Raadsvoorstel 112 (bijlage) Ontwerp schutterspark Visie Verbeek.pdf
Tekst van het document
SCHUTTERSPARK BRUNSSUM ONTWERPVISIE 7 juli 2021
Schutterspark, Brunssum
|
1
INHOUDSOPGAVE
Inleiding
5
1
Analyse en bevindingen 1.1 Ontwerp- en ontwikkelingsgeschiedenis 1.2 Conclusie op basis van de ontwerp- en ontwikkelingsgeschiedenis
7 7 41
2
Ontwerpvisie 57 2.1 Ontwerpvisie 59 2.2 Ingrepen top 16 67
3
Schuttershüske en -Promenade 69 3.1 Groene parkeerplaats / nieuwe entree van allure 73 3.2 Verblijfsplein Schuttershüske 75 3.3 Schutterspromenade 77 3.4 Brug en vlonderterras 81
Bronnen 85
Schutterspark, Brunssum
|
3
4
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp
INLEIDING Achtergrond
Doelstelling
een openbaar parkgebied met een bijzondere historie.
stand gekomen. Doel van de studie is te komen tot een
Het Schutterspark in de gemeente Brunssum betreft Als onderdeel van het beschermd dorpsgezicht ‘Mijnkoloniën Brunssum’ geeft het park een uniek inkijkje in
de onlosmakelijke samenhang tussen de Staatsmijnen, volkshuisvesting en vrijetijdsbesteding in de tijd van de
steenkolenmijnbouw. Daarnaast ligt het Schutterspark op
een bijzonder plek in het Roode beekdal waar het samen
met de heide en brongebieden een unieke uitloper van de Brunssummerheide vormt. Aanleiding
In het kader van IBA Parkstad heeft de gemeente
Voorliggende studie is in opdracht van IBA Parkstad tot ontwerpvisie die richting geeft aan herstel en ontwikkeling
van ruimtelijke kwaliteit en samenhang in het Schutterspark en bijdraagt aan de instandhouding van het gedachtengoed waarmee het park in het verleden is aangelegd en is
ontwikkeld. Het geheel van het Schutterspark is meer
dan de som van de individuele recreatievoorzieningen. Uitgangspunt daarbij is dat de entrees, de hoofdstructuur en de individuele recreatievoorziening weer een ruimtelijk
samenhangend geheel gaan vormen, net als tijdens de hoogtijdagen van het Schutterspark.
Brunssum samen met IBA het initiatief genomen om tot
Werkwijze
alle losse facetten waaruit het park nu bestaat tot een
architectuur / ecologie / stedelijk ontwerp de volgende
een opwaardering van het Schutterspark te komen, waarbij hernieuwd en samenhangend geheel worden gesmeed
en die eendachtig de visie uit de tijd van de Staatsmijnen
bijdragen aan een duurzame toekomst. Daarmee wordt gevolg gegeven aan de succesvolle inspanningen van
Voor deze studie heeft bureau VERBEEK landschaps-
opzet gehanteerd die zijn weerslag vindt in navolgende hoofdstukken: 1.
de individuele ondernemers om het Schutterspark weer
op de kaart te zetten. Daarbij moet voorkomen worden dat de dragende historische parkstructuur en daarmee de cultuurhistorische waarde als onderdeel van het beschermde dorpsgezicht verloren gaat.
Het initiatief van gemeente Brunssum en IBA is voorgelegd aan de Q-board. Zij gaven het volgende advies:
De Q-board heeft gevraagd om een historische analyse
te maken aan de hand van het oorspronkelijk ontwerp
Analyse en bevindingen: Dit hoofdstuk gaat in op
de ontwerp- en ontwikkelingsgeschiedenis van het Schutterspark en de totstandkoming van de huidige
2.
3.
inrichting.
Ontwerpvisie: Op basis van de analyse van de ontwerpen ontwikkelingsgeschiedenis is de basis gelegd voor de toekomstige ontwikkeling van het Schutterspark.
Schetsontwerp deeluitwerking: Ten behoeve van de eerste kwaliteitsimpuls voor de openbare ruimte
in het park is een schetsontwerp opgesteld voor de promenade tussen het Schuttershüske en de voormalige roeivijver.
van het park als basis voor het ontwerp. Er moeten geen nieuwe elementen worden toegevoegd. Het park moet juist worden ‘opgepoetst’ en ‘opgeschoond’. Het oorspronkelijk
ontwerp is bescheiden en eenvoudig. Hou dat zo. Zoek de oorspronkelijke tekeningen bij DSM op en gebruik die als onderlegger.
Opschonen en oppoetsen is mogelijk via het verwijderen van
allerlei aanplant en elementen uit de verschillende perioden
van het Schutterspark, zulks ter beoordeling van een kundig landschapsarchitect.
Schutterspark, Brunssum
|
5
Bouwb
ergstra
Oeloven
at
Bouwberg
vlonderpad vlonderpad
arks 0 N30 nring P e Buit
hangvennen
ode
Ro
H.V. Robin Hood
k
De Egge
Lim
bee
tad
T.V. MED
burg
hangvennen
S.V. Brunssum
landwe
er
ries
end
erd
Pe Blotevoetenpad Pompgebouwen
Schuttershüske
Kleiberg
Schuttersspoor
Park het Plateau
Speeltuin
Pompenhuuske vml. Roeivijver Minihaven
Ga
Schutterspark Natuurspeelbos Kinderboerderij
Schuttersveld
He
ide
str
aa
t
P
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp
ol
po
e nz
Ga
6
P
l
P
nze poo
IJssalon
HOOFDSTUK 1
ANALYSE EN BEVINDINGEN 1.1 1.2
Ontwerp- en ontwikkelingsgeschiedenis Conclusies op basis van de ontwerp- en ontwikkelingsgeschiedenis
1.1 Ontwerp- en ontwikkelingsgeschiedenis Ligging Het Schutterspark ligt ten noordoosten van het centrum
van Brunssum, ingesloten tussen de Buitenring Parkstad Limburg en de wijken De Egge en Bouwberg. De Roode Beek stroomt centraal door het Schutterspark. Historie In onderstaande tekst is een historisch overzicht gegeven van het Schutterspark. Om een duidelijk beeld te geven
van de tijdgeest en ook begrip te krijgen voor bepaalde
ontwikkelingen is de tekst van een aantal krantenartikelen opgenomen in dit overzicht.
Schutterspark, Brunssum
|
7
Uitsnede Tranchot und v. Müffling kaart, 1803-1820
8
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp
Uitsnede topografische kaart 1910
1803-1820 (Tranchot und v. Müffling kaart) Op de Tranchot und v. Müffling kaart is voor het eerst een
nauwkeurig beeld zichtbaar van wat nu het Schutterspark is. Aan de oostzijde is het hoogteverschil tussen de door
het landschap meanderende Rode beek en de Kei Berg
duidelijk te zien. Het gebied is open van karakter en wordt gedomineerd door gemeenschappelijk weide- en heidegebied. Gezien de veldnaam ‘Broich’ was het gebied
nat en rijk aan kwel. Ten westen van de Roode beek, daar waar nu de kern van het Schutterspark is gelegen, is
een duidelijke percelering zichtbaar met door hagen en
Hoofdwegen ontbreken in het gebied. Deze bevinden zich
ten noorden en zuiden van het projectgebied en vormen de ontsluiting van de oorspronkelijke kernen Brunssum en Rumpen richting de heide en de aan de ‘overzijde’ van de
heide gelegen kernen. In de huidige situatie zijn deze wegen terug te vinden als Schuttekampweg en Rimburgerweg aan de zuidzijde en als Bouwbergstraat (Brunssum) en
Waubacherweg aan de noordzijde. Daarnaast ligt ten oosten van het projectgebied de oude doorgaande weg van Nieuwenhagen over Schinveld richting Sittard, de huidige Bouwbergstraat (Schinveld) en Boschstraat.
houtwallen omgeven akkers.
De rechte van noord naar zuid georiënteerde lijn betreft een oude landweer die het Brunssumse deel van de
Landgraaf vormt, zich uitstrekkend van Nieuwenhagen in het oosten tot aan de moerassen van de Rodebach in het noorden. Deze landweer dateert van omstreeks 1400 en
vormde de fysieke groene afbakening van de ‘Brabantse’ Landen van Overmaas ten opzichte van de ‘Gullickse’ Heerlijkheid Heinsberg. De Landweer vormde door zijn
dichte begroeiing van (doorn)struweel en kreupelhout een ondoordringbare groene wand in het landschap die
slechts op een enkele plekken gecontroleerd gepasseerd kon worden.
1910 (topkaart) Op de topkaart uit 1910 lijkt de Rode Beek meer te
meanderen dan in de voorgaande periode. De hogere
gebiedsdelen zijn op de kaart goed te herkennen en fraai weergegeven door een aantal lijnen. Het grondgebruik is
nog grotendeels gelijk aan de eeuwen daarvoor. Slechts de oppervlakte bos is toegenomen tussen de Rode Beek en de landweer.
Bijzonder te vermelden is dat in de 19de eeuw nog klei
ontgraven is uit het noordelijk deel van het Schutterspark. De pannenbakkerij, eigendom van Baron de Negri, stond westelijk van de B van Bouwberg op het trapeziumvormige terrein.
Schutterspark, Brunssum
|
9
Opdracht / randvoorwaarden van de Staatsmijn Hendrik. Hierbij ontvangt u eene teekening van het terrein, dat als prise d’eau rondom onze bronnen op Staatsmijn Hendrik is aangekocht. Teneinde dit terrein voor besmetting te vrijwaren, is dit alleen als wandelpark te benutten. Het op dit terrein te wassen staande
geboomte leent zich bovendien uiterst goed tot dit doel. De woning van den pompmachinist en het ontyzeringsgebouw moeten bovendien ter wille der bewoners en het toezichthoudend personeel gemakkelijk (ook per as) toegankelijk zijn vanuit
de in aanbouw zijnde kolonie op het Schuttersveld. Wij verzoeken U aan de hand van het bestaande een ontwerp te maken voor dit wandelpark, waarbij gelet is op de onderstaande punten:
10
1.
De bronnen zijn niet voor het publiek toegankelijk.
2.
De ongerepte bossen worden afgerasterd om daarin verontreiniging te voorkomen.
3.
De ontijzeringsinrichting is per as bereikbaar.
4.
Voor uitzicht hier en daar wordt zorggedragen en worden banken geplaatst.
5.
Een melk-restaurant met woning van den pachter (tevens bewaker van het park) moet op een geschikt punt kunnen
6.
De bruggetjes over de Roode Beek moeten een landelijk, weinig opgesierd uiterlijk hebben; de oevers der Roode Beek
7.
Ernstig moet worden overwogen of men niet goed zal doen een privaat- en urinoirgebouwtje te ontwerpen, teneinde
8.
Een muziektent nabij het melksalon is te overwegen.
9.
Avondverlichting moet hier en daar worden aangebracht.
worden aangebracht.
kunnen dan met wilgen en andere planten wat begroeid worden. bodemverontreiniging te voorkomen.
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp
1912
1919
Op 27 november 1912 werd begonnen met de bouw van
Tot 1919 was het park in eigendom van Schutterij St.
van de productie in 1917, kwam de mijn op 1 januari 1918
van de schutterij. (bron: www.demijnstreek.net).
de schachten van de Staatsmijn Hendrik. Na een opstart volledig in bedrijf. (www.demijnstreek.net). 1917 In 1917 wordt de concessie Brunahilde (1 & 2) verleend voor de winning van bruinkool direct westelijk van het
Schutterspark. Alleen gebied 1 (het huidige Vijverpark)
blijkt daadwerkelijk bruinkool te bevatten, zodat de rand van het Schutterspark een totale vergraving bespaard blijft. Wel is de spoorontsluiting van de concessie nog herkenbaar aanwezig in de buurt Schuttersveld.
Gregorius. In 1919 kocht de Staatsmijn Henrik het gebied Op 13 oktober 1919 stuurt K.C. van Nes (die een plan maakte voor het zuidelijk deel van het Schutterspark) zijn plannen met een begeleidende brief aan de Staatsmijn Hendrik. In
die brief heeft van Nes de opdracht en randvoorwaarden die hij meekreeg van de Staatsmijn opgenomen. Overigens heeft Van Nes gewerkt aan de plannen in de periode 1917 – 1919.
K.C. van Nes heeft een landschapsplan opgesteld, met een uitgebreide toelichting. In onderstaande tekst zijn enkele
passages uit deze toelichting uit 1919 opgenomen. De totale toelichting is opgenomen in de bijlage.
Gevolg gevende aan deze Uwe opdracht van den 13 oct. 1919 bij schrijven No 7704, heb ik twee maal een bezoek aan het terrein gebracht teneinde door een persoonlijk onderzoek van alle bijzonderheden in het terrein en in de omgeving op de
hoogte te komen. Het bleek mij daarbij, dat verschillende nadere gegevens noodig waren, waarom ik zoo vrij was U om toezending daarvan te verzoeken, voor zoover ik ze niet reeds bij mijn eerste bezoek had kunnen verkrijgen.
Een onderzoek naar deze wel meest belangrijke kwestie was noodig in verband met Uw vraag naar mijn advies over afsluiting der bronnen en der bosschen voor het publiek. De gegevens, die U mij kon verstrekken, en die hierbij gaan, geven wel
eenigszins een overzicht van de gesteldheid der oppervlakte-aardlagen, die liggen in de naaste omgeving van de lijn die men zou kunnen trekken door diepboringen 68, 66, 643 en 644, daar alle tusschenboringen min of meer in deze lijn liggen. Profielen van boringen in haaksche richting op deze lijn zouden daarbij noodig zijn, om met groote zekerheid de gesteldheid
van de aardlagen te kunnen bepalen. (Diepboring 646 is vrijwel de eenigste boring in die richting, welke in mijn bezit is, en waarvan de plaats door mij werd gegist.)
De moerassen aan de Oostzijde van de Roode Beek geven eenig recht tot de veronderstelling, dat de afsluitende laag daar wel aanwezig is. Aan de Westzijde, dus waar nu huizen gebouwd worden, geeft de gesteldheid van den bovengrond geen zoodanige aanwijzing.
Aannemende, dat bij een normaal gebruik van deze parkomgeving elk gevaar voor besmetting der bronnen uitgesloten is, dan
is het daarom toch wel noodig de bronnen voor het publiek af te sluiten, en wel om gevaar voor verontreiniging der putten, en beschadiging der werken te voorkomen. Men kan nu echter volstaan met een afrastering op zeer korten afstand, wat het voordeel heeft goedkoop te zijn en veel terrein voor vrije wandeling beschikbaar te doen blyven. Zuiverheid der teekening. Daar van het terrein geen nauwkeurige kaarten bestaan en het niet noodig is deze door meting te vervaardigen, werd het ontwerp voor aanleg gemaakt op een kaart, die samengesteld werd door vergrooting van een copie van het kadaster en
met aansluiting aan de kaart van bebouwing. De zoo verkregen kaart is natuurlijk niet zuiver en men kan dus het daarop ontworpen plan alleen als een overzichtskaart beschouwen. In verband met bestaande wegen en andere vaste gegevens in het terrein zullen de voorgestelde veranderingen gemakkelijk ter plaatse kunnen worden aangebracht.
Schutterspark, Brunssum
|
11
Schets omgeving Prise d’eau, KC van Es, 1919
12
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp
Plan van aanleg Bij het plan van aanleg werd zooveel mogelijk gebruik gemaakt van bestaande wegen. Enkele dezer wegen waren zeer goed in
het plan op te nemen. Andere werden gevonden in de banen van vroeger bestaande wegen. Men heeft hierdoor het voordeel van minder grondwerk en een reeds eenigszins gevormde beplanting. Enkele nieuwe wegen moesten echter worden ontworpen ter wille van een regelmatige aansluiting, of op plaatsen waar geen voetpaden bestaan, zooals ten O. van de Roode Beek.
Door bijzondere terreingedeelten werden bovendien smalle voetpaden ontworpen. Ter verbinding van het pompstation met het ten Z.W. gelegen woningcomplex alsmede met de mijn Hendrik werd een breedere verharde weg gedacht, die gedeeltelijk den bestaanden zandweg volgt en daarna door het denneboschje loopt. Bij het pompstation is de weg licht langs het gebouw
gelegd en doorgetrokken door het nu omrasterde terrein, zoodanig dat de groep dennen die nu binnen den raster staan aan de Oostzijde van den Nieuwen weg komen te staan. De verzamelput valt dan ook aan deze zijde van den weg.
Voor het gebouw wordt een eenvoudige aanleg gemaakt en een nieuw terrein tegenover het pompstation omrasterd om als opslagplaats te dienen. Door deze omrastering zijn dan tevens twee der bronnen voor het publiek afgesloten. Beloop der wegen. Het beloop der wegen is onregelmatig en houdt verband met de bestaande natuurlijke vegetatie. In een dergelijk natuurlandschap
zijn S of malvormige wegen niet mooi. Zij zijn te eentonig. Alleen langs de niveaulijnen in een heuvelachtig terrein zijn ze op hun plaats. Sterke afwisseling langs de wandelwegen door dichtere beplanting met open terrein af te wisselen, veroorzaakt een groote bekoring. Het terrein leent zich hiervoor bijzonder, door zijn voorraad zware boomen, struikgewas, en vooral ook door de geaccidenteerde oppervlakte. Uitzichten. Ter verkrijging van deze afwisseling werden enkele uitzichtstrooken aangebracht, die veelal zoo werden ontworpen dat vanuit
belangrijke punten een aardig tafereel in ’t oog valt. Deze uit- en doorzichten bestaan in laaggehouden strooken terrein, die door hooger opgaande bossch- en plantsoengedeelten worden begrensd. Een enkele alleenstaande boom, op de goede plaats behouden, zal het effect verhoogen. De zijkanten dezer strooken moeten geen regelmatige lijn vertoonen, doch dienen door
uitspringende groepen een los en daardoor niet te massaal effect te maken. De aangebrachte doorzichten zijn ook van groote
waarde met het oog op het overzicht en toezicht op het park. Zij zullen het den bewaker gemakkelijker maken het toezicht uit te oefenen, wat bij een aangesloten bebossching zeer moeilijk zou zijn. Melkrestaurant. Het door U gevraagde melkrestaurant werd ontworpen in het Westelijk gedeelte van het park. De bodem is hier reeds
aanmerkelijk hoger, dan het gemiddelde niveau, waardoor het verblijf van het publiek in den zomer minder door muggen wordt gehinderd dan dit in andere deelen het geval zou zijn. Ook is de ligging hier gunstig, omdat het niet ver uit de bebouwde buurt is. Vooral met het oog op eventuele muziekuitvoeringen, waarvoor een muziektent met omgeving werd ontworpen, is het noodig dat deze gelegenheid niet te ver van de bebouwing verwijderd ligt. Woning bewaker. Ook voor de woning van den bewaker (tevens pachter) komt het mij voor de juiste plaats te zijn, daar op dit punt twee vrijwel rechte wegen, die het park aan de zijde der bebouwing bestrijken, samenkomen. De Roode Beek. De Roode Beek vormt een aardig motief in het parkterrein, en het zou jammer zijn daarvan niet een dankbaar gebruik te maken. Zooals zij nu loopt en ligt, is zij te veel verscholen en door haar smalte te weinig opvallend. Het zal dus noodig zijn op vele plaatsen de oevers meer open te maken, de beek hier en daar te verbreeden en vanuit bepaalde punten een vrij gezicht
over gedeelten van deze beek mogelijk te maken. Bijplanting van de oevers met daarvoor geschikte gewassen is daarbij noodzakelijk.
Schutterspark, Brunssum
|
13
Het Schuttershüske gezien vanaf de Heidestraat. Links de speeltuin. Deze lag in eerste instantie achter het Schuttershüske.
14
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp
Het Schuttershüske in de oorsponkelijke opzet, met de enkele jaren na aanleg toegevoegde kiosken (vergelijk met foto kaft).
Uitzicht vanaf het Schuttershüske over het hoofdpad richting de Roode beek.
Vijver. Een gedeelte van de beek maakt een zeer korte bocht, althans volgens de beschikbare teekening. Waarschynlyk is deze bocht in werkelijkheid niet meer aanwezig, doordat de beek de kortste verbinding heeft gezocht, doch het tusschen liggende zeer
lage terrein biedt niettemin een mooie gelegenheid hier een verruiming van dit beekgedeelte te verkrijgen. De uitgraving, die daarvoor noodzakelijk zal zijn, is oorzaak, dat eene hoeveelheid grond beschikbaar komt, die noodig is om het geprojecteerde voetpad langs de beek op te hoogen. Voetpad langs de Roode Beek. Over de beek zijn een viertal bruggetjes noodig. Ik ben het volkomen met U eens dat deze een landelijk weinig opgesierd uiterlijk moeten hebben. Men wachte zich echter vooral ook geen zoogenaamde rustieke bruggetjes te bouwen. Twee of drie
eiken balken, rustende op betonblokken, en waarop eiken dekplankjes bevestigd zijn, vormen een zeer geschikte verbinding der oevers. Aan werszijden een witte leuning van recht hout op ongeveer 80 cm hoogte van het bruggedek maakt het oversteken prettiger en geeft aan het geheel een aardig uiterlijk. Beplanting der moerasgedeelten. De Oostzijde van de Roode Beek is zeer moerassig en wel tusschen de Roode Beek en de heuvels van de Kemp. De beplanting van deze terreinen schijnt door brand vernield. Het ziet er daardoor op ’t ogenblik zeer onoogelijk en somber uit. Voor
wandelpaden is dit moerassige gedeelte ongeschikt. Men kan met eenige moeite en op daarvoor geschikte plaatsen, o.a. in het midden over een soort van zanddam en in het Noorden en Zuiden over eenige hoogere gedeelten wel behoorlijke
verbindingspaden aanleggen naar het ontworpen pad langs de helling en over de heuvels, doch de overige plaatsen zullen voor de wandeling moeten worden vermeden. Bij een eenvoudige beplanting kunnen zij echter veel bijdragen tot verfraaiing van het geheel, ook omdat het gezicht vanaf de heuvels, alsmede het uitzicht naar de heuvels, zeer wordt verbeterd.
Waterleidingterrein schets, KC van Es, 1919 (afbeelding pagina 14) Schutterspark, Brunssum
|
15
Uitsnede topografische kaart 1925
16
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp
Uitsnede topografische kaart 1936
1925 (topkaart)
1929
Bij het vergelijken van de topkaarten uit 1910 en 1925
Vanwege de toegenomen vraag naar drink- en proceswater
plaatsgevonden in en rondom het Schuttersveld. De
pompgebouw 4, een reinwaterkelder, een kalkmagazijn en
is te concluderen dat grote veranderingen hebben ruimtelijke invloed van de Hendrik is ten zuiden en zuidwesten van het Schuttersveld duidelijk te zien:
spoorwegen, verkeerswegen, waterbekkens en de koloniën
Brunahilde en Schutterskamp. Het Schutterspark lijkt een
bosachtige structuur te kennen met daaromheen een relatief open landschap. De zone parallel aan de Roode Beek is moerasachtig. Dit komt ook overeen met de
beschrijving van het landschap die K.C. van Nes geeft in zijn brief uit 1919. Een deel van de landweer lijkt in het plangebied niet meer in zijn totale vorm aanwezig te
zijn. Bepaalde wegen uit de wijk Schutterskamp lopen
door in het parkgebied. Op basis van de tekeningen en beschrijvingen van Van Nes en de topkaart uit 1925 kan
gesteld worden dat zijn plannen zijn doorgevoerd. Toch is
een opvallend (stedenbouwkundig) element als het door hem beschreven melkhuisje (Schuttershüske) op deze kaart nog niet aanwezig.
pompgebouw (eigenlijk filtergebouw/ontijzeringsgebouw) en
de
noordelijk
een uitbreiding van het bestaande pompgebouw. (bron:
www.sjilvends.nl/158juup.html) 1936 (topkaart)
In de periode 1925 tot 1936 is sprake van een toename van bos op de hellingen en dan met name op de K(l)eiberg (of Kleijberg). De zone parallel aan de Roode Beek lijkt minder moerassig te zijn, althans gebaseerd op de aanduiding op
de kaart. De huidige pompgebouwen 1, 2 en 4 zijn in deze
periode aanwezig. Opvallend is ook dat het Melkhuisje
(Schuttershüske) nu wel op de kaart staat, inclusief de
as die loodrecht op dit gebouwtje uitkomt. Nabij de pompgebouwen (filtergebouwen) zijn drie bekkens te zien. Volgens de Heemkundevereniging Brunssum zijn
dit kleiputten. Deze putten zijn later door de Hendrik
gebruikt als slikvijvers. Toen deze slikvijvers vol raakte is een nieuwe vijver gegraven, nabij het nieuwe viaduct.
In aansluiting op de plannen van Van Nes zijn rond 1920 1
wordt in 1929 de uitvraag gedaan voor de bouw van
ervan
gelegen
dienstwoning
gerealiseerd, circa 2 jaar later gevolgd door pompgebouw 2. (bron: www.sjilvends.nl/158juup.html)
De Rode beek is inmiddels grotendeels gekanaliseerd
en wordt gebruikt voor de afvoer van afvalwater van de mijn. Infrastructuur van de kolonie Schutterskamp loopt
ogenschijnlijk naadloos over in het park. Met de vorming van de steenberg Hendrik begint de zuidrand van het Schutterspark vorm te krijgen.
Limburgsch Dagblad, 3 juni 1933 Brunssum krijgt een hertenkamp. Wie, uit Brunssum en omgeving, kent niet het prachtige natuurpark gelegen in de nabijheid van de woninggroep Schuttersveld, de keurig verzorgde plantsoenen, omzoomd door en doorsneden met mooie wandelpaden, met als middelpunt het idyllisch
gelegen restaurant “Schuttershuske”. Eens, in Brunssums verleden, een hei- en boschvlakte met greppels en moerassen, is na den bouw van de woninggroep Schuttersveld zorgvuldig gewaakt om dit heerlijk stukje natuur te bewaren. Door de
Staatsmijnen, waaraan deze terreinen in eigendom toebehooren, werd steeds gestreefd naar verbetering en verfraaiing. Plekken dicht struikgewas werden gerooid en veranderd in gladde grasvlakten. Sierheesters en bloemen werden geplant tegen den immer groenen achtergrond van spar en den, gebroken door de witte stammen en de berk en waartusschen zich
majestueuze eiken en beuken verheffen. Reeds jaren is dit park in den zomer een geliefkoosd wandeloord en trekt op mooie dagen honderden bezoekers, die er ook uit verren omtrek gaarne een uitstapje naar Brunssum voor maken. Ook thans is weer
een gedeelte verfraaid. Het terrein gelegen om het pompstation is ontgonnen en genivelleerd en in een plantsoen veranderd. Het geheel is door een afrastering omgeven, waarom een breed kiezelpad loopt. De grootste attractie is echter den aanleg van een hertenkamp in de onmiddellijke nabijheid van Schuttershuske. Het daar gelegen plantsoen wordt ter grootte van 100
bij 50 meter omrasterd met harmonicagaas op een laag betonnen muurtje. ’t Geheel ter hoogte van 2.75 meter. Deze ruimte
is bestemd voor een hertenkamp. In ’t midden worden een vijver van plusminus 14 meter doorsnede met fontein aangelegd. Allerhande siervogels zullen deze vijver bevolken. Men verwacht deze dieren binnen enkele dagen, als de omrastering geheel is
afgewerkt. Dan komt er nog een groote duiventil op ’t te bouwen nachthok. Om ’t kamp wordt een wandelpad aangelegd van 2 meter breedt, van de groote weg gescheiden door een heesterbeplanting van 3 meter. De toegangsweg vanaf Schuttersveld
wordt verbreed en in de nabijheid van ’t restaurant wordt een parkeerplaats voor auto’s aangelegd. Een en ander zal de aantrekkelijkheid van dit toch reeds fraaie gedeelte onzer gemeente zeker nog verhogen.
Schutterspark, Brunssum
|
17
Limburgsch Dagblad, 21 november 1951 Schuttershuske wordt een tweede Steinerbos. Aanlokkelijk ontspanningsoord bij het dal van de Rode Beek.
Heerlen, 20 november. Het recreatieoord Schuttersveld te Brunssum – in de volksmond bekend onder de naam “Schuttershuske” – is rijk aan natuurschoon. Het dal van de
Rode Beek is hier bijzonder mooi. Het ontspanningsoord, eigendom der Staatsmijnen,
zal thans onder toezicht van een commissie worden geplaatst, zoals reeds met het bekende Steinerbos het geval is. De bedoeling is van het “Schuttershuske” een tweede
Steinerbos te maken. De mogelijkheden daartoe zijn ruimschoots aanwezig. Er liggen
een restaurant en een roeivijver en de bosrijke omgeving hier is zeker zo mooi als die van het Steinerbos. De plannen verkeren nog in een voorbereidend stadium. Ze zijn echter reeds zo ver uitgewerkt, dat zeer waarschijnlijk het komende voorjaar met de uitvoering een begin kan worden gemaakt.
Hierby zend ik u een ontwerp-tekening (drie lichtdrukken) voor de verandering en uitbreiding van het recreatiepark “Schuttersveld” te Brunssum. De kosten van uitvoering worden door my globaal begroot op:
Zweefbaan………………………………….……………………………………………..f 20.000,-Uitzichttoren…………….………………………………………………….………..…..f 10.000,-Vergroten en verbeteren van roeivyver………...……………….…………..f 9.000,-Verbetering van bestaande beplanting en nieuw aan te brengen beplanting… ………….........................................................................................................……f 22.500,-Pergola’s voor beschutting tegen regen…………...………………...………f 4.500,-Aanbrengen en verbetering nieuwe wandelpaden…….…….….……..f 4.500,-Banken en zitplaatsen………….……………………….……..………….…………f 2.400,-Aanlegsteiger voor cano’s…………….…………….………………...……………f 5.000,-Spitwerk en egaliseren van terreinen……….…..……..…………………….f 14.000,-Houten bruggetjes………………….……………….…….…………………………f 3.500,----------------------
f 104.900,--
Ontwerptekening Recreatieoord Schuttersveld, John Bergmans, 1951 (rechts) Begeleidend schrijven bij ontwerptekening (boven)
18
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp
1942/1943
1951
In deze periode wordt het pompgebouw 3 (filtergebouw)
In 1951 stelt John Bergmans een ontwerp op voor
opgericht. (bron: www.demijnstreek.net). 1950
Rond 1950 wordt veel werk verzet in het puttenveld noordelijk van de pompgebouwen om de enorme expansie van de mijnen en de nieuwe woonwijken van proces-
en drinkwater te kunnen blijven voorzien. Ook komt in Schinveld (huidig WML-terrein?) een nieuw puttenveld in
gebruik, zodat de pompcapaciteit in het Schutterspark kan
worden teruggeschroefd en een betere balans ontstaat
tussen onttrekking en grondwaterniveau. (bron: www. sjilvends.nl/158juup.html)
recreatiepark
“Schuttersveld”
te
Brunssum.
Op
15
december 1951 stuurt hij de ontwerptekening met een
brief naar de Staatsmijnen in Heerlen. Onderstaande de tekst en het ontwerp uit deze brief:
Uitzicht vanaf de Kleiberg over de schietbaan en de roeivijver richting Staatsmijn Hendrik.
Op het ontwerp van Bergmans is de toen bestaande situatie in het Schutterspark grof geduid (kaartje rechts). Het kaartje is niet volledig. Zo mist pompgebouw 3 nog. De volgende elementen zijn onderdeel van het park: • Schuttershüske met rechts daarvan het hertenkamp • Voetbalterrein (V.V. Schuttersveld; nu evenementenweide) • Roeivijver met eilandje • Schietbaan (nu picknickweide) • Terrein met groepsvakantieverblijf aan Beekstraat (nu centrale deel kinderboerderij) • Hoofd padenstructuur uit plan Van Nes • Bosbouwkundige paden/kavelstructuur oostelijk van Roode Beek op gemeentegronden.
20
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp
Limburgsch Dagblad, 12 januari 1952 Ontspanningsterrein wordt vier maal zo groot. Staatsmijnen veranderen recreatie-oord “Schuttersveld” in machtig natuurpark. Zweefbaan van 325 meter lengte.
Nog maar nauwelijks vier maanden scheiden ons van het gouden jubileum der Staatsmijnen. Heel het Zuid Limburgse
mijnwerkersland zal dan enkele dagen lang feest vieren als nooit te voren. Duizenden van elders zullen dit schouwspel komen zien en bewonderen en duizenden zullen er opgetogen verhalen over horen doch het niet zien. Maar als de vlaggen
zijn ingehaald, de muziek weer zwijgt en de lichten zijn gedoofd, blijft in Brunssum, onder de rook van de mijn Hendrik het grootste monument bestaan, dat steeds schoner zal getuigen van de zorg van het mijnbedrijf voor ontspanning en verpozing
van zijn arbeiders. Dat monument is het in aanleg zijnde recreatieoord “Schuttersveld”, een natuurpark van ongeveer 25 ha
grootte, dat zich van het Noorden naar het Zuiden uitstrekt van het Bronnenveld tot aan de lijn Beekstraat-oude kleigroeve en van het Westen naar het Oosten van de Heidestraat tot een 150 tot 400 meter over de Molenbeek heen. Hierbij heeft men
de beschikking gekregen over een stuk gemeentegrond van ongeveer 4 ha. Het tegenwoordige Schuttersveldpark is niet meer dan één vierde van het nieuwe park!
Het ontwerp hiervan is van de bekende landschapsarchitect John Bergmans uit Oisterwijk. Het bestaande paviljoen
“Schuttershuske” blijft bestaan in zijn oude vorm, maar krijgt aan de voorzijde een groot overdekt terras met zitgelegenheid voor ongeveer 100 personen. Van de twee in de nabijheid gelegen woningen wordt er een bestemd voor de parkwachter
en de andere voor de gérant (manager). Het pompstation blijft zoals het is, doch wordt omlijst door een bossage. De hoge harmonica-gaasomheining van het hertenkamp wordt door bosaanplanting gecamoufleerd. Deze omheining verdwijnt echter
aan de voorkant, waarvoor een brede greppel met palissade in de plaats komt. De bevolking van het hertenkamp wordt met pauwen, fazanten, hoenders, konijnen en andere dieren uitgebreid.
Ten westen van “Schuttershuske” komt een grote speeltuin en daarnaast een ruim parkeerterrein met fietsenstalling. Het
voetbalveld van de V.V. Schuttersveld zal plaats moeten maken voor een grote speelweide. Een andere speelweide ligt tussen twee stroken bebossing, die dwars op de Heidestraat staan. Deze laatste geeft van af de Heidestraat een brede doorkijk, aan
het einde waarvan een schelpvormige muziekkiosk gebouwd wordt. De thans bestaande roeivijver wordt vergroot, waarbij
de omtrek door gebogen lijnen een minder strakke vorm zal krijgen. De aanlegsteiger van de roeibootjes wordt naar de noordzijde verlegd. Er tegenover komt een groot overdekt terras met zitplaatsen.
Vanaf de westelijke oever van de vijver wordt een zweefbaan aangelegd over een lengte van ongeveer 325 meter over de vijver
heen naar een heuveltop aan de oostzijde, het hoogste punt van het park, 25 meter boven het beginpunt van de baan. Twee schuitjes, elk voor 6 personen, worden over deze zweefbaan electrisch voortbewogen.
Bovenop de heuveltop komt een uitzichttoren, van 17,5 meter hoog, waarvan het bovenplateau 42,5 meter boven de
vijveroppervlakte ligt. Van dit plateau, dat 6,5 meter in het vierkant is, met oriëntatietafels aan de vier hoeken, heeft men naar alle zijden een prachtig vergezicht. Twee trappen, afgewisseld door bordessen, leiden naar boven. Ook bij deze toren komt een overdekt terras.
Dwars door het park loopt de Rode- of Molenbeek, waarover 9 rustieke bruggen gebouwd worden, aansluitend op de
wandelpaden, welke een breedte van 2,5 meter krijgen. Zij doorsnijden in groten getale het park in alle richtingen, om op
vele plaatsen uit te komen op ruime open plekken, waar tal van rustbanken staan. Maar ook brede en verharde autowegen doorkruisen het park, dat vier toegangswegen krijgt, geheel omrasterd wordt en alleen overdag geopend zal zijn.
Zal het uitdunnen van de bestaande beplanting en het bijplanten meer tijd vragen, de verdere reorganisatie en inrichting van Schuttersveld, met inbegrip van uitzichttoren en zweefbaan, hoopt men met de Jubileumfeesten der Staatsmijnen klaar te hebben. Dank zij de Staatsmijnen mag Brunssum dan trots zijn op het bezit van een der mooiste en grootste recreatie-oorden in ons land.
Schutterspark, Brunssum
|
21
Uitzicht vanaf het bordes van het dalstation van de kabelbaan op de nog kale Kleiberg en de daar gebouwde uitkijktoren.
Limburgsch Dagblad, 13 mei 1952 In kader der mijnfeesten. Opening uitzichttoren en kabelbaan in Brunssum. Gondelen boven de Roeivijver. Brunssum, 12 mei. De eerste kabelbaan in Nederland werd vrijdagnamiddag in het kader van de gouden mijnfeesten in
Brunssum in gebruik gesteld door hoofdingenieur Dresen van Staatsmijn Hendrik. Sinds een paar maanden is er met man en macht gewerkt aan de inrichting van het permanente recreatieoord Schuttersveld. Twee voorname attracties in dit natuurpark
zijn thans klaargekomen, de ruim 20 meter hoge uitzichttoren op een 27 meter boven de omgeving uitstekende heuvel en
de 287 meter lange kabelbaan, die vanaf deze toren over de bebossing van het terrein en verder circa 9 meter boven de waterspiegel van de grote roeivijver die daar ligt, naar de andere zijde hiervan voert.
Twee gondels, elk 600 kg. wegende, worden voortbewogen door een 6 pk motor en kunnen elk 6 volwassenen en 3 kinderen
vervoeren. Het tochtje neemt 5 minuten in beslag. Vanaf de uitzichttoren heeft men ´n schitterend uitzicht over de uitgestrekte
Brunssummerheide aan de ene kant met op de achtergrond langs de verre horizon tal van kerktorens en mijnschachten tot ver over de grens, in de verte het Amerikaanse vliegveld en meer naar voren, afwisselend groene bebossing witte zandvlakten en 22
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp
zwarte kolenbergen. Aan de andere kant valt het oog op Brunssum met zijn diverse woninggroepen, de torens en schachten en zware blokgebouwen van de Hendrik.
De opening geschiede door hoofding. Dresen in tegenwoordigheid van meerdere autoriteiten, o.a. burgemeester J.W. Quint en de wethouders Lejeune, Knoop en Boumans, gemeentesecretaris Houben, bedrijfsing. Brand, de heren Beltrop van de
Staatsmijnen en Dekkers, directeur van Openbare Werken. Ook waren aanwezig de commissie van beheer en de uitvoerders van beide werken.
Hoofding. Dresens richtte woorden van dank tot allen, die aan de tot stand koming meewerkten, in ´t bijzonder de werkers, die een prestatie verricht hebben, waaraan spreker tot de laatste dag nog getwijfeld had. Met recht mag de commissie zeggen,
aldus spreker, dat zij de eerste zweefbaan in Nederland gebouwd heeft. Hierna verklaarde hij de baan voor geopend en werd op de uitzichttoren de vlag gehesen. Burgemeester J.W. Quint dankte als tolk van gemeentebestuur en burgerij voor dit
prachtige initiatief, dat naast de vele mogelijkheden, die Brunssum reeds heeft verdere perspectieven opent. Hierna maakten de genodigden een eerste rit.
Schutterspark, Brunssum
|
23
1955 topkaart In de periode 1936-1955 lijken (op basis van bestudering van
de topografische kaarten) nauwelijks grote ontwikkelingen
plaatsgevonden te hebben in en rondom het Schutterspark. Die zijn er wel geweest, getuige de krantenartikelen, maar deze zijn relatief gedetailleerd, waardoor ze niet (of pas
later) verschijnen op de topografische kaart. Opvallend
is dat de noord-zuid as die door het park loopt (de voormalige landweer) aan de noordkant is verlengd en een
flauwe bocht maakt richting het huidige Oeloven. Dit heeft
waarschijnlijk te maken met de werkzaamheden en het onderhoud aan de pompputten.
Uitsnede topografische kaart 1955
24
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp
Limburgsch Dagblad, 30 januari 1954 “Schutterspark” wordt uitgebreid. Brunssum, 29 jan. Het ontspanningsoord “Schutterspark” zal
worden uitgebreid met nieuwe attracties. Er wordt een nieuwe speeltuin aangelegd van anderhalve hectare groot, waarin
3000 kinderen kunnen spelen. De nieuwe speelwerken zullen er worden opgesteld. Het café-restaurant Schuttershuske zal
verbouwd worden en met een nieuwe vleugel uitgebreid. Verder komt er een openluchtdansgelegenheid. De roeivijver wordt vergroot en er zullen meer roeiboten worden aangeschaft.
Het gerenoveerde Schuttershüske met nieuwe dansvloer.
De vernieuwde padenstructuur noordelijk van de roeivijver langs de Roode beek.
De roeivijver met links het dalstation van de kabelbaan en centraal de overkapte kiosk met terras.
Limburgsch Dagblad, 15 mei 1956 Brunssum. Aanwinsten Schutterspark. Het ontspanningsoord Schutterspark dat op Hemelvaartsdag opnieuw geopend is, werd in de rustperiode verrijkt met diverse nieuwe attracties. De hoofdingang die verlegd is, is veel ruimer geworden, en is nu toegankelijk voor alle verkeer. Het terras van het Schuttershuuske is geëgaliseerd en zodanig uitgebreid dat het plaats biedt aan 500 a 600 personen. De speeltuin die op eerste Pinksterdag geopend wordt, heeft een nieuwe “roetschbaan” van 30 meter lengte gekregen. Het afzetbordes
heeft ’n hoogte van 12 meter. Vier pauwen hebben ook hun intrek in het hertenkamp genomen. Bij de uitzichttoren is een terras met buffet aangelegd. De bomengroep die het uitzicht op de roeivijver belemmerde is omgekapt. In de omgeving
van de toren is een duiventil aangebracht. Een ruimte parkeerplaats verschaft alle gemotoriseerde voertuigen gelegenheid tot parkeren; ook de rijwielstalling aan de Brunahildestraat is verbeterd en uitgebreid. Ten gerieve van de gasten zal een overzichtelijke plattegrond worden aangebracht.
Schutterspark, Brunssum
|
25
Limburgsch Dagblad, 27 juli 1962 Kabelbaan van 400 meter leidt naar hoge uitzichttoren Schutterspark in Brunssum beleeft 10-jarig bestaan. In tien jaar tijds meer dan 3 miljoen bezoekers. Brunssum, 26 juli. Bij helder weer kun je de televisietoren in
Roermond zien als je de kijker van de boswachter mag lenen. En
met het blote oog de staatsmijn Maurits. Het is een fantastisch gezicht. Practisch alle Nederlandse mijnen, verschillende Duitse
mijnbedrijven, zoals dat van Ubach-Palenberg steken hun brakende schoorstenen en zwarte steenbergen omhoog en
breken het groene golvende landschap wanneer je boven op
de hoge uitkijktoren in het Schutterspark te Brunssum staat. Via een schommelende gondel, hangende aan een vertrouwen
inboezemde kabel glijd je langzaam omhoog van de roeivijver naar de uitzichttoren, welke een niveauverschil van ongeveer vijftig meter met de roeivijver heeft. Twee roodgelakte
gondelwagons onderhouden een voortdurende verbinding tussen de begane grond en het stalen gevaarte van de toren.
Onder schuiven de bossen en de roeivijver langzaam voorbij.
Een bonte warreling van luchtige zomerjaponnetjes en helle kindervakantiekleding op het zonnige water. De mensen zwaaien je gedag alsof je begonnen bent aan je eerste ruimtereis.
Het is er altijd vol op de grote roeivijver, soms te vol; de bootjes
waggelen over het water, onhandige en bedreven handen Uitsnede topografische kaart 1959
1959 (topkaart) Ten zuidoosten van het park is op de steenberg een toename te zien aan industriële gebouwen en infrastructuur. Ten westen van
het park is de mijnwerkerskolonie Egge (Eggen) gerealiseerd. In het park zelf zijn de drie bassins omgevormd tot een
landschappelijk gevormde vijver. De steenberg van de Hendrik
grenst nu ook aan de oostzijde direct aan het Schutterspark.
Het noordelijk deel van het Schutterspark is nu voor een groot deel bebosd.
proberen de logge scheepjes in goede koers te houden. Gelach en blijheid vind je er altijd. En dat is het voornaamste. Dat is ook de
voornaamste reden voor het bestaan van het ontspanningsoord
Schutterspark. De personeelsleden en daarnaast de vele toeristen ’n goedkope vorm van ontspanning bieden, zodat ze een heerlijk dagje uit kunnen zijn in de vrije natuur.
Het Schutterspark is dan ook geen commerciële instelling. Het
is een ontspanningsoord in het bezit en onder het beheer van
de Staatsmijnen om haar arbeiders naast de zware arbeid een verantwoorde vorm van ontspanning te bieden. Het veertig
ha grote park met zijn vijver, zijn speeltuinen, zijn dierenpark, kabelbaan en diverse andere attracties is daarvoor ook wel
uitermate geschikt. Aan de achterzijde wordt het geheel omzoomd door de uitgestrekte Brunssumerheide. Bossen en verantwoorde parkaanleg bieden frisheid en rust.
Wanneer je vanaf de grote weg Brunssum-Schinveld het
ontspanningsoord nadert, hoor je steeds in de verte het klagend geroep van de arrogante blauw-schitterende pauwen. Langs het dierenpark kom je dan vanzelf bij het witte restaurant. Altijd vind je kinderen die hun brood voeren aan de herten en reeën.
Eén ree is er dat erg opvalt tussen zijn soortgenoten. Het heeft
dan ook wel een bijzondere geschiedenis. Als jong diertje werd
het gevangen door de graaf van Amstenrade ergens in het vrije 26
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp
Panoramaterras bovenop de Kleiberg.
veld te Schinveld. De graaf ontfermde zich over het hulpeloze
project tot de aangebrachte beplanting voldoende beschutting
aan de bewoners en vrije toegang had tot alle vertrekken. Met het
terwijl hun kinderen heerlijk ronddartelen – gebruik maken van
wezentje en nam het mee naar zijn kasteel waar het al vlug wende
verstrijken der jaren werd het echter steeds moeilijker het dier binnenshuis te houden zonder al te veel moeilijkheden. Ten einde raad wendde de graaf zich tot het bestuur van het Schutterspark
die de ree dankbaar aanvaardde voor het dierenpark. Men zat echter met de grote moeilijkheid waar het dier onder te brengen.
Onder de andere herten ging zeer moeilijk omdat men terecht
vreesde voor onverkwikkelijke vechtpartijen. Een tijdlang werd
het beest daarom afgezonderd tot men onlangs het besluit nam
biedt tegen de zon en de soms harde wind. De ouders kunnen – de fraai aangelegde zonneterrassen, waarvan men een magnifiek uitzicht heeft over de wijde omgeving.
Druk is het er altijd in dit unieke ontspanningsoord. Jaarlijks
komen er zo’n 25.000 bezoekers. Uit heel Nederland komen ze.
Toeristen die in Valkenburg verblijven komen meerdere dagen naar het Schutterspark. En ook de jeugd is er altijd in grote getale aanwezig. Iedere avond is er namelijk buiten op het terras dansen.
het gewoon tussen zijn soortgenoten te laten rondwandelen.
De
leuke
wegwijzers
naar
nu langs het hertenpark loopt merkt men het edele dier direct
Paes
broeders; het is veel donkerder.
van attracties. En ook het
Het experiment slaagde tot ieders tevredenheid. Wanneer men
een ontwerp van de schilder
op omdat het qua kleur nogal veel verschilt van zijn zusters en
de weg tussen de veelheid
Naast het restaurant dat doorlopend zomer en winter geopend
is vindt men de grote speeltuin: een waar kinderparadijs. Een geweldige glijbaan van 20 meter hoog en 50 meter lang vormt
het middelpunt van deze kinderattractie. Nu heeft men de
gelukkige gedachte gehad naast deze oude speeltuin een tweede kinderspeelplaats aan te leggen, maar dan met een overvloed aan
grasland, zodat de kinderen naar hartenlust kunnen ravotten en allerlei balspelen kunnen beoefenen. Volwassenen kunnen daarbij heerlijk liggen zonnen. Voor een overdekte ruimte is gezorgd in de
vorm van een langwerpig terras. Voor de allerkleinsten overweegt
men dan nog in de toekomst een aparte speeltuin te ontwerpen
wijzen
restaurant
–
de
bezoeker
Schuttershuske
– is een waar lustoord. Brede mooie aangelegde terrassen en
koele zalen bieden de toerist alles wat hij maar wensen
kan. In de tien jaar dat deze ontspanningsgelegenheid
nu
bestaat heeft hij zijn nut meer dan voldoende bewezen. Het is een gelukkige gedachte geweest van de Staatsmijnen bij haar vijftigjarig bestaan in 1952 dit park te openen voor haar personeel en de toeristen.
boven naast de uitzichttoren. Men wacht echter nog met dit
Schutterspark, Brunssum
|
27
Uitsnede topografische kaart 1968
Limburgsch Dagblad, 24 maart 1977 Gaas en prikkeldraad omgeven Schutterspark. Brunssum. Het ontspanningscentrum Schutterspark, de
Van diverse wijkbewoners hoorde hij de bittere constatering
Schuttersveld, zal binnen enkele dagen omgeven zijn door
concentratiekamp krijgt.
groene long aan de voet van de Brunssumse woonwijk
een hoog hekwerk dat “afgezoomd” wordt met enkele prikkeldraden. Overigens
wordt
momenteel
binnen
het
ontspanningscentrum alles op haren en snaren gezet om per 1 april aanstaande de poorten te openen. De eigenaresse van
het ontspanningscentrum Schutterspark, het recreatieschap Oostelijk Zuid-Limburg, is daartoe contractueel gehouden, gelet de aangegane overeenkomsten met de BV Boré en Gigi Moser. Beide contractanten is per die datum de exploitatie gelaten van de diverse attracties in het ontspanningscentrum. Kamp Gelaten zien de bewoners van de aan het Schutterspark
grenzende wijk Schuttersveld de ontwikkelingen in “hun
groene long” tegemoet. Oud-voorzitter Jan Lubberdink van het wijk-overlegorgaan die eertijds in niet mis te verstande
bewoordingen zijn visie gaf omtrent de thans in uitvoering zijnde afrastering neemt voorlopig een afwachtende
houding aan. Wel wil hij kwijt dat het plaatsen van het
hekwerk zijn uitwerking in de wijk Schuttersveld niet mist. 28
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp
dat het concentratiepunt Schutterspark het aanzien van een Entree.
Zijn grootste zorg geldt de heffing van entree aan de twee
toegangspoorten
van
het
park.
Desgevraagd
verklaarde mr. H.T. Vrouenraets, waarnemend voorzitter van het recreatieschap, dat van een entreeheffing aan de
poorten van het park geen sprake zal zijn. “Wel zullen de parkbezoekers moeten betalen, wanneer zij van de diverse attracties gebruik willen maken”.
Een van die attracties is de slee- annex skihelling aan gene zijde van de (grote) roeivijver, aan de voet van de uitkijktoren.
Die helling is inmiddels voorzien van een kunststofbekleding. Ten faveure van de recreant zijn onder andere alle hoofdpaden in het park belegd met een laag asfalt, evenals de parkeerplaatsen aan Beek- en Heidestraat. De
bezoekers van het Schutterspark zullen voorlopig evenwel de penetrante stank en het bijbehorende monotone gebrom
van het industriële gebeuren boven op de aanpalende steenberg van de voormalige mijn Hendrik voor lief moeten nemen.
1966 De laatste, officiële kolenwagen, met de allerlaatste kolen
die de staatsmijn Hendrik te Brunssum zou delven, kwam op maandag 5 december 1966 boven. Het mijnterrein van de
Hendrik werd in 1967 overgedragen aan de NAVO (Afcent). (bron:demijnstreek.net). 1968 Topkaart Rondom het Schutterspark is (uiteraard logisch als gevolg van de sluiting van de mijn) een afname te zien van spoorlijnen en fabrieksgebouwen. In het park zijn op basis van een vergelijking van de topkaarten periode 1959 en periode 1968 weinig
veranderingen te zien in het park. De uitzichttoren wordt nog steeds op de kaart aangegeven en is dan ook nog aanwezig. 1970 Na de mijnsluiting schonk de Staatsmijn het park op 1 januari
1970 aan de gemeente Brunssum, die het verkocht aan het
recreatieschap streekgewest OZL (bron: www.demijnstreek.net)
Limburgsch Dagblad, 2 april 1977
Limburgsch Dagblad, 15 juni 1977
Opening van het Schutterspark
Recreatie voor jong en oud in fraai “Schutterspark”
Brunssum. Zaterdagmiddag 9 april om 15.00 uur wordt het
Zelfs toen de wielen in de schachtbokken van de Staatsmijn
in Brunssum feestelijk geopend. Op de openingsdag is het
geen grauwe en gore mijnplaats. Door de groene bossen,
geheel gereconstrueerde Schutterspark aan de Heidestraat park voor iedereen toegankelijk tussen 16.00 en 18.00 uur. In die periode zijn in het Schutterspark diverse attracties.
Hendrik nog driftig rondwentelden was Brunssum beslist de heide, kortom het golvende groene landschap er
omheen overheerste het sombere beeld van “de koel” toch niet. De Hendrik ligt nu al jaren stil en daardoor heeft het natuurschoon rond de vroegere industrieplaats nog aan
waarde gewonnen. Mede daardoor is Brunssum en omgeving
uitgegroeid tot een van de belangrijkste recreatiegebieden in Zuid-Limburg.
Wie kent niet de fraaie Brunssumerheide? Of het bestaan van de Schinveldse bossen? Limburgse recreanten die
regelmatig genieten van de prachtige natuur in onze streek
behoeft men er nauwelijks de weg te wijzen. Temidden van de prachtige gebieden is sinds kort ook het vroegere
“Schutterspark” in zijn oude glorie herrezen. Na een fikse
renovatie heeft het grote park met zijn talrijke geasfalteerde wandelpaden, temidden van de weelderige bomengroei, in
april weer zijn poorten geopend. Ruim dertig jaar geleden werd dit park door de Staatsmijnen aangekocht en vervulde
toen al een functie in het kader van de ontspanning. Thans is het “Schutterspark” eigendom van het Recreatieschap
Oostelijk Zuid Limburg en wordt geëxploiteerd door de B.V. Boré uit Maastricht.Schutterspark, Brunssum
|
29
1979 Topkaart De verstedelijking rondom het Schutterspark neemt toe aan de
westkant. Maar ook aan de noordoostkant van het park is een
toename te zien aan industriële bebouwing. In het park zijn kleine veranderingen waarneembaar, zoals een afname van de
padenstructuur ten westen van de roeivijver. Ook zijn aan de
westkant van het park (bij De Egge) voetbalvelden toegevoegd op de overgang van bebouwing en park.
Uitsnede topografische kaart 1979
Limburgsch Dagblad, 27 februari 1985 Schot in facelift voor Schutterspark Brunssum. De fractievoorzitters van alle politieke partijen in
Brunssum hebben zich in eerste instantie eensgezind positief uitgelaten over de plannen die het Recreatieschap voor het Schutterspark heeft ontwikkeld. Dat gebeurde onlangs in de
commissie Algemeen Bestuurlijke Aangelegenheden waar
burgemeester L. Hoogland de ‘facelift’ voor het park ter sprake bracht.
Momenteel vinden er onderhandelingen plaats met twee particuliere instanties die erover denken in het bungalowpark te investeren. Het is vooral de bouw van deze 150 vakantiehuisjes
die het park binnen twee jaar in een winstgevende onderneming moet omtoveren. Burgemeester Hoogland wil op korte termijn
de plannen met de provincie bespreken. Volgens hem hebben
GS zich al ‘welwillend’ uitgelaten over een subsidie voor het verbeteren van de infrastructuur in het park.
Met deze facelift wil het recreatieschap, die het Schutterspark
beheert, niet alleen het slecht onderhouden park opkrikken. Ook zou daarmee een einde moeten komen aan de jaarlijks stijgende exploitatietekorten van het Schuttersveld. 30
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp
Uitzicht over de roeivijver met op de achtergrond de steenberg van de Hendrik en de dan nieuwe weg Ganzepool. Links aan de rand is de skihelling zichtbaar. De gondelbaan is dan al weg.
Limburgsch Dagblad, 11 maart 1987 Na plannen voor Strijthagen nu niet meer haalbaar. Geen bungalowproject meer in Schutterspark.
Brunssum. Er komt geen bungalowproject in het Schutterspark
in Brunssum, hoezeer het Recreatieschap Oostelijk ZuidLimburg ook geprobeerd heeft Vendex te bewegen behalve het
sporthotel bij de golfbaan ook bungalows te bouwen in het Schutterspark. Burgemeester Louw Hoogland van Brunssum (tevens voorzitter van het Recreatieschap) heeft dat gisteravond in de Brunssumse gemeenteraad meegedeeld.
Schutterspark, Brunssum
|
31
Limburgsch Dagblad, 1 februari 1989 Fracties raad Brunssum: ‘Schutterspark verdient al onze aandacht’.
Brunssum. Alle fracties van de Brunssumse gemeenteraad hebben zich uitgesproken vóór aanpak van het Schutterspark, dat in het slop is geraakt en amper nog bezoekers trekt. Het Schutterspark kwam ter sprake in
de discussie over de vier ton subsidie voor de golfbaan omdat enkele raadsleden vonden dat dat geld beter aan het opknappen van het Schutterspark zou zijn besteed.
Toen dit eenmaal ter sprake was gekomen, bleek de hele raad met de teloorgang van het Schutterspark
in de maag te zitten en hield ook burgemeester Hoogland een pleidooi voor aanpak van het park, op korte termijn. “Morgen is er zelfs een gesprek met een
potentiële investeerder, die expositiestukken van een
grote tentoonstelling aan Brunssum wil verkopen, die we mogelijk in het Schutterspark kunnen zetten. Niet dat
dit zo veelbelovend is, maar er wordt in ieder geval aan gewerkt.”
Uitsnede topografische kaart 1989
Limburgsch Dagblad, 2 februari 1989
Limburgsch Dagblad, 5 september 1989
‘Opknap-plan Schutterspark voor zomer af’
Bewoners Schuttersveld tegen aanleg Themapark
Brunssum. Burgemeester Louw Hoogland van Brunssum
Brunssum. Ruim duizend bewoners van het Schuttersveld
werkt aan een opknap-plan voor het verloederde
in het sterk verloederde Schutterspark. De bewoners eisen
heeft gisteravond laten weten dat zijn gemeente naarstig
Schutterspark en dat het de bedoeling is dat dit plan nog
voor de zomer in de raad komt. Gisteren had Hoogland
een gesprek met een potentiële investeerder, die mogelijk expositie-stukken van een grote natuurwetenschappelijke
tentoonstelling naar Brunssum wil halen, om ze in het Schutterspark als nieuwe attracties uit te baten.
in Brunssum zijn tegen de realisatie van een themacentrum
naast de instandhouding van het ontspanningsoord in zijn huidige vorm, zorgvuldig onderhoud van het park en de aanleg van nieuwe bomen.
Ook willen de bewoners van de gemeente ‘lange termijngaranties’ omtrent de gratis toegang tot het
park, dat meer dan een halve eeuw geleden voor de ontspanning van kompels uit de mijnwerkerswijk
Schuttersveld werd aangelegd. Bovendien vragen de bewoners zich af waar de herten zijn, die onlangs om onduidelijke redenen uit het park verdwenen.
32
bureau VERBEEK landschapsarchitectuur / ecologie / stedelijk ontwerp
1989 Topkaart De hoofdstructuur van het park is nog steeds duidelijk aanwezig, zoals ook op de voorgaande topkaarten. Op de
kinderboerderij is een waterpartij gerealiseerd. De oude landweer is als afgekapt ter hoogte van het ziekenhuis en
loopt niet meer door als brede weg. De uitzichttoren wordt nog steeds genoemd op de kaart.
Limburgsch Dagblad, 26 oktober 1989 Echtpaar lucht hart over ‘verrot’ Schutterspark “Er wordt helemaal niets meer gedaan aan het Schutterspark. Je ziet alles terugvallen. Vroeger was het
hier nog gezellig. Voor jong en oud van alles te doen. Maar de laatste tien jaar heeft de gemeente het park op
Aan de zuidkant van het Schutterspark is een aantal
een schandalige manier laten verpauperen.” Afgelopen
om plaats te maken voor de huidige parkeerplaats. Ook
rondje in het Schutterspark. Voor de 62 jarige mevrouw
samen met de rand van de steenberg Hendrik te worden
Vanaf het hoger gelegen gedeelte van het park liep het
woningen van de mijnkolonie Schuttersveld gesloopt
zondag liep het echtpaar Arts uit Brunssum het dagelijkse
wordt het zuidelijke deel van mijnkolonie gesloopt om
Arts was dat ook bijna haar laatste rondje geworden.
omgevormd tot de woonbuurt Beekstraat/Kleikoelen en de huidige kruising Rimburgerweg/Ganzepool.
echtpaar de trap af naar de roeivijvers. Halverwege wilde mevrouw Arts even rusten en leunde tegen de houten leuning naast het pad. De verrotte paal brak af en ze
tuimelde een paar meter naar beneden. Maar de houten
leuningen naast de trap zijn niet de enige tekenen van de snelle verpaupering in het eens zo geliefde Schutterspark.
De heer Arts wijst op de bielzen die dienst doen als traptreden. “Verrot, overal. Je moet echt uitkijken waar
je je hakken neerzet, want je nek is hier zo gebroken.
Schandalig is het. Kijk nu toch eens naar die banken. Nooit een likje verf gehad. Ik ga daar niet zitten, zonde van mijn goede kleren”.
Limburgsch Dagblad, 14 september 1989
Limburgsch Dagblad, 25 oktober 1989
Themaplannen Schutterspark op laag pitje.
Motie tot behoud Schutterspark in zijn huidige vorm
De plannen van de gemeente Brunssum en de taakgroep
Raadslid Van Betuw heeft gisteren tijdens de algemene
Schutterspark – al dan niet via de aanleg van een
het behoud van het Schutterspark in zijn huidige vorm
Recreatie van het Streekgewest om het Brunssumse themapark – uit de versukkeling te halen, zijn op de lange baan geschoven. Burgemeester Louw Hoogland,
die gezien mag worden als een van de drijvende krachten
achter het project, heeft de gemeenteraad van Brunssum hierover gisteravond geïnformeerd.
beschouwingen van Brunssum een motie ingediend tot als familiepark. De motie behelst het afwijzen van de
gemeentelijke plannen om het verloederde Schutterspark
via de realisatie van een modern themapark uit het slop te halen.
Schutterspark, Brunssum
|
33
Restanten van de keerwand van het panoramaterras nabij het klimpark.
10
8
6
2
Haefland
5
5A
3
14
1
18
16
4
n
od
5
Watermole
utterij Schinvelderstraat
Rode
7
6
Beek
8 9
Molenvaar
ortterrein
t
10
7 5
1
9 11 12
3 1 13 15
11 Loods
45
2
Kantine
15
31
29
27
43
37
47
51
Stads- en dorpsgezichten ex art. 35 Monumentenwet 1988 Kattekoelen
8 27
5 7
Hoogenbos
Kattenkoele
29
6
chweg
10
!
50
!
!
!
g Mey
bru
42 40A
40 38 36
20
23
!
18
26
21
aat
16
venstr
14
Meelo
19
22 24
20
17
18 16
13
! !
10B 10A 16
! !
14 13
!
Vosstraat Ridder
! !
!
!
!
raat
! !
!
216 214 210
202
32
200
! ! 34 196 t/m
!
traa
t
25
Sles
13
26 t
3
15
Kochstraat
14
trafo
at
!
rstra
40
29
10
inge
17
traa
Licom
portiersloge
16
!
chs
17
11
18
19
27
11
12
15
!
2
138
Bos
18
10
19
21
!
25
C
110
16
21
20
16
Boerhaavestraat
23
23
D
rstr
13
!
22
16
1B
23
24
18
14
112
25
uis
26
20
12
21
44
9
inge
102
Verpleegteh
28
25
19
!
Flemingstraat
10
d Engelbroekpa
23
27
!
15
8
GN
21
Bouwbergstraat
29
13
9
19
aat
30
7
6
Sles
1
31
1
!
14
!
204
15
2
5
4
Bewerkt op: 07-07-2005 08-07-2005 24-04-2008
17
A
33
raat
15A
34
Pasteurstraat
Biesst
17
9A
9
rgst
Productie: RACM, e-KS/BB Kadastrale en topografische ondergrond: © Topografische Dienst Kadaster
10
wbe
!
at
Bou
3
! 3
2
Boschstra
15A
Aanwijzingsdatum:
Engelbroekpad
!
8
39
at
37
36
!
34
2
35
!
12
32
17
4
15 1
2
Curver
100 m
1.000 m
´
16-12-2005
100
100
4
75
500
Proceduredatum:
straat elweis
12
eisstraat
2
23
30
33
50
Schaal overzichtskaart 1:25000
0
92
Semm
1
218
7
Meygraaf
10
28
Schaal 1:2000
Kaartnummer: MSP / 58 / 08 - I (blad 2 van 2)
86
2
317
5
31
1A
2A
Meelovenstraat
1
175 t/m
9
6
8
26
78
82
19
4
3
Dorpstra
3
6
29
talud
25
45
43
21
6
5
5
13
9
chts
4
4
24
terreinafscheiding
0
6
!
Semmelw
Flemingstraat
9B
waterloop
~
54
52
3
8
7
19
8
7
3
weg
##
50
23
36
10
7
10
8
6
4
11
hmp 2.6
14
Gra
at
7
kadastrale perceelgrens
bergs traat
11
5
2
Boschstra
1
Dalstraat
48
33
31
17
15
gebouw / kunstwerk 6
Bouw
46
13
11
9
!
Beek
2
44
at
10
trafo
begrenzing beschermd dorpsgezicht Mijnkoloniën
Rode
5
42
Kaartblad 1
41
2
18
21
7
5
40
27
straat
5
16
38
3
34
3
2
Oeloven
rke
8
chweg
Legenda
15
9
t/m
Keppe
27 14
23
1
Landsteinerstraat
!
1
2
het
6
4
40
1A
3
!
1B
157
A
11
9
7
Op
25
1
Prins Hendriklaan
171
A
5
2
Muezeberg
4
12
9
7
Putstra
5
13
7
3
10
10
10
6
4
2
3
6
zebe rg
8
12
12
4
14
12A
8
at
10
nstra
9
!
169
155
153
153
Hage
or
Pasteurstraat
! !
!
hmp 2.5
169
151
9
Pasto
44
42
11
12
!
1A
aat
11
!
fstr
1
1 Mue
1B
Heu
13
1
!
!
72 70
14
at
60 58
25
20
2
1
stra
t
!
56
40
traa
56A
!
eels
22
25
14
!
Kast
12
10
8
6
4
2
10
8
2
3
82
teel Kas
75
73
71
raat
12
27
16
11 30
16
14
Hoogenbos
Brunssum Gemeente Brunssum
11A
20
29
3A
55-69
traat Bouwbergs
9B 9A
chweg
bergs traat
1
31
!
93
81 79
2
Bouwbergst
15 13
11
9
7
56
s Hoe
!
2
!
2
1A
1
gen
6
54
Op
8
4
1
19
17
33
66
5
10
Veldstraat
3A
3
22
40
41
7
16
!
WIU
Bouw
14
68
9
24
19
12
10
8
6
4
2
54
52
80
38
!
straat
10
1
r Hagen
9
t
3
!
!
!
11
30
!
32
21
Hoogenbos
nstraa
5
43
!
Oelove
Pastoo
24
7
15
!
9
8
26
11
!
!
13
7A
chweg
in
d2
7B
Pastoor Heusschenstraat
139
19
Hoogenbos
11
9
7
5
3
1
28
97
131 133 135 137
129
Op gen Hoes
Kaartbla
6
aat
127
99
!!
23
21
26
24
22
20
18
16
14
12
4
115 117
2
111 113
121 123 125
77
75
109
103 101
!
73
119
107
79
Schinvelderstraat
19A
17
71
Meelovenstr
!
105
!
81
!
95
83
!
93
87 85
! 15
14
21
9
20
91
!
12
89
Beschermd Dorpsgezicht Mijnkoloniën Brunssum
33
Hoogenbosc hweg
nweg
1
Boschstraat
3
31
3
5
35
25
1 7
17
23
4
9
Rode Beek
Jonker van Weerststraat 11
5 Vlechtersbe
3
11
7
7
50
35
!
!
9
48
11B
hmp 2.7
8
13
31
11A
50-60
62-74
traat
5
1
Rode Beek
1
!
49
!
Bosc hstra
traat
Kerk
1A
1B
Kochstraat
Pasteurstraat
47
!
1
Einds
!
1
!
3
3
2
43 45
58 H1 t/m 58 H29
Einds
5
29
20
2
5
54
19
!
drijf Akkoord
4
39
1A
7
!
Boerhaavestraat
!
17
138
11
School
Sint Gregoriuslaan
13
at
22
School
2
6
!
!
60
4
2A
52
37
15
Grachtstraat
Tegelstraat
2
6
9
13
Grachtstraat
118 5
13
72
!
17
23 33
!
!
!
14
! !
!
! !
!
!
!
38
!
32
! ol
!
54 15
1
28
58
!
52
!
9
41
7
!
45
1
!
!
38
37
!
!
!
52
21
141
6
t/m
!
!
36
18
!
2
De Ruyterstraat
27
!
!
Mettebos
149
35
!
1
!
9
7
1
t/m
!
33
!
19
!
143
!
10
8
2
!
!
!
30
!
!
44
43
53
135
35
29
Prins Hendriklaan
46
!
208
!
!
60
59
125
!
3
57
56
Ganzepo
17
58
59
!
21
30
43
2
55
123
50
55
9
Piet Heinstraat Piet Heinstraat
Militair
9
hmp 3.3
trafo
!
Egge
!
60
4
kaal
e Egge
!
17
10
!
!
15
19
!
!
23
15
38
54
182
kantin
!
! !
!
61
!
45
52
E
!
!
!
!
29
63
!
50
13
Oranjestraat
180
!
!
!
31
!
!
!
ndries
63A
40
47
31 t/m 53
!
!
63B
40A
! 49
38
121A t/m
!
!
43
Peerde
63C
42
36
119
!
!
!
41
78
Mettebos
65
42A
51
34
109
52
54
!
!
43
80
44
53
29
22
!
27
30
107
54
57
!
!
71
55
16
25
28
99
kleedlo
2