Agendabundel

In het kader van zorgcontinuïteit en behoud relatie behandelaar-cliënt zal XONAR tevens met de andere gecontracteerde partijen in gesprek gaan over ‘het overnemen’ van de betreffende 2 medewerkers. Traumacentrum Limburg Traumacentrum Limburg is een samenwerkingsverband tussen Mondriaan en XONAR voor behandeling van jeugdigen (0-23 jaar) die te maken hebben (gehad) met geweld en/of andere traumatische gebeurtenissen. XONAR heeft sinds begin 2022 geen personele inzet bij Traumacentrum Limburg en sindsdien ook geen cliënten in behandeling Kamers met Kansen XONAR heeft voor 2023 niet ingeschreven voor de WMO-aanbesteding waar het product Kamers met Kansen deel van uitmaakt. Deze aanbesteding is gegund aan Levanto en Kamers met Kansen wordt sinds 1-1-2023 ook uitgevoerd door Levanto. De 2 betrokken medewerkers (1,56 FTE) van XONAR zijn i.v.m. overdracht door XONAR van 1 januari Pagina 4 van 6

tot/met 31 maart 2023 gedetacheerd naar Levanto en sinds 1 april weer werkzaam voor XONAR. Op basis van besluit Herstelplan zullen deze medewerkers boventallig worden verklaard en is de procedure Sociaal Plan op hen van toepassing (interne of externe mobiliteit). Verblijf Zelfstandigheid In overleg met het Inkoopteam heeft XONAR het oude product Verblijf Zelfstandigheid (9 bedden Kamertraining) eind december 2022 beëindigd vanwege onderbezetting. De 2 bestaande cliënten hebben vanaf 1 januari 2023 hulp ontvangen via het arrangement Begeleid Zelfstandig Wonen. XONAR neemt vanaf 2023 geen nieuwe cliënten op met het arrangement Begeleid Zelfstandig Wonen. Per 20 april 2023 ontvangt nog 1 cliënt hulp via het arrangement Begeleid Zelfstandig Wonen. XONAR zal het product Begeleid Zelfstandig Wonen definitief gaan beëindigen na natuurlijke uitstroom van deze ene cliënt. Conform transformatiewens aanbesteding Wonen worden cliënten van XONAR in de leefhuizen begeleid richting zelfstandigheid. Nieuwe cliënten voor Begeleid Zelfstandig Wonen kunnen sinds 1 januari 2023 aangemeld worden bij de Combinatie Wonen en zullen deze hulp ontvangen door een van de andere partners binnen de Combinatie Wonen bijv. Levanto, Kracht in Zorg, Koraal etc. Leefhuizen Conform aanbesteding heeft XONAR een capaciteit van 58 plaatsen Leefhuis.

Op peildatum 1 april 2023 heeft XONAR 44 plaatsen Leefhuizen bezet en 14 lege plaatsen. XONAR heeft geen wachtlijst voor Leefhuizen. Na overleg met gemeenten en conform aanvullend Financieel Addendum (mei 2023) heeft XONAR een voorgenomen besluit genomen om in totaliteit 28 verlieslatende Leefhuizen (8p) af te stoten. Indien aan de orde zal XONAR voor bestaande cliënten in 2023 de zorgcontinuïteit garanderen en/of cliënten in afstemming met cliënten/ouders, verwijzers en verantwoordelijke gemeenten gaan overdragen naar een van haar partners van de Combinatie Wonen of de Combinatie Hoom. Tijdens de implementatiebijeenkomst Jeugd Wonen van 10 mei 2023 is besloten dat XONAR (en dus de combinatie XONAR) 8 Leefhuis-plaatsen zal overhevelen naar de Combinatie HOOM. Dit betreft “lege” leefhuis-plaatsen en heeft derhalve geen impact op de continuïteit van zorg voor cliënten. Aanvullend heeft de Raad van Bestuur XONAR op 23 mei 2023 het voorgenomen besluit genomen om van de resterende 50 plaatsen additioneel nog 20 plaatsen over te dragen. Voor de overdracht van deze 20 plaatsen zijn 2 opties te weten: -Deze 20 plaatsen zullen overgenomen worden door een andere lid van de combinatie XONAR of -Combinatie Hoom neemt aanvullend nog 8 plaatsen over en 12 plaatsen worden overgenomen door een ander lid van de Combinatie XONAR.

Over beide opties worden op dit moment gesprekken gevoerd met de leden van Combinatie XONAR. Na definitieve besluitvorming zal dit besluit zorgvuldig worden geeffectueerd om de zorg aan de cliënten op een verantwoorde wijze te continueren en zo min mogelijk verhuisbewegingen van cliënten te veroorzaken. XONAR heeft een overzicht gemaakt van de bestaande cliënten. XONAR zal haar contract Wonen verder voortzetten met een capaciteit van 30 plaatsen Leefhuis te weten 3 Leefhuizen (8p) en 1 Leefhuis (6p). Er zijn reeds verbetermaatregelen ingezet om deze Leefhuizen kostendekkend te kunnen bieden. Medewerkers Leefhuizen. Pagina 5 van 6

Bij de resterende 30 plaatsen Leefhuizen zal XONAR hulp gaan bieden met de bestaande medewerkers Leefhuizen. Er zullen geen medewerkers boventallig worden verklaard. De inhuur van ZZP’ers zal niet meer noodzakelijk zijn en beëindigd worden. JENS Coöperatie JENS en XONAR onderzoeken met elkaar de mogelijkheden voor XONAR om uiterlijk 31 december 2023 uit de coöperatie te stappen. In dit onderzoek staat de continuïteit van jeugdzorg bij alle betrokken partijen voorop. Het beschikbaar houden van de menskracht en de expertise die XONAR nu levert voor de jeugdigen in Heerlen, Landgraaf en Voerendaal, is daarom een belangrijk thema in het onderzoek. Het streven is het onderzoek af te ronden voor 1 juli a.s. XONAR zal haar inzet bij coöperatie JENS in 2023 voortzetten.

Pagina 6 van 6

Jeugdautoriteit Schedeldoekshaven 131 2511 EJ Den Haag

B rie f B rie f

Aan: De wethouders jeugdregio Zuid-Limburg Per e-mail De interim-directeur-bestuurder Stichting Xonar Per e-mail

Postbus 20350 2500 EJ Den Haag 070 - 340 68 88 Jeugdautoriteit.nl Inlichtingen bij Wim Oosterboer

+31 (0)621160449 wj.oosterboer@jeugdautoriteit.nl

Datum Onderwerp

8 juni 2023 Memo visie Jeugdautoriteit t.a.v. ontwikkeling en proces herstelplan Stichting Xonar.

Geachte heer, mevrouw, In navolging van ons tussentijds advies op het herstelplan van de Stichting Xonar van 1 maart jongstleden, delen wij hierbij onze visie vanuit het team casuïstiek Jeugdautoriteit dat betrokken is bij de totstandkoming en besluitvorming van het herstelplan Xonar en daaruit voortvloeiende acties. De Jeugdautoriteit is betrokken geweest in de totstandkoming van de volgende documenten: 1. Het herstelplan Xonar “Continuïteit Verzekerd “. 2. Alle addenda die als bijlage zijn toegevoegd aan het herstelplan Xonar. 3. Het document “Richtinggevende keuzes over herstelplan Xonar”. 4. De documenten en werkprocessen rondom ‘monitoring’. 5. Het -concept- raadsvoorstel herstelplan Xonar Hiernaast, en soms overlappend, heeft de Jeugdautoriteit vanuit haar participatie in de werkgroep herstelplan Xonar, de participatie in ambtelijke en bestuurlijke overleggen(G16), de financiële monitoring van Xonar, gevraagd en ongevraagd adviezen-, uitleg- en richting gegeven in de totstandkoming van de documenten en acties die hieruit voortvloeien. Uiteindelijk onderschrijft de Jeugdautoriteit de koers voor het uitvoeren van het herstelplan. Pagina 1 van 3

Enkele Risico’s

De Jeugdautoriteit ziet, zoals al eerder beschreven, ook risico’s in de uitvoering van het herstelplan Xonar. Navolgend enkele risico’s en maatregelen uitgelicht. Monitoring Waar de Jeugdautoriteit eerder adviseerde om een brede monitoring toe te passen op -naast de financiële ratio’s- te formuleren prestatie indicatoren onder andere afgeleid van risicofactoren, zien we dat zowel inhoudelijk als procesmatig de goede acties ingezet zijn. We pleiten er wel voor om -zeker in aanvang - de monitoring plaats te laten vinden onder regie van de onafhankelijk regievoerder. Financiële steun Waar op dit moment de gevraagde bijdrage vanuit Xonar reëel is, zal de besteding van de bijdrage gemonitord worden in het monitoringsoverleg. Hiermee wordt bewaakt dat gelden in overeenstemming met de gemaakte afspraken besteed worden, of er extra inkomsten zijn en welk saldo eventueel resteert. Governance & Bedrijfsvoering Ook het optimaliseren van de bedrijfsvoering is een punt van aandacht. Waar op interne processen en op governance inmiddels maatregelen genomen worden, ligt er voor de kwaliteit en continuïteit een tweeledig risico. 1e profiel en werving van de bestuurder (RvB) van Xonar.

De Jeugdautoriteit adviseert om een functionaris te werven die de capaciteiten heeft om uitvoering te geven aan het herstelplan en daarnaast de competenties heeft om een duurzaam partnership aan te gaan met stakeholders als gemeenten en collega zorgaanbieders. Hiernaast begrijpen we -mede vanuit historisch perspectief- de wens van de jeugdregio om hierin een stem te hebben. Vanuit de intentie tot duurzaam herstel en partnership in de transformatieopgave, adviseren we Xonar de jeugdregio een adviserende stem te geven in het opstellen van het profiel en in de sollicitatieprocedure. 2e Het financieel management van de organisatie. Bij een ingrijpende veranderoperatie die zowel binnen Xonar haar beslag moet krijgen als met haar verschillende stakeholders, waaronder de contracterende partijen, adviseert de Jeugdautoriteit om het financieel/informatie management (tijdelijk) te versterken. Dit zowel om de financiële sturing en beheersing van de uitvoering van het herstelplan te bewaken en te optimaliseren, als om de kwaliteit van de informatie ten behoeve van de monitoring te kunnen inrichten, uitvoeren en indien nodig te optimaliseren.

Pagina 2 van 3

Zorgportfolio Waar na de evaluatie van het portfolio keuzes zijn gemaakt om zorgproducten af te stoten, biedt het addendum zorgcontinuïteit onzes inziens voldoende houvast om de komende maanden in samenwerking met de jeugdregio verder te werken aan het borgen van de continuïteit van jeugdhulp. Fusie Xonar zal na ondersteuning vanuit de jeugdregio en conform het herstelplan na het afstoten van verlieslatende producten een kleinere organisatie zijn met minder producten en daarmee meer kwetsbaar. Dit vraagt intern om de nodige maatregelen, waar binnen het herstelplan in voorzien wordt. Waar Xonar aangeeft deze kwetsbaarheid te willen mitigeren door het aangaan van een fusie, wordt deze optie thans onderzocht. De Jeugdautoriteit heeft Xonar verzocht te kunnen beoordelen of op basis van de breedte- en diepte in het uit te voeren zorgvuldigheidsonderzoek (due diligence) of risico’s op discontinuïteit van jeugdhulp te voorzien zijn op basis van de gestelde vragen en de uitkomsten van het onderzoek. Snelheid De Jeugdautoriteit heeft al eerder aangegeven dat met de vaststelling van een trede of het vaststellen van acties als zodanig de -financiële- situatie van Xonar niet direct verbetert. Er is zoals gebruikelijk in deze situatie hooguit sprake van stabilisatie van een negatieve exploitatie. Dit is echter nu niet het geval.

Xonar kent momenteel leegstand in de leefhuizen waarmee tezamen met de verlieslatende productie van Jens er sprake is van grotere verliezen dan gepland in 2023. Met het implementeren en operationaliseren van het herstelplan dient hierin een omkering bereikt te worden naar een positieve exploitatie. Voor alle partijen is het wenselijk dat de omslag naar een positieve exploitatie zo snel mogelijk bereikt wordt. Hiermee zeggen we dat besluitvorming inzake het inwerking treden van het herstelplan en de daarbij gevraagde financiële ondersteuning bespoedigd dient te worden ten einde het tij te kunnen keren en vergroting van de problematiek te voorkomen. Ten slotte We willen opmerken dat bovenstaande punten niet uitputtend zijn, ze komen in meerdere documenten voor en hebben wat ons betreft hoge prioriteit, zonder onderscheid in korte of lange termijn. Wim Oosterboer, Senior-adviseur Casuïstiek.

Pagina 3 van 3

RISICOPARAGRAAF XONAR Aanleiding In het bestuurlijk overleg van 16 juni 2023 is door de deelnemende wethouders verzocht om een separate risicoparagraaf op te nemen die door de individuele gemeenten kan worden toegevoegd aan het raadsvoorstel. Dit document is een weergave van de geïdentificeerde risico’s en geeft per risico de beheersmaatregelen weer die genomen zijn om de gevolgen van het risico zoveel als mogelijk te mitigeren.

Risico’s Omschrijving risico 1. Veranderpotentieel, om de realisatie van duurzaam herstel te behalen zal de organisatie forse verbeterslagen moeten doormaken om de bedrijfsvoering en uitvoering van de zorg op orde te krijgen (vb. behalen norm productieve uren, ziekteverzuim verlagen). 2. Minimaal noodzakelijk rendement, in het herstelplan is opgenomen dat het rendement minimaal 2% dient te bedragen om duurzaam herstel te realiseren. De norm van 2% is acceptabel en ook minimaal noodzakelijk voor een duurzaam herstel op termijn.

Beheersmaatregel Het rapport van P5.com biedt handvatten om de gewenste verandering op operationeel niveau te realiseren. Verantwoording over de te realiseren doelen vindt plaats in de monitor.

3. Verliesgevende producten, de in het herstelplan opgenomen producten zijn niet allemaal winstgevend en deze vormen een risico voor het minimaal noodzakelijk rendement en de liquiditeit.

De leefhuizen zijn nog verliesgevend en maken deel uit van het rapport van P5.com. Uiterlijk 31-12-2023 volgt definitieve besluitvorming over de resterende leefhuizen (30 plekken) m.b.t. het afstoten/instandhouden van deze 30 plekken leefhuizen afhankelijk van het behaalde resultaat 2023. Bij negatief resultaat worden deze resterende 30 plekken leefhuizen afgestoten. De overige producten vallen onder de monitor. Zoveel als mogelijk is bij het uitfaseren van tijdelijk personeel sprake van continuïteit van de professionele relatie behandelaar vs. cliënt met het vaste personeel (bv. bij de leefhuizen). Per jeugdige wordt bezien hoe en in hoeverre die relatie kan worden behouden.

4. Verstoring professionele relatie behandelaar/cliënt, vanwege het uitfaseren van tijdelijk personeel kan er sprake zijn van verstoring van de professionele relatie tussen behandelaar vs. cliënt.

Via de monitor wordt de liquiditeit en het gewenste rendement gevolgd. Afhankelijk van de resultaten kan worden bijgestuurd.

5. Verkoop vastgoed, vertraging of lagere opbrengsten in de verkoop van het vastgoed levert een liquiditeitstekort op en veroorzaakt op het huidige bijgestelde herstelplan een acuut probleem. 6. Fusiepartner, afhankelijk van de gekozen fusiepartner kan het risico een positief of negatief effect hebben. De huidige keuze baart zorgen vanwege de ook daar kwetsbare financiële resultaten. De keuze is niet beïnvloedbaar maar wordt wel gevolgd.

7. Omzetdaling, gezien de recente ontwikkelingen m.b.t. XONAR en de publiciteit hieromtrent kan de instroom van nieuwe cliënten stagneren. Deze mogelijke omzetdaling veroorzaakt een acuut probleem op het huidige bijgestelde herstelplan. 8. Faillissement, ondanks de genomen maatregelen en tijdige betaling van liquiditeitssteun kan er alsnog een faillissement optreden.

Via de monitor wordt de verkoop van de panden gevolgd en houden we zicht op de inkomsten.

De Jeugdautoriteit neemt kennis van de onderzoeksvragen en uitkomst van het zorgvuldigheidsonderzoek (due diligence) naar een mogelijke fusie van XONAR met de Mutsaersstichting. Als de situatie daar aanleiding toe geeft zal de Jeugdautoriteit interveniëren. Daarnaast is er afhankelijk van de fusievorm toestemming van gemeenten nodig om bestaande contracten over te laten gaan op de gefuseerde organisatie. Gemeenten kunnen hier (redelijke) voorwaarden aan verbinden. Actief communiceren richting toegangen dat XONAR nog altijd zorg levert.

Indien zich deze situatie alsnog voordoet wordt direct in overleg getreden met een curator om samen met andere gecontracteerde zorgaanbieders een oplossing te vinden voor de zorgcontinuïteit in het Zuid-Limburgse zorglandschap.

In te vullen door Documentbehandeling

Volgnummer

In te vullen door Documentbehandeling

Onderwerp

Herstelplan XONAR

Domeinvergadering

Sociaal

Programmanummer

6 Sociaal domein

Registratienummer

In te vullen door Documentbehandeling

Collegevergadering

In te vullen door Documentbehandeling

Portefeuillehouder

Burgemeester Penn-te Strake

Organisatieonderdeel

BO Sociaal MJBA Smeets Telefoonnummer: 043-350 4219 Mariejose.Smeets@maastricht.nl

Behandelend ambtenaar

Bijlagen

Raadsvoorstel Herstelplan XONAR

bijlage 1

Raadsbesluit

bijlage 2

Aanvraag XONAR financiële steun herstelplan

bijlage 3

Herstelplan XONAR dec. 2022 GEHEIM

bijlage 4

Financieel addendum op herstelplan XONAR

Raadsvoorstel

Raadsvergadering

mei 2023 GEHEIM bijlage 5

Monitoring herstelplan

bijlage 6

Zorgcontinuïteit

bijlage 7

Visie Jeugdautoriteit op herstelplan XONAR

1

AAN DE GEMEENTERAAD

Samenvatting Als de raad instemt met dit voorstel wordt er door de 16 samenwerkende gemeenten in Zuid-Limburg een incidentele financiële bijdrage aan XONAR verstrekt van maximaal € 8,0 mln. Het aandeel van gemeente Maastricht hierin bedraagt maximaal € 1.552.846. Met deze financiële bijdrage wordt XONAR in staat gesteld om haar herstelplan uit te voeren en zo te komen tot een duurzaam gezonde

Raadsvoorstel Raadsvoorstel

bedrijfsvoering waarmee in de toekomst fluctuaties in omzet kunnen worden opgevangen. Stichting XONAR is een cruciale aanbieder van jeugdhulp in de regio Zuid-Limburg. Door het uitvoeren van het herstelplan inclusief de bijdragen van gemeenten hieraan kan de jeugdhulp aan ca. 2.500 kinderen, jongeren en hun gezinnen per jaar in onze regio nu en in de toekomst worden voortgezet.

Beslispunten 1. Het toekennen van een eenmalige, financiële bijdrage van maximaal € 1.552.846 aan stichting XONAR om de zorgcontinuïteit voor onze jeugdigen veilig te stellen. 1.

Aanleiding, bevoegdheden en context.

Op 6 juni 2023 hebben de 16 samenwerkende gemeenten in Zuid-Limburg van stichting XONAR (hierna: XONAR) het verzoek (zie bijlage 2) gekregen om een incidentele financiële bijdrage te verstrekken ten behoeve van duurzaam herstel van haar bedrijfsvoering om zo zorgcontinuïteit te kunnen bieden. Dit is het resultaat van een intensief traject dat XONAR met de samenwerkende gemeenten, de Jeugdautoriteit1, een onafhankelijk regievoerder en externe deskundigen heeft doorlopen nadat medio 2022 duidelijk werd dat er sprake was van een zorgelijke financiële situatie met een te laag financieel rendement. Onder een gezonde bedrijfsvoering wordt verstaan een reële meerjarenbegroting die een rendement van minimaal 2% laat zien zodat schommelingen in omzet en onvoorziene tegenvallers in de bedrijfsvoering kunnen worden opgevangen. XONAR is de grootste jeugdhulpaanbieder in Zuid-Limburg en biedt jaarlijks hulp aan ongeveer 2.500 kinderen en hun gezinnen in de regio. Dit betekent dat ca. 20% van alle jongeren met een vorm van jeugdhulp in Zuid-Limburg deze hulp van XONAR ontvangt. XONAR biedt een breed palet aan hulpvormen: ambulante hulp, jeugdhulp met verblijf zoals pleegzorg en gezinshuizen en jeugdhulp in crisissituaties. XONAR heeft de transformatiegedachte zoals verwoord in de regiovisie

1 Jeugdautoriteit is een landelijk orgaan dat toezicht houdt op de continuïteit van jeugdhulp. Zie:

www.jeugdautoriteit.nl Raadsvoorstel Herstelplan XONAR

2

van Zuid-Limburg hoog op de agenda staan. Steeds meer hulp die XONAR verleent zal verschuiven van verblijfshulp naar ambulante hulp. Naast jeugdhulp vervult XONAR ook een aantal andere maatschappelijke functies in de regio zoals de Vrouwenopvang (in Maastricht-Heuvelland en Westelijke Mijnstreek), het Centrum Seksueel Geweld en de (beschermde) opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen of statushouders (in opdracht van COA2 en Nidos3). XONAR vervult hiermee een cruciale rol in het zorglandschap van gemeenten. Op peildatum 1 april 2023 kregen in totaal ca. 1.9804 unieke cliënten uit de regio Zuid-Limburg zorg vanuit XONAR. In gemeente Maastricht betrof het 400 cliënten waarvan 167 met verblijfszorg, 231 met ambulante hulp en 2 met crisiszorg. XONAR heeft haar verzoek om een incidentele financiële bijdrage aan de jeugdregio gesteld vanuit de zorgelijke financiële positie waarin zij zich bevinden. Wanneer de financiële situatie van een jeugdhulpaanbieder zorgelijk is, treedt conform landelijke afspraken in het convenant ‘Bevorderen continuïteit jeugdhulp’ een draaiboek5 in werking. In dit draaiboek zijn de verantwoordelijkheden van aanbieder, jeugdautoriteit en jeugdzorgregio beschreven gericht op het bieden van zorgcontinuïteit.

Onder continuïteit van jeugdhulp wordt in dit kader verstaan dat elke jeugdige passende hulp ontvangt zolang dat nodig is, en dat deze hulp, indien deze niet bij de huidige aanbieder gecontinueerd kan worden, gecontroleerd wordt overgedragen. Hieronder wordt ook verstaan om cliënten in lopende hulpverleningstrajecten zoveel mogelijk bij dezelfde behandelaar of begeleider te houden. De situatie rond XONAR is op basis van het draaiboek in onderling overleg door gemeenten en XONAR ingeschaald in trede 3: ‘zorgelijk’. Dit betekent dat er mogelijkheden worden gezien om in de bedrijfsvoering bij te sturen. Op basis hiervan heeft XONAR de opdracht gekregen om een herstelplan op te stellen om zo te komen tot een duurzaam herstel van de organisatie. Ook is vanuit trede 3 een regievoerder aangesteld en is een werkgroep gestart om als regio betrokken te zijn bij het herstelplan en de besluitvorming hierover voor te bereiden. De Jeugdautoriteit neemt deel in deze werkgroep. De financiële situatie van XONAR is – net als bij andere grote jeugdzorginstellingen in het land sinds de stelselwijziging in 2015 achteruitgegaan. Sinds 2019 maakt XONAR jaarlijks verlies. Tot en met 2022 konden deze verliezen nog binnen het weerstandsvermogen worden opgevangen, maar vanaf 2023 lukt dat niet meer. In 2022 zakte de solvabiliteit onder de norm van 20% en is de

2 COA: Centraal Orgaan Opvang asielzoekers 3 Nidos: Stichting Nidos voert de voogdij of toezicht uit bij alleenstaande minderjarige vreemdelingen

4 Inclusief 480 unieke cliënten van XONAR die deze jeugdhulp via de coöperatie JENS ontvangen. Deze

coöperatie biedt lokaal preventieve activiteiten en ambulante jeugdhulp aan jeugdigen uit Heerlen, Landgraaf en Voerendaal. XONAR is een van de coöperanten. 5 Zie Draaiboek 'Continuïteit Jeugdhulp' | Convenant | Rijksoverheid.nl Raadsvoorstel Herstelplan XONAR

3

landelijke Jeugdautoriteit6 betrokken geraakt. M.i.v. 2023 staat de liquiditeit onder druk. De oorzaken voor de financiële problematiek bij XONAR zijn op hoofdlijnen: -

Inefficiënties in aansturing en organisatie-inrichting door o.a. een complex portfolio van zorg en een relatief hoog aantal managementlagen in de organisatie;

-

Hogere overheadkosten dan is opgenomen in de tarieven die XONAR ontvangt;

-

Hogere inzet van uren per zorgaanbod/cliënt dan is opgenomen in de tarieven door onder meer het ontbreken van sturing op deze inzet en relatief weinig productieve uren per FTE vergeleken met wat gangbaar is in de sector;

-

Relatief veel complexe problematiek die niet goed past binnen de gemiddelde tarieven van de arrangementensystematiek;

-

Te hoge zorgpersoneelskosten per FTE o.a. door een CAO die sneller is gestegen dan de tarieven, een hoger ziekteverzuim en hogere inhuur van personeel (ZZP) dan verondersteld in de tarieven;

-

Niet volledig vergoede activiteiten waaronder vervoerskosten en niet-declarabele personeelsinzet voordat er met gemeenten overeenstemming is over de benodigde inzet.

-

Weinig risicospreiding doordat XONAR vrijwel volledig afhankelijk is van inkomsten van

gemeenten vanuit de Jeugdwet zonder andere financieringsstromen zoals Wet langdurige zorg (Wlz) of Zorgverzekeringswet (Zvw). Om weer toe te groeien naar een gezonde bedrijfsvoering heeft XONAR een herstelplan opgesteld. Dit herstelplan7 ligt wegens bedrijfsgevoelige informatie geheim ter inzage voor raadsleden. Het herstelplan bestaat op hoofdlijnen uit een interne reorganisatie en het afstoten/gecontroleerd overdragen van onderdelen die voor XONAR verlieslatend zijn. Daarnaast wordt een incidentele, financiële bijdrage aan de gemeenten uit Zuid-Limburg gevraagd. Ook wil XONAR graag fuseren met een andere zorgpartij, de Mutsaersstichting, om zo het draagvlak en de weerbaarheid van de organisatie te vergroten. Dit totaalpakket aan maatregelen moet ertoe leiden dat de zorgcontinuïteit voor de jongeren en gezinnen wordt geborgd. 2.

Gewenste situatie.

Gemeenten zijn vanuit de jeugdwet verantwoordelijk voor het realiseren van een dekkend zorglandschap in de jeugdhulpregio. Wanneer een jeugdhulpaanbieder, die voor veel jeugdigen in de jeugdhulpregio zorg verleent, in de problemen komt, is het zorgdragen voor de continuïteit van de 6 Zie www.jeugdautoriteit.nl voor taken/positionering en het van toepassing zijnde Early Warning System 7 Het herstelplan is in december 2022 onder geheimhouding gedeeld met de betreffende portefeuillehouders. In

december is ook een publieksversie verschenen. In mei 2023 is door de veranderde situatie t.o.v. het herstelplan van december een financieel addendum (bijlage 4 bij dit voorstel) aan het herstelplan toegevoegd. Dit addendum geeft inzicht in de financiële consequenties van de uiteindelijk voorgestelde maatregelen.

Raadsvoorstel Herstelplan XONAR

4

geleverde zorg een verantwoordelijkheid van de gemeenten. Dit is waarom XONAR een beroep doet op de gemeenten in de regio. Met een incidentele bijdrage vanuit alle gemeenten in de jeugdregio Zuid-Limburg is op korte termijn de zorgcontinuïteit te waarborgen. De bijbehorende acties uit het herstelplan zullen moeten leiden tot duurzaam herstel van de organisatie in 2024. Onderdeel hiervan is het overdragen van verlieslatende onderdelen zoals Medisch Kinderdagverblijf (MKD), gespecialiseerde dagbehandeling DB Xtra, een deel van de leefhuizen (krimp van ca. 50%) en de deelname aan JENS. Het probleem hierbij ligt binnen de bedrijfsvoering van XONAR en is niet te wijten aan één of meerdere specifieke contracten. De continuïteit van zorg wordt gegarandeerd door andere aanbieders (met zoveel als mogelijk behoud van de relatie behandelaar-cliënt). Daarnaast krimpt XONAR naar een organisatie met minder managementlagen waarin meer gestuurd wordt op doelmatigheid van zorginzet. Bijlage 6 informeert u over het proces dat doorlopen wordt om continuïteit van zorg te garanderen voor de onderdelen die XONAR gaat overdragen.

Indicatoren. Het aantal jongeren op jaarbasis waarvoor regionaal continuïteit van zorg geborgd wordt bedraagt ca. 2.500 waarvan ca. 580 uit Maastricht. Buiten jeugdhulp om worden jaarlijks ca. 300 vrouwen (deels met kinderen) in de Vrouwenopvang van XONAR opgevangen (met verblijf of alleen ambulant) en verblijven ca. 50 alleenstaande minderjarige vreemdelingen bij XONAR. 3.

Argumenten.

1.1 Op peildatum 1 april 2023 waren 1.980 jeugdigen in zorg bij XONAR. Jaarlijks (rekening houdend met in – en uitstroom) gaat het om ca. 2.500 jeugdigen. Om de continuïteit van zorg voor deze jongeren te borgen wordt een eenmalige, financiële bijdrage van de 16 samenwerkende gemeenten in Zuid-Limburg gevraagd. Hiermee groeit XONAR weer toe naar een gezonde bedrijfsvoering. Zodoende wordt voorkomen dat een groot aantal jongeren die nu gespecialiseerde jeugdhulp van XONAR ontvangt moet wisselen van zorgaanbieder en hulpverlener of een periode helemaal geen zorg en ondersteuning ontvangt.

1.2 Langer uitstellen van het besluit om financiële steun te verlenen is niet mogelijk in verband met de precaire financiële situatie. Eerder dit jaar is door gemeenten al een vooruitbetaling van reeds beschikte bedragen geweest zodat XONAR aan haar financiële verplichtingen kan blijven voldoen. Indien in oktober de nu gevraagde incidentele steun niet beschikbaar komt, kan XONAR opnieuw

Raadsvoorstel Herstelplan XONAR

5

niet aan haar financiële verplichtingen, met name aan haar personeel, voldoen en is een faillissement in het najaar van 2023 onontkoombaar. Een faillissement brengt met zich mee dat alle jeugdigen die vanuit XONAR zorg krijgen, onder gemeentelijke verantwoordelijkheid, overgedragen moeten worden naar andere jeugdhulpaanbieders. Dit scenario zal schade toebrengen aan jeugdigen en gaat daarnaast gepaard met hoge financiële kosten voor de gemeenten. Bovendien is het de vraag of er in Zuid-Limburg voldoende capaciteit bij andere aanbieders is om al deze zorg over te nemen. Om dit te voorkomen zetten we als jeugdhulpregio in op een duurzaam herstel voor XONAR. Dat sluit aan bij de opdracht die de jeugdhulpregio heeft als een zorgaanbieder in trede 3 zit.

1.3 XONAR heeft door het uitblijven van besluitvorming over de financiële bijdrage last van vraaguitval. Ouders en verwijzers kiezen voor zekerheid en plaatsen kinderen indien mogelijk bij andere zorgaanbieders. Daarnaast staat door uitstroom van personeel de continuïteit van zorg onder druk. Hierdoor en door de precaire financiële situatie dient zo snel mogelijk duidelijkheid te komen over de toekomst van XONAR.

1.4 Om de voortgang van het herstelplan te volgen en tijdig bij te sturen is een monitoringsplan opgesteld (zie bijlage 5). Het aanleveren van periodieke voortgangsinformatie is één van de voorwaarden die gemeenten verbinden aan de financiële bijdrage. De Jeugdautoriteit zal minimaal nog een jaar betrokken blijven om te monitoren op de voortgang van het herstelplan. Daarnaast zal met de Raad van Toezicht overleg plaatsvinden over het profiel voor de nieuwe bestuurder van XONAR die de huidige interim-bestuurder zal opvolgen. Daarnaast zal periodiek bestuurlijk overleg met XONAR gevoerd worden waarbij de financiële stand van zaken en de voortgang van het herstelplan besproken worden. 4.

Alternatieven.

Als de gemeenten in Zuid-Limburg niet bereid zijn tot het doen van de gevraagde incidentele bijdrage dient het volledige zorgaanbod (inclusief professionals, jeugdigen en ouders) overgedragen te worden aan andere zorgaanbieders. Deze zorgoverdracht is een langdurig traject dat waarschijnlijk hogere kosten voor gemeenten met zich meebrengt zonder garanties op zorgcontinuïteit. Een faillissement is dan onvermijdelijk. Daarnaast bestaat het risico dat een deel van het personeel niet behouden blijft voor jeugdhulp terwijl er nu al krapte is op dat vlak. Als gemeenten niet in gezamenlijkheid tot een passende oplossing kunnen komen om de zorgcontinuïteit te borgen, dan

Raadsvoorstel Herstelplan XONAR

6

zal de Jeugdautoriteit opschalen naar het ministerie van VWS in het kader van de stelselverantwoordelijkheid. Een dergelijke opschaling wordt ingezet als blijkt dat ondanks alle mogelijke inzet en pogingen om tot consensus te komen, de continuïteit van jeugdhulp risicovol blijft. In het uiterste geval zal het ministerie de regie over de zorgcontinuïteit overnemen en zo nodig overgaan tot indeplaatsstelling. 5.

Financiën.

In totaliteit verzoekt XONAR de jeugdhulpregio Zuid-Limburg om een incidentele financiële bijdrage van max. € 8,0 mln. Dit bedrag is als volgt opgebouwd: a. Frictiekosten:

€ 1,9 mln.

b. Reorganisatiekosten:

€ 2,4 mln.

c.

€ 3,7 mln.

Transitiekosten personeel:

Totaal regio Zuid-Limburg

€ 8,0 mln.

Ad a. De hulpvormen Medisch Kinderdagverblijf (MKD) en gespecialiseerde Dagbehandeling (DB Xtra) en een aantal kleinere onderdelen zijn voor XONAR structureel verlieslatend en worden daarom overgedragen. Daarnaast wordt een deel van de leefhuizen afgestoten. Tijdens de overgangsperiode (geen nieuwe instroom) is er sprake van leegstand door onvolledige bezetting. De kosten om de continuïteit van zorg voor de bestaande cliënten tijdens deze ‘leegloopperiode’ te borgen bedragen € 0,8 mln. voor MKD, € 0,5 mln. voor DB Xtra en € 0,6 mln. voor de leefhuizen.

Ad b. De reorganisatiekosten bestaan voornamelijk uit inzet van externe expertise voor het opstellen van het herstelplan zoals de interim-bestuurder, juridische en financiële expertise. Ad c. Transitiekosten af te bouwen en over te dragen personeel (in totaal ca. 131 FTE). Om personeel dat afscheid moet nemen van XONAR te behouden voor de sector wordt samengewerkt met andere jeugdhulpinstellingen in de regio met als doel personeel zoveel mogelijk te behouden voor de sector.

De bijdrage wordt aan XONAR verstrekt op basis van gerealiseerde kosten waarbij deze het genoemde maximum van € 8 mln. niet mogen overschrijden. Hierop zal een voorschot verstrekt worden van 60%. Vaststelling van de definitieve bijdrage vindt plaats op basis van een accountantsverklaring. Eventuele meeropbrengsten uit de verkoop van vastgoed worden hierbij in mindering gebracht op de gemeentelijke bijdrage. Het verstrekken van de bijdrage aan XONAR door gemeenten vindt plaats onder strikte nadere voorwaarden die schriftelijk worden vastgelegd. Zo dient er voor 1 januari as. een geactualiseerde begroting door XONAR te worden ingediend incl.

Raadsvoorstel Herstelplan XONAR

7

meerjarenbegroting, productenraming en onderhoudsplan. Op de uitvoering van het herstelplan vindt monitoring plaats conform het monitoringsplan (bijlage 5). Conform het draaiboek Continuïteit Jeugdhulp is de verdeelsleutel voor de bijdrage van de 16 gemeenten vastgesteld op basis van het aantal jeugdigen in zorg per peildatum 1 juli 2022. Deze peildatum is vastgesteld toen bekend werd dat er sprake zou zijn van een herstelplan en een mogelijke financieringsvraag. De verdeling over de gemeenten is op basis van deze verdeelsleutel als volgt: Maximale bijdrage per gemeente o.b.v. verdeelsleutel # cliënten in zorg per 01-072022: # cliënten

% aandeel

Voerendaal

38 54 34 24 13 634 187 170 382 21 16 257 60 16 31 31

Eindtotaal

1.968

Beek Beekdaelen Brunssum Eijsden-Margraten Gulpen-Wittem Heerlen Kerkrade Landgraaf Maastricht Meerssen Simpelveld Sittard-Geleen Stein Vaals Valkenburg aan de Geul

gevraagde steun € 8,0 mln.

1,58%

€ 154.472 € 219.512 € 138.211 € 97.561 € 52.846 € 2.577.236 € 760.163 € 691.057 € 1.552.846 € 85.366 € 65.041 € 1.044.715 € 243.902 € 65.041 € 126.016 € 126.016

100,00%

€ 8.000.000

1,93% 2,74% 1,73% 1,22% 0,66% 32,22% 9,50% 8,64% 19,41% 1,07% 0,81% 13,06% 3,05% 0,81% 1,58%

Het aandeel van Maastricht bedraagt max. € 1.552.846. Dit wordt meegenomen in de Berap. Exclusief deze bijdrage aan XONAR verwachten we in de Berap op Jeugd een positief resultaat van € 2,1 mln. positief. 6.

Vervolg.

Met de financiële bijdragen van de gemeenten in Zuid-Limburg is XONAR in staat om het herstelplan uit te voeren en toe te groeien naar een rendement van minimaal 2% waarmee fluctuaties in de omzet binnen de reguliere bedrijfsvoering kunnen worden opgevangen. Gemeenten hebben bij de financiële bijdrage een aantal randvoorwaarden gesteld waaraan uitvoering zal worden gegeven:

Raadsvoorstel Herstelplan XONAR

8

-

De Jeugdautoriteit onderschrijft de gekozen koers voor het uitvoeren van het herstelplan.

-

Structurele monitoring van de uitvoering van het herstelplan en de bedrijfsvoering van XONAR op basis van een geactualiseerde meerjarenbegroting (incl. productenraming en onderhoudsplan) en periodiek door XONAR aan te leveren voortgangsinformatie die wordt voorgelegd aan gemeenten en de Jeugdautoriteit. (zie bijlage 5). Transparantie is nodig om met vertrouwen aan herstel te werken;

-

Instemming bij het functieprofiel van de nieuwe bestuurder van XONAR zoals dat door de Raad van Toezicht zal worden opgesteld en advies bij de uiteindelijke benoeming;

-

De Jeugdautoriteit neemt kennis van de onderzoeksvragen en uitkomst van het zorgvuldigheidsonderzoek (due diligence) naar een mogelijke fusie van XONAR met de Mutsaersstichting. Als de situatie daar aanleiding toe geeft zal de Jeugdautoriteit interveniëren. Daarnaast is er afhankelijk van de fusievorm toestemming van gemeenten nodig om bestaande contracten over te laten gaan op de gefuseerde organisatie. Gemeenten kunnen hier (redelijke) voorwaarden aan verbinden.

-

Daarnaast zal periodiek bestuurlijk overleg met XONAR gevoerd worden door een vertegenwoordiging van de 16 gemeenten waarbij de financiële stand van zaken en de voortgang van het herstelplan besproken worden.

Als onderdeel van het herstelplan gaat XONAR een aantal onderdelen overdragen naar andere zorgaanbieders. Er wordt een kernteam opgesteld dat dit proces zal begeleiden. Met ouders/verzorgers van de cliënten van XONAR wordt gekeken wat het beste is voor hun kind en worden afspraken gemaakt voor eventuele zorgoverdracht naar een andere zorgaanbieder. Het uitgangspunt hierbij is dat de relatie tussen behandelaar en cliënt zoveel als mogelijk behouden blijft zodat de vertrouwensrelatie die onderdeel uitmaakt van een hulpverleningstraject in stand blijft. De uitfasering van de af te stoten onderdelen moet gereed zijn voor 1 januari 2024. 7.

Participatie

De gemeenteraden van de 16 gemeenten in Zuid-Limburg zijn geïnformeerd in gezamenlijke raadsbijeenkomsten in februari en juli 2023. XONAR verzorgt de communicatie naar de jongeren/gezinnen die bij XONAR in zorg zijn, naar het eigen personeel en naar verwijzers en andere ketenpartners.

Raadsvoorstel Herstelplan XONAR

9

Burgemeester en Wethouders van Maastricht, De Secretaris,

De Burgemeester,

G.J.C. Kusters

J.M. Penn-te Strake.

Raadsvoorstel Herstelplan XONAR

10

Bijlage 1.

DE RAAD DER GEMEENTE MAASTRICHT,

gezien het voorstel van Burgemeester en Wethouders d.d. In te vullen door Documentbehandeling., organisatieonderdeel BO Sociaal, no. In te vullen door Documentbehandeling

gelet op Jeugdwet

BESLUIT:

1. Het toekennen van een eenmalige, financiële bijdrage van maximaal € 1.552.846 aan stichting XONAR om de zorgcontinuïteit voor onze jeugdigen veilig te stellen.

Aldus besloten door de raad der gemeente Maastricht in zijn openbare vergadering van

de griffier,

de voorzitter,

{{esl:Signer1:Signature:size(200,50)}}

{{esl:Signer2:Signature:size(200,50)}}

Raadsvoorstel Herstelplan XONAR

11

> RETOURADRES Postbus 1992, 6201 BZ Maastricht

BEZOEKADRES

Mosae Forum 10 6211 DW Maastricht Aan de dames en heren, leden van de gemeenteraad

POSTADRES

Postbus 1992 6201 BZ Maastricht

ONDERWERP

DATUM

BIJLAGEN

vragen en antwoorden over herstelplan XONAR

25 augustus 2023 Verz. 28 augustus 2023

3

BEHANDELD DOOR

TELEFOONNUMMER

ONZE REFERENTIE

2023.03575 E-MAILADRES

FAXNUMMER

UW REFERENTIE

043 - 350 4141

--

Geachte raadsleden,

Als bijlage bij deze RIB stuur ik u de volgende stukken:  De bundel met vragen en antwoorden over het herstelplan van XONAR  De PPT presentatie die gebruikt is tijdens de informatiebijeenkomsten  Een memo met een toelichting over de samenwerking JENS, Heerlen, Landgraaf en Voerendaal. Technische vragen ter voorbereiding op de Domeinvergadering worden als raadsvragen beantwoord. Ook deze vragen en antwoorden van alle gemeenten worden gebundeld en ter beschikking gesteld aan alle raadsleden. Dat zal naar verwachting medio september zijn.

Hoogac

Hubert Mackus Wethouder Economie, Sport, Jeugdzorg, Water, Natuur en Landschap

Raadsinformatiebrief

Op 3, 4 en 5 juli zijn informatiebijeenkomsten voor raadsleden in de jeugdregio Zuid-Limburg georganiseerd over het herstelplan van XONAR. Tijdens deze bijeenkomsten is toegezegd dat de vragen en antwoorden uit deze bijeenkomsten toegevoegd worden aan de vragen en antwoorden uit het voorbereidingstraject en ter beschikking worden gesteld aan alle raadsleden.

Q&A RAADSVOORSTEL GEVRAAGDE FINANCIELE BIJDRAGE XONAR Vragen over planning .................................................................................................................. 2 Vragen over Regio / Governance ................................................................................................ 3 Cijfermatige vragen ..................................................................................................................... 5 Vragen over monitoring / risico’s / ‘plan B’ ............................................................................................. 9 Vragen over het herstelplan van XONAR .................................................................................. 12 Vragen over eventuele fusie met Mutsears ............................................................................... 16 Vragen over (uittreding) JENS .................................................................................................. 18 Aanvullende vragen .................................................................................................................. 13 Opmerkingen vanuit gemeenten ............................................................................................... 14

Vragen over planning  Wat is de tijdlijn? Wanneer is de melding door XONAR gedaan? XONAR heeft in mei 2021 de eerste melding van liquiditeitsproblemen gedaan. Decentrumgemeente heeft vervolgens de frequentie van de reguliere periodieke gesprekken verhoogdnaar kwartaalgesprekken. In april 2022 heeft XONAR een verbeterplan gepresenteerd in de stuurgroep en tegelijkertijd een tekort van 750k over het eerste kwartaal gemeld en dat de Jeugdautoriteit betrokken was. De jeugdregio heeft vervolgens contact opgenomen met de Jeugdautoriteit. Wanneer zijn de gemeenten betrokken? De regiogemeenten zijn na de eerste melding periodiek vertrouwelijk geïnformeerd door de voorzitter van de jeugdregio. Op 6-7-2022 heeft een bestuurlijk overleg plaatsgevonden tussen XONAR en een delegatie van de stuurgroep in de vorm van de wethouders van de 3 grootste gemeenten. De jeugdautoriteit was aanwezig bij dit gesprek. Wanneer zijn de raden geïnformeerd? De raden worden sinds het derde kwartaal 2022 periodiek geïnformeerd via raadsinformatiebrieven over de ontwikkelingen rond XONAR en het herstelplan. Welke andere cruciale momenten zijn er geweest? Op 9 december 2022 heeft XONAR het herstelplan gepresenteerd aan de wethouders van de jeugdregio.

 Wanneer hebben de gemeenteraden bepaalde zaken besloten? Dit heeft betrekking op: De MKD-discussie en tarieven De gemeenteraden hebben in 2020 het beleidskader vastgesteld dat uitgangspunt vormt voor de aanbesteding van jeugdhulp 2023. Op basis van dit bestuurlijk kader hebben de gemeenten in de jeugdregio gezamenlijk de voorwaarden voor de nieuwe inkoop uitgewerkt. Besluitvorming op regioniveau heeft plaatsgevonden in de G16. De tarieven zijn onderdeel van deze besluitvorming. Het duiden van de raad-college-inkooporganisatie. In de raadsinformatiesessie van afgelopen februari stond dit centraal. De ppt van deze bijeenkomst is beschikbaar bij de G16 en kan gedeeld worden.

Vragen over regio / governance  Wat gebeurt er wanneer niet alle gemeenten instemmen? Wat betekent dit financieel, procesmatig en bestuurlijk? Gemeenten zijn op grond van de Jeugdwet verantwoordelijk voor de continuïteit van de jeugdhulp. Als een cruciale zorgaanbieder zoals XONAR in financiële problemen komt, zijn gemeenten op grond van de Jeugdwet verplicht zorg te dragen voor de continuïteit van de zorg die de betreffende aanbieder verleent. In de praktijk komt dit vrijwel altijd neer op het verstrekken van een financiële bijdrage i.c.m. het stellen van voorwaarden aan de betreffende aanbieder. Wettelijk en/of in het draaiboek Continuïteit Jeugdhulp is niet vastgelegd wat gebeurt wanneer niet alle gemeenten uit een jeugdhulpregio instemmen met een financiële bijdrage. Op basis van

ervaringen in eerdere cases elders in het land zijn 2 scenario’s mogelijk voor het vervolg. 1. De Jeugdautoriteit stelt voor dat de centrumgemeente de kosten van de gemeenten waar de gemeenteraden negatief besloten hebben voorschiet en vervolgens onderhandelt met deze gemeenten om achteraf alsnog een bijdrage te krijgen. Centrumgemeente Maastricht heeft de Jeugdautoriteit laten weten dat de centrumgemeente geen medewerking zal geven aan dit scenario. Het risico dat de centrumgemeente de kosten niet kan verhalen is te groot. Daarnaast is zo’n situatie een bron voor jarenlange verstoorde bestuurlijke verhoudingen. 2. Het alternatieve scenario is dat het ministerie de procedure van indeplaatsstelling volgt en bij die gemeenten die niet akkoord gaan met financiële steun aan XONAR in het budgetrecht van de gemeenteraden treedt en alsnog het besluit voor financiële steun neemt. De grondslag voor indeplaatsstelling is dat de betreffende gemeenten niet voldoen aan de wettelijke verplichting uit de Jeugdwet om zorg te dragen voor continuïteit van dejeugdhulp. Dit scenario is eerder in de casus van een jeugdhulpaanbieder in Zeeland door het ministerie aangezegd bij enkele gemeenten, maar niet doorgezet nadat de betreffende gemeenten uiteindelijk toch zelf het besluit voor financiële steun hebben genomen. Het is uiteraard niet de bedoeling dat het zover komt.

Duidelijk is echter dat alle gemeenten in de jeugdhulpregio verantwoordelijk zijn voor de continuïteit van jeugdhulp.  Wat is de rol van het ministerie? Het Ministerie van VWS zelf participeert niet in de werkgroepen van dit traject (N.B. De Jeugdautoriteit wel, maar deze is geen onderdeel van het Ministerie van VWS). Het verantwoordelijke ministerie van VWS is wel geïnformeerd en volgt de ontwikkelingen op de voet.Mocht de situatie van indeplaatsstelling aan de orde komen, dan krijgt het Ministerie uiteraard weleen nadrukkelijke rol. 

Veel jeugdzorgaanbieders verkeren in zwaar weer. Hoe komt dat? Betalen gemeenten wel de juiste tarieven?

Jeugdzorg Nederland heeft becijferd dat vrijwel alle grote jeugdhulpaanbieders (met meer dan 15 miljoen omzet en meer dan 30% van deze omzet verkregen uit jeugdhulp) in zwaar financieel weer verkeren: link naar rapport. De oorzaken hiervoor zijn divers: dit kan liggen in de historie van organisaties, afbouw van sommige vormen van jeugdhulp, bedrijfsvoering, verandering in de vraag etc. Vrijwel alle gemeenten voeren externe kostprijsonderzoeken uit om tot reële tarieven te komen. Met deze onderzoeken is in zichzelf niets mis. Wel blijkt in de praktijk dat de uitkomstenvan de onderzoeken zich in algemene zin moeilijk verhouden tot de praktijk van grote aanbieders.De op de kostprijsonderzoeken gebaseerde tarieven zijn generiek voor alle zorgaanbieders en niettoegespitst op de specifieke situatie bij individuele grote zorgaanbieders.  Is er ondersteuning bij de behandeling van de voorstellen in de gemeenteraden? In juli zijn per sub regio informatiebijeenkomsten voor raadsleden georganiseerd. Voor deze bijeenkomsten was ondersteuning uit de werkgroep herstelplan beschikbaar.



Welk precedent scheppen we naar andere aanbieders om nu financiële steun te geven aan XONAR? Het draaiboek Continuïteit Jeugdhulp is alleen van toepassing op cruciale zorgaanbieders. Op het moment dat de continuïteit van de jeugdhulp in het gedrang komt treedt het draaiboek in werking. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de continuïteit van jeugdhulp. Dit kan, zoals in het geval van XONAR, tot gevolg hebben dat een financiële bijdrage noodzakelijk is. Het is dus niet zo dat zorgaanbieders willekeurig gemeenten kunnen aanspreken voor financiële steun.

 Is het wel reëel dat gemeenten voor de tekorten van zorgaanbieders moeten opdraaien? Gemeenten zijn op grond van de Jeugdwet verantwoordelijk voor de continuïteit van de jeugdhulp. Als een cruciale zorgaanbieder zoals XONAR in financiële problemen komt, zijn gemeenten op grond van de Jeugdwet en het draaiboek verplicht financiële steun te verlenen om zo de continuïteit van jeugdhulp te borgen. Ook indien, zoals bij XONAR, de oorzaak van de problemen gezocht moet worden in het eigen handelen zoals ongelukkige strategische keuzes, problemen in debedrijfsvoering, het inschrijven op aanbestedingen die voor een specifieke aanbieder verlieslatend zijn en onvoldoende sturing en toezicht. De oorzaken van de problemen bij XONAR staan genoemd op pagina 4 van het Raadsvoorstel  Waarom betaalt het Ministerie van VWS hier niet aan mee? De verantwoordelijkheid voor de continuïteit van de jeugdhulp ligt bij de gemeenten en niet bij het ministerie van VWS.  Hoe zit het met bestuurlijke aansprakelijkheid? De oorzaken van de problemen bij XONAR moeten voor een groot deel gezocht worden bij XONAR zelf: problemen in de bedrijfsvoering, ongelukkige strategische keuzes, het (herhaald) inschrijven op niet kostendekkende aanbestedingen, onvoldoende sturing en onvoldoende toezicht.

Omdat de gemeenten publieke middelen moeten inzetten voor de financiering van het herstelplan is juridisch getoetst of en in hoeverre een beroep kan worden gedaan op bestuurdersaansprakelijkheid van zowel de bestuurders als toezichthouders van XONAR. Daarnaast is getoetst of er voor gemeenten als verstrekker van publieke middelen en in die zin alsbenadeelde partijen, een grondslag om een beroep te doen op aansprakelijkheid voor bestuurders en toezichthouders? Het juridisch advies op beide vragen is negatief. 

Gemeenten zijn erg kwetsbaar door de grote zorgaanbieders. Is het niet beter meerdere kleine zorgaanbieders te hebben? De situatie voor de recente aanbesteding was dat er een breed aanbod van grote en kleine zorgaanbieders was. De kleinere zorgaanbieders hebben vaak een beperkt zorgaanbod en kunnen daarmee een behoorlijke marge realiseren. Tijdens de aanbesteding is bewust gekozen voor het reduceren van het aantal aanbieders om de versnippering tegen te gaan. Zorg wordt nu veelal aangeboden door combinaties van zorgaanbieders die samen alle zorgarrangementen in de verschillende segmenten kunnen en moeten aanbieden. In de combinaties werken grote en kleinere zorgaanbieders samen.

 Is de jeugdautoriteit de baas of zijn de gemeenteraden dat? De jeugdautoriteit houdt toezicht op de continuïteit van de jeugdhulp. De gemeenteraden zijn verantwoordelijk voor de goedkeuring van het herstelplan en de budgetautorisatie.  Wat is de formele rol van de Jeugdautoriteit? De Jeugdautoriteit heeft een formele rol in de monitoring (trede 1, generiek) en vroeg signalering (trede 2, risicovol). Zij monitort jaarlijks de financiële situatie van meer dan 200 aanbieders in de jeugdhulp. Zij creëert daarmee inzicht in risicovolle situaties bij individuele aanbieders en in jeugdzorgregio’s en signaleert relevante stelselontwikkelingen. Opdrachtgevers en opdrachtnemers kunnen een beroep doen op deze inzichten om zelf passende maatregelen te nemen die risico’s verlagen. Ook kunnen zij de Jeugdautoriteit vragen mee te kijken en denken in specifieke risicovolle situaties. De Jeugdautoriteit kan daarmee, situatieafhankelijk, bijdragen aan het versterken van de (boven)regionale samenwerking tussen opdrachtgever(s) en opdrachtnemer(s). Zodra trede 3 (zorgelijk) wordt bereikt, waarmee het draaiboek van toepassing wordt, volgt de Jeugdautoriteit actief de stappen op de betreffende trede en de voortgang van het herstel door middel van periodieke voortgangsrapportages.

Ook draagt zij informatie aan (waaronder informatie vanuit het EWS) die bijdraagt aan de succesvolle samenwerking en uitvoering van opgestelde plannen. De Jeugdautoriteit zal, in overleg en waar nodig, andere organen (bijvoorbeeld de IGJ of IJenV) informeren of betrekken. De Jeugdautoriteit volgt als onafhankelijke en onpartijdige, toezichthoudende partij het proces en monitort de uitvoering van de plannen en de daarin omschreven rollen en verantwoordelijkheden. Bij ongewenste afwijking van de plannen en beschreven rollen en verantwoordelijkheden intervenieert de Jeugdautoriteit op bestuurlijk niveau naar de partijen om het evenwicht te herstellen. Deze interventie is altijd gericht op het borgen van de continuïteit van zorg en overige cruciale jeugdhulpfuncties. Zowel de Jeugdautoriteit als de regievoerder of de aanbieder kunnen besluiten naar de volgende trede in het draaiboek te gaan. De Jeugdautoriteit kan vanuit haar rol proactief adviseren aan de betreffende regievoerder en aanbieder om het draaiboek te starten, dan wel naar een volgende trede in het draaiboek te gaan. Bron: draaiboek continuïteit Jeugdhulp

Cijfermatige vragen  Worden alle cijfers door de werkgroep per gemeente aangedragen? Gemeenten hebben overzichten ontvangen van cliëntenaantallen per gemeente en de bijdrage per gemeenten in de gevraagde financiële steun. Zie ook het raadsvoorstel. 

Op p.3 wordt vermeld dat XONAR een CAO heeft die sneller is gestegen dan indexering toegepast door de gemeenten. Geldt dit dan niet voor alle gecontracteerde aanbieders in Zuid-Limburg? XONAR biedt sec Jeugdhulp aan. Dit betekent dat de CAO Jeugdzorg op de medewerkers van XONAR van toepassing is. De lonen in de cao-jeugdzorg zijn percentueel meer gestegen (+/- 10% stijging) dan de lonen van andere Cao’s (bijv. CAO GGZ en/of ambtenaren CAO (gemiddeld 56% stijging.) Het percentage van 10% is niet een-op-een verwerkt in de OVA- percentages (de adviespercentages die de VNG meegeeft om te verwerken in de tarieven en waaropook het gemeentefonds wordt geïndexeerd). Zie voor meer info over indexatie van jeugdhulp deze link.

Aanvullend hierop: de Jeugdwet geldt voor alle gecontracteerde aanbieders in Zuid- Limburg die jeugdhulp bieden. Echter, XONAR is een van de weinige partijen die enkel jeugdhulp biedt. Veel andere gecontracteerde aanbieders hebben naast de Jeugdwet ook andere financieringsstromen, XONAR heeft dit (vrijwel) niet. Dit is waarom de cao-stijging XONAR zo hard treft. De CAO Jeugdzorg geldt niet voor alle gecontracteerde aanbieders. Andere gecontracteerde aanbieders hanteren bijv. CAO Gehandicaptenzorg, CAO GGZ, CAO Social Work etc.  Hoe wordt de financiële bijdrage van de afzonderlijke gemeenten bepaald? De standaard verdeelsleutel in het draaiboek Continuïteit Jeugdhulp is dat alle kosten worden gedeeld door de 16 gemeenten op basis van het aantal jeugdigen in zorg op de peildatum. Voor XONAR is deze peildatum 1 juli 2022. 

Zijn de advieskosten die de regio-/centrumgemeente voor dit dossier maakt ook opgenomen in het raadsvoorstel? De gemeenten ontvangen van de jeugdregio een opgave van de noodzakelijke kosten van inhuur van externen (regievoerder met ondersteuning, specifieke expertise en stadsadvocaat) die voor het XONAR-dossier worden gemaakt.In de jeugdregio is in 2022 met betrekking tot deze niet begrote kosten afgesproken dat het om een overschrijding op de reguliere uitvoeringskosten gaat. De reguliere verdeelsleutel voor de uitvoeringskosten van de jeugdregio is van toepassing.



In het raadsvoorstel wordt gesproken over teruglopende cliëntaantallen. Hebben wij zicht over de aantallen waar wij het over hebben op basis van realisatiecijfers in het verleden? En ten aanzien van de prognose die XONAR hierover zelf gemaakt had? De reguliere monitoring van de regionale inkooporganisatie monitort structureel de nieuw afgegeven toewijzingen per combinant per contract. Het aantal cliënten in de regio Zuid-Limburg die een beroep doen op jeugdzorg daalt over de gehele lijn. Vandaar dat ook XONAR te maken heeft met een dalend aantal cliënten (instroom). Het marktaandeel van XONAR ten aanzien van de gehele regio Zuid-Limburg is niet gedaald.  Bovendien ben ik benieuwd hoe de forecast eruitziet o.b.v. het herstelplan. Het (geheime) financieel addendum/herstelplan voorziet in een kasstroomoverzicht met een forecast t/m 2027,daarnaast voorziet het financieel addendum/herstelplan ook in een forecast inzake resultaatverbetering. Deze prognoses zijn op hoofdlijnen weergegeven.  In hoeverre is een trend inzichtelijk (al vele jaren of sinds kort)? XONAR heeft al meerdere jaren te maken met lage productiviteit en een negatief resultaat. Sinds Corona ook met een hoog ziekteverzuim.  Als blijkt dat XONAR nu niet alle uren declareert, worden ze dan straks duurder? Nee. De tarieven zijn gebaseerd op een vastgesteld aantal uren zorg.

XONAR levert nu meer zorg dan vergoed wordt en moet zorgen dat het aantal uren binnen de norm komt.  Waarom via tariefdifferentiatie geen hogere tarieven voor XONAR? Tijdens de aanbesteding is de mogelijkheid van tariefdifferentiatie bekeken. Er is niet voor geko-

zen omdat het niet uitvoerbaar is. Wel is de mogelijkheid bij de nieuwe aanbestedingen Jeugdgecreëerd om op eigen initiatief onderlinge tariefafspraken te maken tussen penvoerder/hoofdaannemer en overige combinanten/onderaannemers. Daarnaast hanteren de gemeenten reële tarieven.  Waarom leveren andere partijen zoals COA en provincie geen financiële steun? COA en Provincie zijn geen partij in het draaiboek Continuïteit Jeugdhulp en nietverantwoordelijk voor continuïteit van jeugdhulp.  Hoe is het aantal cliënten in zorg bepaald? In het raadsvoorstel wordt benoemd hoeveel jeugdigen er gemiddeld op jaarbasis een beroep doen op jeugdhulp van XONAR (de genoemde 2.400). Om een actueel beeld te geven wordt daarnaast ook aangegeven hoeveel jeugdigen op 1 april 2023 in zorg waren. Dan gaat het om het aantal jeugdigen dat op die datum in zorg is. Voor de verdeelsleutel is cf. draaiboek peildatum 1 juli 2022 gehanteerd.  Jeugdautoriteit wijst op risico's in de vastgoedstrategie Het af te stoten vastgoed heeft een maatschappelijke bestemming en is zorgvastgoed. Zowel de Jeugdautoriteit als de gemeenten wijzen op het risico dat de verkoop stroef kan verlopen. Dat is een risico omdat in het herstelplan rekening wordt gehouden met de verkoopopbrengst van het vastgoed,  Waarom worden niet alle vervoerskosten vergoed? In de arrangementstarieven is een opslag opgenomen voor vervoer.

XONAR geeft aan dat zij meer kosten maken dan hierin is opgenomen. Belangrijk hierbij is dat vervoer op verschillende manieren georganiseerd kan worden en XONAR kan onderzoeken ook hier efficiënter mee om te gaan. 

Hoe weten we te borgen dat partijen die zorg overnemen niet tegen dezelfde problemen aanlopen als XONAR? De problemen bij XONAR worden voor een groot deel veroorzaakt doordat de bedrijfsvoering niet op orde is. Wij zien bij andere zorgaanbieders die op basis van dezelfde arrangementen en dezelfde tarieven vergelijkbare zorg aanbieden dat deze wel een rendabele exploitatie hebben.  Wanneer wordt de jaarrekening 2022 van XONAR gepubliceerd? De jaarrekening 2022 van XONAR is reeds gepubliceerd, deze is te vinden op: www.jaarverantwoordingzorg.nl.  Inzicht in de 1,9 mln. reorganisatiekosten. De reorganisatiekosten van € 1,9 mln. betreft de kosten van de ondersteuning herstelplan. Deze kosten bestaan uit extra kosten PNIL (personeel niet in loondienst) voor externe medewerkers die zijn ingehuurd vanwege hun expertise, waarbij gedacht kan worden aan meerkosten voor de interim-bestuurder, een senior communicatiespecialist en een HR-teamleider met reorganisatie-ervaring. Ook worden er kosten op ondersteuningsgebied gemaakt door P5COM (ondersteuning bij de

operationele verbetering) en kosten PWC (ondersteuning door PWC bij het opstellen van het herstelplan en hetfinancieel addendum) en is er juridische bijstand ingehuurd voor de diverse zaken t.a.v. de reorganisatie en het herstelplan.

Alle ramingen van XONAR 2023 zijn plafondbedragen. Wij volgen de daadwerkelijke besteding van deze bedragen nauwgezet en zullen alleen bij gebleken noodzaak tot vergoeding overgaan.  Hoe is de verdeelsleutel van de kosten bepaald? Conform draaiboek is bij het bepalen van trede 3 (per 1 juli 2022) vastgesteld hoeveel jeugdigen per gemeente jeugdhulp van XONAR ontvingen waarvoor continuïteit van jeugdhulp geboden moest worden. Het relatieve aandeel jeugdigen per gemeente bepaalt de verdeelsleutel. 

Wat is het actuele ziekteverzuim. Stuurt XONAR op het ziekteverzuim? Werpt het al vruchten af? Zitten we volgend jaar niet in zelfde situatie? Conform de door u ontvangen (geheime) Update Financieel Addendum Herstelplan is het gemiddelde verzuimpercentage ongeveer 12%. XONAR monitort wekelijks per zorgeenheid de verzuimcijfers en stuurt per zorgeenheid op de bijbehorende zichtbare trend in het verzuim. De geplande afspiegeling (sociaal plan) voor boventallige medewerkers in september 2023 kan mogelijk invloed hebben op het verzuim. Om het verzuim te reduceren heeft XONAR contact gelegd met een in verzuimreductie gespecialiseerde organisatie. Met inzet van hun expertise zal XONAR het verzuim gaan terugdringen, zowel op korte als op langere termijn. Belangrijk onderdeel van dit traject is de inzet van een verzuimspecialist langdurige verzuimdossiers en een interventieprogramma voor medewerkers die langdurig verzuimen.



Vergoeding van transitiekosten lijkt een worst. Gaan mensen wachten op deze vergoeding? Het kan toch niet de bedoeling zijn dat gemeenten nu transitievergoeding betalen en dat mensen een dag later naar een andere aanbieder gaan. Is hier iets aan tete doen? Het is strategisch niet handig om deze worst voor te houden. Hier is niets aan te doen. XONAR is wettelijk verplicht bij het afvloeien van personeel een transitievergoeding te betalen.

Vragen over monitoring / risico’s / ‘plan B’  Hoe ziet plan B eruit? Voor onvoorziene omstandigheden heeft de centrumgemeente 2 grote regionale zorgaanbieders Koraal en Mondriaan, die in een samenwerkingsverband van 26 zorgaanbieders actief zijn in alle segmenten van jeugdhulp, gevraagd een noodscenario te ontwikkelen zodat de continuïteit van jeugdhulp kan worden gegarandeerd. De centrumgemeente heeft deze actie ingezet na afstemming met de Jeugdautoriteit. XONAR is geïnformeerd. Het noodscenario is volgtijdig en nadrukkelijk geen alternatief waartegen het herstelplan afgewogen kan worden.  Welke financiële en inhoudelijke KPI’s worden gemeten? De bijlage ‘monitoring herstelplan’ bij de raadsnota geeft hier inzicht in. 