Agendabundel

(zie figuur) Met die bredere benadering, die aansluit op de uitgangspunten uit de Herijking sociaal domein, dragen we bij aan het vermogen van mensen om met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. De ambitie regionaal is om 25% van de gezondheidsachterstanden ten opzichte van Nederland in 2030 in te lopen. Gezondheidsverbetering vraagt bewustwording en een lange investering.

Kaderstellende nota's • • • • • • •

38

Regionale nota gezondheidsbeleid Gezondheid nu, voor later!, 2025-2030 Koerskompas Herijking sociaal domein Programmaplan Noord en Oost Gemeenschappelijke regeling GGD Zuid-Limburg Wet Publieke gezondheidszorg (WPG) Zuid Limburgs beleidsplan Preventie en Handhaving Jeugd & Middelen 2025-2028

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 • • •

Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) Integraal Zorg Akkoord (IZA) Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA)

Speerpunten uit het uitvoeringsprogramma 1. Voldoende AED's en reanimatie-vrijwilligers (29) Wat willen we bereiken: Brunssum heeft een goedwerkend AED-netwerk. Het is zaak zoveel mogelijk burgerhulpverleners te blijven enthousiasmeren een (herhalings-)cursus reanimeren te gaan volgen om het Reanimatie Oproep Programma in stand te houden en uit te breiden.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 2.1 Inwoners enthousiasmeren om een reanimatiecursus te volgen en zich vervolgens aan te melden als burgerhulpverlener bij het reanimatienetwerk. 2.2 AED's binnen het netwerk worden goed onderhouden en indien noodzakelijk vervangen.

Overige speerpunten 2. Een gezond(er) leven voor alle inwoners. Wat willen we bereiken: Bevorderen van gezond leven vraagt om een domein-overstijgende, integrale en langjarige aanpak op verschillende niveaus. Lokaal verbinden we het gezondheidsbeleid met diverse andere beleidsprogramma's op het sociaal domein, namelijk onderwijs, sport, jeugd, wijkgericht-werken en cultuur en evenementen. Schoolzwemmen en het JOGG-programma waarbij wij werken aan het structureel gezonder maken van de omgeving waardoor een gezonde leefstijl voor kinderen en jongeren makkelijker wordt, zijn hier mooie voorbeelden van. Maar ook op het fysieke domein met de beleidsprogramma's Milieu en Duurzaamheid waarbij het o.a. gaat over de gezondheidseffecten door de leefomgeving en de klimaatsveranderingen. De GGD Zuid-Limburg is een belangrijke partner in het uitvoeren van het (regionale) gezondheidsbeleid en op basis van wetten voert de GGD een pakket van diensten uit. Om de trend van achterblijvende gezondheidssituaties te doorbreken en de zorg in de toekomst toegankelijk en betaalbaar te houden, hebben het Rijk, de provincie, gemeenten, de GGD, zorgverzekeraars en zorginstellingen gezamenlijk afspraken gemaakt. Landelijk in de vorm van het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord als opvolger van het Integraal Zorg Akkoord en het Gezond Actief Leven Akkoord. Regionaal door de Trendbreuk aanpak.

Herkenbare programma’s hiervan zijn JOGG, Kansrijke Start, Gezonde scholen en Healthy-live.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 3.1 Brede vormen van voorlichting rondom gezondheid aanbieden zoals voorlichting over de gezondheid bedreigende gevolgen van roken en overmatig alcohol gebruik. Rookvrije ruimten bevorderen. Landelijke initiatieven zoals de gezonde sportkantine en de rookvrije sportomgeving brengen we onder de aandacht bij verenigingen. Gemeente Brunssum

39

Begroting 2026 3.2 Inwoners voldoende ondersteuning bieden bij een gezonde leefstijl zodat medische zorg niet of minder nodig is. 3.3 Deelnemen aan het Zuid-Limburgse programma "Trendbreuk" met als doel de gezondheidsachterstanden ten opzichte van Nederland terug te dringen. 3.4 Inwoners ouder dan 18 jaar met overgewicht of obesitas een leefstijlprogramma aanbieden (Healthy life), kinderen vanaf 2 t/m 12 jaar drinken water en eten fruit en groenten. Kinderen op de basisschool krijgen het JOGG programma aangeboden. 3.5 Uitvoeren van de interventies "Welzijn op Recept" en 'Doorbraakmethode' in samenwerking met huisartspraktijken en het welzijnswerk van het CMWW. 3.6 Gebruik maken van de subsidieregelingen "Brede SPUKs " door uitvoering te geven aan het Gezond Actief Leven Akkoord, het Integraal Zorg Akkoord en het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord. 3.7 Het opzetten en uitvoeren van een ketenaanpak valpreventie voor thuiswonende ouderen (65+) met een valrisico.

Wat kost het programma in totaal? Bedrag x € 1.000

Taakveld Lasten XT-71 - Volksgezondheid Baten XT-71 - Volksgezondheid Totaal

40

Begroting 2026 1.842 1.842 -164 -164 1.678

Begroting 2027 1.856 1.856 -0 0 1.856

Begroting 2028 1.856 1.856 0 0 1.856

Begroting 2029 1.854 1.854 0 0 1.854

Gemeente Brunssum

Begroting 2026

5. Onderwijs & Educatie

Inleiding De taken van de gemeente met betrekking tot onderwijs omvatten het toezien op en uitvoering geven aan de leerplicht en kwalificatieplicht, zorgen voor adequate onderwijshuisvesting, het leerlingenvervoer, onderwijsachterstandbeleid (OAB) en voorschoolse educatie (VVE en de daarbij behorende taken). Ook het onderwerp laaggeletterdheid valt onder dit programma bij het taakveld “educatie”. We benaderen het onderwijsbeleid vanuit een positieve grondhouding. Hierdoor benutten wij de kansen en talenten van onze kinderen. Het koerskompas is hierin ons toekomstkader. We investeren in de kracht van kinderen en jongeren. Ieder kind verdient een omgeving waarin het zich gezien voelt, zich kan ontwikkelen en op steun kan rekenen van ouders, professionals en de gemeenschap. Daarom zetten we in op het realiseren van een inclusieve samenleving waarin alle kinderen mee kunnen doen, vanuit de basishouding van normaliseren": niet standaard inzetten op vormen van zorg, maar benadrukken wat het kind kan en wat mogelijk is in het voorliggend veld. Dit bevordert inclusiviteit. We redeneren vanuit de ontwikkelingsmogelijkheden en talenten van kinderen. Een warme, kansrijke start voor ieder kind. We bestrijden onderwijsachterstanden door te investeren in voor- en vroegschoolse educatie waarin aandacht is voor het kind én het gezin.

• We versterken het onderwijs in Brunssum door in te zetten op talentontwikkeling vanuit vertrouwen en betrokkenheid. • We versterken het sociaal kapitaal van onze jeugd door duurzame relaties en netwerken op te bouwen in school, buurt en samenleving. Iedereen kan een verschil maken in het leven van een kind. Door kinderen te omringen met mensen die in hen geloven, vergroten we hun ontwikkelkansen en toekomstperspectief. In het programma Onderwijs werken we samen met schoolbesturen, peuteropvang, kinderopvang, jeugdgezondheidszorg, leerplicht (bureau Leren en Doorstromen), team Jeugd, CMWW en ouders. Deze samenwerking is gericht op goede onderwijsvoorzieningen in de gemeente Brunssum, ieder vanuit zijn eigen taken en verantwoordelijkheden. Samen voelen we ons verantwoordelijk om alle kinderen op te kunnen laten groeien in een kansrijke omgeving en hen daarbij gelijke en optimale ontwikkelingskansen te bieden. We investeren in het (jonge) kind: ons beleid is erop gericht dat alle kinderen, ongeacht hun achtergrond, kunnen profiteren van goede kinderopvang/ peuteropvang en goed onderwijs, op weg naar een goede toekomst. Een passende onderwijsroute in een inclusieve leeromgeving en een gezonde jeugd, zijn kernbegrippen. Hierbij is een stimulerende leeromgeving Gemeente Brunssum

41

Begroting 2026 belangrijk. We zijn van mening dat participatie van ouders hierbij van groot belang is. Verder zetten wij in op het handhaven van een basisschool in iedere Brunssumse wijk.

Kaderstellende nota's • • • • • • • • • • • • • • •

Bestuursovereenkomst Voortijdig Schoolverlaten Parkstad 2021-2025 (leerplicht en kwalificatieplicht; nu Bureau Leren en Doorstromen). Actualiseren van deze regionale overeenkomst is voorzien in 2026 Toezichtkader en statuten Movare Openbaar Onderwijs Verordening Leerlingenvervoer gemeente Brunssum Verordening Onderwijshuisvesting Protocol OOGO Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2025 Educatieve Agenda Parkstad 2025-2030 Brunssumse Educatieve Agenda (BEA) 2025-2035 Onderwijsachterstandenbeleid Brunssum 2025-2030 Intentieovereenkomst en pedagogische fundamenten m.b.t. ontwikkeling Integrale Kindcentra Brunssum Koerskompas Herijking Sociaal domein Regionaal gezondheidsbeleid 2025-2030, "Gezondheid nu, voor later!" Inclusief onderwijs (OCW) Programma Noord Oost

Speerpunten uit het uitvoeringsprogramma 1. Kansengelijkheid en goed onderwijs (20, 21 & 22) Wat willen we bereiken: Onze ambitie is om alle kinderen met dezelfde talenten het recht op gelijke kansen te bieden zodat zij een goede toekomst tegemoet gaan. De kinderopvang en het onderwijs kunnen hieraan een belangrijke bijdrage leveren. We hebben in iedere wijk een aanbod van voorschoolse educatie, waarbij peuters hun potentieel benutten en zich daardoor goed kunnen ontwikkelen. Hierdoor kunnen de peuters een goede start op de basisschool maken. Het VVE-beleid is een belangrijk onderdeel van het Onderwijsachterstandenbeleid. Het onderwijs is verantwoordelijk voor kwalitatief goed onderwijs, de gemeente Brunssum ondersteunt bij het voorkomen en aanpakken van onderwijsachterstanden. Iedere wijk beschikt over een basisschool. Wij vinden het van belang dat in de scholen een pedagogisch klimaat heerst waarbij een doorlopende leerlijn ervoor zorgt dat het beste uit ieder kind wordt gehaald, gericht op een goede en passende ontwikkeling van het kind naar volwassenheid. We streven daarbij naar een zorgeloze jeugd, waarbij ieder kind zijn talenten kan ontdekken en ontplooien. We zetten verder in op groene en blauwe schoolpleinen. We zorgen voor een passende onderwijsroute voor elk kind.

Ieder kind krijgt een passend schooladvies bij de overstap van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs. Ook bieden wij zo nodig kinderen en gezinnen ondersteuning en begeleiding in het voorliggend veld, waardoor geïndiceerde

42

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 zorg kan worden voorkomen. En we zetten doelgroeparrangementen in het speciaal (basis)onderwijs. Voorscholen, onderwijs, JGZ en team Jeugd werken in dit verband nauw samen. Voor ieder kind is er een gezonde pauze. Ook ieder kind in de peuteropvang en het voortgezet onderwijs krijgt een gezonde pauze met groente en fruit, waar mogelijk met de inzet van de Regeling Schoolmaaltijden. Jongeren zijn bij schoolverlaten voldoende redzaam om een volgende stap te zetten naar het mbo, studeren of naar werken.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 1.1 Verder stimuleren van inclusief onderwijs, waarbij alle kinderen op een reguliere basisschool kunnen instromen. Hiertoe zorgen we voor een laagdrempelige ondersteuningsstructuur voor kinderen die dit nodig hebben, zoals de inzet van coaches en het schoolmaatschappelijk werk. 1.2 Uitvoering van de Brunssumse Educatieve Agenda (BEA), in samenhang met het Onderwijsachterstandenbeleid. 1.3 Realiseren van een brede voorziening voor ouders en kinderen, op de locatie Kanskracht. Kanskracht is een laagdrempelige en toegankelijke ontmoetingsplek waar kinderen spelenderwijs kunnen groeien en ouders zich gesteund en verbonden voelen. We zetten in op preventie, empowerment en inclusie, zodat gezinnen sterker staan in hun omgeving. 1.4 Alle jonge kinderen op alle Brunssumse (voor)scholen krijgen groente en fruit. 1.5 Bevorderen van kinderparticipatie via de kindergemeenteraad en de kidsreporters. 1.6 Ervoor zorgdragen, dat iedere jongere een startkwalificatie behaalt en kinderen zoveel mogelijk leerlingen de reguliere onderwijsroute volgen. 1.6 Inzet van ondersteuning in voorliggend veld voor leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs en hun gezinnen, die dat nodig hebben.

2. Klimaatbeheersing / vergroening basisscholen (23) Wat willen we bereiken: Het klimaat in de school (temperatuur en ventilatie) is van groot belang voor de cognitieve leerprestaties van de leerlingen. Het klimaat in de Brunssumse scholen is sterk wisselend. De schoolgebouwen voldoen aan het wettelijke Bouwbesluit. In de oude schoolgebouwen is er evenwel sprake van een mindere en/of slechte ventilatie en in de zomer hoge temperaturen. In overleg met de scholen en schoolbesturen willen we de klimaatbeheersing in de schoolgebouwen daar waar nodig verbeteren op basis van eigenaarschap, samenwerking en mogelijke subsidies. Dit alles met als doel het gehele jaar te kunnen zorgen voor een optimaal werkklimaat voor leerlingen en personeel. Bij nieuw te bouwen scholen realiseren we duurzame en goed geventileerde scholen volgens de normen van Frisse Scholen B-Kwaliteit. Haalbaarheid in overleg en samenwerking met schoolbesturen is hierbij van belang. Vergroening van schoolpleinen houdt niet alleen in het plaatsen van bomen, maar omvat ook andere onderwerpen die een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van een kind naar volwassenheid. Op een groen schoolplein is namelijk een selectie aan natuurlijke elementen aanwezig. Groene schoolpleinen zijn zo ingericht dat kinderen worden uitgedaagd te spelen in en met natuurlijke elementen.

De groene schoolpleinen zijn een uitdagend en dynamisch samenspel met de natuur om grenzen en risico's te verkennen. Verschillende vormen van groen dragen bij aan de biodiversiteit en

Gemeente Brunssum

43

Begroting 2026 voorkomen wateroverlast en hittestress. Het past ook in de ontwikkeling naar gezonde scholen en hebben ook een effect op de binnentemperatuur van het gebouw. Voor groene schoolpleinen is de ambitie om kinderen in een meer groene omgeving te laten spelen: minder stenen en meer groen.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 2.1 Samen met schoolbesturen realiseren van een goed binnenklimaat volgens de normen van Frisse Scholen B-Kwaliteit in de schoolgebouwen. 2.2 De resultaten van het onderzoek goede klimaatbeheersing scholen is uitgevoerd en wordt in samenwerking met de schoolbesturen (geen gemeentelijk eigendom) verder opgepakt. De scholen in eigendom van de gemeente worden hierin meegenomen. 2.3 Vergroening van de schoolpleinen is gestart en daar waar van toepassing wordt in gezamenlijk overleg met schoolbesturen het inrichten van groene schoolpleinen fasegewijs uitgevoerd.

Overige speerpunten 3. Aanbod onderwijsvoorzieningen Wat willen we bereiken: In Brunssum blijft een breed aanbod aan onderwijs- en kinderopvang-/peuteropvangvoorzieningen aanwezig in de eigen wijk. We behouden voortgezet onderwijs in Brunssum en zetten in op een verbreding van onderwijs in Brunssum Ook willen we rondom het kind/gezin de ondersteuningsstructuur zo laagdrempelig mogelijk verder inrichten met partners in het voorliggend veld. We zorgen voor adequaat onderhoud van de door de gemeente beheerde (brede) scholen en een actueel Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP).

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 3.1 Ouders hebben vrije keuze in de school voor hun kind. In iedere wijk hebben wij een voorschool en basisschool. Ieder kind kan in Brunssum naar een voorschool en basisschool (c.q. school voor speciaal basisonderwijs). 3.2 Uitvoeren van het vastgestelde geactualiseerde IHP en uitvoeren van de vastgestelde Verordening Onderwijshuisvesting. 3.3 Besluitvorming over het IKC (Integraal Kind Centrum) Oost en de huisvesting van basisschool de Benjamin. 3.4 Behoud voortgezet onderwijs in Brunssum (Compass). 3.5 Nadere planvorming inzake het 'Romboutsgebouw' na oplevering van de businesscase 'gezonde exploitatie'. 3.6 in samenwerking met onderwijspartners en Navo wordt een nadere uitwerking van nieuw onderwijs verder ingekleurd en vormgegeven

44

Gemeente Brunssum

Begroting 2026

Wat kost het programma in totaal? Bedrag x € 1.000

Taakveld Lasten XT-41 - Openbaar basisonderwijs XT-42 - Onderwijshuisvesting XT-43 - Onderwijsbeleid leer Baten XT-42 - Onderwijshuisvesting XT-43 - Onderwijsbeleid leer Totaal

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 4.922 5 2.699 2.218 -2.360 -1.398 -962 2.562

Begroting 2027 4.875 5 2.697 2.173 -2.360 -1.398 -962 2.514

Begroting 2028 4.873 5 2.695 2.173 -2.360 -1.398 -962 2.513

Begroting 2029 4.866 5 2.691 2.170 -2.360 -1.398 -962 2.506

45

Begroting 2026

6. Verkeer, vervoer & waterstaat

Inleiding In dit programma werken we aan een goed functionerend en veilig verkeerssysteem en aan het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Waar mogelijk verbeteren we de openbare ruimte, met oog voor leefbaarheid, bereikbaarheid en verkeersveiligheid. De openbare ruimte bestaat onder andere uit wegen, groen, riolering en verlichting. Ter illustratie: Brunssum heeft 143 kilometer aan wegen, 180 kilometer riolering, ruim 16.500 bomen en meer dan 6.200 lichtmasten. Het Mobiliteitsplan 2022–2032 en het bijbehorende Uitvoeringsprogramma Mobiliteit vormen het kader voor het verkeers- en vervoersbeleid in Brunssum. De focus ligt op lopen en fietsen. Bij de herinrichting van wegen krijgen voetgangers en fietsers de hoogste prioriteit. Ook verkeersveiligheid en een goede OV-infrastructuur zijn belangrijke speerpunten. Het uitvoeringsprogramma beschrijft de concrete maatregelen die we nemen om deze doelen te bereiken. Parkeren valt eveneens onder dit programma. We zorgen ervoor dat (nieuwe) woonwijken en winkelcentra goed bereikbaar blijven, met voldoende parkeergelegenheid. In Brunssum is parkeren gratis voor bewoners en bezoekers. In sommige gebieden maken we gebruik van blauwe zones. Voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen hanteren we de parkeernormen uit onze Parkeernota. Waar nodig lossen we bestaande parkeerknelpunten op door extra parkeerplaatsen te realiseren.

Een ander belangrijk onderdeel van dit programma is het beheer van de openbare ruimte, met als doel een prettige, veilige en gezonde leefomgeving. Veel maatschappelijke opgaven zoals vergroening en de energietransitie – hebben direct invloed op de openbare ruimte. Deze ontwikkelingen vragen om een integrale aanpak. In samenhang met andere programma’s, zoals Programma 7 (duurzaamheid) en Programma 8 (klimaatadaptatie), zorgen we ervoor dat de openbare ruimte toekomstbestendig blijft. Zo creëren we plekken waar mensen graag wandelen, fietsen en elkaar kunnen ontmoeten.

46

Gemeente Brunssum

Begroting 2026

Kaderstellende nota's • • • • •

Mobiliteitsvisie Zuid-Limburg (2020) Mobiliteitsvisie SUMP Parkstad 2021-2030 Mobiliteitsplan Brunssum 2022-2032 en Uitvoeringsprogramma Mobiliteit Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR 2024 - 2028) Parkeernota 2022

Overige speerpunten 1. Mobiliteit Wat willen we bereiken: Om aan de mobiliteitsbehoefte van onze inwoners te blijven voldoen, zetten we in op goed en toegankelijk openbaar vervoer. De basis hiervoor is het Vervoerplan 2026 van Arriva, waarin de gemeente een adviserende rol vervult. Daarnaast werken we samen met Arriva en de andere Parkstadgemeenten aan een gezamenlijke Visie op mobiliteit in Parkstad. Deze gebiedsvisie helpt ons om toekomstige ontwikkelingen beter op elkaar af te stemmen. Naast het reguliere openbaar vervoer stimuleren we ook deelmobiliteit, zoals (elektrische) deelauto’s en deelfietsen. Dit draagt bij aan duurzamere mobiliteit en minder druk op de openbare ruimte. Ook de elektrische mobiliteit blijft een belangrijk aandachtspunt. Het uitvoeringsbeleid voor laadinfrastructuur, dat eerder is vastgesteld, wordt de komende tijd verder uitgevoerd. Tot slot wordt er gewerkt aan een verkeerscirculatieplan voor de gemeente. Dit plan moet bijdragen aan een veiligere, beter bereikbare en leefbare stad.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 1.1 Waar mogelijk in overleg met Parkstad het fietsdeelsysteem uitbreiden en verdere verkenningen uitvoeren om het huidige deelauto systeem binnen de gemeente te behouden en waar mogelijk uit te breiden. 1.2 Het vaststellen van het verkeerscirculatieplan.

2. Openbare ruimte Wat willen we bereiken: We streven naar een openbare ruimte die schoon, heel en veilig is en die voor iedereen goed toegankelijk is en waar minder zwerf- en dumpafval aanwezig is. Het onderhoud, de vervanging en het schoonhouden van deze ruimte gebeurt volgens het in 2024 vastgestelde Integrale Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) 2024–2028. Hierbij hanteren we kwaliteitsniveau B als richtlijn. Op projectbasis kijken we waar we extra verbeteringen kunnen doorvoeren om de openbare ruimte toekomstbestendig en duurzaam in te richten.

Gemeente Brunssum

47

Begroting 2026 We richten de openbare ruimte opnieuw in met speciale aandacht voor fietsers en voetgangers. Zij krijgen de hoogste prioriteit. Zo willen we van Brunssum een echte ‘10-minuten-stad’ maken, waarin belangrijke voorzieningen op loop- en fietsafstand bereikbaar zijn. Daarnaast vergroenen we de omgeving (zoals ook beschreven in programma’s 7 en 8). Hierdoor wordt de kwaliteit van de leefomgeving anders. Dit zorgt voor een prettiger leefklimaat, met meer ruimte om te verblijven en elkaar te ontmoeten. Samen met de Regiegroep Brunssum Schoon blijven we werken aan het plan van aanpak tegen zwerfafval. Waar mogelijk verbeteren we dit plan verder. In 2023 is het plan van aanpak zwerfafval vastgesteld, inclusief een richtlijn voor het plaatsen van prullenbakken. Aan de hand van het optimalisatieplan prullenbakken openbare ruimte gaan we, rekening houdende met de leefbaarheid, bekijken waar in de toekomst wel of geen prullenbakken nodig zijn. Hierbij kijken we ook of het aantal prullenbakken omlaag kan, zonder dat dit ten koste gaat van de netheid in de stad. In 2025 is de inrichting van het Clemenspark afgerond. Dit hieraan verbonden onderhoudslasten worden meegenomen bij het opstellen van het groenbeheerplan.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 2.1 In 2026 worden de projecten zoals benoemd in paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen, onderdeel "wegen", opgepakt. 2.2 Het opstellen van een kwaliteitskader openbare ruimte met als doel vanuit de integrale blik opgaven ruimtelijk in te passen rekening houden met een duurzaam, prettig en gezond woon- en leefklimaat. 2.3 Het uitvoeren van het optimalisatieplan prullenbakken openbare ruimte.

3. Verkeersveiligheid Wat willen we bereiken: We werken aan een veilige en duurzame infrastructuur, met als streven: nul verkeersslachtoffers. Om dit te bereiken voeren we het Meerjaren Uitvoeringsprogramma Mobiliteit uit. Een belangrijk onderdeel daarvan is het verlagen van de maximumsnelheid op sommige wegen van 50 naar 30 km/u. Dit sluit aan bij de landelijke doelen uit het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV). Gedurende het jaar pakken we kleinere verkeersproblemen aan. Dit doen we bijvoorbeeld door het plaatsen van verkeersdrempels, middengeleiders of andere kleine aanpassingen aan de infrastructuur. Daarnaast zijn we actief betrokken bij het netwerkconvenant van het Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Limburg (ROVL). In dit verband doen we mee aan verkeerseducatieprojecten, zoals de Verkeersactieve School en de Doelgroepenaanpak, om verkeersveiligheid ook via bewustwording en educatie te verbeteren.

48

Gemeente Brunssum

Begroting 2026

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 3.1 De volgende wegen worden in 2026 afgewaardeerd van 50 naar 30 km/h: - Meelovenstraat - Kruisbergstraat 3.2 Aan de Prins Hendriklaan, vanaf het Bodemplein tot aan de rotonde nabij het Zorgcentrum, en de Rimburgerweg gaan we vrij liggende fietspaden aanbrengen. Op het kruispunt Prins Hendriklaan/Vijverlaan wordt de verkeersregelinstallatie verwijderd. 3.3 We voeren netwerkoverleggen met de scholen ten behoeve van verkeerseducatie projecten.

4. Parkeren Wat willen we bereiken: We zorgen ervoor dat nieuwe ruimtelijke plannen en winkelcentra goed bereikbaar zijn en voldoende parkeergelegenheid bieden voor auto's. We gaan monitoren of er in bepaalde gebieden genoeg parkeercapaciteit is. Als dat niet zo is, breiden we de parkeercapaciteit uit waar dat mogelijk is. Volgens de parkeernota uit 2022 moet bij nieuwe bouwplannen zoveel mogelijk op eigen terrein worden geparkeerd. Omdat er inmiddels nieuwe parkeernormen zijn vastgesteld door CROW, werken we in 2026 aan een geactualiseerde versie van de in 2022 vastgestelde parkeernota.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 4.1 Het doorlopend uitvoeren van parkeeronderzoeken en toetsen van ruimtelijke initiatieven aan de gemeentelijke parkeernormering. 4.2 Het actualiseren van de Parkeernota 2022.

Wat kost het programma in totaal? Bedrag x € 1.000

Taakveld Lasten XT-21 - Verkeer en vervoer XT-22 - Parkeren Baten XT-21 - Verkeer en vervoer Totaal

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 4.282 4.230 52 -195 -195 4.087

Begroting 2027 4.338 4.286 52 -195 -195 4.143

Begroting 2028 4.401 4.350 51 -195 -195 4.206

Begroting 2029 4.404 4.354 51 -195 -195 4.209

49

Begroting 2026

7. Sport, cultuur & recreatie

Inleiding Dit programma omvat de beleidsgebieden cultuur, evenementen, volksfeesten, sportactiviteiten, openbaar groen, recreatie en speelplekken. De thema’s natuur en biodiversiteit horen daar ook bij, maar worden daarnaast ook behandeld in het programma Milieu en Duurzaamheid (programma 8). De gemeente Brunssum biedt iedereen de mogelijkheid om mee te doen aan het verenigingsleven of op andere manieren vrije tijd zinvol te besteden. Zo kunnen mensen zich ontwikkelen, ontplooien en actief deelnemen aan onze samenleving. Op het gebied van sport is er een duidelijke link met de volksgezondheid. Daarom stimuleren we sport- en beweegactiviteiten voor jong en oud. Brunssum heeft een breed aanbod van gezondheidsgerichte sporten en beweegprogramma’s. Op alle scholen wordt groente en fruit aangeboden. Ook zijn sport- en beweegconsulenten actief op de scholen. In alle wijken kunnen sportverenigingen gebruikmaken van gymzalen binnen Brede Scholen. In Brunssum-West en het Centrum zijn bovendien sporthallen beschikbaar. Voor buitensport zijn er voetbal- en tennisaccommodaties. Traditionele sportevenementen zoals de Parelloop en het Internationale damkampioenschap laten onze sportambities zien. In het sport- en beweegbeleid (2023-2033) richten we ons vooral op de gezondheid van alle inwoners en op het versterken van de vitaliteit en veerkracht van onze jeugd.

Daarnaast voeren we het Lokaal Sportakkoord uit en nemen deel aan het landelijke programma JOGG, waarmee we samen met partners een gezondere leeromgeving creëren. Cultuur draagt bij aan het leefklimaat en geeft onze stad een uniek karakter. Het speelt een grote sociale rol door het welzijn, de geestelijke gezondheid en de sociale verbondenheid van mensen te versterken. Cultuur geeft inwoners de kans om zich te ontwikkelen, daarom zorgen we dat iedereen laagdrempelig mee kan doen. De herijkte kadernota Cultuur, die in 2026 verschijnt, geeft richting aan het cultuurbeleid. Samen met partners stimuleren we meer eigen kracht, regie en initiatief in het culturele veld. We verbinden cultuur met het lokale verenigingsleven en vrijetijdsbesteding en maken het culturele aanbod beter zichtbaar via activiteiten zoals Sjors Creatief, Brunssum Beweegt en Ons Culturele Brunssum.

50

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 Ook cultuureducatie krijgt extra aandacht, onder andere door activiteiten in de wijken tijdens schoolvakanties en muzieklessen op alle basisscholen via het programma ‘Meer Harmonie in de Samenleving’. We gaan door met het professionaliseren van het Openluchttheater Brunssum. Dit doen we door het verbeteren van de faciliteiten en van de bedrijfsvoering voor én achter de schermen. Afhankelijk van het advies en de aanbevelingen uit de evaluatie van het openluchttheater in 2025 onderzoeken we hoe de organisatie van het openluchttheater het beste kan worden vormgegeven. Verder heeft Brunssum een openbare bibliotheek en een locatie voor professioneel muziek- en dansonderwijs van Stichting SMK. Brunssum is een levendige woonstad met een gevarieerd aanbod van evenementen op het gebied van sport, cultuur en ontspanning. We werken daarbij samen met het maatschappelijk middenveld, verenigingen en particuliere initiatiefnemers. Evenementen blijven we faciliteren en we ondersteunen nieuwe initiatieven. De gemeente heeft verschillende natuurgebieden en parken dichtbij de woonwijken, zoals het Vijverpark met Openluchttheater, het Emmapark, Hemelderpark, Trichterbos, de Brunssummerheide en het Schutterspark. Dit groene landschap wordt doorsneden door een netwerk van fiets- en wandelroutes, waaronder de Parkstad Route en het wandelnetwerk Knopen Lopen.

In 2025 is gestart met het Omgevingsprogramma Natuur. Dit programma kijkt vooruit naar 2035 en 2050 en beschrijft hoe we natuur en groen in Brunssum willen behouden, versterken, uitbreiden en beschermen. Het helpt ook om belangen af te wegen bij ruimtelijke ontwikkelingen en draagt bij aan klimaatadaptatie. Naast de stedelijke recreatievoorzieningen heeft Brunssum ook unieke toeristische en recreatieve mogelijkheden in de natuur, zoals wandel- en fietsroutes over de Brunssummerheide. In het Schutterspark zijn onder meer een bootjesvijver, kinderboerderij, minispoorlijn, blote voetenpad en adventure park te vinden. Daarnaast heeft Brunssum een recreatiepark, golfbaan en buitencentrum voor groepskamperen. Buiten spelen en bewegen is goed voor de fysieke en mentale gezondheid. In Brunssum zijn er ongeveer 400 speel- en beweegtoestellen in de openbare ruimte. Met goed onderhoud zorgen we dat deze plekken veilig en aantrekkelijk blijven. Er wordt gewerkt aan een gemeentelijk speel- en beweegbeleid, waarin ook aandacht is voor natuurlijk en inclusief spelen.

Kaderstellende nota's • • • • • • • • • •

Kadernota sport- en beweegbeleid gemeente Brunssum 2023-2033 Lokaal Sportakkoord + herijking Lokaal Sportakkoord 2.0 Kadernota Cultuur Nota Evenementenbeleid gemeente Brunssum 2017-2021 Erfgoedverordening 2013 Archeologische beleids- en verwachtingskaart 2013 Kadernota subsidiebeleid gemeente Brunssum 2018-2020 Nota Groenstructuren 2024 Bomenbeleidsplan 2009 Bomenverordening 2025

Gemeente Brunssum

51

Begroting 2026 • • • •

Visiedocument Schutterspark 2022 Nota Openbare Speelvoorzieningen 2024 Visie Vrijetijdseconomie Zuid-Limburg 2030 Uitvoeringsagenda Sport- en beweegbeleid 2024-2033

•

Regionaal gezondheidsbeleid 2025-2030, "Gezondheid nu, voor later!"

Speerpunten uit het uitvoeringsprogramma 1. Cultuur (30, 31, 32 & 33) Wat willen we bereiken: Wij vinden het belangrijk dat alle inwoners in aanraking komen met cultuur. Cultuur draagt bij aan het leefklimaat, de vrijetijdsbesteding, de mentale gezondheid en de sociale samenhang in onze gemeenschap. De koers en doelen uit de kadernota Cultuur en het uitvoeringsprogramma Cultuur bepalen de richting van ons cultuurbeleid. We richten ons op het beter verbinden van culturele verenigingen en organisaties. Zo zetten we de ambities voort uit het Muziekakkoord en stimuleren we de samenwerking tussen carnavalsverenigingen in Brunssum. Daarnaast willen we het bestaande culturele aanbod beter zichtbaar maken en daar meer over communiceren. Ook investeren we in cultuureducatie door het aanbod uit te breiden en beter te organiseren. Zo worden tijdens schoolvakanties diverse culturele activiteiten aangeboden. Bovendien kunnen alle kinderen op Brunssumse basisscholen muziekles volgen via het programma ‘Meer Harmonie in de Samenleving’. Daarnaast versterken we de verbinding tussen cultuur en het sociale domein. Cultuur als middel helpt bij maatschappelijke uitdagingen zoals eenzaamheid, armoede en kansenongelijkheid. In 2026 vieren we het 75-jarig jubileum van het Openluchttheater Brunssum met een lokaal gericht programma.

We professionaliseren het Openluchttheater door expertise in te zetten en een community rondom het theater op te bouwen. Ook werken we aan een netwerk van professionals en vrijwilligers die betrokken zijn bij het Openluchttheater. Het Historisch Centrum Limburg (HCL) is ontstaan uit het samenvoegen van het Rijksarchief Limburg, het Gemeentearchief Maastricht en het Streekarchief Heerlen (Rijckheyt). Het HCL verzamelt, beheert en presenteert archieven en collecties van Limburgse instellingen en particulieren. Het centrum wil het publiek op zoveel mogelijk manieren interesseren voor het Limburgse verleden en historisch onderzoek mogelijk maken. Ook blijven we onze samenwerking met partnergemeente Alsdorf versterken. We behouden bestaande activiteiten en bieden ruimte voor nieuwe initiatieven. Daarnaast gaan we de huidige erfgoedverordening uit 2013 herzien. Daarmee gaan we het mogelijk maken om gemeentelijke monumenten en andere waardevolle cultuurhistorische elementen aan te wijzen.

52

Gemeente Brunssum

Begroting 2026

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 1.1 We zetten de ambities uit het Muziekakkoord voort en versterken de vernieuwde samenwerking tussen de Brunssumse carnavalsverenigingen. 1.2 We maken het culturele aanbod beter zichtbaar door meer en betere communicatie. Hiervoor breiden we de platforms ‘Brunssum Beweegt’ en ‘Ons Culturele Brunssum’ uit. Ook presenteren we het aanbod via Sjors Creatief. 1.3 We zetten in op het versterken van cultuureducatie en participatie. In de voor- en najaarsvakantie organiseren we culturele activiteiten in de wijken. Tijdens de zomervakantie organiseren we opnieuw een Zomer Doe-Week. Daarnaast ondersteunen we projecten die zich richten op jongerencultuur en jongeren van 12 tot en met 25 jaar. 1.4 We organiseren nieuwe edities van ‘Culture Works’, een inspiratie- en netwerkevenement voor de culturele sector in Brunssum. 1.5 We blijven het programma ‘Meer Harmonie in de Samenleving’ uitvoeren, zodat alle kinderen op Brunssumse basisscholen muziekles kunnen krijgen. 1.6 We voeren het uitvoeringsprogramma Cultuur uit, dat samen met het culturele veld is opgesteld. 1.7 We zetten in op een breed gedragen programma in het Openluchttheater Brunssum en vieren het 75-jarig jubileum van het theater met een sterk lokaal karakter. 1.8 We blijven onze samenwerking met partnergemeente Alsdorf versterken.

We zorgen dat bestaande activiteiten behouden blijven en bieden ruimte voor nieuwe initiatieven. . 1.9 We actualiseren de erfgoedverordening.

2. Sport (34) Wat willen we bereiken: Het sport- en beweegbeleid is gericht op de gezondheid van alle inwoners van Brunssum en op het versterken van de vitaliteit en veerkracht van de jeugd. Het beleid bestaat uit vijf belangrijke pijlers: 1. sport en bewegen voor iedereen 2. sportief opgroeien 3. vitale sport- en beweegaanbieders 4. waarde van sport 5. duurzame sportinfrastructuur In 2026 blijven we meedoen aan de JOGG-aanpak (Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst) en voeren we het plan van aanpak van het Lokaal Sportakkoord uit. Hierbij staan bewegen voor iedereen en gezondheid centraal. Daarnaast ondersteunen we topsporttalenten via de subsidieregeling "Topsporttalenten gemeente Brunssum". We zorgen voor veilige, hygiënische en goed onderhouden sportaccommodaties, zodat iedereen verantwoord kan sporten.

Gemeente Brunssum

53

Begroting 2026

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 2.1 We voeren de actiepunten van de "Uitvoeringsagenda sport- en beweegbeleid 2024-2033" uit.

3. Opwaarderen urbanpark (35) Wat willen we bereiken: In 2026 verwachten we het Lifestylepark aan de Prinses Beatrixstraat in Brunssum te realiseren. Het park krijgt verschillende voorzieningen, zoals natuurlijke speelplekken, een jeu-de-boulesbaan, een basketbalveld, een voetbalveld, een klimwand en een nieuwe skatebowl. Verschillende maatschappelijke partners zullen het park gebruiken. Bij het ontwerp staan leefbaarheid, gezondheid, veiligheid en ontmoeting centraal. Daardoor krijgt het park een belangrijke sociale en recreatieve functie voor de buurt. De realisatie van het park is mogelijk gemaakt dankzij een subsidie van de provincie Limburg uit het leefbaarheidsfonds.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 3.1 In 2026 voorzien wij de realisatie van het nieuwe Lifestylepark aan de Prinses Beatrixstraat in Brunssum.

4. Akkerbrug (47) Wat willen we bereiken: In het Uitvoeringsprogramma 2022-2026 staat de ambitie om de verbinding tussen Merkelbeek en Brunssum-West te herstellen met een brug, de zogenaamde Akkerbrug. We zien de Akkerbrug als een belangrijk onderdeel van onze plannen op het gebied van natuur, cultuurhistorie en toerisme. Aanvankelijk werkten we hierbij nauw samen met de Provincie Limburg, vooral vanwege een geplande herstelwerkzaamheden aan de taluds (hellingen) langs de Buitenring aan de noordkant. Onlangs is er echter een technische oplossing gevonden voor het taludherstel, waardoor de provincie geen extra grond hoeft aan te kopen. Daarnaast hebben we gesproken met de eigenaren van Landgoed Amstenrade. Zij hebben laten weten dat ze in de komende jaren eigen plannen willen uitvoeren om hun landgoed te vernieuwen, waarbij het Akkerbrug-plan momenteel geen plek heeft. Op de (middel)lange termijn kan er mogelijk weer ruimte ontstaan voor het Akkerbrug-project, bijvoorbeeld als er een groter gebiedsontwikkelingsinitiatief komt. We moeten daarbij wel rekening houden met de uitkomsten van het Omgevingsprogramma Natuur en met de plannen van de Provincie Limburg voor de aanleg van een ecologisch bos, het Amstenraderveld, aan de zuidkant van de N300.

54

Gemeente Brunssum

Begroting 2026

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 4.1 Wij blijven de mogelijkheden verkennen om vanuit een bredere gebiedsontwikkeling van gronden aanliggend aan de potentiële Akkerbrug met commitment van betrokken partijen tot een realisatie van het plan Akkerbrug te komen.

5. Vijverpark (50) Wat willen we bereiken: In 2026 gaan we het Vijverpark integraal opwaarderen. Dit betekent dat we de paden vervangen, een festivalterrein aanleggen en nieuw straatmeubilair plaatsen, zoals lichtmasten, zitbanken en afvalbakken. We voeren deze werkzaamheden in fases uit, zodat we rekening kunnen houden met de planning van evenementen in het park en het broedseizoen.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 5.1 Ter uitvoering van het plan Vijverpark vervangen wij de paden, leggen het evenemententerrein aan en plaatsen nieuw straatmeubilair (lichtmasten, zitbanken en afvalbakken).

6. Schutterspark (51) Wat willen we bereiken: Het Schutterspark is een bijzondere plek waar erfgoed, cultuur, natuur, recreatie en toerisme samenkomen. Tegelijkertijd zijn er ook uitdagingen om het park goed te behouden en verder te ontwikkelen. In het programma Noord Oost is de ambitie opgenomen om het Schutterspark te ontwikkelen als groene long voor de inwoners. De ambitie is om terug te keren naar de originele bedoeling van het park. Die park dient een groenvoorziening te zijn die voor veel inwoners functioneert als een groene long waarin ze samen kunnen komen, stress kunnen verminderen en mee kunnen doen. Daarom is het belangrijk om een duidelijke visie te maken over hoe we samenwerken met de ondernemers in het park en welke rol iedereen daarin heeft zodat het doel van het park kan gaan dienen als de beoogde groene long. Deze visie willen we verder uitwerken en concretiseren. Ons doel is om het Schutterspark klaar te maken voor de toekomst. Het moet een plek blijven waar inwoners van Brunssum, de regio Parkstad en bezoekers van verder weg kunnen ontspannen. Het park blijft openbaar en makkelijk toegankelijk voor iedereen, maar moet ook diverse leuke attracties bieden, terwijl we de natuur respecteren en beschermen. Om de basis goed op orde te krijgen en ervoor te zorgen dat het park er goed uitziet en veilig blijft, voeren we verschillende onderhoudswerkzaamheden uit.

Denk aan het vernieuwen van plattegrondborden, het opknappen van wandel- en fietspaden en het weghalen van overbodige borden. De regels voor wat er in het park mag gebeuren, staan vooral beschreven in het bestemmingsplan uit 2010. Dit plan geeft echter weinig ruimte voor veranderingen in bepaalde delen van het park, zoals bij de Rode Beek en het oostelijke gedeelte. Daarom willen we starten met een nieuw omgevingsplan voor het Schutterspark, nadat het omgevingsprogramma Natuur is vastgesteld. Dit nieuwe plan moet zorgen voor een goede balans

Gemeente Brunssum

55

Begroting 2026 tussen nieuwe kansen voor ondernemers en het behoud en versterken van de natuurwaarden. Het omgevingsprogramma Natuur helpt ons om te bepalen wat er mogelijk is. In 2026 verwachten we meer duidelijkheid over plannen om een museale functie in het park te realiseren en over de verdere verbetering van het Libellenpad, samen met de nieuwe Kindergemeenteraad.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 6.1 Uitvoering geven aan het uitvoeringsplan Schutterspark. 6.2 Wij zetten het traject richting realisatie van de museale functie Schutterspark voort. 6.3 Opwaarderen van het Libellenpad in samenspraak met de (nieuwe) Kindergemeenteraad. 6.4 Voorbereiden van een nieuw omgevingsplan op basis van het omgevingsprogramma Natuur.

7. Bomen en groen (53) Wat willen we bereiken: We passen de inrichting van de openbare ruimte stapsgewijs aan door beheer, onderhoud en vervangingswerkzaamheden. Daarbij laten we zien dat de gemeente het goede voorbeeld geeft. Ook gebruiken we deze werkzaamheden om inwoners te informeren en bewust te maken van ons beleid. Ons doel is een openbare ruimte die uitnodigt om te bewegen, te verblijven en elkaar te ontmoeten. We richten ons vooral op kwalitatieve verbetering van het bestaande groen, stimuleren de biodiversiteit, pakken de gevolgen van klimaatverandering aan en breiden waar mogelijk het areaal groen uit. Zo creëren we sterke ecologische verbindingen die belangrijk zijn voor planten en dieren. In 2026 blijven we met inwoners communiceren over ons ecologisch beheer. Dit beheer zorgt voor een natuurlijkere uitstraling, wat soms minder ‘netjes’ kan lijken, maar juist beter is voor de natuur. We zetten ons in om inwoners hiervan bewust te maken. We voeren ook de wettelijke zorgplicht uit voor het bomenbestand. Het bestaande openbaar groen beheren we ecologisch. Waar nodig nemen we maatregelen om de effecten van klimaatverandering op te vangen, bijvoorbeeld door andere planten te kiezen of meer schaduw te creëren. Ook streven we ernaar om overbodige bestrating te vervangen door groen.

Het omgevingsprogramma Natuur geeft richting aan onze doelen voor natuur en (stedelijk) groen in Brunssum. In 2026 stellen we een beleids- en beheerplan groen op, met een bijbehorend uitvoeringsprogramma om onze plannen concreet te maken. Wij bieden expertise, ook buiten de Openbare Ruimte zoals voor het Clemensdomein, als het gaat om groenonderhoud en met name onderhoud van het bomenbestand.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 7.1 We stellen een beleids- en beheersplan groen op inclusief bijbehorend uitvoeringsprogramma. 7.2 We gaan het bestaande openbaar groen ecologisch beheren en treffen, waar nodig, maatregelen met het oog op klimaatverandering en de biodiversiteit. We vervangen overbodige verharding door groen.

56

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 7.3 Wij doen een voorstel hoe we het Clemensdomein kunnen ondersteunen als het gaat om het onderhoud van het groen en met name de bomen.

8. Kwaliteit fysieke wijkprojecten (55) Wat willen we bereiken: Ook in 2026 gaan we samen met stakeholders beoordelen of de fysieke wijkprojecten naar tevredenheid van de omwonenden en volgens opdracht zijn uitgevoerd. Door deze evaluaties kunnen we leren en controleren of we het projectmatig werken, de communicatie en de participatie goed hebben aangepakt. Bij het verder ontwikkelen van onze werkwijze voor projectmatig werken, zullen we deze evaluatiemethode standaard toepassen bij wijkprojecten.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 8.1 Na afronding van de uitgevoerde fysieke wijkprojecten zullen wij evaluaties uitvoeren en de bevindingen daarvan terugkoppelen.

Overige speerpunten 9. Evenementen, volksfeesten en herdenkingen Wat willen we bereiken: We helpen en ondersteunen verenigingen, stichtingen en initiatiefnemers bij het organiseren van evenementen, lokale volksfeesten zoals carnaval en Koningsdag, en lokale herdenkingen. Dit doen we omdat deze activiteiten belangrijk zijn voor de cultuur in onze gemeenschap.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 9.1 We organiseren het Oranjeconcert op Koningsdag en de 4 mei herdenking samen met lokale verenigingen en partners. 9.2 We helpen en ondersteunen bij de organisatie van verschillende evenementen in 2026, waaronder het Worldfestival Parade Brunssum.

10. Bibliotheek Wat willen we bereiken: We transformeren de bibliotheek van een traditionele uitleenbibliotheek naar een plek met maatschappelijke programma’s. We willen het leesplezier vergroten, vanaf jonge kinderen tot en met middelbare scholieren. Ook helpen we kinderen, jongeren en volwassenen hun digitale vaardigheden te verbeteren. Daarnaast werken we aan het versterken van de taalvaardigheid van onze inwoners en bestrijden we laaggeletterdheid.

Gemeente Brunssum

57

Begroting 2026

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 10.1 We richten een volwaardige bibliotheek in die voldoet aan de vijf maatschappelijke functies zoals beschreven in de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob). 10.2 Op basis van deze functies werken we in 2026 verder aan: • • • •

een doorlopende leeslijn voor kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar; jeugdprogrammering in de vrije tijd; het versterken van basisvaardigheden en digitale inclusie; het bieden van ruimte voor ontmoeting, debat en cultuur.

10.3 In 2026 wordt deze wet aangevuld met een zorgplicht. Hiervoor maken we een meerjarenplan om te zorgen voor een toekomstbestendige lokale bibliotheekvoorziening. 10.4 We richten een laagdrempelig eerstelijnshulploket in waar inwoners en ondernemers met vragen over digitale overheidsdiensten terecht kunnen. 10.5 In 2026 verwachten we de resultaten van het verkennend onderzoek naar een mogelijke verplaatsing van de bibliotheek naar het Centrum.

11. Recreatie Wat willen we bereiken: Met de recent doorgevoerde infrastructurele verbeteringen via het wandelnetwerk Knopen Lopen en de Parkstad Route heeft Brunssum, na verdere optimalisaties en nieuwe productontwikkeling, de potentie om zich verder te ontwikkelen tot een toeristisch-recreatieve trekpleister in Parkstad. Zo dragen we ook bij aan het verminderen van de recreatiedruk in het Heuvelland en andere delen van Zuid-Limburg. Wandelen is een populaire recreatieve activiteit. Een duidelijk en uniform wandelknooppuntensysteem is daarbij heel belangrijk. Onder leiding van Visit Zuid-Limburg wordt in 2026 het vernieuwde ‘Knopen Lopen’ wandelnetwerk opgeleverd. Ook actualiseren wij de wandelroutes op dit nieuwe netwerk. De fietsroute Parkstad Route, die in 2025 is opgeleverd, versterkt het fietsroutesysteem in Parkstad Limburg. Deze route verbindt niet alleen forenzen, maar laat inwoners en bezoekers ook kennismaken met verschillende natuur- en recreatiegebieden in Brunssum. Het point of interest ligt aan de buitenrand van het Emmapark. Daarom gaan wij in 2026 samen met Visit Zuid-Limburg werken aan nieuwe toeristisch-recreatieve producten voor dit gebied. Daarnaast biedt de Parkstad Route kansen voor het ontwikkelen van nieuwe fietsroutes door Brunssum en verbindingen met buurgemeenten zoals Landgraaf, Heerlen en Beekdaelen.

In lijn met de nota Openbare Speeltoestellen zorgen we voor voldoende en veilige speelplekken in de openbare ruimte en de drie speeltuinen. De hiervoor benodigde middelen zijn opgenomen in de begroting. Voor overige ontwikkelingen inzake toerisme en recreatie verwijzen we naar programma 9, speerpunt 7. toeristisch-recreatieve trekpleister.

58

Gemeente Brunssum

Begroting 2026

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 11.1 We herzien bestaande en ontwikkelen / lanceren nieuwe wandelroutes op het wandelknooppuntensysteem 'Knopen Lopen'. 11.2 We realiseren nieuwe toeristisch-recreatieve producten in de omgeving van de Parkstad Route/ POI Emmapark en onderzoeken nieuwe fietsroutes door Brunssum en/of in combinatie met buurgemeenten. 11.3 We zorgen voor voldoende en veilige speelplekken in de openbare ruimte en de drie speeltuinen te Brunssum. 11.4 We openen in 2026 de eerste inclusieve speeltuin in Brunssum.

Wat kost het programma in totaal? Bedrag x € 1.000

Taakveld Lasten XT-51 - Sportbeleid en -activering XT-52 - Sportaccommodaties XT-53 - Cultuurpres. participatie & prod. XT-54 - Musea XT-55 - Cultureel erfgoed XT-56 - Media XT-57 - Openbaar groen en recreatie Baten XT-51 - Sportbeleid en -activering XT-52 - Sportaccommodaties XT-53 - Cultuurpres. participatie & prod. XT-54 - Musea XT-56 - Media XT-57 - Openbaar groen en recreatie Totaal

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 8.059 478 2.512 1.400 0 0 695 2.974 -701 -16 -590 0 0 -28 -66 7.359

Begroting 2027 8.413 479 2.504 1.744 0 0 608 3.079 -685 0 -590 0 0 -28 -66 7.729

Begroting 2028 8.017 478 2.501 1.396 0 0 621 3.022 -685 0 -590 0 0 -28 -66 7.333

Begroting 2029 7.904 473 2.421 1.363 0 0 634 3.014 -685 0 -590 0 0 -28 -66 7.219

59

Begroting 2026

8. Milieu & duurzaamheid

Inleiding Brunssum staat voor een brede en integrale duurzaamheidsopgave. Klimaatverandering en maatschappelijke ontwikkelingen maken duidelijk dat het verduurzamen van de energievoorziening, het versterken van de klimaatbestendigheid en het beschermen van natuur en leefomgeving noodzakelijk zijn om de gemeente toekomstbestendig en aantrekkelijk te houden. De energietransitie wordt de komende jaren verder vormgegeven met de uitvoering van de Transitievisie Warmte 2.0 en het regionale Isolatie- en Verduurzamingsprogramma. Woningen worden energiezuinig en aardgasvrij gemaakt, met extra aandacht voor het tegengaan van energiearmoede. Samen met Enexis wordt gewerkt aan versterking van de elektriciteitsinfrastructuur. Voorbereidingen voor het zonnepark op het Terca-terrein lopen door en ook de mogelijkheden op de Oostflank worden benut. Klimaatadaptatie en vergroening zijn gericht op het verminderen van hittestress, droogte en wateroverlast. Het Programma Klimaatadaptatie en Water wordt opgesteld, inclusief een actualisatie van de hemelwaterverordening en maatregelen voor klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte. Vergroening van wijken, tuinen en gevels draagt bij aan leefkwaliteit en biodiversiteit. Behoud en herstel van natuur en biodiversiteit vormen de derde pijler.

Met het Omgevingsprogramma Natuur en het nieuwe Groenbeleidsplan wordt gewerkt aan het versterken van natuur en ecologische verbindingen. Deze natuurinclusieve aanpak draagt tevens bij aan de kwaliteit van de leefomgeving en aan de toeristische aantrekkingskracht van Brunssum. Binnen dit programma valt ook het beheer van de gemeentelijke begraafplaats, in het kader van de Wet op de lijkbezorging. Daarnaast blijven de effecten van de activiteiten op de AWACS-basis een belangrijk aandachtspunt. In samenwerking met de gemeente Beekdaelen en het ministerie van Defensie wordt gewerkt aan het verminderen van geluidsoverlast en het verbeteren van de leefbaarheid in de directe omgeving. Hiervoor is een leefbaarheidsfonds van € 2,5 miljoen ingesteld, dat vanaf 2026 wordt ingezet voor maatregelen binnen de afgesproken kaders.

60

Gemeente Brunssum

Begroting 2026

Kaderstellende nota's • • • • • • • • • • • • • • • • •

Parkstad Limburg Energietransitie (PALET) 1.0: Regionaal Ambitiedocument (2015) PALET 2.0 - Brunssum: Energiepotentiestudie (2015) Beleidsregel ‘PALET Regionaal Afwegingskader Grootschalige Duurzame Energieopwekking’ (2019) Regionale Energiestrategie 1.0 (RES Zuid-Limburg, 2021) Transitievisie Warmte 2.0 (2023) Isolatie- en verduurzamingsprogramma Parkstad (2023) Klimaatadaptatiestrategie en Actieplan Klimaatadaptatie (Stadsregio Parkstad, 2022) Position Paper Parkstad Circulair ( Stadsregio Parkstad, 2023) Uitvoeringsprogramma Parkstad Circulair 2024-2030 (Stadsregio Parkstad, 2024) Grondstoffenplan 2022-2026 (2022) Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (VGRP) 2014-2019 (2014) Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) 2024-2028 (2024) Verordening Adviesraad Duurzaam Brunssum – gemeente Brunssum 2023 (2023) Nota bodembeheer mijnsteengebieden Brunssum (2022) met geactualiseerde Bodemkwaliteitskaart (2022) Nota bodembeheer Grond Brunssum (2014) met geactualiseerde Bodemkwaliteitskaart (2020) Actieplan geluid 2024-2029 (2024) Begraven op eigen terrein (2018)

Speerpunten uit het uitvoeringsprogramma 1. Lokaal/ regionaal energiebedrijf (36) Wat willen we bereiken: Een publiek-coöperatief energiebedrijf is onder de huidige omstandigheden nog niet haalbaar gebleken. De gemeenteraad is in het derde kwartaal 2025 over de argumenten en overwegingen geïnformeerd. Er wordt gewerkt aan meer opwek van duurzame energie in de regio. Dit is echter een complexe opgave gelet op de netcongestie en nieuwe ruimtelijke beperkingen vanuit Rijk en provincie (bijvoorbeeld voor zon op landbouwgrond en voor windenergie in Zuid-Limburg).

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 1.1 Er wordt gewerkt aan meer opwek van duurzame energie in de regio. In Brunssum werken we daarom onder andere aan de ontwikkeling van een eigen zonnepark. 1.2 Er wordt gewerkt aan collectieve warmteoplossingen in lijn met de doelstellingen van PALET en de Transitievisie Warmte en als onderdeel van de oplossing voor netcongestie.

Gemeente Brunssum

61

Begroting 2026

2. (Lokaal) Actieprogramma energiearmoede (37) Wat willen we bereiken: Het energieverbruik verlagen door in te zetten op energiezuinig wonen. Door een lager energieverbruik wordt de kans op energiearmoede kleiner. We geven uitvoering aan het Isolatieproject Parkstad en aan de Transitievisie Warmte.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 2.1 Uitvoering geven aan Isolatieproject Parkstad. 2.2 Uitvoering geven aan de Transitievisie Warmte

3. Verduurzamingsleningen / Operatie Steenbreek (38) Wat willen we bereiken: De gemeente ondersteunt inwoners bij het verduurzamen van de woning waar het nodig is en waar het kan. We blijven daarvoor uitvoering geven aan het Isolatie- en verduurzamingsprogramma Parkstad. Daarnaast worden inwoners, verenigingen, stichtingen en ondernemers ondersteund bij het nemen van kleine groene initiatieven, waaronder groene gevels en daken. Ook willen we toewerken naar mogelijkheden om te komen tot het vergroenen van tuinen en de aanleg van geveltuintjes. Ook blijven we de vergroening van private tuinen en het afkoppelen van regenwater op particulier terrein stimuleren.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 3.1 Uitvoering geven aan het Isolatie- en verduurzamingsprogramma Parkstad Limburg. 3.2 Het stimuleren van vergroening van private tuinen en de mogelijkheden voor inwoners om de openbare ruimte te vergroenen (geveltuintjes) verder vorm te geven.

Overige speerpunten 4. Energietransitie Wat willen we bereiken: We leveren onze bijdrage aan de internationale, landelijke en regionale klimaatdoelstellingen. De energietransitie is niet alleen noodzakelijk om de CO₂-uitstoot te beperken, maar ook van cruciaal belang voor een betrouwbare en betaalbare energievoorziening op de lange termijn. Als regio streven we ernaar om in 2040 energieneutraal te zijn. Ook geeft de gemeente invulling aan de regierol en werkt aan de doelstelling om in 2030 20% minder aardgas gebruiken in Brunssum ten opzichte van 2020. Dit doen we via een tweesporenbeleid: enerzijds een gemeentebrede aanpak gericht op doelgroepen, anderzijds een buurtgerichte aanpak gericht op het energiezuinig en aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Ook de gemeente zelf geeft het goede voorbeeld door haar eigen vastgoed te verduurzamen, in lijn met de taakstellingen uit het Klimaatakkoord. Het verduurzamen van de gebouwde omgeving gebeurt natuurinclusief. Daarbij houden we nadrukkelijk rekening met

62

Gemeente Brunssum

Begroting 2026 beschermde soorten, zoals vleermuizen en vogels. Deze aanpak draagt niet alleen bij aan soortbescherming, maar ook aan het versterken van de biodiversiteit en natuurwaarden in Brunssum. In het kader van de Regionale Energiestrategie Zuid-Limburg willen we meer mogelijkheden creëren voor de opwek van zonne- en windenergie. In nauw overleg met onder meer het Ministerie van Defensie wordt gewerkt aan benutting van de kansen op de Oostflank. De voorbereidingen voor het zonnepark op het Terca-terrein worden in een aangepast tempo voortgezet, zodat het project klaar is voor realisatie wanneer de netaansluiting beschikbaar komt. Bewonersparticipatie is essentieel voor een gedragen energietransitie. Mede op basis van input uit de samenleving is in 2024 de Adviesraad Duurzaam Brunssum ingesteld. Deze raad brengt gevraagd en ongevraagd advies uit over de duurzame ontwikkeling van de gemeente, ook in 2026. Goede communicatie richting inwoners blijft een belangrijk speerpunt. We zetten in op een goede communicatie en informatievoorziening voor bewoners voor de verduurzaming. Dit continueren we middels nieuwsbrieven, het actueel houden van de gemeentelijke website en het organiseren van bijeenkomsten.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 4.1 We scheppen de juiste voorwaarden voor de verdere verduurzaming van Brunssum, inclusief het lokaal opwekken van hernieuwbare energie. Met het oog daarop wordt er in nauwe samenwerking met de netbeheerders gewerkt aan de versterking van de elektriciteitsinfrastructuur. 4.2 Op basis van de Transitievisie Warmte 2.0 uitvoering geven aan de buurtgerichte aanpak waarbij gebouwen energiezuinig en aardgasvrij worden gemaakt. Conform de beleidsmatige kaders wordt er samen met de buurt een uitvoeringsplan opgesteld. 4.3 Uitwerken van aanpakken op basis van het Isolatie- en verduurzamingsprogramma Parkstad. 4.4 Uitvoering geven aan de tijdelijke aanpak Natuurvriendelijk Isoleren en het ontwikkelen van een Soortenmanagementplan gericht op verduurzaming van de gebouwde omgeving. 4.5 De Transitievisie Warmte 2.0 opnieuw laten vaststellen als verplicht warmteprogramma onder de omgevingswet. 4.6. De voorbereiding opstarten voor de ontwikkeling van de Transitievisie Warmte 3.0. 4.7 We blijven zorgen voor toegankelijke communicatie en informatievoorziening over verduurzaming. 4.8 De adviesraad Duurzaam Brunssum wordt in 2026 geëvalueerd.

5. Klimaatadaptatie Wat willen we bereiken: We willen de gevolgen van klimaatverandering, zoals hittestress, droogte en wateroverlast, beperken en tegelijk de biodiversiteit in onze gemeente vergroten. Dit doen we door meer groen en natuur te versterken en uit te breiden. Deze maatregelen hebben invloed op de inrichting van zowel de openbare als de private ruimte.

Gemeente Brunssum

63

Begroting 2026 Om deze doelen goed te bereiken, neemt de gemeente een sterkere regierol op zich. We werken daarbij ook samen met andere gemeenten in de regio om klimaatuitdagingen efficiënt aan te pakken. Tegelijk laten we als gemeente zelf het goede voorbeeld zien door de openbare ruimte aan te passen aan de veranderende omstandigheden. Voorbeelden hiervan zijn de ontwikkeling van een klimaatadaptief rioolstelsel, het vastleggen van waterdoelen in ons beleid, het oplossen van knelpunten, en het stimuleren van regenwateropvang en vergroening door bewoners en bedrijven. We stellen een Programma Klimaatadaptatie en Water op om al deze maatregelen samenhangend uit te voeren. Dit programma wordt gebaseerd op een nieuw Basisrioleringsplan (BRP), waarin de focus ligt op klimaatadaptieve maatregelen zoals het afkoppelen van regenwater en het vergroenen van nieuwe openbare ruimtes. Met dit plan maken we Brunssum beter bestand tegen klimaatverandering. Enkele onderdelen zijn: • • • • • • •

Het opnemen van nieuwe klimaatadaptatie-eisen in het omgevingsplan en bijbehorend natuurbeleid. Aanpakken van wateroverlastproblemen, zoals geïdentificeerd in het BRP, en waar mogelijk integreren in het reguliere onderhoud van openbare ruimtes. Starten met een lokaal hitteplan. Blijven stimuleren van klimaatvriendelijk wonen en leven, bijvoorbeeld via subsidieregelingen voor regenwateropvang, groene daken en gevels. Ook betrekken we inwoners actief, bijvoorbeeld door het aanleggen van geveltuintjes. Klimaatadaptatie integreren in de uitvoering van de Transitievisie Warmte, zodat beide doelen elkaar versterken. Beleidsontwikkeling gericht op een klimaatadaptief rioolstelsel via het omgevingsprogramma Klimaatadaptatie en Water. Klimaatadaptatie structureel meenemen in onze communicatie over duurzaam wonen en leven, om zo bewustwording en betrokkenheid van inwoners te vergroten.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026: 5.1 Opstellen van het Programma Klimaatadaptatie en Water, hiertoe onder meer de maatlat Klimaatadaptatie vertalen naar regels om op te nemen in het omgevingsplan en uit Omgevingsprogramma Natuur voortvloeiend beleid. 5.2 Oriëntatie op lokaal hitteplan starten. 5.3 Actualisatie van de verordening afvoer hemelwater en grondwater (Hemelwaterverordening).