzekerheden die daaruit voortvloeien. Dit dwingt ons om scherpe keuzes te maken. In deze begroting stellen we daarom voor om een bestemmingsreserve op te nemen, ‘Investeren in Brunssum’ waarin we het voordelig begrotingssaldo van 2026 (€ 264.123,-) storten. Deze reserve stelt ons in staat om – waar mogelijk – eerder te investeren. Hiermee laten we zien dat we – ondanks de financiële druk – blijven investeren in de toekomst van onze gemeente. Investeringen in 2026 De noodzaak tot dergelijke investeringen is onveranderd groot en vloeit voort uit de grote maatschappelijke opgaven waarvoor dit gemeentebestuur zich gesteld ziet. Want Brunssum staat voor grote uitdagingen. Ruimtelijke en sociaal-economische uitdagingen. Uitdagingen op het gebied duurzaamheid, gezondheid, wonen en werk, mobiliteit en welzijn.
Uitdagingen om onze jongeren goed voor te bereiden op een kansrijke toekomst, uitdagingen om een goede zorg voor onze kwetsbare inwoners op peil te houden en te vernieuwen. Dat betekent investeren, investeren en nog eens investeren. Investeren in projecten die Brunssum sterker maken. En ook investeren in juist die ontwikkelingen die voor onze inwoners ook echt het verschil maken. Dus met actieve participatie door alle belanghebbenden, bijvoorbeeld bij ingrepen in de openbare ruimte. Zoals onlangs nog gebeurde bij de reconstructie Haefland, tot stand gekomen na brede sessies met alle ondernemers. In 2026 investeren we in het versterken van de uitstraling van ons centrum. We bouwen voort aan een centrum dat straks ruimte biedt aan een gezond, lokaal geworteld ondernemersklimaat en waar een evenwichtige mix van winkels, horeca, leisure, dienstverlening, cultuur en maatschappelijke functies zorgt voor dagelijkse reuring – in dat verband onderzoeken we ook een mogelijke verplaatsing van de bibliotheek naar het centrum. Het nieuwe Victoriapark biedt straks ruimte voor wonen, rust en natuurlijk spelen. En ook nieuw: het lifestylepark dat na de opening in 2026 een plek wordt voor bewegen en ontmoeten. Net zoals in de rest van Nederland heeft ook Brunssum een tekort aan passende en betaalbare huizen. We zetten daarin stevige stappen.
Op tal van locaties zijn en gaan bouwplannen in uitvoering. Ik noem de Entree Dorpstraat, Raadhuisstraat, Lindeplein, Kloosterstraat, Europalaan, Kop van Treebeek op de Horizonstraat en Komeetstraat, de Rumpenerstraat, de voormalige Lidllocatie, et cetera. Dit zijn niet alleen investeringen in stenen, maar ook in ‘brede’ leefbaarheid. Want met deze bouwplannen werken we ook aan betaalbare woningen voor iedereen, in een omgeving die groen, levendig en veilig is. Vergroenen van onze stad, via ons natuurprogramma, is daarbij een belangrijke component. Daarbij creëren we niet alleen nieuwe groene elementen binnen het stedelijk gebied (meer bomen, bloemen planten, groene gevels, geveltuinen, schaduwrijke plekken,
Gemeente Brunssum
5
Begroting 2026 etc.), maar leggen we ook groene verbindingen aan die de vele natuur in en rondom Brunssum beter met elkaar verbinden. Goed wonen betekent ook duurzaam wonen. Daarbij hebben we extra aandacht voor woningen met een laag energielabel en waarbij de betaalbaarheid van de energierekening onder druk staat. We zoeken dus, samen met bewoners, naar haalbare en betaalbare oplossingen om energie te besparen. Omdat we voor iedereen de juiste oplossing willen – én we niet willen dat mensen van de regen in de drup worden geholpen. We investeren ook in cultuur. Cultuur heeft een belangrijke sociale functie. Investeren in cultuur betekent dat je tevens investeert in het welbevinden en in het sociale netwerk binnen de lokale gemeenschap. Daarom is het de ambitie van dit college om cultuur vooral breed en laagdrempelig aan te bieden. Zorg ervoor dat mensen cultuur kunnen ontdekken en dat ze ontdekken hoe het hun leven in Brunssum kan verrijken. En dat kan van alles zijn. Muziek, theater, poëzie of dans. We versterken ook onze toeristisch-recreatieve aantrekkingskracht. Investeringen in het Clemensdomein en in het Emmapark krijgen in 2026 en daarna vervolg met nieuwe plannen voor het Schutterspark, met als doel om de vele potenties van het park – de attracties, de unieke natuur, de bijzondere historie – veel beter te gaan exploiteren.
Ook gaat er in 2026 geld naar het verbeteren van de Entree tot de Oostflank. Naar een verantwoorde balans Dit allemaal zijn ontwikkelingen die we de komende jaren verder gaan verzilveren. Daarbij zoeken we naar een verantwoorde balans. De voortdurende onzekerheid over en door het financiële rijksbeleid dwingen ons om scherpe keuzes te maken. Hierdoor ontstaan discussies die echter ook leiden tot betere, bewuste keuzes. Dat betekent dat we, onder meer vanwege de forse financiële druk, vooral slim moeten investeren. In 2025 heeft de gemeenteraad een strategische visie voor de lange termijn, tot 2050, opgesteld. Deze visie, KoersKompas, schetst een route naar een haalbaar en toekomstbestendig perspectief voor de gemeenschap Brunssum. Daarbij zetten we een vernieuwende werkwijze in. Een werkwijze gebaseerd op een integrale aanpak van de diverse maatschappelijke opgaven. Wat we bedoelen met een integrale aanpak, is dat we heel nadrukkelijk kijken naar ideeën en behoeften die we uit de samenleving ophalen om onze ambities te realiseren. Dat betekent in de praktijk een goede afstemming tussen de verschillende beleidsterreinen en het versterken van kennisdeling met lokale, regionale en nationale partners. Het betekent ook een opdracht voor onze gemeentelijke organisatie. Het betekent dat we niet langer denken vanuit systemen, maar vanuit ménsen.
Dat we daarom efficiënter gaan werken en meer geld overhouden voor echt concrete oplossingen. Die vernieuwende werkwijze passen we op dit moment al toe – met veelbelovende eerste resultaten. Een voorbeeld is onze aanpak in het stadsdeel Noord-Oost. Dit stadsdeel kent een stapeling van sociale problematieken. De gemeente kiest voor een aanpak waarbij wordt gewerkt vanuit het echte leven van inwoners en aan samenwerking met hen. Ruimte om, waar nodig, maatwerk te leveren, in plaats van alleen regels toe te passen. Een ander voorbeeld is de herijking van het sociaal domein. Daarmee zetten we in op de beweging van de systeemwereld naar de leefwereld van de mens. We kiezen daarmee voor de werktitel: Brunssum mijn (t)huis. Als burger ben je onderdeel van de gemeenschap, daarin zit de gedachte: wij samen zijn Brunssum. Het staat ook voor mijn eigen veilige en leefbare setting thuis.
6
Gemeente Brunssum
Begroting 2026 Met de herijking krijgt de burger meer handvatten om richting te geven aan zijn leven binnen de eigen mogelijkheden. Indien nodig doen wij het als gemeente samen vanuit een integrale aanpak. Dit betekent meer op maat kijken naar de hulpvraag van de burger en vooral te weten te komen wat is de vraag achter de vraag? Speciale aandacht gaat daarbij uit naar investeringen in kind(eren) en het onderwijs. Dit om kansen te creëren dat de toekomst van kinderen en jongeren mooier mag kleuren. Het is één van de speerpunten in het KoersKompas en is verankerd aan Brunssum mijn (t)huis, de Educatieve Agenda, het Onderwijsachterstandenbeleid en Onderwijshuisvesting. Urgentie Als deze begroting iets uitstraalt, dan is het een gevoel van urgentie. We staan op een kruispunt. De toekomst legt een duidelijke opdracht in onze handen: hou houden we Brunssum op een duurzame wijze leefbaar, vitaal en zorgzaam voor toekomstige generaties. Hoe laten we Brunssum verder groeien, zonder te verliezen wat ons zo bijzonder maakt. De keuzes die we nu maken, zijn cruciaal voor het welslagen van die opdracht. In deze begroting maken we keuzes voor 2026. Maar de consequenties van die keuzes reiken verder, veel verder. Wat geweest is, is geweest. Wat is, dat is. Maar wat komen gaat, bepalen we samen.
Met inwoners, ondernemers en partners blijven we bouwen aan een sterk, leefbaar en zorgzaam Brunssum. Ook in 2026.
Gemeente Brunssum
7
Begroting 2026
Kerngegevens Bedragen x € 1.000
Kerngegevens per 1 januari A. SOCIALE STRUCTUUR 1. Inwoners (volgens CBS) per 1 januari Aantal inwoners (volgens CBS) per 1 januari 0-4 jaar 5-14 jaar 15-19 jaar 20-24 jaar 25-29 jaar 30-49 jaar 50-64 jaar 65 jaar en ouder Geschat buitenlandse militairen 2. Particuliere huishoudens (volgens CBS) Aantal particuliere huishoudens (volgens CBS) Eenpersoonshuishoudens Meerpersoonshuishoudens Gemiddeld aantal personen per huishouden 3. Periodieke uitkeringsgerechtigden (ISD-BOL) Aantal periodieke uitkeringsgerechtigden (ISD-BOL) uitgedrukt in percentage van aantal inwoners I.O.A.W. PW 4. Tewerkgestelden in sociale Werkvoorzieningschappen (in arbeidsjaren) Aantal tewerkgestelden in sociale Werkvoorzieningschappen (in arbeidsjaren) uitgedrukt in percentage van aantal inwoners 5. Overige aantallen *) huishoudens met lage inkomens uitgedrukt in percentage van aantal huishoudens eenouderhuishoudens uitgedrukt in percentage van aantal huishoudens uitkeringontvangers (PW, IOAW/IOAZ, WAO, WSW) uitgedrukt in percentage van aantal inwoners B. FYSIEKE STRUCTUUR 1. Bedrijfsvestigingen *) Aantal bedrijfsvestigingen *) 2. Oppervlakte land in hectare Oppervlakte land in hectare Oppervlakte binnenwater in hectare 3. Woonruimten *) **) Aantal woonruimten *) **)
2025
2024
2023
2022
27.534 1.071 2.342 1.248 1.332 1.391 6.156 6.393 7.601 1.600
27.770 1.078 2.388 1.300 1.335 1.389 6.202 6.591 7.487 1.600
27.682 1.082 2.390 1.321 1.360 1.369 6.093 6.727 7.340 1.700
27.674 1.067 2.370 1.312 1.386 1.425 6.085 6.814 7.215 1.700
13.785 5.600 8.109 2
13.775 5.590 8.185 2
13.658 5.437 8.221 2
13.603 5.336 8.267 2
663 2,4% 17 646
663 2,4% 17 646
643 2,3% 17 626
652 2,4% 17 635
246
271
300
316
1,0%
1,0%
1,1%
1,1%
5.400 39,2% 1.156 8,4% 3.690 13,4%
5.425 39,4% 1.153 8,47% 3.679 13,3%
5.483 40,1% 1.143 8,4% 3.637 13,1%
5.423 39,9% 1.132 8,3% 3.605 13,0%
2.240
2.215
2.141
1.960
1.725 9
1.725 9
1.725 9
1.725 9
14.738
14.782
14.981
14.768
*) bron: gegevens uit berekeningspecificatie algemene uitkering; deze zijn gebaseerd op CBS-informatie. **) vanaf 2021 inclusief 199 chalets (voorheen mochten deze maar als 1 geteld worden)
8
Gemeente Brunssum
Begroting 2026
Algemeen financieel beeld Van Voorjaarsbrief naar Begroting De financiële consequenties van het onbestendige en fluctuerende Rijksbeleid, dat mede bepalend is voor de uitkomsten, zorgen ervoor dat er steeds minder bewegingsruimte is voor de uitvoering van onze huidige wensen. De voortdurende onzekerheid van het financiële rijksbeleid dwingt ons als gemeente scherpe keuzes te maken. In juli van dit jaar presenteerden wij de Voorjaarsbrief 2025. De cijfers hierin gaven een structureel positief beeld voor de meerjarenbegroting 2026-2029. Na de publicatie van de Voorjaarsbrief 2025 zijn er nieuwe autonome ontwikkelingen geweest die aan het financieel beeld van de begroting 2026 toegevoegd moesten worden. De financiële opgave die hierdoor ontstaat, is aanleiding tot afweging van het bestaand beleid. Daarbij is ook gezocht naar ruimte voor aanvullende ambities die nog voortkomen uit het huidige coalitieakkoord. Deze hebben een plek gekregen in de voorliggende begroting. Deze worden in de tabel “Ontwikkelingen na voorjaarsbrief” nader gespecificeerd. Zoals ook aangekondigd in de voorjaarsbrief hebben we de stelpost “Investeren in Brunssum” opnieuw bekeken en geactualiseerd. Daarbij is vooral gekeken naar de voortgang van de projecten. Nu de uitwerking verder gevorderd is, kunnen we scherper bepalen wanneer de kapitaallasten daadwerkelijk in de exploitatie gaan doorwerken.
Het uitgangspunt is dat investeringen die in 2028 worden opgeleverd, vanaf 2029 in de begroting tot lasten leiden. Mocht een project onverhoopt een jaar eerder worden gerealiseerd, dan kan dat incidenteel worden opgevangen vanuit een reserve. Om hierop vooruit te lopen stellen wij voor het voordelig begrotingssaldo 2026 van € 264.123 te storten in een nieuwe bestemmingsreserve “Investeren in Brunssum”. Daarmee zorgen we voor flexibiliteit en laten we zien dat we, ondanks de financiële druk, blijven investeren in de toekomst van onze gemeente. De bewuste afwegingen die nu zijn gemaakt, passen binnen onze uitgangspunten: • Een begroting opstellen die structureel en reëel in evenwicht is. • Het alleen noodzakelijk en daarmee minimaal inzetten van de algemene reserve. • De lasten voor de burgers niet meer verhogen dan strikt noodzakelijk. Er ligt nu een structureel sluitende begroting voor, waarbij de verhoging van de lasten voor onze inwoners beperkt is gebleven, het voorzieningenniveau op peil blijft en de focus op verdere verbeteringen naar de toekomst overeind blijft. Het is van belang te benadrukken dat de beschikbare middelen volledig zijn toegewezen. Ook is de stand van onze reserves gestabiliseerd op het niveau van de voorgaande Begroting 2025. Om de uitgangspunten voor de toekomst te borgen is een kwaliteitsslag van onze begroting nodig.
Hiervoor zullen we starten met een pilot om onze budgetten opnieuw op te bouwen (“Zero-based budgeting”).
Gemeente Brunssum
9
Begroting 2026
Begrotingssaldo 2026-2029 Bedragen x € 1.000 (- is voordeel)
Begrotingssaldo Begrotingssaldo voorjaarsbrief 2025 1. Ontwikkelingen en ruimte vragende onderwerpen 2. Investeren in Brunssum Saldo 3. Storting Bestemmingsreserve Saldo begroting 2026
2026 -1.551 1.762 -474 -264
2027 -116 1.809 -1.693 0
2028 -72 1.790 -1.718 0
2029 -1.584 1.584 0 0
264 0
0 0
0 0
0 0
De mutaties in het begrotingssaldo worden hieronder kort toegelicht. 1. Ontwikkelingen na voorjaarsbrief, autonoom en ruimte vragende onderwerpen Ontwikkelingen na Voorjaarsbrief Autonoom: 1. Indexering WMO 2. Correctie inkomst BUIG 3. Stelpost indexering (constante prijzen) 4. Leges omgevingsvergunning 5. Verlaging bijdrage VRZL 6. Indexering jeugd volgens index OVA 7. Diversen autonome aanpassingen Ruimte vragend: 8. Leader subsidieprogramma 9. Oostflank 10. Zero based begroten 11. Huisvesting Betere Buren / OPB RMT 12. Extra BOA Jeugd 13. Onderwijs Achterstanden Beleid 14. Diversen ruimte vragend Dekking Incidenteel (Algemene Reserve) Totaal
2026
2027
2028
2029
786 972 250 -300 -74 -282 -48
635 972 0 0 -74 -246 -47
532 972 44 0 -74 -111 -51
424 972 213 0 -74 -91 -249
60 350 90 100 69 322 146 -678 1.762
60 0 180 0 69 322 68 -129 1.809
0 0 90 0 0 322 68 0 1.790
0 0 0 0 0 322 68 0 1.584
1. Indexering WMO In de Voorjaarsbrief 2025 was de indexering WMO nog niet bekend en als PM post opgenomen. De indexering WMO is een autonome ontwikkeling die intussen in de Begroting 2026 is verwerkt. 2. Correctie inkomst BUIG Er is een correctie doorgevoerd op de dubbel opgenomen inkomst Buig. 3. Stelpost indexering (constante prijzen) Zoals in de voorjaarsbrief aangegeven willen we in 2026 een traject starten waarbij de begroting wordt gebaseerd op constante prijzen. Hiervoor is deze stelpost opgenomen. 4. Leges omgevingsvergunning Een incidentele verhoging van de legesinkomsten omgevingsvergunning.
10
Gemeente Brunssum
Begroting 2026 5. Verlaging bijdrage VRZL Dit is de verlaging bijdrage VRZL als gevolg van aanpassingen in hun begroting. Dit naar aanleiding van mede door Brunssum ingediende negatieve zienswijze op de eerst ingediende begroting VRZL. 6. Indexering jeugd volgens index OVA Aanpassing van de indexering jeugd met de lagere (OVA) index voor 2026. 7. Diverse autonome aanpassingen Diverse kleine aanpassingen met autonoom karakter na Voorjaarsbrief 2025. 8. Leader subsidieprogramma Een Europees subsidieprogramma ter versterking van de sociale cohesie, in combinatie met economische ontwikkeling, en verbetering van leefbaarheid op het platteland. 9. Transformatie/revitalisatie Oostflank Het transformeren en revitaliseren van JFC binnen Brunssum. 10. Zero based begroten Een pilot om onze budgetten opnieuw op te bouwen. 11. Huisvesting Betere Buren / Openbare ruimte Advies over toekomstige huisvesting Betere Buren en Openbare Ruimte. 12. Extra BOA jeugd De inzet van een extra jeugd BOA, specifiek gericht op jeugdproblematiek. 13. Onderwijs Achterstanden Beleid (OAB) Het beleid om de ontwikkeling van jonge kinderen waar nodig te ondersteunen. 14. Diverse posten ruimte vragend Dit zijn diverse kleine budgetbijstellingen waaronder kermis en werkbudgetten (incidenteel gedekt uit AR voor € 98.656).
2. Investeren in Brunssum In de begroting 2025 is een stelpost ‘Investeren in Brunssum’ opgenomen. Deze stelpost die dient ter dekking van de kapitaallasten van toekomstige investeringen is voor de Begroting 2026 herijkt. Daarvoor zijn de investeringsonderwerpen opnieuw beoordeelt en geactualiseerd. Voor elke investering die put uit de stelpost ‘Investeren in Brunssum’ is een apart raadsbesluit noodzakelijk. Hierdoor blijft het mandaat bij de gemeenteraad om op basis van een goed voorstel middelen beschikbaar te stellen. Bedragen x € 1.000
Ontwikkelingen na Voorjaarsbrief Stelpost Investeren in Brunssum: Herijking stelpost Investeren in Brunssum (mutatie) Overzetten stelpost Investeren in Brunssum naar 2029
Gemeente Brunssum
2026
2027
2028
2029
-470 -4 -474
-852 -840 -1.693
0 -1.718 -1.718
0 0 0
11
Begroting 2026 3. Saldo begroting toevoegen aan reserves Het begrotingssaldo begroting 2026 is structureel sluitend. Voorgesteld wordt het voordelige saldo 2026 van € 264.123 te storten in de nieuw in te stellen bestemmingsreserve “Investeren in Brunssum”.
12
Gemeente Brunssum
Begroting 2026
Taakveldenoverzicht Bedragen x € 1.000
Taakveld
Taakveldnaam
XT-01 XT-02 XT-03
Bestuur Burgerzaken Beheer overige gebouwen en gronden Overhead Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Belastingen overig Algemene uitkering gemeentefonds Overige baten en lasten Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid Verkeer en vervoer Parkeren Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijfsloket en -regelingen Economische promotie Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken Sportbeleid en -activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, prod.partic. Media Openbaar groen en recreatie Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorz.WMO Toegang en eerstelijnsvoorz.Jeugd Inkomensregelingen WSW en beschut werk Arbeidsparticipatie Hulpmiddelen en diensten WMO Huishoudelijke hulp WMO Begeleiding WMO Overige maatwerkvoorz. WMO Jeugdhulp ambulant lokaal Jeugdhulp ambulant regionaal Jeugdhulp ambulant landelijk Jeugdhulp met verblijf lokaal Jeugdhulp met verblijf regionaal Jeugdhulp met verblijf landelijk PGB (WMO) PGB Jeugd
XT-04 XT-05 XT-061 XT-062 XT-064 XT-07 XT-08 XT-11 XT-12 XT-21 XT-22 XT-31 XT-32 XT-33 XT-34 XT-41 XT-42 XT-43 XT-51 XT-52 XT-53 XT-56 XT-57 XT-61 XT-621 XT-622 XT-63 XT-64 XT-65 XT-660 XT-6711 XT-6712 XT-6714 XT-6751 XT-6752 XT-6753 XT-6761 XT-6762 XT-6763 XT-6791 XT-6792
Gemeente Brunssum
Begroting Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 2029 2.499 2.431 2.349 2.367 1.107 1.027 1.073 1.062 103 91 91 91 16.217 -375 -5.063 -1.933 390 -85.161 350 2.614 1.111 4.035 52 356 400 38 18 5 1.301 1.256 462 1.922 1.400 666 2.908 4.113 811 1.848 6.093 12.545 782 1.678 4.755 3.364 -214 144 8.933 191 693 2.864 109 827 220
17.215 -395 -5.180 -1.978 403 -86.442 206 2.681 1.120 4.091 52 292 50 38 -19 5 1.298 1.211 479 1.914 1.744 579 3.013 4.195 809 1.774 5.807 11.969 794 1.679 4.680 3.528 -408 143 9.173 199 708 2.924 111 827 220
18.380 -407 -5.294 -2.021 426 -85.784 160 2.777 1.134 4.154 51 292 50 38 -24 5 1.297 1.211 478 1.911 1.396 592 2.956 4.202 809 1.772 5.466 11.464 792 1.704 4.784 3.696 -408 137 7.901 189 692 2.844 107 827 220
19.470 -406 -5.410 -2.066 431 -88.451 1.982 2.909 1.134 4.158 51 290 50 38 -32 5 1.293 1.208 473 1.831 1.363 605 2.948 4.235 804 1.754 5.335 10.875 790 1.664 4.889 3.881 -408 137 8.086 193 707 2.903 109 827 220 13
Begroting 2026 Taakveld
Taakveldnaam
XT-6821 Jeugdbescherming XT-6822 Jeugdreclassering XT-691 Coördinatie & Beleid WMO XT-692 Coördinatie & Beleid Jeugd XT-71 Volksgezondheid XT-72 Riolering XT-73 Afval XT-74 Milieubeheer XT-75 Begraafplaats XT-81 Ruimtelijke ordening XT-82 Grondexpl.(niet-bedr.terreinen) XT-83 Wonen en bouwen Saldo van baten en lasten Mutaties Reserves Resultaat
Begroting Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 2029 996 1.013 983 1.003 74 75 73 74 667 663 662 652 956 951 949 936 1.678 1.856 1.856 1.854 -1.606 -1.501 -1.502 -1.516 -1.386 -1.303 -1.337 -1.366 1.296 1.298 1.305 1.298 55 53 51 49 824 819 817 804 441 399 398 395 1.328 1.612 1.613 1.598 1.755 992 356 175 -1.755 -992 -356 -175 0 0 0 0
Programmaoverzicht Bedragen x € 1.000
Programma Prog 01 - Bestuur en ondersteuning Prog 02 - Veiligheid Prog 03 - Sociaal Domein Prog 04 - Volksgezondheid Prog 05 - Onderwijs en educatie Prog 06 - Verkeer, vervoer en waterstaat Prog 07 - Sport, cultuur en recreatie Prog 08 - Milieu en duurzaamheid Prog 09 - Economie en Toerisme Prog 10 - Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing Prog 11 - Algemene Dekkingsmiddelen Saldo van baten en lasten Mutaties Reserves Resultaat
14
Begroting Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 2029 3.606 3.458 3.423 3.429 3.724 3.801 3.911 4.043 52.448 51.833 49.864 49.666 1.678 1.856 1.856 1.854 2.562 2.514 2.513 2.506 4.087 4.143 4.206 4.209 7.359 7.729 7.333 7.219 -1.640 -1.453 -1.483 -1.535 812 362 356 346 2.593 2.829 2.829 2.797 -75.473 1.755 -1.755 0
-76.080 992 -992 0
-74.450 356 -356 0
-74.359 175 -175 0
Gemeente Brunssum
Begroting 2026
Begrotingsresultaat Bedragen x € 1.000
Gemeente Brunssum
15
Begroting 2026
Programma's
16
Gemeente Brunssum
Begroting 2026
1. Bestuur & Burger
Inleiding Het programma Bestuur & Burger draait om de samenwerking tussen raad, college en ambtelijke organisatie in relatie tot inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. We willen een open en positief-kritische cultuur versterken, waarin we de vraagstukken van Brunssum samen en met overtuiging aanpakken. Dat doen we planmatig via het koerskompas, coalitieakkoord en uitvoeringsprogramma, maar we hebben ook de flexibiliteit om nieuwe inzichten te vertalen naar koerswijzigingen of extra accenten. Zo houden we de aanpak transparant en werken we voortdurend aan draagvlak en resultaten. De samenwerking reikt verder dan onze gemeentegrenzen. Veel opgaven zijn regionaal en vragen om een stevige rol als partner in samenwerkingsverbanden en gemeenschappelijke regelingen. Daarbij letten we scherp op kwaliteit, kosten en onze gezamenlijke verantwoordelijkheid. Die spiegeling met partners helpt ons om beleid te verbeteren en toekomstbestendig te maken. Een tweede pijler is de manier waarop we als bestuur en organisatie zelf functioneren. Integriteit, kernwaarden en duidelijke gedragscodes vormen hiervoor de basis. De wisselwerking tussen raad, college, organisatie en griffie blijft een succesfactor, zeker nu de samenleving verandert en nieuwe eisen stelt aan overheid en participatie.
Dit vraagt om een aanpassing in rollen, taken en gedragskenmerken, die we verankeren in een nieuwe besturingsfilosofie en meenemen in de bredere organisatieontwikkeling. Tot slot blijft de kwaliteit van onze dienstverlening richting inwoners centraal staan. We onderzoeken hoe we bereikbaarheid, klantcontact en maatwerk verder kunnen verbeteren en zoeken naar oplossingen die beter aansluiten bij de behoeften van inwoners. Dat vraagt om een klantgerichte houding, vereenvoudigde processen, minder regels en slim gebruik van digitale mogelijkheden. Daarmee leggen we de basis voor een dienstverlenende gemeente die wendbaar is, goed luistert en samen met de samenleving werkt aan de toekomst van Brunssum.
Kaderstellende nota's • • •
Koerskompas 2025 Coalitie akkoord 2022-2026 Beleidsplan integriteit 2022-2026
Gemeente Brunssum
17
Begroting 2026
Speerpunten uit het uitvoeringsprogramma 1. Gedragscodes en besturingsfilosofie (3 & 8) Wat willen we bereiken: Met de actualisering van de gedragscodes voor bestuur en ambtelijke organisatie en het vaststellen van nieuw integriteitsbeleid en integriteitsprotocollen is een stevig fundament gelegd voor een constructieve samenwerking tussen bestuur en organisatie. Samen met onze kernwaarden vormt dit de leidraad voor ons handelen, het samenwerken met inwoners en partners, en de manier waarop we intern met elkaar omgaan en daarop reflecteren. We hebben hiermee een belangrijke stap gezet en merken de eerste verbeteringen al op verschillende beleidsterreinen en contactmomenten. Tegelijk weten we dat gedragsverandering tijd kost en voortdurende aandacht vraagt. Omdat de samenleving blijft veranderen, moeten wij als organisatie meebewegen. Naast rechtmatigheid en prestaties wordt participatie en samenwerking steeds belangrijker. Hier gaan we in het programma Organisatieontwikkeling in 2026 verder op door, onder meer door te bepalen welke trainingen en opleidingen nodig zijn om de gewenste cultuur en werkwijze te ondersteunen. Daarnaast actualiseren we de lijst met functies met een hoog integriteitsrisico, waarvoor eerder al een eerste gradatie is gemaakt. We leggen samen met de raad en de ambtelijke organisatie de rollen, taken en bijbehorende gedragskenmerken vast.
Daarmee ontstaat een nieuw, gedeeld kader voor de manier waarop we als bestuur en organisatie met elkaar en met de samenleving omgaan. Dit vormt de basis voor de nieuwe besturingsfilosofie van Brunssum.
Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 1.1 In 2026 wordt het beleidsplan integriteit herijkt om aan te sluiten bij actuele eisen en inzichten. 1.2 Vanuit het programma organisatieontwikkeling wordt in 2026 een training moreel leiderschap opgezet. Deze richt zich op bewustwording, morele oordeelsvorming en het versterken van moreel kompas bij management en bestuur. 1.3 De eerder gemaakte lijst met hoog-risicoprofielen actualiseren en de bijbehorende gedragskenmerken vastleggen. 1.4 Samen met de raad en de organisatie de besturingsfilosofie vaststellen als richtinggevend kader voor ons handelen en samenwerken.
2. Herijken strategische visie (4) Wat willen we bereiken: In 2023 is gestart met het opstellen van een integrale omgevingsvisie voor Brunssum. Daarbij is ervoor gekozen om de strategische visie hierin te integreren. Dit proces heeft in 2025 geleid tot de totstandkoming van de Toekomstvisie Brunssum 2050, die op woensdag 4 juni 2025 door de gemeenteraad is vastgesteld onder de naam Koerskompas. Met deze vaststelling is de strategische visie geborgd binnen een bredere, integrale toekomstvisie die richting geeft aan de ruimtelijke, maatschappelijke en economische ontwikkeling van Brunssum op de lange termijn. In programma 10 wordt hierop nader ingegaan.
18
Gemeente Brunssum
Begroting 2026
Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 2.1 Implementatie van de Toekomstvisie Brunssum 2050 binnen lopende en toekomstige beleidsontwikkelingen, programma’s en projecten met weerslag in college en raadsbesluiten.
3. Burgerbetrokkenheid (5) Wat willen we bereiken: De veranderende verhouding tussen inwoner en overheid stelt gemeenten voor een structurele opgave. Het versterken van de verbinding tussen de leefwereld van inwoners en de systeemwereld van de overheid is daarbij een belangrijk uitgangspunt. Inwoners tonen steeds vaker initiatief om hun leefomgeving te verbeteren. Dit vraagt om een open dialoog tussen inwoners, gemeentebestuur en ambtelijke organisatie, waarin wederzijds begrip en gedeelde verantwoordelijkheid centraal staan. De in juni 2024 aangenomen Wet versterking participatie op decentraal niveau geeft wettelijke kaders aan deze ontwikkeling. De wet legt het recht op participatie vast bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid en plannen. Ook het recht voor inwoners om zelf voorstellen te doen voor de verbetering van hun leefomgeving, het zogenoemde uitdaagrecht, is hierin opgenomen. Participatie wordt in Brunssum niet als een losstaand thema benaderd, maar verbonden met opgavengericht werken en organisatieontwikkeling. Daarmee is het een onderdeel van de doorontwikkeling van de gemeentelijke werkwijze. De werkwijze zoals toegepast binnen het programma Noord-Oost en het Koerskompas Brunssum 2050 geeft richting aan deze aanpak.
Vanuit gedeelde verantwoordelijkheid wordt op deze manier gewerkt aan een bestuurscultuur die samenwerking met inwoners stimuleert en bijdraagt aan het versterken van de sociale samenhang in de stad.
Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 3.1 De participatieverordening wordt eind 2025 vastgesteld en vormt vanaf 2026 het formele kader voor participatie bij de voorbereiding van gemeentelijk beleid en plannen. 3.2 Binnen lopende trajecten zoals programma Noord Oost worden ervaringen actief benut om de kwaliteit van participatie verder te versterken. Daarbij wordt verkend welke werkvormen, digitaal en fysiek, effectief en toegankelijk zijn. Waar mogelijk worden deze ingebed in toekomstige participatieprocessen.
4. Verbinden en reflecteren (6 & 9) Wat willen we bereiken: De Raadswerkgroep Verbinden blijft zich inzetten voor het versterken van de verbinding tussen de gemeenteraad, het college, de ambtelijke organisatie en de samenleving. Doel is het verkleinen van de kloof in vertrouwen tussen inwoners en het lokaal bestuur. De werkgroep fungeert daarbij als klankbord, aanjager, adviseur en monitor. In samenwerking met de griffier wordt ingespeeld op wat nodig is om inhoudelijke en organisatorische verbindingen te versterken. De voorzitter van de werkgroep stemt periodiek af met de commissie ABA, de portefeuillehouder en de griffier. Sinds 2025 is een raadscommunicatieadviseur aangesteld. Deze adviseur ondersteunt de raad bij de uitvoering van het in januari 2024 vastgestelde Beleidsplan Communicatie Gemeenteraad Brunssum
Gemeente Brunssum
19
Begroting 2026 2024–2026. De uitvoering van dit plan verloopt op basis van een uitvoeringsagenda en bijbehorend budget. Daarbij wordt gericht gewerkt aan het versterken van de relatie tussen de gemeenteraad en de samenleving, met passende afstemming met de ambtelijke organisatie. Daarnaast zijn binnen de organisatie structureel reflectiemomenten tussen bestuur en ambtelijke organisatie. Deze momenten dienen ter toetsing van het onderlinge samenspel en zijn gericht op het versterken van samenwerking, wederzijds begrip en gezamenlijke procesafspraken.
Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 4.1 De Raadswerkgroep Verbinden zet in 2026 de ingezette lijn voort. Doel is het versterken van de verbinding tussen interne en externe actoren in het politiek, bestuurlijk en ambtelijk speelveld. De werkgroep fungeert als klankbord, aanjager, adviseur en monitor. 4.2 In 2025 is een raadscommunicatieadviseur aangesteld. Deze ondersteunt de gemeenteraad bij de uitvoering van het Beleidsplan Communicatie Gemeenteraad Brunssum 2024–2026. De uitvoering vindt plaats op basis van een uitgewerkt uitvoeringsplan en beschikbare middelen. Er wordt actief gewerkt aan het vergroten van de verbondenheid tussen de gemeenteraad en de inwoners. Daarbij vindt afstemming plaats met de ambtelijke organisatie. 4.3 Periodieke reflectiemomenten tussen bestuur en ambtelijke organisatie worden ingezet om het onderlinge samenspel te verbeteren. Deze momenten zijn gericht op het toetsen van gemaakte afspraken en het versterken van wederzijds begrip.
5. Regionale samenwerking (10 & 11) Wat willen we bereiken: Regionale samenwerking is belangrijk voor ons, omdat steeds meer opgaven en problemen onze gemeentegrenzen overstijgen. Daarnaast hebben we samen met de omliggende (Parkstad)gemeenten vergelijkbare ambities voor de toekomst. Door de krachten te bundelen, kunnen we op verschillende gebieden schaalvoordelen behalen en korte lijnen naar de rijksoverheid houden. Hierdoor zijn we beter in staat om onze strategische langetermijndoelen te behalen. Parkstad Limburg is in de eerste plaats het schaalniveau waarop wij in nauwe samenwerking met de omliggende gemeenten de regionale ambities en uitdagingen oppakken. Een sterke regio is goed voor alle deelnemende gemeenten. Binnen Stadsregio Parkstad Limburg werken we samen met de andere Parkstadgemeenten op de thema’s Wonen en Herstructurering, Economie en Toerisme, Ruimte en Mobiliteit, Duurzaamheid, Sociaaleconomische Structuurversterking (SES) en Grensoverschrijdende samenwerking (GROS) om een ‘brede welvaart’ in de regio te realiseren. De Strategische agenda van Stadsregio Parkstad Limburg 2021-2030 is hierbij koersbepalend. De regiodeals en het Volkshuisvestingfonds zijn voorbeeldprojecten waarin we vele subsidies hebben gekregen die ons als Parkstad ontwikkelingsmogelijkheden hebben gegeven en waardoor we kansen hebben gekregen die ons op de landelijke agenda zetten.
De gemeentelijke bijdrage aan Stadsregio Parkstad Limburg is vanaf 2026 gedaald als gevolg van o.a. een temporisering regiobijdrage ringwegen en een taakstellende vermindering van de bedrijfsvoeringkosten. In het jaar 2026 zullen we ons in Parkstad-verband bezig houden met onder meer de derde (en laatste) ronde van de Regio deal, het Nationaal Programma Vitale Regio’s’ (als onderdeel van de regio Zuid-Limburg), de uitwerking en uitvoering van ‘Het toekomstverhaal voor Parkstad 2040’ en het vergroten van de uitvoeringskracht van de Regio Parkstad. Vanuit het Rijk is veel aandacht voor de opschaling naar het Zuid-Limburgs niveau. We zullen ter uitvoering van Agenda Zuid-Limburg de verdere verbinding met de andere Zuid-Limburgse gemeenten zoeken.
20
Gemeente Brunssum
Begroting 2026 Naast de Stadsregio Parkstad Limburg werken we bestuurlijk en ambtelijk proactief samen in diverse andere gemeenschappelijke regelingen. Een deel van onze taken zijn belegd bij deze samenwerkingsverbanden. Een aanzienlijk deel van onze financiële middelen is dan ook gereserveerd voor de uitvoering van deze taken. Het is daarom essentieel dat wij als opdrachtgever binnen de samenwerkingsverbanden een actieve rol spelen, daadkrachtig optreden en stappen nemen om de samenwerking zo effectief mogelijk te laten verlopen. En daarbij kritisch te toetsen of acties bijdrage aan onze maatschappelijke opgaven. De kosten verbonden aan deze regelingen staan echter de komende jaren onder druk en zullen in samenspraak met de partners verder beheerst moeten worden, waarbij getracht wordt te komen tot verantwoorde, goede resultaten. Er moeten daarom, net als dat geldt voor onze eigen organisatie, ook in die samenwerkingsverbanden keuzes gemaakt moeten worden om de bedrijfsvoering efficiënter in te richten, waarbij de kwaliteit van de dienstverlening van gelijk hoog niveau dient te blijven.
Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 5.1 We zetten de deelname aan de regionale werkgroep ‘Samen Grip op Verbonden Partijen’ voort om meer grip te krijgen op de verschillende verbonden partijen. De focus zal in 2026 liggen op een goede balans tussen onze strategische inzet (ons koerskompas) en de te behalen resultaten. 5.2 We streven ernaar kostenverhogingen binnen gemeenschappelijke regelingen waar mogelijk evenredig te verdelen en efficiënt binnen de eigen begroting van de gemeenschappelijke regelingen op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van de resultaten.
6. Komen tot een burgergerichte dienstverlening (7) Wat willen we bereiken: De huidige samenleving vraagt om een flexibele en klantgerichte opstelling van onze organisatie naar de buitenwereld. De coalitie streeft een meer omgevingsbewuste en burgergerichte dienstverlening na. Concreet betekent dit onder meer dat de beschikbaarheid en bereikbaarheid van de gemeente, de wijze van klantcontact, en de informatiestructuur nog beter worden afgestemd op de behoeften van de inwoners. Brunssum wil excelleren in haar dienstverlening en bedrijfsvoering. In het proces staat de inwoner centraal. Het is van belang dat de gemeentelijke dienstverlening integraal is afgestemd en daar waar nodig geüniformeerd wordt. Daarnaast ontbreekt structurele monitoring op de kwaliteit van de dienstverlening. Wij werken in deze raadsperiode toe naar het vaststellen van een nieuw gemeentelijk dienstverleningsconcept, waarin de genoemde elementen hun plek krijgen.
Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 6.1 We verkennen in 2026 op welke manier de eerder benoemde elementen kunnen samenkomen in een mogelijk nieuw gemeentelijk dienstverleningsconcept. Daarbij onderzoeken we welke richting wenselijk en haalbaar is. 6.2 Invoeren van klantevaluaties om input op te halen over de tevredenheid van de dienstverlening.
Gemeente Brunssum
21
Begroting 2026
Wat kost het programma in totaal? Bedrag x € 1.000
Taakvelden Lasten XT-01 - Bestuur XT-02 - Burgerzaken Baten XT-01 - Bestuur XT-02 - Burgerzaken Totaal
22
Begroting 2026 4.199 2.502 1.697 -593 -3 -590 3.606
Begroting 2027 4.147 2.434 1.712 -688 -3 -685 3.458
Begroting 2028 4.016 2.352 1.664 -593 -3 -590 3.423
Begroting 2029 3.802 2.370 1.432 -373 -3 -370 3.429
Gemeente Brunssum
Begroting 2026
2. Veiligheid
Inleiding Dit programma richt zich op de verschillende facetten van veiligheid, waaronder openbare orde en veiligheid, crisisbeheersing, brandweerzorg, ondermijning en de samenhang tussen zorg en veiligheid. Een veilige leefomgeving is een basisvoorwaarde voor het welzijn van inwoners, de leefbaarheid van wijken en het goed functioneren van de samenleving als geheel. Het realiseren van een veilige omgeving is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. De gemeente voert hierin de regie, maar werkt nadrukkelijk samen met partners zoals politie, brandweer, Openbaar Ministerie, woningcorporaties, zorginstellingen en inwoners. Door deze samenwerking kan effectief worden ingespeeld op lokale veiligheidsvraagstukken. De inzet richt zich op het voorkomen en bestrijden van overlast, criminaliteit, ondermijning en het vergroten van het veiligheidsgevoel. Zowel repressieve als preventieve maatregelen zijn nodig om dit te bereiken. Hierbij is ook aandacht voor een stevige sociale basis in buurten en het bevorderen van positieve ontmoetingen in de openbare ruimte. Op het gebied van veiligheid spelen op dit moment diverse maatschappelijke en lokale ontwikkelingen. Er is sprake van een toenemende druk op de leefomgeving door een stijgende lijn in drugshandel, burenoverlast, huiselijke conflicten, jeugdoverlast en incidenten met personen met onbegrepen gedrag.
Deze problematiek vraagt om een gebiedsgerichte en integrale aanpak, gericht op samenwerking tussen veiligheid en zorg. Door onvoldoende politiecapaciteit verschuift het toezicht op de openbare ruimte in toenemende mate richting gemeentelijke handhavers. Deze ontwikkeling vereist een versterkte inzet op de professionalisering, herkenbaarheid en effectiviteit van buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s), zodat zij gezaghebbend en doeltreffend kunnen optreden in uiteenlopende situaties. In dit kader is tevens een jeugdboa aan het team toegevoegd, met specifieke aandacht voor preventie en handhaving gericht op jongeren. Daarnaast is er extra aandacht voor de preventieve aanpak van risicogedrag onder jongeren en gezinnen. Onder het landelijke programma Preventie met Gezag wordt samen met lokale en regionale partners gewerkt aan vroegsignalering, begeleiding en het voorkomen van normafwijkend en crimineel gedrag. De gemeente zoekt in het kader van het nemen van repressieve maatregelen nadrukkelijk de samenwerking in de lokale driehoek op.
Gemeente Brunssum
23
Begroting 2026 Ook de aanpak van ondermijning blijft een prioriteit. Door deelname aan het ACT!-Interventieteam Parkstad en samenwerking met partners als het RIEC kunnen misstanden zoals drugsproductie, witwassen, spookbewoning en mensenhandel bestuurlijk worden aangepakt. Waar repressieve maatregelen noodzakelijk zijn, zoekt de gemeente actief de samenwerking binnen de lokale driehoek (gemeente, politie en Openbaar Ministerie) om tot een integrale en doelgerichte aanpak te komen.
Kaderstellende nota's • •
Integraal veiligheidsplan SVBBL 2023-2026. Vaststellen meerjarenbeleidsplan Vergunningen Toezicht en Handhaving 2026-2030 met bijbehorende uitvoeringsplan 2026.
Speerpunten uit het uitvoeringsprogramma 1. Straatcoaches/jeugdboa’s en jongerenwerk (13) Wat willen we bereiken: Binnen het uitvoeringsprogramma richt het veiligheidsveld ‘Jeugd en Veiligheid’ zich op het verbeteren van veiligheidsbeleving van jongeren (onder de 23 jaar) en een afname van jeugdcriminaliteit. Hieronder vallen thema’s als jeugdoverlast, jeugdgroepen, alcohol en drugsgebruik en veiligheid in en om de school. In de afgelopen jaren kwamen de thema’s jeugdoverlast- en criminaliteit steeds prominenter naar voren. Steeds vaker manifesteren zich (grote) groepen jeugd in Brunssum en omgeving Parkstad. Zowel in de Driehoek SVBBL als in de Driehoek Parkstad is bestuurlijk en ambtelijk de behoefte naar voren gekomen om structureel te investeren in dit veiligheidsveld. In Brunssum worden straatcoaches ingezet. Zij bezoeken locaties waar veel overlast van jeugdgroepen is en staan in nauw contact met de gemeente, politie en het maatschappelijk werk. Het CMWW zet jongeren- en straathoekwerkers in om contact te leggen met de jongeren op straat en een vertrouwensband met hen op te bouwen. Op deze wijze zetten wij niet alleen in op een zinvolle besteding van vrije tijd en het benutten van de talenten van jongeren, maar ook op vroegsignalering en preventie. Hierdoor hebben wij een actueel beeld van de jeugdgroepen en overlastlocaties.
Signalen omtrent criminele activiteiten worden hierbij met de politie gedeeld om criminele groepen inzichtelijk te maken en problematische individuen, jeugdgroepen en structurele overlastlocaties krijgen een aanpak op maat die bestaat uit een combinatie van preventie, repressie en nazorg. Om de informatiepositie te verbeteren wordt er contact gelegd met scholen (basisonderwijs en voortgezet onderwijs) en worden politiemensen en handhavers getraind op het verkrijgen van een actuele informatiepositie en een betere benadering richting jeugd. Er is binnen Parkstad sprake van een Jeugd Preventie Platform (JPP). Hierdoor is er een beter zicht op de jongeren die zich over de gemeentegrenzen heen verplaatsen en hebben we voldoende informatie voordat binnen een bepaalde gemeente specifieke maatregelen en interventies worden ingezet. Deze manier van werken is zowel integraal als efficiënt.
24
Gemeente Brunssum
Begroting 2026
Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 1.1 Samen met jeugd en partners kijken we naar de realisatie en invulling van hangplekken voor zowel binnen als buitenlocaties. 1.2 In Parkstadverband continueren wij de samenwerking met onze ketenpartners en zetten wij in op meer eenduidigheid in ons beleid, betere informatie-uitwisseling en een effectievere aanpak van jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit. 1.3 We zetten in op de inzet van een jeugdboa die zichtbaar aanwezig is in de wijken en actief contact legt met jongeren. Daarmee versterken we de vroegsignalering en de samenwerking met partners, en dragen we bij aan het voorkomen van overlast en het bevorderen van een veilige leefomgeving.
2. Boa's en politie meer zichtbaar in de wijken (14) Wat willen we bereiken: Door verschillende oorzaken, zowel maatschappelijk als politiek, is de capaciteit van de politie ernstig onder druk komen te staan. In Brunssum werken de boa's en politie op verschillende niveaus (strategisch, tactisch en operationeel) samen in de wijken om deze veilig en leefbaar te houden. Ze zijn zichtbaar in de wijk aanwezig en hebben de beschikking over fietsen, scooters en een handhavingsauto. Zij surveilleren in de wijk en gaan in gesprek met de bewoners en ondernemers. Er is sprake van een proactieve houding en zij nemen de regie bij leefbaarheid in de wijken. De boa's houden toezicht en handhaven in de openbare ruimte. Dit betekent dat ze bezig zijn met de aanpak van overlast, verloedering of veiligheid. Zij weten wat er in de wijken speelt en zijn vaak het eerste aanspreekpunt van inwoners. De boa's stimuleren mensen om zich aan de regels te houden en zo bij te dragen aan een plezierige woonomgeving. Zij zijn een extra paar ogen en oren voor de gemeente, voor de politie, voor jeugdwerkers en voor wijkteams. Zo dragen ze bij aan de leefbaarheid van de openbare ruimte en zijn ze in veel situaties een onmisbare samenwerkingspartner van de politie. De boa's werken veel samen met de wijkagenten. De boa's hebben zich ontwikkeld tot professionele handhavers.
Die professionaliseringsslag gaat ook de komende periode door. We zetten in op permanente her- en bijscholing, een adequate uitrusting met portofoons en bodycams en efficiënt handhaven door automatisering. We hebben een jeugdboa aan het team toegevoegd.
Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 2.1 De lokale prioriteiten worden opgenomen in een uitvoeringsplan. 2.2 Samenwerking op verschillende thema’s tussen politie en boa's (denk aan jeugd, handhaving Alcoholwet, (verkeers)veiligheid bij scholen en evenementen).
3. Humaan Damoclesbeleid (15) Wat willen we bereiken: Artikel 13b Opiumwet ook wel aangeduid als de Wet Damocles biedt de burgemeester de mogelijkheid om drugshandel te bestrijden door middel van het opleggen van een last onder bestuursdwang. Het Damoclesbeleid wordt ook in 2026 weloverwogen toegepast. De burgemeester heeft de mogelijkheid om af te wijken van het beleid. Gebruikmaking van deze bevoegdheid vereist dat er in een woning of lokaal of op een daarbij behorend erf sprake is van (1) drugshandel, (2) de
Gemeente Brunssum
25
Begroting 2026 aanwezigheid van een handelshoeveelheid drugs of (3) de aanwezigheid van voorwerpen of stoffen waarvan betrokkene weet of ernstige reden heeft te vermoeden dat zij bestemd zijn voor bijvoorbeeld het telen of bereiden van drugs. De last onder bestuursdwang betreft in de regel de (gedeeltelijke) sluiting van de woning of het lokaal. Het beleid biedt ruimte om maatwerk toe te passen. Team VTH zoekt in een dergelijke casus zowel de interne als de externe samenwerking op, zodat er een goed beeld wordt gevormd van de situatie. Indien nodig wordt geschakeld met politie en het CMWW.
Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 3.1 Voortzetting van het huidige Damoclesbeleid.
4. Cameratoezicht / knelpunten veiligheid (12) Wat willen we bereiken: In Brunssum zijn vier vaste camera's aanwezig, namelijk op het Lindeplein, in het bovenste gedeelte van de Kerkstraat, in de Schiffelerstraat en in het openluchttheater. Het inzetten van cameratoezicht kent zijn begrenzing in een wettelijk kader om de privacy van mensen te beschermen. Cameratoezicht is geen doel op zich, maar is een noodzakelijk aanvullend instrument om bij te dragen aan een veilige gemeente voor haar inwoners, ondernemers en bezoekers. Het bevoegd orgaan bij het plaatsen van camera’s in de openbare ruimte is de burgemeester. Gelet op het hiervoor beschreven spanningsveld is het belangrijk om in beleid aan te geven op welke manier de burgemeester invulling geeft aan de bevoegdheid om cameratoezicht in te zetten. Brunssum heeft inmiddels beleid om cameratoezicht in te zetten. Op 15 januari 2025 besloot de burgemeester het cameratoezicht in bepaalde gebieden te verlengen tot 1 december 2028. Dit besluit is genomen op grond van artikel 151c van de Gemeentewet en artikel 2:77 van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) Brunssum. De aangewezen gebieden zijn het Lindeplein, de Rumpenerstraat, de Kerkstraat en het openluchttheater
Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 4.1 Doorontwikkeling van de visie op de inzet van cameratoezicht als onderdeel van het integraal veiligheidsbeleid. 4.2 In 2026 verkennen we met de gemeente Heerlen de mogelijkheden voor gezamenlijke inzet en afstemming rond cameratoezicht in de openbare ruimte, gericht op een betere veiligheidsbeleving in aandachtsgebieden.
Overige speerpunten 5. Openbare orde, veiligheid en crisisbeheersing Wat willen we bereiken: Overlast willen we zo veel mogelijk beperken en tegengaan, waardoor het prettig verblijven is in het openbaar gebied. Om dat te bereiken werken we samen met professionals en bewoners, onder meer door zichtbaar toezicht en handhaving in de wijken (boa's, wijkagenten, straatcoaches). Overlast signaleren wij hierbij in een vroeg stadium en pakken wij samen met onze ketenpartners aan. Urgente casuïstiek
26
Gemeente Brunssum
Begroting 2026 krijgt direct prioriteit, al dan niet onder procesregie van het Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad. We werken daarnaast samen met het Regionaal Informatie en Expertisecentrum (RIEC) om georganiseerde criminaliteit in Brunssum aan te pakken. Het RIEC adviseert en ondersteunt de gemeente bij de bestuurlijke aanpak van ondermijnende en georganiseerde criminaliteit. Maar ook de lopende activiteiten voor bestrijding van georganiseerde criminaliteit (mensenhandel, drugscriminaliteit, witwassen, vastgoedfraude, bestuurlijk afpakken en milieucriminaliteit) worden gecontinueerd, net als de aanpak in het kader van het Bibob-beleid (Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur). Een goede kwaliteit van de fysieke veiligheid en brandweerzorg en het in stand houden van een adequaat niveau van crisisbeheersing en voorbereiding van rampenbestrijding zijn eveneens belangrijke randvoorwaarden om overlast zoveel mogelijk te beperken en tegen te gaan. Daarom blijven we onverminderd inzetten op het behoud van de kwaliteit van brandweerzorg, zoals vastgelegd in het regionale dekkingsplan (inclusief de effecten van Uitruk op Maat en de geplande nieuwbouw van kazernes).
Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 5.1 Naast een vakbekwaamheidstraject worden verschillende thema’s opgepakt om met name de lokale crisisorganisatie organisatie-breed te borgen en daarmee te laten aansluiten op de regionale samenwerking.
6. Preventie met gezag Wat willen we bereiken: De gemeente Brunssum heeft van het ministerie van Justitie en Veiligheid 1,5 miljoen ontvangen verdeeld over drie jaar om de toenemende jeugdcriminaliteit aan te pakken. De subsidie is in het kader van het landelijke programma Preventie met Gezag. De ontwikkelingen in jeugdcriminaliteit laten zien dat deze problematiek een breed spectrum aan strafbare handelingen omvat, variërend van kleine vergrijpen, tot zeer ernstige delicten. Afgelopen jaren waren er regelmatig overlastgevende locaties met (grote) groepen jeugd. Dit betrof zowel mildere als zwaardere vormen van overlastgroepen. Het uit zich in de wijken door geluidsoverlast, intimiderend aanwezig zijn, zwerfvuil achterlaten en soms ook in vernielingen en andere vormen van kleine criminaliteit. In sommige gevallen uit zich dit in een conflict tussen bewoners en jeugdigen, waarbij er afgelopen jaar ook sprake was van meerdere geweldsincidenten. Het doel is het verminderen van jeugdcriminaliteit, zorgen dat jeugd een betere toekomst met perspectief krijgt en, tot slot, het verbeteren van de veiligheid in de buurten op straat.
Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 6.1 In samenwerking met verschillende partijen (o.a. zorg- en veiligheidshuis, politie, jeugd- en jongerenwerk en de omliggende Parkstadgemeenten) wordt uitvoering gegeven aan het plan van aanpak Preventie met Gezag Brunssum. Dit plan van aanpak omvat gerichte preventieve en repressieve interventies om zodoende de jeugdcriminaliteit te verminderen en de jongeren een positieve toekomst te kunnen bieden, maar tegelijkertijd ook heldere grenzen te stellen. 6.2 De investering in zichtbaarheid op straat wordt gecontinueerd. Door de inzet van specialistisch jongerenwerk en het (her)inzetten van sfeerkeepers worden extra ogen en oren in de wijk toegevoegd. Deze zichtbare aanwezigheid maakt vroegsignalering van problematiek mogelijk, vergroot het bereik onder risicogroepen en bevordert de tijdige toeleiding van jongeren naar
Gemeente Brunssum
27
Begroting 2026 passende ondersteuning. Ter versterking van deze aanpak zijn jeugdboa’s noodzakelijk, als schakel tussen toezicht, zorg en preventie. 6.3 De brede preventieve aanpak van (georganiseerde en ondermijnende) jeugdcriminaliteit is een groeiende en lerende aanpak. Samen met wetenschap, beleid en praktijk wordt voortdurend gereflecteerd op de voortgang en effectiviteit van interventies. Hierdoor kunnen we steviger inzetten op interventies die goede resultaten opleveren, maar ook stoppen met interventies of werkwijzen die niet werken.
7. Ondermijning Wat willen we bereiken: De afgelopen jaren is veel progressie geboekt in de aanpak van ondermijning. Tegelijkertijd heerst ook het besef dat we samen met onze partners nog veel winst kunnen en moeten behalen. Wij blijven daarom hard werken om de bestaande aanpak te verbeteren en de lokale en maatschappelijke weerbaarheid te verhogen. Daarnaast analyseren wij in samenwerking met ketenpartners nieuwe fenomenen op het gebied van ondermijning en ontwikkelen daar waar nodig een gerichte aanpak. Wij blijven onverminderd inzetten op het creëren van bewustwording onder inwoners, ondernemers en ketenpartners en blijven streven naar het verder verhogen van de meldingsbereidheid. Als we ons focussen op de gemeente Brunssum dan wijst een analyse uit dat in onze gemeente voornamelijk in verhoogde mate sprake is van ‘misbruik van vastgoed’ en ‘drugsproblematiek’. Dit zijn reeds geprioriteerde thema’s. Daarnaast is ook sprake van enkele overige thema’s op het gebied van ondermijnende criminaliteit, zoals mensenhandel, Outlaw Motor Gangs (OMG) en fraude. Gezien het 'misbruik van vastgoed' en 'drugsproblematiek' geven we hier ook de komende periode prioriteit aan. Met innovatieve methoden werken we samen met verschillende partners om drugsgerelateerde activiteiten in de gemeente op te sporen, en we blijven ons inzetten voor de preventie van synthetische drugsdumpingen.