Agendabundel

Doel: Wat willen we bereiken 2 De Brunssumse burger, die vrijwillige- en mantelzorg verleent, wordt gewaardeerd en krijgt waar nodig goede ondersteuning om overbelasting te voorkomen. Regionaal wordt de (keten)samenwerking in de informele zorg, vooral t.a.v. dementie, verder doorontwikkeld en geoptimaliseerd. 2.1 2.2

Resultaat: Wat doen we daarvoor Een regionaal beter opleidings- en ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers en vrijwilligers. Wij onderzoeken de mogelijkheden voor een gemeente breed vrijwilligersplatform voor hulp en ondersteuning van wijkbewoners, waarbij ook de openbare bibliotheek zal wordt betrokken (28).

Doel: Wat willen we bereiken 3 De Brunssumse burger kan laagdrempelig gebruik maken van goede algemene- en voorliggende ondersteuning. 3.1

3.2 3.3

Resultaat: Wat doen we daarvoor Doelmatig en rechtmatig subsidiebeleid; het herijken van de beschikbare maatschappelijke dienstverlening. Regelmatig evalueren en bijstellen, door middel van periodiek ambtelijk- en bestuurlijk overleg, van de dienstverlening en de innovatieprojecten. Wij monitoren de ervaringen van burgers m.b.t. de dienstverlening van het CMWW. Het aanbod van de algemene- en voorliggende ondersteuning wordt geëvalueerd en waar nodig verbeterd om het beschikbaar subsidiebudget zo effectief en efficiënt mogelijk in te zetten.

Doel: Wat willen we bereiken 4 In de gemeente Brunssum kan iedereen zichzelf zijn, doet en telt iedereen mee, ongeacht beperkingen. 4.1

Resultaat: Wat doen we daarvoor Conform het nog (naar verwachting in Q4 van 2022) te nemen besluit heeft Brunssum een Lokale Inclusie Agenda en in 2023 gaat de gemeente Brunssum aan de slag met de uitvoering van de Lokale Inclusie Agenda (16).

41

Doel: Wat willen we bereiken 5 Eenzaamheid bestrijden. 5.1 5.2

Resultaat: Wat doen we daarvoor In 2022 is er door het CMWW een extra FTE ingezet ten behoeve van het Jeugd en Jongerenwerk. In 2023 wordt dit gecontinueerd. Uitvoering van het plan van aanpak tegen eenzaamheid conform het naar verwachting in Q4 2022 te nemen collegebesluit. De uitvoering begint eind 2022 en wordt gecontinueerd in 2023.

Doel: Wat willen we bereiken 6 Integraal Jeugdbeleid ontwikkelen. 6.1

Resultaat: Wat doen we daarvoor Integraal beleidsplan opstellen in 2023 (Jeugdwet in relatie tot versterken veerkracht, veiligheid, onderwijs, jeugdcriminaliteit, sport, activiteiten, ontspanning) (18).

WAT GAAT HET KOSTEN? Exploitatie (x € 1.000) producten 610000 - Salarislasten Samenkracht burgerpart 610010 - Subsidies Seniorenverenigingen 612010 - Buurtverenigingen 612021 - D'r Brikke-Oave 612026 - Gemeenschapshuis Klaver 4 612030 - Collectieve voorzieningen WMO 612033 - Welzijnswerk CMWW 612038 - Informele Zorg 612041 - Samenkracht en burgerparticipatie 612045 - Bedrijfsvoeringskosten 612048 - Bedrijfsvoeringsbudget WMO 612060 - Innovatie sociaal domein(Alg.res) 612100 - Subsidies Jeugdverenigingen TOTAAL LASTEN producten 612021 - D'r Brikke-Oave TOTAAL BATEN Resultaat

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

292 20 1 123 1 411 1.847 125 105 195 42 150 86 3.399

292 20 1 123 1 411 1.876 125 80 195 42 150 86 3.404

292 20 1 123 1 411 1.876 125 80 195 42 150 86 3.404

292 20 1 123 1 411 1.876 125 80 195 42 150 86 3.404

-41 -41 3.358

-41 -41 3.363

-41 -41 3.363

-41 -41 3.363

42

Taakveld: Wijkteams (XT-62) WAT WILLEN WE BEREIKEN EN WAT DOEN WE DAARVOOR? Doel: Wat willen we bereiken 1 Versterken burgerkracht en door de burger gedragen beleid. 1.1 1.2

1.3 1.4

1.5

Resultaat: Wat doen we daarvoor Evaluatie pilot Wijkbedrijf Brunssum Noord en bestendigen structureel beleid. De Wijkmanagers beschikken over een wijkbudget om de leefbaarheid in de wijken te vergroten. Er is extra budget gereserveerd voor de buurtnetwerken zodat zij meer verantwoordelijkheid kunnen geven aan de wijkbewoners voor het opwaarderen van woon- en leefomgeving (54). Iedere wijk heeft een wijkwethouder als eerste bestuurlijke aanspreekpunt. In iedere wijk is er een buurtnetwerk actief die initiatieven namens de wijk ontplooien en die een bijdrage leveren aan het tot stand komen van beleids- en uitvoeringsplannen voor zover die betrekking hebben op de wijk. De gemeente ondersteunt het burgerinitiatief Brunssum Schoon indien nodig met hulpmiddelen en praktische ondersteuning.

Doel: Wat willen we bereiken 2 Het concept van wijkgericht, integraal (samen)werken verder ontwikkelen. 2.1 2.2 2.3

Resultaat: Wat doen we daarvoor Procesmatige, meerjarige, aanpak waarbij afzonderlijke vraagstukken ter besluitvorming aan de Raad voorgelegd worden inclusief begrotingswijzigingen. Het college is voornemens het gesprek aan te gaan in Parkstadverband om de door het Rijk gesubsidieerde aanpak in Heerlen-Noord te verbreden naar andere kwetsbare wijken in de regio, waaronder Brunssum (26). Op basis van ervaringen met betrekking tot het Noorderhuis verbreden we de wijkgerichte dienstverlening naar andere wijken (27).

WAT GAAT HET KOSTEN? Exploitatie (x € 1.000) producten 620000 - Salarislasten Wijkgericht Werken 620001 - Subsidies wijkteams 620003 - Verbetering Leefbaarheid in de wijk 620005 - Pilot Wijkbedrijf Brunssum Noord TOTAAL LASTEN producten TOTAAL BATEN Resultaat

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

248 42 180 296 765

248 42 177 296 762

248 42 180 137 606

248 42 180 137 606

0 765

0 762

0 606

0 606

43

PROGRAMMA 7 VERKEER, VERVOER EN WATERSTAAT OMSCHRIJVING WAT VALT ONDER DIT PROGRAMMA? Onder dit programma valt het verkeersbeleid, inclusief de infrastructurele voorzieningen voor het openbaar vervoer. Het Mobiliteitsplan 2022-2032 Brunssum wordt het kader stellend verkeers- en vervoersbeleid voor de gemeente Brunssum. Het verkeersbeleid gaat uit van de prioriteit op lopen en fietsen. Bij de herinrichting van de wegen is het van belang dat wandelaars en fietsers dan ook op één staan. Verkeersveiligheid en de infrastructuur van het openbaar vervoer hebben daarbij hoge prioriteit. Ook parkeren valt onder dit programma. Het gaat hier om het veiligstellen van de bereikbaarheid van (nieuwe) woonwijken en winkelcentra met voldoende parkeervoorzieningen. In Brunssum is het parkeren voor zowel bewoners als bezoekers gratis en waar nodig wordt er gewerkt met blauwe zones. Verder valt onder dit programma het beheer van de openbare ruimte om een aangename leefomgeving te creëren. Die openbare ruimte bestaat onder andere uit wegen, groen, riolering en openbare verlichting. Ter indicatie, de openbare ruimte bestaat uit 143 kilometer wegen, 180 km riolering, 10.500 bomen, 267 hectare groen en ruim 6.200 lichtmasten. Het onderhoud en de vervanging van wegen wordt uitgevoerd conform het MOP-OR 2022-2025 met het vastgestelde onderhoudsniveau CROW-B.

Daarmee wordt het wegenstelsel zodanig in stand gehouden dat wegen, straten, trottoirs en andere openbare plekken voor iedereen op een veilige manier bruikbaar en toegankelijk zijn. Het aanbod aan parkeerruimte wordt bepaald aan de hand van daartoe gestelde normen in de bestemmingsplannen. Een nieuwe parkeernota vervangt op termijn de normen uit het bestemmingsplan. Daar waar mogelijk gaan we direct aan de slag met de nieuwe parkeernormen. WAT ZEGT HET COALITIEAKKOORD HIER ONDER ANDERE OVER? Het mobiliteitsbeleid is gedateerd en wordt geactualiseerd. Het verbeteren van de verkeersveiligheid, het bieden van oplossingen voor de parkeerproblematiek in de wijken, alsmede het principe ’iedereen doet mee’ worden hierin meegenomen. Bij de herstructurering van onze wegen is van belang dat er prioriteit wordt gegeven aan wandelaars en fietsers. Parkeeroverlast wordt aangepakt, zodat onder andere hulpverleners doorgang hebben om op tijd hun doel te bereiken.

KADERSTELLENDE NOTA'S • • • • •

Mobiliteitsvisie Zuid-Limburg Mobiliteitsvisie SUMP Parkstad 2021-2030 Mobiliteitsplan Brunssum 2022-2032 (vaststelling beoogd eind 2022) Meerjaren Onderhouds Programma Openbare Ruimte (MOP-OR 2022 - 2025) Parkeernota 2022 (vaststelling beoogd eind 2022)

BELEIDSOPGAVES Verkeersveiligheid Op het gebied van verkeersveiligheid richten wij ons op een toegesneden infrastructuur met als opgave/doelstelling 0 dodelijke verkeersslachtoffers. De inrichting en het beheer van de infrastructuur is nauw verweven met de verkeersfunctie van de weg. Functies variëren van verkeersafwikkeling tot verblijven. De komst van de Buitenring als regionale ringweg heeft het aantal verkeersbewegingen in Brunssum flink doen verminderen. Er wordt daardoor verder ingezet op het afwaarderen van wegen van 50 km/u naar 30 km/u binnen Brunssum. Als flankerend beleid worden in samenwerking met de provincie en Parkstad verkeerseducatieprogramma’s verzorgd.

44

Verkeersregelinstallaties Waar nodig wordt het verkeer nog met behulp van goed functionerende verkeerslichten afgewikkeld. De ambitie is, zoals opgenomen in het mobiliteitsplan, om het verkeer in Brunssum op termijn nergens meer met verkeerslichten te regelen. Daar waar mogelijk worden verkeerslichten vervangen voor rotondes om de verkeersveiligheid te bevorderen. Openbaar vervoer Op het gebied van openbaar vervoer is de gemeente verantwoordelijk voor het faciliteren en inrichten van de infrastructurele voorzieningen om busvervoer mogelijk te maken. Het wegennet dient geschikt te zijn voor openbaar vervoer een ook als dusdanig in stand te worden gehouden. In samenwerking met Arriva en de Provincie streven we naar een zo’n optimaal mogelijk netwerk voor openbaar busvervoer. Monitoring De gemeente monitort haar wegennet. Er vinden structureel en incidenteel verkeerstellingen plaats. Verkeerstellingen zijn nodig om inzicht te krijgen in het verkeersbeeld, bijvoorbeeld bij onderzoeken waarbij gekeken wordt naar de weginrichting. Maar het kan ook bijdragen aan de besluitvorming of er een rotonde, verkeerslichten of een gewone kruising moet komen. Een laatste toepassing van verkeerstellingen is het monitoren van verkeer met als doel het verzamelen van intensiteitsgegevens. Inzichtelijk hiermee wordt of er een stijging of daling op een betreffende weg zichtbaar is.

Openbare verlichting Voldoende openbare verlichting moet voorkomen dat mensen zich onveilig voelen. Basis voor het beheer van de openbare verlichting is het MOP-OR 2022-2025. Er wordt rekening gehouden met de normering afkomstig van de NSvV (Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde) en de contractuele Voorwaarden Openbare Verlichting. Het gekozen kwaliteitsniveau voldoet aan de criteria van het Politiekeurmerk Veilig Wonen. Straatmeubilair De aanwezigheid van straatmeubilair verhoogt de verblijfswaarde en aantrekkelijkheid van de openbare ruimte. Hierbij wordt gestreefd naar een uniformiteit van type afvalbakken en zitbanken.

Taakveld: Verkeer en vervoer (XT-21) WAT WILLEN WE BEREIKEN EN WAT DOEN WE DAARVOOR? Doel: Wat willen we bereiken 1 De infrastructuur staat borg voor een goede bereikbaarheid vanuit de woning naar alle gewenste bestemmingen, tegelijk worden de negatieve effecten van mobiliteit voor veiligheid en milieu zoveel mogelijk beperkt. 1.1 1.2 1.3

Resultaat: Wat doen we daarvoor Continuering van de monitoring van de werkelijke verkeersbelasting op onderliggend wegennet van de Buitenring. In 2023 wordt een vervolg gegeven aan het actualiseren van de verkeersmodellen. Het uitvoeren van het Uitvoeringsprogramma van het Mobiliteitsplan 2022-2032 (indien vastgesteld).

45

Doel: Wat willen we bereiken 2 Een goed onderhouden openbare ruimte die door iedereen op een veilige manier gebruikt kan worden. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

Resultaat: Wat doen we daarvoor Het onderhoud, vervanging en schoonhouden van wegen gebeurt conform MOP-OR 2022-2025. In 2023 worden de projecten benoemd in paragraaf 3 Onderhoud Kapitaalgoederen, onderdeel "Wegen", uitgevoerd. Het bestrijden van de gladheid van het hoofdwegennet conform het uitvoeringsplan gladheidsbestrijding. Hondenuitlaatplaatsen wekelijks reinigen en de afvalbakken tijdig ledigen. Instandhouding van de openbare verlichting conform het onderhoudsniveau volgens MOP-OR 2022 - 2025. Ervoor zorgen dat de verkeerslichtinstallaties goed blijven functioneren.

Doel: Wat willen we bereiken 3 Bereikbaar en toegankelijk Openbaar vervoer met goede busverbindingen naar de Intercitystations. 3.1 3.2 3.3

Resultaat: Wat doen we daarvoor In de civiele- en verkeerstechnische planvorming houden wij rekening met het lijnennetwerk van het openbaar vervoer. Indien nodig overleg met de Provincie en Arriva over optimalisatie van het openbaar vervoer in Brunssum. Aanleg van een OV- overstapstation in het centrum.

Doel: Wat willen we bereiken 4 De doelstelling is 0-dodelijke verkeersslachtoffers. 4.1 4.2 4.3

Resultaat: Wat doen we daarvoor Projecten uitvoeren op het gebied van verkeerseducatie samen met Parkstad en Veilig Verkeer Nederland. Wij dragen zorg voor de opleiding van verkeersbrigadiers. We lossen kleine knelpunten inzake verkeersveiligheid op gedurende het jaar.

WAT GAAT HET KOSTEN? Exploitatie (x € 1.000) producten 210000 - Salarislasten Verkeer en vervoer 210001 - MOP-wegen 210002 - Onderhoud Wegen 210004 - Overige Kosten wegen 210005 - Opritten 210040 - Onkruidbestrijding verhardingen 210050 - Straatreiniging 210051 - Bladreiniging 210052 - Hondenpoepbestrijding 210060 - Gladheidsbestrijding 210070 - Onderhoud Straatmeubilair 210200 - Verkeersborden/Wegmarkeringen 210201 - Verkeerszuilen/Verkeerslichten 210202 - Kapitaallasten Straatverlichting 210203 - Openbare Straatverlichting MOP-OR 210210 - Verkeerscoördinatie 210211 - Verkeers- en vervoersbeleid

Begroting 2023 728 719 756 95 2 278 279 116 54 125 47 41 68 111 818 81 30

Begroting 2024 728 724 622 95 2 278 279 116 54 125 41 41 55 133 669 81 30

Begroting 2025 728 737 622 95 2 278 279 116 54 125 41 41 55 142 669 81 30

Begroting 2026 728 770 622 95 2 278 279 116 54 125 41 41 55 147 669 81 0

46

TOTAAL LASTEN producten 210002 - Onderhoud Wegen 210004 - Overige Kosten wegen 210005 - Opritten 210070 - Onderhoud Straatmeubilair 210200 - Verkeersborden/Wegmarkeringen 210210 - Verkeerscoördinatie TOTAAL BATEN Resultaat

4.348

4.072

4.094

4.103

-10 -80 -10 -22 -5 -19 -145 4.203

-10 -80 -10 -22 -5 -19 -145 3.927

-10 -80 -10 -22 -5 -19 -145 3.949

-10 -80 -10 -22 -5 -19 -145 3.958

Taakveld: Parkeren (XT-22) WAT WILLEN WE BEREIKEN EN WAT DOEN WE DAARVOOR? Doel: Wat willen we bereiken 1 Zorgdragen voor de bereikbaarheid van (nieuwe) woonwijken en winkelcentra met voldoende parkeervoorzieningen. 1.1 1.2 1.3 1.4

Resultaat: Wat doen we daarvoor Monitoren door middel van parkeeronderzoeken of er voldoende parkeercapaciteit is in de gemeente. Uitvoering geven aan de nieuwe Parkeernota 2022 (indien vastgesteld). Zoveel mogelijk parkeren realiseren op eigen terrein. Realisatie van de fietsenstalling centrum Brunssum.

WAT GAAT HET KOSTEN? Exploitatie (x € 1.000) producten 220000 - Parkeren TOTAAL LASTEN producten TOTAAL BATEN Resultaat

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

30 30

26 26

26 26

10 10

0 30

0 26

0 26

0 10

47

PROGRAMMA 8 SPORT, CULTUUR EN RECREATIE OMSCHRIJVING WAT VALT ONDER DIT PROGRAMMA? Taken zoals cultuur, evenementen/volksfeesten, sportactiviteiten, openbaar groen en recreatie/speelplekken vallen onder dit programma. Mensen kunnen zich ontplooien, ontwikkelen en actief deel uit maken van onze samenleving. We bieden iedereen de kans deel te nemen aan het verenigingsleven of op welke wijze dan ook zijn/haar vrije tijd te besteden. Het cultuurbeleid van de gemeente Brunssum staat op grond van dat beleidskader in het teken van het versterken van de podiumkunsten en van de 'community art'. Cultuur heeft een belangrijke sociale functie. Investeren in cultuur betekent investeren in het welbevinden van mensen, in hun (geestelijke) gezondheid en in de sociale cohesie van de gemeenschap waarvan ze deel uitmaken. Vandaar dat de gemeente een verbinding wil leggen tussen cultuur, het lokale verenigingsleven en vrijetijdsbesteding. We zijn bezig met de voorbereiding van de ondersteuning van specifieke leeftijdsgroepen (senioren, junioren maar vooral ook de middengroep die zo belangrijk is voor de leefbaarheid) om hun deelname aan cultureel groepswerk mogelijk te maken. In Brunssum zijn veel mensen op hun eigen manier bijzonder en beschikken in meer of mindere mate over een cultureel vermogen.

De jongerencultuur zal ongetwijfeld de komende tijd een nieuwe verschijningsvorming gaan krijgen, meer eigentijds. Verder beschikt Brunssum over een Openbare bibliotheek en een goed geoutilleerd pand waar professioneel muziekonderwijs wordt verzorgd door de Stichting SMK. Brunssum is een levendige woonstad met een gevarieerd aanbod aan evenementen op het gebied van familie, cultuur, horeca en sport. Brunssum werkt hierin samen met het maatschappelijk middenveld, het verenigingsleven, de lokale middenstand en particuliere initiatiefnemers. Evenementen zijn een middel om onze economische, culturele, sportieve en maatschappelijke doelstellingen te realiseren. Op het gebied van sportactiviteiten ligt er een directe relatie met volksgezondheid en zijn wij actief op het gebied van sport- en beweeginterventies voor jong en oud. Daartoe heeft Brunssum een breed aanbod aan op gezondheid gerichte activiteiten. Wij verbinden sport met onderwijs en volksgezondheid. De gezonde basisschool voor de toekomen (GBT) is hier een voorbeeld van. Brunssumse sportverenigingen kunnen in alle wijken beschikken over een gymzaal (Brede scholen), Brunssum-West en Centrum beschikken daarnaast over een sporthal. Voor de buitensport staan voetbal- en tennisaccommodaties ter beschikking.

Een aantal traditionele sportevenementen onderstreept onze ambities op het gebied van sport, bijvoorbeeld de Parelloop en het Internationale damkampioenschap. Het groene buitengebied is vanuit onze woonwijken op loopafstand bereikbaar. In relatie tot de Buitenring heeft de bereikbaarheid van het buitengebied onze aandacht (brug over de Akkerweg). Voor het stedelijk groen heeft de gemeente een groenstructuurplan met een lange doorlooptijd. Dit plan vullen wij in combinatie met andere werkzaamheden binnen de openbare ruimte in. Het plan omvat de stedelijke groenstructuur als ook de natuur in het buitengebied. Zowel in ecologisch opzicht als in het belang van de recreatieve mogelijkheden voor onze inwoners zijn belangrijke groenstructuren ingevuld in samenhang met de Buitenring (Landgoed Amstenrade, natuurcompensatiegebieden). Op recreatief gebied beschikt Brunssum over een uitgestrekt buitengebied, waaronder de Brunssummerheide, alsmede stedelijke parken zoals Schutterspark, in de directe woonomgeving. WAT ZEGT HET COALITIEAKKOORD HIER ONDER ANDERE OVER? Brunssum kent een rijk verenigingsleven dat talloze sport- en culturele evenementen (ook bekend inde regio) organiseert. Deze activiteiten werken verbindend en zorgen ervoor dat onze inwoners zich kunnen ontplooien en

48

actief deel uit kunnen maken van de samenleving. Adequate ondersteuning vanuit de gemeente, een goede voorzieningenstructuur, en voldoende vrijwilligers zijn belangrijke randvoorwaarden. Dankzij de nieuwe overkapping fungeert het Openluchttheater (OLT) niet alleen als theaterpodium, maar ook steeds meer als evenemententerrein en trouwlocatie. De aanvragen nemen sterk toe en daarmee blijkt dat het OLT in een grote behoefte voorziet. De programmering van het Openluchttheater dient een spiegel te zijn van onze samenleving, met diversiteit in programmering en toegankelijkheid voor alle doelgroepen. We willen het culturele klimaat in Brunssum een boost geven. En dat impliceert dat er voldoende budget moet zijn zodat de programmering van het OLT goed is geregeld, evenementen afdoende worden ondersteund, evenementenlocaties voldoen aan de hedendaagse eisen, een nieuwe carnavalsloods kan worden gerealiseerd, en er voldoende ambtelijke capaciteit is voor het uitvoeren van de faciliterende rol door de gemeente. Verder zijn we voornemens om een ‘Actieplan verenigingen’ op te stellen, waarbij onze gemeente de komende jaren de regierol op zich gaat nemen om te onderzoeken hoe de levensvatbaarheid van verenigingen kan worden versterkt. Vervolgens kan in samenwerking met dezelfde verenigingen passende actie worden ondernomen.

Op het gebied van sportactiviteiten ligt er een directe relatie met volksgezondheid en zijn wij actief op het gebied van sport- en beweeginterventies voor jong en oud. Brunssum is een JOGG-gemeente (Jongeren Op Gezond Gewicht) en heeft een breed aanbod aan op gezondheid gerichte activiteiten. Een aantal traditionele sportevenementen onderstreept onze ambities op het gebied van sport. Gelet op de relatie met gezondheid, leefomgeving en mobiliteit, en ons streven naar integraal beleid, ligt het voor de hand om het sportbeleid te actualiseren en hierbij nadrukkelijker de verbindingen te zoeken, waarbij onder meer de aspecten ‘bewegen voor ouderen’ en ‘actieve levensstijl’ nadrukkelijk worden meegenomen. Brunssum beschikt over een uitgestrekt buitengebied en diverse stedelijke parken in de directe woonomgeving. Hiertoe behoren het Vijverpark met het Openluchttheater, het Emmapark, Hemelderpark en Trichterbos, de rust en natuur op de Brunssummerheide, en uiteraard het Schutterspark met een diversiteit aan attracties die steeds meer bezoekers trekken. Het groene landschap wordt doorsneden door een goede fietsinfrastructuur die verder uitgebouwd wordt met de Leisure Lane en een uitgebreid wandelnetwerk dat met de doorsteek Akkerbrug richting Beekdaelen zou kunnen worden opgewaardeerd.

De Akkerbrug is om velerlei redenen van belang: ecologisch, cultuurhistorisch, en toeristisch-recreatief. Toeristischrecreatief is deze brug een belangrijke schakel in de groene wandelroute Brunssummerheide, Heidserpark, Trichterbos, Leeuwbos (Geboortebos), landgoed Amstenrade en buitengebied. We zullen alles in het werk stellen om uiterlijk eind 2023 (of zoveel eerder als mogelijk) met een realistisch uitvoeringsplan te komen, waarbij we gelijk optrekken met gemeente Beekdaelen en Provincie Limburg. Voor de verdere ontwikkeling van het Vijverpark, met als belangrijk onderdeel het Openluchttheater, willen we een integrale visie opstellen. Ook heeft de opwaardering van het Urbanpark (Kerkeveld) voor deze coalitie prioriteit. De uitvoering pakken we nadrukkelijk op in samenwerking met de jongeren. Mede ook in het kader van de opwarming van de aarde is het zaak om nog meer groen in de gebouwde omgeving tot stand te brengen. In de komende bestuursperiode zal het aantal bomen en percelen groen verder worden uitgebreid, nadrukkelijk ook op speelplaatsen van scholen. Onderhoud en opwaardering van groen in de wijken, in combinatie met de zorg voor veilige en voldoende speelplekken, kan naar ons idee meer worden opgepakt in samenwerking met verenigingen/wijkbewoners en met gebruikmaking van mogelijkheden binnen de Participatiewet.

De vastgestelde visie voor ontwikkeling van het Schutterspark dient samen met ondernemers en gebruikers daadkrachtig te worden uitgevoerd. De afgesproken balans tussen natuur, milieu, toerisme en recreatie houden we hierbij voor ogen. De ruimtelijke ontwikkeling en opwaardering van het gebied rondom de op-/afrit van de N300 – als entree van Brunssum – evenals het herstel van de trap naar het uitkijkplateau, heeft hierbij prioriteit. Ook de museale functie in het Schutterspark (met als centrale thema het ‘Verhaal van hoop’ van de Jack Aldewereld Stichting) dient in samenwerking met onze partners mogelijk gemaakt te worden.

49

KADERSTELLENDE NOTA'S • • • • • • • • •

Sportnota 2007 Kadernota Cultuur 2020 Erfgoedverordening 2013 Archeologische beleids- en verwachtingskaart 2013 Kadernota subsidiebeleid gemeente Brunssum 2018-2020 Groenstructuur- en groenbeheerplan Bomenbeleidsplan Evenementen Nota 2017 – 2021 Visiedocument Schutterspark

BELEIDSOPGAVES SPORT Gezond sporten voor alle leeftijden in alle wijken. CULTUUR - Inwoners ontwikkelen zelf hun veerkracht en cultureel vermogen. - Een levendig cultureel klimaat. VERENIGINGEN Een bloeiend verenigingsleven met verenigingen die levensvatbaar zijn. EVENEMENTEN - Brunssum is een levendige woonstad met een gevarieerd aanbod aan evenementen op het gebied van familie, cultuur, horeca en sport. - Brunssum werkt hierin samen met het maatschappelijk middenveld, het verenigingsleven, de lokale middenstand en particuliere initiatiefnemers. - Evenementen zijn een middel om onze economische, culturele, sportieve en maatschappelijke doelstellingen te realiseren. - Evenementen, activiteiten en beleving naar het centrum te trekken om zo ontmoeting te stimuleren conform opgave uit de centrumvisie. GROEN EN RECREATIE - Groenvoorzieningen dragen bij aan de presentatie van onze gemeente, het levert een bijdrage aan biodiversiteit en is bij uitstek de plek waar onze bewoners op een veilige en prettige wijze dicht bij huis kunnen recreëren. - Goede fiets- en wandelinfrastructuur alsmede voldoende recreatiemogelijkheden. MEDIA In Brunssum is een Openbare bibliotheek gevestigd met aanbod op het gebied van media, literatuur, onderwijs, internet en vrije tijd.

50

Taakveld: Sportbeleid en -activering (XT-51) WAT WILLEN WE BEREIKEN EN WAT DOEN WE DAARVOOR? Doel: Wat willen we bereiken 1 In het sportstimulerings- en gezondheidsbeleid richt de gemeente Brunssum zich op de gezondheid van al haar inwoners. 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7

Resultaat: Wat doen we daarvoor Deelnemen aan het landelijke project Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) en het Lokaal Sport Akkoord. Kinderen in het basisonderwijs monitoren op motorische vaardigheden en de BMI. A.d.h.v. resultaten worden leefstijl-interventies m.b.t. gezonde voeding en bewegen georganiseerd. Het verzorgen van lessen Kleuters in Actie bij (vrijwel) alle scholen in het PO. Senioren stimuleren om te gaan genieten van sport en bewegen. Bij de Gezonde Basisschool van de Toekomst samen met enkele partners, de Tussen Schoolse Opvang verzorgen die met name gericht is op beweging (sport & spel). Door deelname aan het project IKS (Iedereen Kan Sporten Parkstad) matchen van het sport- en beweegaanbod voor mensen met een beperking en de behoefte daartoe. Actualiseren van het integraal sportbeleid (34).

Doel: Wat willen we bereiken 2 Vitaliteit en veerkracht van jeugd. 2.1

Resultaat: Wat doen we daarvoor Breed aanbod voor 4-12 jarigen op gebied van sport en cultuur d.m.v. de interventie Sjors Sportief en Sjors Creatief.

WAT GAAT HET KOSTEN? Exploitatie (x € 1.000) producten 510000 - Salarislst Sportbeleid en activering 510001 - Sportsubsidies(incl. Kapitaallasten) 510004 - Sportbeleid TOTAAL LASTEN producten TOTAAL BATEN Resultaat

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

176 117 141 434

176 122 111 409

176 122 111 409

176 122 111 409

0 434

0 409

0 409

0 409

51

Taakveld: Sportaccommodaties (XT-52) WAT WILLEN WE BEREIKEN EN WAT DOEN WE DAARVOOR? Doel: Wat willen we bereiken 1 Zorgdragen voor veilige, hygiënische en goed onderhouden sportaccommodaties waar op verantwoorde wijze gesport kan worden. 1.1 1.2

Resultaat: Wat doen we daarvoor Zorgdragen voor cultuurtechnisch onderhoud van de velden voor een goede beoefening van de sport en onderhouden van veldinrichting. Zorgdragen voor het verrichten van onderhouds- en/of vervangingswerkzaamheden aan het gebouw conform de verplichtingen vanuit de eigenaar/verhuurder.

Doel: Wat willen we bereiken 2 Uitvoering geven aan het in 2019 vastgestelde accommodatiebeleid t.a.v. sportaccommodaties. 2.1

Resultaat: Wat doen we daarvoor Besluitvorming over het eventueel multifunctioneel maken en/of deels afstoten van sportaccommodaties inclusief de financiële consequenties.

WAT GAAT HET KOSTEN? Exploitatie (x € 1.000) producten 520000 - Salarislasten Sportaccommodaties 520002 - Sporthal Rumpen 520004 - Sporthal Bredeschool Treebeek 520010 - Gymzaal Brunssum-Noord 520011 - Gymzaal Ir. De Katstraat 520408 - Sportpark Houserveld, Terreinen 520409 - Sportpark In De Struiken, Terreinen 520410 - Sportpark Peerdendries, Terreinen 520411 - Sportpark Klingelsberg, terreinen 520412 - Terreinen Algemeen 520413 - Tennispark ATIVU 520414 - Tennispark LTCB 520416 - Sporthal Rumpen 520417 - Sporthallen Algemeen 520418 - Sportzaal Brunssum-Noord, Microhal 520419 - Gymzaal Ir. De Katstraat/Planeetstr 520420 - Sport- en Gymzalen Algemeen 520422 - Zwembad De Bronspot 521000 - Accommodatie BSV-Limburgia 521001 - Accommodatie SV Langeberg 521002 - Accommodatie SV Brunssum 521003 - Accommodatie SV de Leeuw 521004 - Sportvoorziening Algemeen 521010 - Tennispark LTCB 521012 - Accommodatie Robin Hood

Begroting 2023 862 158 99 50 35 57 20 20 19 285 1 35 60 27 19 8 15 52 90 148 51 98 0 18 3

Begroting 2024 862 85 88 34 26 57 26 20 24 285 1 35 60 27 19 8 9 52 90 148 51 98 0 18 3

Begroting 2025 862 85 88 34 26 57 26 19 24 285 1 35 60 27 19 8 9 52 89 147 51 97 0 18 3

Begroting 2026 862 85 88 34 26 57 26 58 24 285 1 35 60 27 19 8 9 52 89 147 26 97 0 18 3

52

521013 - Golfbaan 522000 - Zwembad de Bronspot 522001 - Buffet Bronspot TOTAAL LASTEN producten 520002 - Sporthal Rumpen 520004 - Sporthal Bredeschool Treebeek 520010 - Gymzaal Brunssum-Noord 520011 - Gymzaal Ir. De Katstraat 520408 - Sportpark Houserveld, Terreinen 520409 - Sportpark In De Struiken, Terreinen 520410 - Sportpark Peerdendries, Terreinen 520411 - Sportpark Klingelsberg, terreinen 520420 - Sport- en Gymzalen Algemeen 520422 - Zwembad De Bronspot 521000 - Accommodatie BSV-Limburgia 521001 - Accommodatie SV Langeberg 521002 - Accommodatie SV Brunssum 521003 - Accommodatie SV de Leeuw 521010 - Tennispark LTCB 521012 - Accommodatie Robin Hood 522000 - Zwembad de Bronspot 522001 - Buffet Bronspot TOTAAL BATEN Resultaat

16 382 11 2.636

16 259 11 2.410

16 259 11 2.408

16 259 11 2.420

-88 -53 -30 -11 0 0 -9 -10 -5 0 -31 -27 -3 -27 -38 -3 -234 -21 -590 2.047

-88 -53 -30 -11 0 -6 -9 -16 -5 0 -31 -27 -3 -27 -38 -3 -234 -21 -601 1.808

-88 -53 -30 -11 0 -6 -9 -15 -5 0 -31 -27 -3 -27 -38 -3 -234 -21 -601 1.807

-88 -53 -30 -11 0 -6 -47 -15 -5 0 -31 -27 -3 -27 -38 -3 -234 -21 -639 1.781

Taakveld: Cultuurpresentatie, prodcutie, participatie (XT-53) WAT WILLEN WE BEREIKEN EN WAT DOEN WE DAARVOOR? Doel: Wat willen we bereiken 1 Investeren in cultuur betekent investeren in het welbevinden van mensen en in de sociale cohesie van de gemeenschap waarvan ze deel uitmaken. 1.1 1.2 1.3 1.4

1.5 1.6

Resultaat: Wat doen we daarvoor Voor het digitaal ontsluiten van wandel- en fietsroutes langs culturele bezienswaardigheden in Brunssum voegen we in 2023 tenminste 1 activiteit toe. We stimuleren de podiumkunsten in het centrum, en in de omgeving (zoals Clemensdomein). We organiseren workshops en zomer/winterscholen om mensen te leren bewegen, dansen, spelen. De contacten met onze Duitse partnergemeente Alsdorf op inspirerende wijze onderhouden. Extra aandacht zal uitgaan naar contacten tussen de jeugd van Alsdorf en Brunssum. De gemeente Brunssum telt veel organisaties die zich inzetten voor de inwoners van Brunssum. De organisaties dragen bij aan de leefbaarheid, de sociale cohesie, het welzijn, de gezondheid en de burgerkracht in Brunssum. In 2023 organiseert de gemeente opnieuw een culturele ontmoeting. We stellen een Actieplan ‘verenigingen’ op ter versterking van de levensvatbaarheid/zelfwerkzaamheid van het verenigingsleven (33).

53

Doel: Wat willen we bereiken 2 Het in stand houden van bestaande kunstwerken. 2.1

Resultaat: Wat doen we daarvoor Het onderhouden van meer dan 100 kunstwerken in de parken en op de pleinen.

Doel: Wat willen we bereiken 3 Volksfeesten en herdenkingen. Resultaat: Wat doen we daarvoor 3.1

Faciliteren van een groot aantal platforms (verenigingen, stichtingen, initiatiefnemers) ten behoeve van de organisatie van een groot aantal feesten en herdenkingen in het kader van het algemeen culturele belang (30).

3.2

We realiseren een nieuwe carnavalsloods (31).

Doel: Wat willen we bereiken 4 Professionaliseren Openlucht theater. 4.1 4.2

Resultaat: Wat doen we daarvoor Op basis van onderzoek en aanbeveling einde 2022 verbeteringen m.b.t. bedrijfsvoering doorvoeren (30). Een breed gevarieerd cultuuraanbod in het openluchttheater (OLT). De gemeente Brunssum organiseert in het theaterseizoen optredens in de openlucht. Naast het zelf organiseren van optredens door de gemeente, stimuleert het college initiatieven met podiumkunsten in het openluchttheater. Zo kan iedereen genieten van voldoende en gevarieerd aanbod (30).

Doel: Wat willen we bereiken 5 Alle kinderen op de Brunssumse basisscholen kunnen muziekles volgen met een professionele leerkracht. 5.1 5.2

Resultaat: Wat doen we daarvoor Via het project meer harmonie in de samenleving (MHIDS) hebben 7 basisscholen toegang tot professioneel muziekonderwijs. Parallel aan het project MHIDS loopt onderzoek naar de effecten op de lange termijn ontwikkeling van het kind.

WAT GAAT HET KOSTEN? Exploitatie (x € 1.000) producten 530000 - Salarislasten Cultuurpresentatie 530001 - Muziek Onderwijs 530002 - Amateur Kunstbeoefening 530003 - Cultuur 530004 - Evenementenbeleid 530005 - Volksfeesten TOTAAL LASTEN producten 530002 - Amateur Kunstbeoefening TOTAAL BATEN Resultaat

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

396 332 76 615 139 63 1.621

396 337 76 310 122 63 1.305

396 343 76 265 122 63 1.265

396 343 76 310 122 63 1.310

0 0 1.621

0 0 1.305

0 0 1.265

0 0 1.310

54

Taakveld: Musea (XT-54) WAT WILLEN WE BEREIKEN EN WAT DOEN WE DAARVOOR? Doel: Wat willen we bereiken 1 Het realiseren van een museum in het pompgebouw Schutterspark. 1.1

Resultaat: Wat doen we daarvoor Museale functie Schutterspark: opstellen van een businessclass/ begroting/ dekkingsplan (32).

WAT GAAT HET KOSTEN? Exploitatie (x € 1.000)

Begroting 2023

producten 540000 - Salarislasten Musea 540100 - Schutterspark TOTAAL LASTEN producten TOTAAL BATEN Resultaat

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

0 100.000 100.000

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 100.000

0 0

0 0

0 0

Taakveld: Media (XT-56) WAT WILLEN WE BEREIKEN EN WAT DOEN WE DAARVOOR? Doel: Wat willen we bereiken 1 De 5 kerntaken van de bibliotheek worden gerealiseerd. 1.1 1.2 1.3 1.4

Resultaat: Wat doen we daarvoor De bibliotheek wordt getransformeerd van een uitleenbibliotheek naar een maatschappelijk programmerende bibliotheek. Leesplezier wordt verhoogd vanaf jonge leeftijd tot en met de middelbare school. Digitale vaardigheden van kinderen, jongeren en volwassenen worden vergroot. Taalvaardigheid van burgers wordt vergroot en laaggeletterdheid tegengegaan.

WAT GAAT HET KOSTEN? Exploitatie (x € 1.000) producten 560000 - Salarislasten Media 560001 - Openbare Bibliotheek TOTAAL LASTEN producten TOTAAL BATEN Resultaat

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

0 532 532

0 532 532

0 532 532

0 532 532

0 532

0 532

0 532

0 532

55

Taakveld: Openbaar groen en recreatie (XT-57) WAT WILLEN WE BEREIKEN EN WAT DOEN WE DAARVOOR? Doel: Wat willen we bereiken 1 Goed verzorgde en bereikbare groen- en natuurgebieden en andere recreatieve plekken waar onze inwoners en gasten kunnen recreëren. Resultaat: Wat doen we daarvoor 1.1 Adequaat ingericht en onderhouden openbaar groen en bos- en natuurgebieden conform het MOP-OR 2021 - 2025 met vastgesteld onderhoudsniveau CROW-B. 1.2 Een verkeersveilige en goed afwaterende berm met zoveel mogelijk bloeiende kruiden. 1.3 Uitvoering geven aan de wettelijke zorgplicht met betrekking tot het bomenbestand. 1.4 Uitbreiden van het aantal bomen en percelen groen om het verpauperde groen tegen te gaan (53). 1.5 Onder regie van de Provincie wordt in 2023 de hoogwaardige fietsroute Leisure Lane gerealiseerd. 1.6 Realiseren van activiteiten op grond van het uitvoeringsprogramma Toerisme. 1.7 Opstellen van realistisch uitvoeringsplan Akkerbrug, uiterlijk eind 2023 (47). 1.8 Opwaarderen Urbanpark in samenwerking met jongeren (35). 1.9 Opstellen van een visie voor de verdere ontwikkeling van het Vijverpark en deze ter besluitvorming voorleggen aan de raad (50). 1.10 Besluitvorming over de toekomst van de IBA-organisatie.

2 2.1 2.2 2.3

Doel: Wat willen we bereiken Onderhoud en opwaardering van groen in wijken, in combinatie met voldoende en veilige speelplekken. Resultaat: Wat doen we daarvoor Opstellen van een nieuwe nota spelen inclusief uitvoeringsprogramma. Geven van meer verantwoordelijkheid aan wijkbewoners en toekennen extra budget aan de buurtnetwerken voor het opwaarderen van woon- en leefomgeving (54). Invoeren van vast beoordelingsmoment over (de kwaliteit van en tevredenheid over) een uitgevoerd fysiek wijkproject (55).

Doel: Wat willen we bereiken 3 Openbaar toegankelijk en aantrekkelijk Schutterspark met diversiteit aan activiteiten op het gebied van natuurbeleving, passieve en actieve ontspanning en horeca gericht op een breed publiek met respect voor natuur- en landschapswaarden. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Resultaat: Wat doen we daarvoor Herzien van het vigerend bestemmingsplan om de visie schutterspark uitvoerbaar te maken (51). Parallel aan de herziening van het bestemmingsplan het opstellen van een beeldkwaliteitsplan voor Schutterspark. Opstellen plan van aanpak onderhoud Schutterspark. Voorbereiden en aanbesteden van de opwaardering Schutterspromenade. Opstellen uitvoeringsplan 2023 – 2027 Schutterspark.

56

WAT GAAT HET KOSTEN? Exploitatie (x € 1.000) producten 030020 - Speeltuingebouw Klaver 4 030022 - Pand Klaver 4 570000 - Salarislst Openbaar Groen recreatie 570005 - Groen- toerisme en recr.beleid 570020 - Speeltuinen 570021 - Openbare Speelplekken 570022 - Speeltuin Buschkesberg 570023 - Speeltuin Treebeek 570050 - Schutterspark Algemeen 570052 - Schutterspark Kinderboerderij 570054 - Schuttershüske 570055 - Exploitatie pompgebouwen 570200 - Groencoördinatie 570201 - Bosbeheer 570203 - Onderhoud Gereedschap Machines 570204 - Plantsoenen 570205 - Vijverpark/Edenpark/Emmapark 570207 - Sanering-/Reconstructie Bomenbestand 570209 - Directe Kap.Lasten etc. Plantsoenen 570210 - Fontein Vijverpark 570211 - Fontein Lindeplein 570212 - Straatbeelden/Kunstwerken TOTAAL LASTEN producten 030020 - Speeltuingebouw Klaver 4 030022 - Pand Klaver 4 570022 - Speeltuin Buschkesberg 570050 - Schutterspark Algemeen 570052 - Schutterspark Kinderboerderij 570200 - Groencoördinatie 570201 - Bosbeheer 570202 - Groen- en natuurbeleid 570210 - Fontein Vijverpark 570211 - Fontein Lindeplein 570212 - Straatbeelden/Kunstwerken TOTAAL BATEN Resultaat

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

4 45 569 3 36 24 3 7 190 11 3 35 22 73 40 781 20 204 180 6 75 3 2.332

4 39 569 3 36 23 3 7 87 11 3 35 22 73 40 752 0 204 197 6 64 2 2.179

4 39 569 3 36 23 3 7 87 11 3 35 22 73 40 752 0 204 185 6 64 2 2.166

4 39 569 3 36 23 3 7 86 11 3 35 22 73 40 752 0 204 182 6 64 2 2.163

-7 -17 -2 -34 -3 -1 -8 -6 -6 -8 -2 -96 2.236

-7 -17 -2 -34 -3 -1 -8 -6 -6 -8 -2 -96 2.083

-7 -17 -2 -34 -3 -1 -8 -6 -6 -8 -2 -96 2.071

-7 -17 -2 -34 -3 -1 -8 -6 -6 -8 -2 -96 2.067

57

PROGRAMMA 9 MILIEU EN DUURZAAMHEID OMSCHRIJVING WAT VALT ONDER DIT PROGRAMMA? De kwaliteit van de leefomgeving wordt voor bestaande en nieuwe inwoners steeds belangrijker. In de Structuurvisie Brunssum 2025 is daarom opgenomen dat Brunssum in 2025 een gemeente wil zijn die gezond, compact en groen is, en een prettig en veilig woonmilieu biedt. De gemeente heeft de aflopen jaren steeds meer taken en verantwoordelijkheden gekregen op het gebied van de klimaataanpak. Zowel klimaatmitigatie (inperking van de klimaatverandering) als klimaatadaptatie (weerbaarheid tegen de gevolgen van de klimaatverandering) vergen grote inzet van de gemeente. Deze opgaven raken ook de klassieke milieutaken die onder dit programma vallen, zoals lucht, bodem, geluid en afval. Vergunningverlening (milieu) is één van de instrumenten om hier grip op te houden. De energietransitie raakt alle inwoners van Brunssum en vormt een dermate grote opgave dat hier vanuit een bredere wijkgerichte aanpak invulling aan wordt gegeven. Door een integrale wijkgerichte benadering wordt naast het aanpakken van energiearmoede ook de leefbaarheid en kwaliteit van de woningen verbeterd. Vanuit het oogpunt van goede ruimtelijke ordening is er daarnaast aandacht voor een zorgvuldige inpassing van de opwek van duurzame energie.

De urgentie van het energievraagstuk wordt onderstreept door de hoge energieprijzen ten gevolge van de situatie op de Europese gas- en elektriciteitsmarkt. Net als veel inwoners probeert de gemeente de (financiële) gevolgen te beperken door de energievraag te verminderen. Bij verduurzaming vervult de gemeente naast de regiefunctie ook een voorbeeldfunctie. Zowel voor de gebouwde omgeving (het gemeentelijke vastgoed en de inrichting van de openbare ruimte) als voor bijvoorbeeld mobiliteit (het gemeentelijke wagenpark en het woon-werkverkeer van medewerkers). Ook bij de inkoop van werken, leveringen en diensten is aandacht voor duurzaamheid van belang. Duurzaam gedrag bij inwoners, organisaties en bedrijven wordt gestimuleerd om de betrokkenheid vanuit de samenleving te vergroten. Duurzaam wonen, leven en ondernemen wordt steeds meer het nieuwe normaal. Een schonere en groenere leefomgeving is goed voor de gezondheid van onze inwoners en kwaliteit van de leefomgeving. In het kader van klimaatadaptatie wordt gestreefd naar zo veel mogelijk vergroenen van de gebouwde omgeving om het hoofd te bieden aan toenemende hittestress, wateroverlast en droogte. Dat komt tot uiting in het stimuleren van groene schoolpleinen, groene daken en gevels en het ‘ontstenen’ van publieke en private ruimte.

De mogelijkheden voor het verkrijgen van duurzaamheidsleningen en –subsidie worden verder onderzocht en uitgewerkt voor een regionaal isolatie- en verduurzamingsprogramma. Brunssum streeft daarnaast, samen met de regio, naar een duurzame invulling van de rioleringszorg, waarbij de bescherming van de volksgezondheid, het voorkomen van wateroverlast en een goede kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater gewaarborgd zijn. Tot slot valt ook de openbare begraafplaats / Wet op de lijkbezorging onder dit programma. WAT ZEGT HET COALITIEAKKOORD HIER ONDER ANDERE OVER? Duurzaamheid is een breed begrip. De gemeente heeft de afgelopen jaren steeds meer taken en verantwoordelijkheden op dit gebied erbij gekregen. We werken veelal in regionaal verband samen aan maatregelen in het kader van klimaatadaptie, energietransitie en circulaire economie. We continueren de aanpak ‘aardgasvrije wijken’ en sluiten in dit kader aan bij het ingezette proces naar wijkgerichte dienstverlening. Het beleid moet ‘betaalbaar en haalbaar’ zijn voor de burger en lokale ondernemers stimuleren om stappen te zetten naar een duurzame onderneming. ‘Groen doen is moeilijk als je rood staat’. Daarom zijn we voorstander van het oprichten van een lokaal en/of

58

regionaal energiebedrijf, om de duurzaam opgewekte energie aan de eigen burgers te leveren. We stellen ons op het standpunt dat onze burgers financieel voordeel moeten krijgen van het toekomstig duurzaamheidsbeleid. Samen met de VNG maken we ons sterk dat het Rijk boter bij de vis levert en voldoende middelen beschikbaar stelt. Met een Actieprogramma Energiearmoede, dat we richten op fysieke ingrepen en energiebesparing, willen we zorgen voor structurele oplossingen voor de toenemende problematiek. We zijn voornemens om de verduurzamingsleningen (afvoer hemelwater, groene daken en eventueel nieuwe maatregelen) voort te zetten c.q. te verhogen, en aan te sluiten bij Operatie Steenbreek. We onderzoeken of duurzaamheidsmaatregelen als windenergie, zonneweides en andere innovaties (b.v. waterstof) op de Oostflank mogelijk zijn. Uiteraard geeft de gemeente Brunssum in dit alles het goede voorbeeld door bijvoorbeeld in 2026 al het gemeentelijk vastgoed (voor zover technisch mogelijk) te voorzien van tenminste zonnepanelen en het gemeentelijk wagenpark te elektrificeren. We blijven werk maken van het verminderen van de overlast van de Awacs-basis en continueren onze samenwerking daarin met de gemeente Beekdaelen. Met oog voor mens, dier en natuur.

KADERSTELLENDE NOTA'S • • • • • • • • • • • • • • •

Parkstad Limburg Energietransitie (PALET) 1.0: Regionaal Ambitiedocument (2015) PALET 2.0 - Brunssum: Energiepotentiestudie (2015) Beleidsregel ‘PALET Regionaal Afwegingskader Grootschalige Duurzame Energieopwekking’ (2019) Regionale Energiestrategie 1.0 (RES Zuid-Limburg, 2021) Transitievisie Warmte 1.0 (2021) Klimaatadaptatiestrategie en Actieplan Klimaatadaptatie (Stadsregio Parkstad, 2022) Grondstoffenplan 2022-2026 (2022) Watertakenplan 2020-2024 gemeente Brunssum Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (VGRP) 2014-2019 (2014) Meerjarig onderhoudsplan openbare ruimte (MOP-OR) (2022-2024) Nota bodembeheer mijnsteengebieden Brunssum (2022) met geactualiseerde Bodemkwaliteitskaart (2022) Nota bodembeheer Grond Brunssum (2014) met geactualiseerde Bodemkwaliteitskaart (2020) Begraven op eigen terrein (2018) Beleidsplan handhaving Omgevingsrecht. Voor een veilig en leefbaar Brunssum. Uitvoeringsbeleid toezicht en handhaving Wabo-taken gemeente Brunssum 2019-2022 (juni 2019) Uitvoeringsbeleid Vergunningverlening Wabo-taken Gemeente Brunssum (2019-2022)

BELEIDSOPGAVES RIOLERING - Het beheer en de instandhouding van de openbare ruimte en de boven- en ondergrondse infrastructuur behoren tot de kerntaken van de lokale overheid; onderdeel daarvan zijn de gemeentelijke taken ten aanzien van afvalwater en de waterhuishouding. Het gaat hierbij om dagelijks onderhoud en beheer, reparatie en vervanging. - Verder ligt er de opgave om het watersysteem ‘robuust’ en klimaat adaptief vorm te geven. Dat betekent dat riolering, openbare ruimte en oppervlaktewater in staat moeten zijn om de extremer wordende weersomstandigheden (met meer en hevigere regenval) aan te kunnen.

AFVAL

59

- Preventie van afval staat nog steeds voorop. Bij de inzameling en verwerking van (huishoudelijk) afval staan milieu (hygiëne) en klimaat voorop. Naast een efficiënte inzamelstructuur en bestaande financiële prikkels (tariefdifferentiatie) wordt ook gefocust op bewustwording/ gedragsverandering. - Zwerfafval in de openbare ruimte wordt zo veel mogelijk voorkomen door een efficiënte inzamelstructuur voor huishoudelijk afval, een goede infrastructuur van openbare prullenbakken, het actief schoonhouden van de openbare ruimte, communicatie met en bevordering van bewustwording bij inwoners. Zwerfafval dat toch in de openbare ruimte belandt, wordt uiteraard zo efficiënt mogelijk opgeruimd. Opties tot nascheiding worden onderzocht. KLIMAAT/DUURZAAMHEID - Doel van het rijk is dat Nederland in 2030 ten minste 55 procent minder koolstofdioxide uitstoot. Om zeker te stellen dat dit doel wordt behaald is het beleid gericht op een landelijke reductie van 60 procent in 2030. In 2050 moet volledige klimaatneutraliteit zijn bereikt. Het Rijk heeft daarom besloten dat we afscheid moeten nemen van fossiele bronnen als aardgas, aardolie en steenkool. - Brunssum heeft samen met de regio Parkstad de ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn. Hiervoor is het beleidskader Parkstad Limburg Energietransitie (PALET) vastgesteld.

- Regionale Energiestrategie (RES): Brunssum maakt deel uit van de RES-regio Zuid-Limburg. De RES richt zich op de (ruimtelijke) opgave voor opwek van hernieuwbare elektriciteit en de regionale opgave voor hernieuwbare warmte. Voor Brunssum zijn er vier zoekgebieden voor zonne-energie en een zoekgebied voor windenergie opgenomen. - Transitievisie Warmte (TVW): hierin wordt de volgorde bepaald waarin panden, clusters van panden, buurten en eventueel hele wijken van het aardgas afgaan en een keuze gemaakt of er wijken voor 2030 aardgasvrij worden. Voor panden die voor 2030 van het aardgas afgaan wordt het beoogde alternatief voor aardgas benoemd. Zo ontstaat handelingsperspectief voor de inwoners, woning- en pandeigenaren en ook voor de netbeheerder. De ervaringen die zijn opgedaan met de in 2018 in heel Nederland opgestarte proeftuinen en specifiek de Proeftuin aardgasvrije wijk Brunssum-Noord, zijn hierin meegenomen. - In het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie staan alle projecten en maatregelen die ervoor gaan zorgen dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Voor de gemeente Brunssum vindt afstemming plaats via de Waterwerkregio Parkstad. De Klimaatadaptatiestrategie en het Actieplan Klimaatadaptatie komen hieruit voort.

- Klimaatadaptatiestrategie: In 2022 is in Parkstadverband een Klimaatadaptatiestrategie opgesteld, met een daaruit voortvloeiend actieplan. Hieruit komen activiteiten voort, onder meer kwetsbaarheden in beeld brengen waterplannen actualiseren en verbeteren van waterveiligheid, die in 2022 zijn opgestart en in 2023 een vervolg krijgen. Het voeren van lokale risicodialogen staat op de planning voor 2023. - Circulaire Economie: Naast het verduurzamen van de leefomgeving transformeert onze economie van lineair naar circulair. De vraag naar grondstoffen neemt wereldwijd toe. Daarom werkt de overheid samen met het bedrijfsleven, kennisinstituten, natuur- en milieuorganisaties, overheden, vakbonden, financiële instellingen en andere maatschappelijke organisaties om zuiniger en slimmer met grondstoffen om te gaan. In deze circulaire economie bestaat geen afval en worden grondstoffen steeds opnieuw gebruikt. In het samenwerkingsverband Stadsregio Parkstad wordt er invulling gegeven aan een lokale circulaire economie strategie. BODEM, LUCHT, GELUID EN EXTERNE VEILIGHEID - De bodemkwaliteit is van dien aard dat in Brunssum veilig kan worden gewoond, gewerkt en gerecreëerd. Hierbij moet er een balans zijn tussen bescherming van de bodemkwaliteit en ruimte voor maatschappelijke ontwikkelingen. - Brunssum heeft te maken met de aanwezigheid van grote hoeveelheden mijnsteen.

Het hergebruiken van mijnsteen is mogelijk als de kwaliteit van de mijnsteen voldoet aan de lokale functiegerichte normen voor duurzaam bodemgebruik. Dit is het uitgangspunt van het gemeentelijke mijnsteenbeleid. Mijnsteen mag alleen toegepast worden binnen specifiek hiervoor door de minister aangewezen gebieden. - Als bronhouder draagt de gemeente Brunssum zorg voor een actuele en adequate digitale informatie-uitwisseling als bedoeld in de Wet basisregistratie ondergrond (BRO). - Het bodemtoezicht betreft een basistaak welke door de Regionale Uitvoeringsdienst Zuid-Limburg (RUD-ZL) wordt uitgevoerd.

60

- Om veilig en gezond te kunnen leven, werken en recreëren in Brunssum moet voldaan blijven worden aan de landelijke en Europese normen op het gebied van luchtkwaliteit, geluid en omgevingslawaai. Dat geldt eveneens voor blootstelling aan externe veiligheidsrisico’s van vervoer, opslag en het verwerken van gevaarlijke stoffen. Deze opgaven worden geborgd via de ruimtelijke planprocedures bij (gebieds)ontwikkelingen.

Taakveld: Riolering (XT-72) WAT WILLEN WE BEREIKEN EN WAT DOEN WE DAARVOOR? Doel: Wat willen we bereiken 1 De Instandhouding van de riolering conform het MOP-OR 2022-2024. 1.1 1.2 1.3 1.4

Resultaat: Wat doen we o.a. daarvoor De toestand en het functioneren van de riolering in beeld brengen en houden. (Nieuwe) woningen / bedrijven voorzien van een aansluiting op het gemeentelijk riool. Zorg dragen voor een goede afwatering van de weg(kolkreiniging) en een vrije afvoer van (afval)water. Een evaluatie van het Watertakenplan Brunssum (opvolger van het huidige VGRP) aan de raad worden voorgelegd.

Doel: Wat willen we bereiken 2 Klimaatadaptatie: watergerelateerde aspecten worden beleidsmatig verankerd en bewustwording wordt gecreëerd. 2.1 2.2

Resultaat: Wat doen we o.a. daarvoor Burgers stimuleren om eigen hemelwater van daken en tuinen af te koppelen van het riool middels een gezamenlijke subsidieregeling van het Waterschap en de gemeente Brunssum. In Parkstadverband nieuwe mogelijkheden onderzoeken om de gezamenlijke wateropgave zo effectief en efficiënt mogelijk in te richten.

WAT GAAT HET KOSTEN? Exploitatie (x € 1.000) producten 720000 - Salarislasten riolering 720001 - MOP-Riolering 720002 - Onderhoud Riolering 720003 - Rioolinspecties 720004 - Overige Kosten-baten Riool 720006 - Bijdrage aan Heerlen Caumerbeek 720007 - Rioolaansluitingen 720009 - Rioolreiniging TOTAAL LASTEN producten 720004 - Overige Kosten-baten Riool 720007 - Rioolaansluitingen TOTAAL BATEN Resultaat

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

530 1.709 191 34 193 4 14 61 2.736

530 1.704 154 28 168 4 9 61 2.657

530 1.702 154 28 168 4 9 61 2.654

530 1.703 154 28 168 4 9 61 2.655

-3.728 -23 -3.751 -1.015

-3.724 -23 -3.747 -1.090

-3.720 -23 -3.743 -1.089

-3.722 -23 -3.745 -1.090

61

Taakveld: Afval (XT-73) WAT WILLEN WE BEREIKEN EN WAT DOEN WE DAARVOOR? Doel: Wat willen we bereiken 1 De landelijke doelstellingen ten aanzien van de productie van huishoudelijk restafval behalen. 1.1 1.2 1.3

Resultaat: Wat doen we o.a. daarvoor Continuering van de gescheiden afvalinzameling. Afvalinzameling tegen een zo gunstig mogelijk tarief en op maatschappelijk verantwoorde wijze. Preventie en reductie van restafval alsmede zo schoon mogelijk gescheiden inzameling door gerichte communicatie naar en participatie van inwoners.

Doel: Wat willen we bereiken 2 Burgers en bedrijven dumpen geen afval in het milieu. 2.1 2.2

Resultaat: Wat doen we o.a. daarvoor De gemeente zal het twee keer per jaar gratis aanbieden van grofvuil handhaven en zet nog meer in op communicatie en bewustwording. Plan van aanpak Zwerfafval vormgeven en uitvoeren, in samenwerking met onder meer Brunssum Schoon.

WAT GAAT HET KOSTEN? Exploitatie (x € 1.000) producten 730000 - Salarislasten afval 730001 - Kosten-baten afval 730002 - Kosten-baten PMD-papier etc. TOTAAL LASTEN producten 730001 - Kosten-baten afval 730002 - Kosten-baten PMD-papier etc. TOTAAL BATEN Resultaat

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

52 2.769 650 3.471

52 3.041 650 3.743

52 3.135 650 3.837

52 3.239 650 3.941

-3.870 -650 -4.520 -1.048

-4.211 -650 -4.861 -1.119

-4.324 -650 -4.974 -1.138

-4.450 -650 -5.100 -1.160

Taakveld: Milieubeheer (XT-74) WAT WILLEN WE BEREIKEN EN WAT DOEN WE DAARVOOR? Doel: Wat willen we bereiken 1 We leveren onze bijdrage aan de landelijke klimaatdoelstellingen met betrekking tot de onderwerpen gebouwde omgeving en elektriciteit via de Regionale Energiestrategie Zuid-Limburg. 1.1 1.2 1.3 1.4

Resultaat: Wat doen we o.a. daarvoor Uitwerken van de RES 2.0. in Parkstadverband als onderdeel van RES Zuid-Limburg. Onderzoek uitvoeren naar de oprichting van een regionaal energiebedrijf in Parkstadverband (36). De in de RES 1.0 opgenomen zoekgebieden voor zonne- en windenergie verder uitwerken. Hernieuwbare energieprojecten op eigen grondgebied (verder) ontwikkelen, zoals een zonnepark op het terrein van de voormalige Terca-steenfabriek.

62

Doel: Wat willen we bereiken 2 Een “circulaire economie” gericht op een inclusieve maatschappij waarin iedereen mee doet en waarbij de klimaatproblemen worden aangepakt vanuit de gedachte, people, planet en profit/prosperity. 2.1

Resultaat: Wat doen we daarvoor In samenwerking met de andere Parkstad gemeenten wordt de Circulaire Economiestrategie en het uitvoeringsprogramma Circulaire Bouw opgesteld.

Doel: Wat willen we bereiken 3 We werken via visie- en planvorming toe naar een aardgasvrij Brunssum in 2050. Landelijk is het uitgangspunt 20 procent reductie in 2030. 3.1 3.2 3.3

Resultaat: Wat doen we daarvoor De gemeenteraad stelt de Transitievisie Warmte 2.0 Brunssum vast. Uitwerking van een (buurt/wijk) uitvoeringsprogramma, samen met bewoners en andere belanghebbenden, voor prioriteitsgebieden en panden zoals aangewezen in de Transitievisie Warmte. Start traject verduurzamen woningen (particulieren en Verenigingen van Eigenaars) Brunssum-Noord en Schuttersveld in relatie tot subsidie Volkshuisvestingsfonds in samenwerking met Parkstad.

Doel: Wat willen we bereiken 4 Verdere uitvoering Proeftuin Aardgasvrije Wijken Brunssum-Noord (Lemmender). 4.1 4.2 4.3 4.4

Resultaat: Wat doen we daarvoor Uitwerken van de rolverdeling, organisatie en uitwerken van overeenkomsten (t.b.v. contract close/realisatie/exploitatie/beheer). Uitwerken van financiële afspraken (t.b.v. financial close, rekening houdend met garantstellingen door overheid/overheden en externe financiering). Opstarten en intensiveren van het participatieproces met de wijk als onderdeel van het totaalprogramma voor de wijk Brunssum-Noord. Het faciliteren van bij besluitvormingsprocessen betrokken partijen op go en no-go momenten.

Doel: Wat willen we bereiken 5 De gebouwde omgeving verduurzamen door het nemen van energiebesparende maatregelen. Dit met als doel energiearmoede te voorkomen en te bestrijden en slechte energielabels voor 2030 uit te faseren. 5.1 5.2 5.3

Resultaat: Wat doen we daarvoor Met voorrang opstellen en uitvoeren van een (lokaal) Actieprogramma Energiearmoede (37). Het uitwerken van de lokale aanpak in het kader van het isolatie- verduurzamingsprogramma voor lange termijn. Daarin meenemen o.a. het mogelijk maken van verduurzamingsleningen (38). Op basis van de lokale aanpak, een aanvraag indienen bij het Rijk voor middelen voor de aanpak van koopwoningen met een slecht energielabel (E-F-G).

63

Doel: Wat willen we bereiken 6 Voor 2050 richten we de gebouwde omgeving klimaat adaptief in. Dit met als doel de leefomgeving aan te passen aan de gevolgen van de klimaatverandering (wateroverlast, droogteproblematiek, voorkomen hitteeilanden). 6.1 6.2 6.3 6.4

Resultaat: Wat doen we daarvoor We participeren in Stadsregio Parkstad-initiatieven op het gebied van klimaatadaptatie, o.m. het voeren van lokale risicodialogen. We voeren de bestaande subsidieregeling groene daken en groene gevels 2022-2024 uit. Het ontstenen van private buitenruimte is ook van belang voor een klimaat adaptieve gemeente en de biodiversiteit, daarvoor sluiten we aan bij Operatie Steenbreek (38). Als gemeente geven we het goede voorbeeld door bij de reconstructie van wegen te vergroenen met het oog op klimaat adaptatie en verbetering van de biodiversiteit.

Doel: Wat willen we bereiken 7 Aanleg van een zonnepark op het terrein van de voormalige Terca-steenfabriek 7.1

7.2 7.3

Resultaat: Wat doen we daarvoor Het voorlopige ontwerp zonnepark Terca nader uitwerken tot een in ruimtelijk, technisch en financieel opzicht zo optimaal mogelijk plan, rekening houdend met de eerder door de raad geformuleerde wensen (36). Een aanpak vormgeven om de aansluiting op het elektriciteitsnet zeker te stellen. Daartoe wordt de optie van batterijopslag uitgewerkt. Invulling geven aan het Regionaal Afwegingskader (RAK) en op basis daarvan bewoners in de gelegenheid stellen om te participeren, zowel in de planvorming als in financiële zin.

Doel: Wat willen we bereiken 8 Er moeten voldoende toepassingsmogelijkheden voor grond en mogelijkheden voor het duurzaam hergebruiken van gebiedseigen mijnsteen blijven bestaan, waarbij risico’s voor mens en milieu worden uitgesloten en de bodemkwaliteit als geheel niet verslechtert. 8.1 8.2

Resultaat: Wat doen we daarvoor Het uitvoeren van taken en voldoen aan normen voortvloeiend uit de Wet Bodembescherming, het Besluit Bodembescherming en het Besluit Bodemkwaliteit. Als bronhouder ervoor zorgdragen dat wordt voldaan aan de wettelijke verplichting op grond van de BRO, door een tijdige en betrouwbare gegevensuitwisseling met de Landelijke voorziening.

Doel: Wat willen we bereiken 9 De luchtkwaliteit en geluidsbelasting blijven binnen de geldende landelijke en Europese normen. Dat geldt eveneens voor blootstelling aan externe veiligheidsrisico’s van vervoer, opslag en de verwerking van gevaarlijke stoffen. 9.1 9.2 9.3

9.4

Resultaat: Wat doen we daarvoor Taken en normen voortvloeiend uit de Wet Geluidhinder en de Wet Milieubeheer respecteren bij ruimtelijke planprocedures. De luchtkwaliteit monitoren via de landelijke monitoringstool. De overlast ten gevolge van de AWACS-vluchten beperken door er samen met andere overheden bij onder meer de betrokken ministeries op aan te dringen om de mogelijkheden tot hinderbeperking zo veel mogelijk te benutten. Trachten een leefbaarheidsfonds te realiseren ter compensatie van de overlast van de AWACS-vluchten.

64

Doel: Wat willen we bereiken 10 Alle negatieve gevolgen voor het milieu van bedrijfsmatige activiteiten van onder de Wet milieubeheer vallende inrichtingen worden voorkomen of zoveel mogelijk beperkt. Resultaat: Wat doen we daarvoor 10.1 Uitvoeren van de Wet milieubeheer en toepassing geven aan alle andere relevante wet- en regelgeving op gebied van milieu in relatie tot bedrijven. 10.2 Het monitoren van grote evenementen waar potentieel veel geluid wordt geproduceerd. Doel: Wat willen we bereiken 11 We dragen zorg voor een correct naleefgedrag van regelgeving op het terrein van de fysieke leefomgeving – onderdeel milieu. Resultaat: Wat doen we daarvoor 11.1 Een correct naleefgedrag van milieuregelgeving; toezicht milieuaspecten uitgevoerd conform de geprogrammeerde opgave. 11.2 Het opstellen van het jaarprogramma toezicht en handhaving fysieke leefomgeving en integrale veiligheid 2023 en het jaarverslag 2022. Doel: Wat willen we bereiken 12 Het voorkomen van overlast door plaagdieren en kadavers. Resultaat: Wat doen we daarvoor 12.1 Het kadavervrij houden van de openbare ruimte. 12.2 Overlast van plaagdieren zoveel mogelijk voorkomen en bestrijden.