Agendabundel

Bundel van de Commissie Burgerzaken van 13 april 2021

Agenda bijlagen Beantwoording ISD BOL n.a.v. vraag PvdA-fractie commissie Buza 13-4-2021 - agendapunt 4 (ISD BOL jaarstukken 2020 en programmabegroting 2022).docx Concept Besluitenlijst raadscommissie 13 april 2021 Burgerzaken.docx 1 2.a

Opening 20.45 uuruur Vaststellen concept besluitenlijst Burgerzaken d.d. 30-3-2021 Concept Besluitenlijst raadscommissie 30 maart 2021 Burgerzaken.docx

2.b

Toezeggingenlijst (afgedaan tussen 20-3 en 30-3-2021) Toezeggingen afgedaan tussen 20-3 en 30-3-2021.pdf

2.c 2.d 3

Actieve informatieplicht en passieve informatieplicht Terugkoppeling vanuit verbonden partijen Preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol ZL. 2021-2024; Gemeenteblad 2021/29 20.55 - 21.25 uur Weth. L'Espoir Mw. Tuin Raadsvoorstel 29 Preventie- en Handhavingsplan Jeugd en Alcohol Zuid-Limburg 2021-2024.docx Raadsvoorstel 29 (bijlage) Preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol Zuid-Limburg 20212024.docx Raadsvoorstel 29 (bijlage) Nalevingsonderzoek 2018.pdf Raadsvoorstel 29 (bijlage) Het Uitvoeringsprogramma Drank- en Horecawet 2021-2024 gemeente Brunssum.pdf

4

ISD BOL jaarstukken 2020 en programmabegroting 2022; Gemeenteblad 2021/32 21.25 - 21.55 uur Weth. Janssen Dhr. Peters Dhr. Smeijsters, mw. Raets en mw. Dirix (ISD BOL) Raadsvoorstel 32 ISD BOL Jaarstukken 2020 en de Programmabegroting 2022 e.v..docx Raadsvoorstel 32 (bijlage) jaarstukken 2020 ISD BOL.pdf Raadsvoorstel 32 (bijlage) Begroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025 ISD BOL.pdf Raadsvoorstel 32 (bijlage) Zienswijze Jaarstukken 2020 en de Programmabegroting 2022 e.v. van ISD BOL.docx

5

Sluiting 21.55 uur

Agenda bijlagen 1 Beantwoording ISD BOL n.a.v. vraag PvdA-fractie commissie Buza 13-4-2021 - agendapunt 4 (ISD BOL jaarstukken 2020 en programmabegroting 2022).docx

Geachte raadsleden, In de vergadering van de Commissie Burgerzaken van 13 april 2021 werd door de PvdA-fractie de vraag gesteld of aangeven kon worden hoeveel cliënten - die in de uitkering bij ISD BOL zitten - de komende jaren naar verwachting de pensioengerechtigde leeftijd (AOW) gaan bereiken. In onderstaand overzicht geven we antwoord op deze vraag en beperken we ons tot de jaren 2021 tot en met 2025. Uitgangspunten:  situatie per 14 april 2021 

in 2021 is de AOW-leeftijd 66 jaar en 4 maanden.



in 2022 is de AOW-leeftijd 66 jaar en 7 maanden.



in 2023 is de AOW-leeftijd 66 jaar en 10 maanden.



in 2024 en 2025 is de AOW-leeftijd 67 jaar.

Bereiken AOW-leeftijd cliënten Brunssum jaar

aantal cliënten 2021 2022 2023 2024 2025

14 22 19 14 24

1 Concept Besluitenlijst raadscommissie 13 april 2021 Burgerzaken.docx

BESLUITENLIJST VAN DE OPENBARE VERGADERING VAN DE RAADSCOMMISSIE BURGERZAKEN VAN DE GEMEENTE BRUNSSUM GEHOUDEN OP DINSDAG 13 APRIL 2021 OM 20.54 UUR VIA VIDEO PLATFORM ZOOM

1 van 3 Besluitenlijst van de vergadering van de raadscommissie Burgerzaken van 13 april 2021

Besluitenlijst van de openbare vergadering van de raadscommissie Burgerzaken, gehouden op dinsdag 13 april 2021 om 20.54 uur via videoplatform ZOOM. Parallel vergadert de commissie Middelen. Alle vergaderingen zijn openbaar en worden gehouden via het videoplatform ZOOM. Van deze vergadering zijn geluids- en/of video-opnamen beschikbaar via: www.brunssum.nl – bestuur en organisatie – gemeenteraad - raadsinformatiesysteem AANWEZIG COMMISSIE BURGERZAKEN: Voorzitter:

Mw. M.E.J. Baten (Lijst Borger)

Burger-commissieleden:

Mw. V. Hermans (PAK) Mw. S.L.F. Gulpen (VVD) Mw. A. Lust - van Goinga (Lijst Borger) Mw. J.H. Smeets (PvdA) Dhr. L.J.H. Snackers (BBB Lijst Palmen) Dhr. G. Ebbinge (PAK) (toehoorder) Dhr. J.H.J. XXX Janssen (PAK) (toehoorder vanaf 22.12 uur) Dhr. A.G. de Haas (VVD) (toehoorder) Mw. M. Janssen (BCD) Mw. K.E. Coenen (SP) Mw. M.Y. van Leusden-Brüning (PvdA) (toehoorder) Dhr. C.R.M. Claus (CDA) Dhr. S.J.H. L’Espoir (agendapunt 2c, 2d en 3), dhr. H.J. Janssen (agendapunt 4), mw. W.J.F. van der Rijt (agendapunt 2c en 3) Dhr. O. Eussen Mw. M.L.H. Hollemans Mw. I. Tuin (agendapunt 3), dhr. T. Peters (agendapunt 4) Dhr. Smeijsters, mw. Raets, mw. Dirix (ISD BOL) (agendapunt 4) Geen

Raadsleden:

College: Secretaris: Notulist: Ambtelijke ondersteuning: Externe ondersteuning: Participanten:

Link beelden en/of geluidopnamen: https://www.youtube.com/watch?v=K4WkE2xLzzM Agendapunt 1: Opening De voorzitter opent de vergadering om 20.54 uur. Agendapunt 2a: Vaststellen concept besluitenlijst Burgerzaken d.d. 30 maart 2021 De besluitenlijst van de commissie Burgerzaken van 30 maart 2021 wordt ongewijzigd vastgesteld. Agendapunt 2b: Vaststellen toezeggingenlijst (afgedaan tussen 20-3-2021 en 30-3-2021) De toezeggingenlijst met nummer 62 (2020) is akkoord. De toezegging wordt als afgedaan beschouwd. Wethouder De Rijck geeft een toelichting m.b.t. de afhandeling van toezegging nr. 26 (2019) n.a.v. vragen hierover in de commissie Buza van 30 maart jl. De beantwoording wordt schriftelijk verstrekt. Agendapunt 2c: Actieve informatieplicht & passieve informatieplicht In het kader van de actieve informatieplicht informeert wethouder L’Espoir dat Cicero heeft aangekondigd te stoppen met de dienstverlening hulp bij het huishouden. Burgemeester Van der Rijt informeert over nagekomen vragen van de fractie PAK inzake samenwerking Parkstad, die nog beantwoord zullen worden, en deelt mede dat naar aanleiding van AB RUD Zuid Limburg de veranderingen nog via de actieve informatieplicht worden gecommuniceerd. In het kader van de passieve informatieplicht zijn geen vragen gesteld door raadsfracties.

2 van 3 Besluitenlijst van de vergadering van de raadscommissie Burgerzaken van 13 april 2021

Agendapunt 2d: Terugkoppeling verbonden partijen Er is geen terugkoppeling vanuit een gemeenschappelijke regeling. Agendapunt 3: Preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol ZL 2021-2024; Gemeenteblad 2021/29: Wethouder L’Espoir geeft een toelichting en beantwoordt met aanvulling door de burgemeester de gestelde vragen, en ambtelijk wordt ondersteund door mevrouw Tuin. De commissie adviseert unaniem voor behandeling in de raad van het raadsvoorstel/besluit: Het Preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol Zuid-Limburg 2021-2024 vast te stellen. Met het preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol Zuid-Limburg 2021-2024 wilt de gemeente Brunssum de afname van het alcoholgebruik en de schadelijke gevolgen van het alcoholgebruik bij jongeren onder de 18 jaar beperken. De commissie adviseert unaniem het voorstel als "Akkoordstuk" te behandelen in de raad. Agendapunt 4: ISD BOL jaarstukken 2020 en programmabegroting 2022; Gemeenteblad 2021/32: Wethouder Janssen geeft een toelichting en beantwoordt de gestelde vragen, ambtelijk ondersteund door de heer Peters en de heer Smeijsters, mevrouw Raets en mevrouw Dirix (ISD BOL). De commissie adviseert unaniem voor behandeling in de raad van het raadsvoorstel/besluit: 1. Kennis te hebben genomen van de Jaarstukken 2020 en de Programmabegroting 2022 e.v. ISD BOL; 2. Bijgaande zienswijze af te geven.

De commissie adviseert unaniem het voorstel als "Akkoordstuk" te behandelen in de raad. Agendapunt 4: Sluiting De voorzitter sluit de vergadering om 22.59 uur.

3 van 3 Besluitenlijst van de vergadering van de raadscommissie Burgerzaken van 13 april 2021

2.a Vaststellen concept besluitenlijst Burgerzaken d.d. 30-3-2021 1 Concept Besluitenlijst raadscommissie 30 maart 2021 Burgerzaken.docx

BESLUITENLIJST VAN DE OPENBARE VERGADERING VAN DE RAADSCOMMISSIE BURGERZAKEN VAN DE GEMEENTE BRUNSSUM GEHOUDEN OP DINSDAG 30 MAART 2021 OM 20.45 UUR VIA VIDEO PLATFORM ZOOM

1 van 3 Besluitenlijst van de vergadering van de raadscommissie Burgerzaken van 30 maart 2021

Besluitenlijst van de openbare vergadering van de raadscommissie Burgerzaken, gehouden op dinsdag 30 maart 2021 om 20.45 uur via videoplatform ZOOM. Parallel vergadert de commissie Ruimte en Techniek en aansluitend de commissie Middelen. Alle vergaderingen zijn openbaar en worden gehouden via het videoplatform ZOOM. Van deze vergadering zijn geluids- en/of video-opnamen beschikbaar via: www.brunssum.nl – bestuur en organisatie – gemeenteraad - raadsinformatiesysteem AANWEZIG COMMISSIE BURGERZAKEN: Voorzitter:

Dhr. A.G. de Haas (VVD)

Burger-commissieleden:

Mw. V. Hermans (PAK) Mw. S.L.F. Gulpen (VVD) Mw. A. Lust - van Goinga (Lijst Borger) Mw. J.H. Smeets (PvdA) Mw. I.S. Plas (CDA) Dhr. L.J.H. Snackers (BBB Lijst Palmen) Mw. S. Offermans (BBB Lijst Palmen) (toehoorder) Dhr. G. Ebbinge (PAK) (toehoorder) Dhr. F.G. Joosten (VVD) (toehoorder) Dhr. G.M.E. Gerards (BCD) Mw. M.E.J. Baten-Werink (Lijst Borger) (toehoorder) Mw. M.Y. van Leusden-Brüning (PvdA) (toehoorder) Dhr. S.J.H. L’Espoir (agendapunten 2c, 2d en 3), dhr. H.J. Janssen (agendapunt 2c), mw. W.J.F. van der Rijt (toehoorder) Dhr. O. Eussen Mw. M.L.H. Hollemans Dhr. E. Mees, mw. S. Kerkhove (agendapunt 3) Dhr. H. Schroeder, RO-groep (agendapunt 3) Geen

Raadsleden:

College: Secretaris: Notulist: Ambtelijke ondersteuning: Externe ondersteuning: Participanten:

Link beelden en/of geluidopnamen: https://www.youtube.com/channel/UCy1z4L0dMLGQd1MtQFbO5sg Agendapunt 1: Opening De voorzitter opent de vergadering om 20.45 uur. Er is een afmelding ontvangen van de fractie SP. Agendapunt 2a: Vaststellen concept besluitenlijst Burgerzaken d.d. 16 maart 2021 De besluitenlijst van de commissie Burgerzaken van 16 maart 2021 wordt ongewijzigd vastgesteld. Agendapunt 2b: Vaststellen toezeggingenlijst (afgedaan tussen 6-3-2021 en 19-3-2021) -

Fracties CDA, PvdA en VVD vragen om toelichting m.b.t. toezegging nr. 26 (3-9-2019). Omdat de portefeuillehouder afwezig is, zullen deze vragen schriftelijk worden gesteld. Aanvullende vraag van de fractie CDA m.b.t. toezegging 9 (9-4-2019) wordt door wethouder L’Espoir beantwoord.

De toezeggingenlijst met nummers 52 (2018), 9 en 26 (2019), 18, 19, 20, 25, 26, 27, 96, 103 (2020) en 7, 9 (2021) is verder akkoord en kan als afgehandeld worden beschouwd. Agendapunt 2c: Actieve informatieplicht & passieve informatieplicht In het kader van de actieve informatieplicht informeert wethouder L’Espoir over de jeugdgezondheidszorg, dit naar aanleiding van de webinar van de GGD inzake JGZ alsmede over de stand van zaken met betrekking tot de gemeentelijke samenwerking Jeugd Inkoop. Wethouder Janssen informeert over: - Berichtgeving in de media over ‘ruim 10.000 ontvangers bijstand de dupe van fout bij gemeente’ 2 van 3 Besluitenlijst van de vergadering van de raadscommissie Burgerzaken van 30 maart 2021

- Berichtgeving in de media over IKL en project Weller en IKL in Brunssum. - Het initiatief om tram van Zuid Limburgse Stoomtrein Maatschappij terug te krijgen in Brunssum. In het kader van de passieve informatieplicht worden er geen vragen gesteld. Agendapunt 2d: Terugkoppeling verbonden partijen In het kader van de terugkoppeling verbonden partijen wordt verwezen naar agendapunt 2c. Wethouder Janssen informeert over de raadsinformatieavond van ISD BOL op 31 maart a.s. over de uittreding van voormalig Onderbanken alsmede over de jaarrekeningen ISD BOL en WOZL/WSP. Zie verder ook agendapunt 2c. Agendapunt 3: Integraal Huisvestingsplan (IHP); Gemeenteblad 2021/10: Wethouder L’Espoir en de heer Schroeder (RO-groep) geven een toelichting en beantwoorden de gestelde vragen, ambtelijk ondersteund door de heer Mees. De commissie adviseert unaniem voor behandeling in de raad van het raadsvoorstel/besluit: 1. Het Integraal Huisvestingsplan Brunssum 2021 vast te stellen; 2. Als uitgangspunt te nemen Toekomstgericht Bouwen; 3. Elk 6e jaar een actualisatie/vernieuwing van het IHP te laten opstellen. De commissie adviseert unaniem het voorstel als “Bespreekstuk” te behandelen in de raad. Agendapunt 4: Sluiting De voorzitter sluit de vergadering om 22.23 uur.

3 van 3 Besluitenlijst van de vergadering van de raadscommissie Burgerzaken van 30 maart 2021

2.b Toezeggingenlijst (afgedaan tussen 20-3 en 30-3-2021) 1 Toezeggingen afgedaan tussen 20-3 en 30-3-2021.pdf

Onderwerp resultaten Streetwise

Datum toezegging Nummer Portefeuillehouder 23-9-2020 62 de Rijck

Datum reactie Afgedaan 23-3-2021 Ja

3 Preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol ZL. 2021-2024; Gemeenteblad 2021/29 1 Raadsvoorstel 29 Preventie- en Handhavingsplan Jeugd en Alcohol Zuid-Limburg 2021-2024.docx

Raadsvoorstel Collegeverg. d.d. Registratiekenmerk Gemeentebladnr. Afdeling Behandelend ambtenaar Bereikbaar onder

: : : :

6 april 2021 1063414 2021/29 Maatschappelijke ontwikkeling

: I.M.H. Tuin-Olijve : 045-5278448 inge.tuin@brunssum.nl Behandelvoorstelnr. : 1063414 Portefeuillehouder : W.J.F. van der Rijt S.J.H. L'Espoir Raadsverg. d.d. : 25 mei 2021 Uiterlijke datum : (Motivering, wettelijke verplichting c.q. toezegging) Aan de raad, 1. Onderwerp Preventie- en Handhavingsplan Jeugd en Alcohol Zuid-Limburg 2021-2024 2. Uitgangssituatie a. Aanleiding De Zuid-Limburgse gemeenten vinden het belangrijk om de gezondheid van hun inwoners te verbeteren door 'gezond leven' te stimuleren en te faciliteren. Dit hebben de Zuid-Limburgse gemeenten vastgelegd in hun Regionale gezondheidsbeleid 2020-2023 "Zuid springt eruit! Zuid-Limburg zet nieuwe trend in gezondheid". Het preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol draagt bij aan het realiseren van deze ambitie. Daarnaast is het plan een wettelijke verplichting. De gemeenteraad dient iedere 4 jaar een preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol vast te stellen. Dit plan geeft aan welke maatregelen de gemeente gaat nemen om het alcoholgebruik, met name onder jongeren, te beperken. Dit is bepaald in de Drank- en Horecawet (artikel 43a). Onderliggend plan is een vervolg op het eerder vastgestelde Preventie- en Handhavingsplan Jeugd, Alcohol en Omgeving 2015-2019.

De beleidsplannen werden destijds op regionaal niveau (Zuid-Limburg) opgesteld maar op sub-regionaal (Maastricht-Heuvelland, Parkstad en Westelijke Mijnstreek) door de afzonderlijke raden gelijktijdig vastgesteld. Er is nu ten behoeve van het nieuwe plan voor gekozen om dit op Zuid-Limburgs niveau op te stellen en in iedere gemeenteraad te laten vaststellen. b. Huidige situatie/probleemstelling Er is nog steeds een grote groep jongeren, die start met drinken vóór hun 18e. Jongeren zijn in de groei en alcoholgebruik beïnvloedt de fysieke en mentale ontwikkeling negatief. Alcohol vermindert schoolprestaties en maakt jongeren kwetsbaar voor ongewenste ervaringen. Dit is ook een belangrijke reden waarom NIX18 is ontstaan. Daarnaast is NIX18 ook ontstaan voor het terugdringen van alcoholintoxicaties op jonge leeftijd. Jongeren, met name in de categorie tot 18 jaar, bewegen zich in het uitgangsleven op Zuid-Limburgse schaal en daarom betreft het regionaal beleid. 3. Gewenste situatie a. Wat willen we bereiken? Met het preventie- en handhavingsplan willen we de afname van het alcoholgebruik en de schadelijke gevolgen van het alcoholgebruik bij jongeren onder de 18 jaar beperken.

Net als de overige Zuid-Limburgse gemeenten vindt gemeente Brunssum, zoals vastgesteld in de kadernota Sociaal Domein, het belangrijk om de gezondheid van haar inwoners te verbeteren door 'gezond leven' te stimuleren en te faciliteren. Wat gaan we ervoor doen?

1 van 4

Preventie In het plan worden de diverse acties nader omschreven en tevens welke partners deze uitvoeren. -Voor de gemeente Brunssum wordt de komende periode meer gebruik gemaakt van de preventiemogelijkheden die door genoemde partners mogelijk zijn. Hierbij valt te denken aan het organiseren van voorlichting bijeenkomsten voor jongeren maar ook voor ouders en familie. Daarbij wordt de verbinding gelegd naar de huizen van de wijk en het voorliggend veld, om activiteiten te organiseren waar de jongeren zelf behoefte aan hebben. -We gaan meer het gesprek aan met de jongeren. We bieden meer evenementen aan waarbij de initiatienemers geen alcohol schenken. Omdat de meeste van de jongeren, in de leeftijd tot 18 jaar, het voortgezet onderwijs in andere gemeenten volgen, is het belangrijk een goed aanbod van activiteiten buiten de schooltijden aan te bieden. Bijvoorbeeld beweeg- en sportactiviteiten, waarin "gezond leven" besproken wordt. Handhaving: Alcoholverstrekkers worden gecontroleerd op het naleven van de vergunningvoorschriften en op het schenken van alcohol aan 18-minners. In het meerjarige Uitvoeringsprogramma Handhaving Drank- en Horecawet, is inzichtelijk gemaakt welke handhavingstaak de gemeente heeft ten aanzien van de Drank- en Horecawet en de wijze waarop het bevoegd gezag van de bevoegdheden gebruik maakt. Er wordt gewerkt met een stappenplan en een sanctiestrategie.

Het Uitvoeringsprogramma Drank- en Horecawet 2021-2024 gemeente Brunssum is onlangs door het college vastgesteld. - Evenementen Gemeenten streven naar evenementen die veilig en gezond verlopen zonder incidenten met alcohol, drugs, geweld of overlast. Risico's door alcohol- en drugsgebruik beperken de gemeenten zoveel mogelijk door de inzet van maatregelen en interventies vooraf (in de vergunning), tijdens (bij controles) of na het evenement (in geval van een terug kerend evenement eventueel vergunning weigeren). b. Kaders 1. eerdere besluitvorming Preventie- en Handhavingsplan Jeugd, Alcohol en Omgeving Parkstad 2015- 2019 (Verseon 533244) 2. traject tot dusverre: - het aanbieden van het Preventie- en Handhavingsplan jeugd en alcohol Zuid Limburg 2021- 2024 namens alle Zuid Limburgse gemeenten; - college vergadering dd. 30 maart 2021; - raadscommissie dd. 18 mei 2021; - raadsvergadering dd. 25 mei 2021 (indien de commissie een Akkoordstuk adviseert) 3. Rol/ bevoegdheden college van B en W Het college van B en W wordt gevraagd het Preventie- en Handhavingsplan Jeugd en Alcohol Zuid-Limburg 2021-2024 ter vaststelling aan de raad aan te bieden. 4.

algemene beleidskaders (landelijk/ provinciaal/ lokaal) - Drank en Horeca wet: Artikel 43a DHW: - Wet publieke gezondheid (Wpg), Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015); - de Jeugdwet; - Regionaal Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg 2020-2023; Zuid springt eruit, Zuid-Limburg zet een nieuwe trend in de gezondheid; - Nationaal preventieakkoord: - Kadernota/ Masterplan Sociaal Domein Brunssum "Wij zijn Brunssum" 6. relatie met programmabegroting/ financiële gevolgen Vaststelling van het beleid heeft geen financiële gevolgen. De activiteiten die in het kader van de preventie worden ondernomen, maken onderdeel uit van (subsidie-, maatwerk-) afspraken met Mondriaan, GGD en Halt. Hierbij wordt in het kader van efficiency ook ingezet op gecombineerde preventieprogramma's. Ook de handhaving gebeurt binnen bestaande budgetten. c. Argumenten en overwegingen Dit plan geeft aan welke maatregelen de Zuid-Limburgse gemeenten gaan nemen om het alcoholgebruik, met name onder jongeren, te beperken. De gezondheid van de jongeren en hun schoolprestaties zullen daardoor verbeteren. Uiteindelijk is een gezonde en goed opgeleide burger in de toekomst zelfredzamer en zal minder vaak een beroep doen op ondersteuning en (collectieve) voorzieningen.

2 van 4

d. Opties en keuze Geen vanwege de wettelijke verplichting. 4. Bijlagen -Preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol Zuid-Limburg 2021-2024 (Verseon 1037688) met de bijlagen: 2. Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 3. Evaluatie preventie- en handhavingsplan 2015-2019 4. Locaties waar alcohol elke maand of vaker wordt gebruikt, 12 t/m 16-jarigen Nalevingsonderzoek 2018 (Verseon 1037689) Het Uitvoeringsprogramma Drank- en Horecawet 2021-2024 gemeente Brunssum (Verseon 1053221) 5. past het voorstel in de strategische visie/ relatie met uitvoeringsagenda? Ja: in de kadernota Sociaal Domein "Wij zijn Brunssum" Programma 4 Volksgezondheid, in relatie het Regionale gezondheidsbeleid 2020-2023 "Zuid springt eruit! Zuid-Limburg zet nieuwe trend in gezondheid" Programma 2 Veiligheid, in relatie met het Uitvoeringsprogramma Drank- en Horecawet 2021-2024 gemeente Brunssum

Het college van burgemeester en wethouders,

Burgemeester

Secretaris

3 van 4

Raadsbesluit Gemeenteblad nr. : 2021/29 Afdeling : Maatschappelijke ontwikkeling Registratiekenmerk : 1063414

De Raad van de gemeente Brunssum gemeentebladnummer 2021/29; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 6 april 2021, afdeling Maatschappelijke ontwikkeling / Handhaving en Toezicht, Openbare orde en Veiligheid. gelet op het bepaalde in (aanduiding van de relevante wetten / verordeningen / beleidsregels); Besluit: Het Preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol Zuid-Limburg 2021-2024 vast te stellen. Met het preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol Zuid-Limburg 2021-2024 wilt de gemeente Brunssum de afname van het alcoholgebruik en de schadelijke gevolgen van het alcoholgebruik bij jongeren onder de 18 jaar beperken.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

De Raad voornoemd,

Voorzitter

griffier

4 van 4

1 Raadsvoorstel 29 (bijlage) Preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol Zuid-Limburg 2021-2024.docx

Preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol Zuid-Limburg 2021-2024

Inhoud Inleiding..............................................................................................................3 1. Uitgangspunten van het plan .............................................................5 1.1 Integrale aanpak ..........................................................................................5 1.2 Regelgeving .................................................................................................6 1.3 Overige uitgangspunten ..............................................................................7 1.4 Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 ................................................................8

2. Ambities 2021-2024 ...............................................................................10 3. Evaluatie preventie- en handhavingsplan 2015-2019 ...........12 3.1 Resultaten ...................................................................................................12 3.2 Nalevingsonderzoeken 2015 en 2018 .........................................................12 3.3 Uitgevoerde activiteiten ...............................................................................13

4. Preventie: wat gaan we doen?..........................................................14 4.1 Algemeen ....................................................................................................14 4.2 De rol van alcoholverstrekkers, ouders en onderwijs ..................................15 4.2.1 De rol van alcoholverstrekkers .................................................................15 4.2.2 De rol van ouders .....................................................................................16 4.2.3 De rol van het onderwijs ...........................................................................17 4.3 Vroegsignalering ..........................................................................................18 4.4 Financiën .....................................................................................................19

5. Handhaving: wat gaan we doen? ....................................................20 6. Doelstellingen, monitoring en evaluatie ........................................22

6.1 Inleiding .......................................................................................................22 6.2 Doelstellingen 2024 .....................................................................................22 6.3 Monitoring ....................................................................................................23 6.4 Evaluatie ......................................................................................................23

Bijlagen 1. 2. 3. 4.

24

Nalevingsonderzoek 2018 Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 Evaluatie preventie- en handhavingsplan 2015-2019 Locaties waar alcohol elke maand of vaker wordt gebruikt 12 t/m 16 jarigen

Pagina 2 van 29

Inleiding Waarom een preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol? De Zuid-Limburgse gemeenten vinden het belangrijk om de gezondheid van hun inwoners te verbeteren door ‘gezond leven’ te stimuleren en te faciliteren. Dit hebben de Zuid-Limburgse gemeenten vastgelegd in hun Regionale gezondheidsbeleid 2020-2023 “Zuid springt eruit! Zuid-Limburg zet nieuwe trend in gezondheid”. Het preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol draagt bij aan het realiseren van deze ambitie. Daarnaast is het plan een wettelijke verplichting. De gemeenteraad dient iedere 4 jaar een preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol vast te stellen. Dit plan geeft aan welke maatregelen de gemeente gaat nemen om het alcoholgebruik, met name onder jongeren, te beperken. Dit is bepaald in de Drank- en Horecawet (artikel 43a). Het preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol moet in beginsel gelijktijdig met de lokale nota gezondheidsbeleid worden vastgesteld. Hiermee wil de wetgever stimuleren dat gemeenten bij alcoholpreventie de verbinding maken tussen de beleidsterreinen Volksgezondheid (voorlichting en bewustwording) en Openbare Orde en Veiligheid (beleid en handhaving). Eind 2019 is de gezondheidsmonitor jeugd afgenomen. De cijfers van deze gezondheidsmonitor zijn eind juni officieel bekend gemaakt.

Daarom is met het opstellen van het preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol Zuid-Limburg 2021-2024 gewacht totdat de resultaten van deze gezondheidsmonitor bekend waren. Onderliggend plan is een vervolg op het eerder vastgestelde Preventie- en Handhavingsplan Jeugd, Alcohol en Omgeving 2015-2019. De geldigheidsduur hiervan is inmiddels verlopen. De beleidsplannen werden destijds op regionaal niveau (Zuid-Limburg) opgesteld maar op subregionaal (Maastricht-Heuvelland, Parkstad en Westelijke Mijnstreek) door de afzonderlijke raden gelijktijdig vastgesteld. Er is nu ten behoeve van het nieuwe plan voor gekozen om dit op Zuid-Limburgs niveau op te stellen en in iedere gemeenteraad te laten vaststellen.

Waarom een preventie en handhavingsplan jeugd en alcohol op Zuid-Limburgse schaal? Er is nog steeds een grote groep jongeren, die start met drinken vóór hun 18e. Jongeren zijn in de groei en alcoholgebruik beïnvloedt de fysieke en mentale ontwikkeling negatief. Alcohol vermindert schoolprestaties en maakt jongeren kwetsbaar voor ongewenste ervaringen zoals bijvoorbeeld (seksueel) geweld. Hoe vroeger jongeren beginnen met drinken, hoe meer risico zij op latere leeftijd lopen om zelf problematisch te gaan drinken of verslaafd te raken. Dit is ook een belangrijke reden waarom NIX18 is ontstaan. Daarnaast is NIX18 ook ontstaan voor het terugdringen van alcoholintoxicaties op jonge leeftijd.

Pagina 3 van 29

Het blijft belangrijk dat we ons ervoor inspannen dat jongeren alcoholgebruik uitstellen tot hun 18e jaar. Het wijzigen van een norm kost tijd. We zijn op de goede weg, maar zullen ons moeten blijven inzetten. Jongeren, met name in de categorie tot 18 jaar, bewegen zich in het uitgangsleven op Zuid-Limburgse schaal. Dan is het van belang om op dit niveau een gezamenlijke en gelijke aanpak te hebben. Tevens heeft deze regionale aanpak het voordeel van krachtenbundeling.

Hoe is dit preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol tot stand gekomen? Dit plan is tot stand gekomen in samenwerking met onze partners, zoals GGD Zuid Limburg, Mondriaan GGZ en Halt. Zij hebben de ervaring en kennis van de dagelijkse praktijk. Ambtenaren met uiteenlopende werkgebieden van de 16 Zuid-Limburgse gemeenten hebben dit plan samen opgesteld. Om de verbinding te leggen tussen preventie taken vanuit het gezondheids- en jeugdbeleid en taken vanuit het toezicht en handhavingsbeleid hebben diverse ambtenaren een bijdrage geleverd aan dit plan. Denk hierbij aan werkgebieden zoals het gezondheidsbeleid, het jeugdbeleid maar ook aan toezicht en handhaving. Afgesproken is om gedurende de beleidsperiode periodiek bij elkaar te komen om ervaringen uit te wisselen en zo nodig bij te sturen.

Pagina 4 van 29

1. Uitgangspunten van het plan 1.1 Integrale aanpak Alcoholgebruik en problemen door alcoholgebruik zijn altijd het resultaat van een combinatie van factoren. De persoon, zijn sociale omgeving, de beschikbaarheid van alcohol en het overheidsbeleid vormen samen een systeem, dat uiteindelijk het gedrag van de gebruiker bepaalt. Alcoholpreventie moet niet alleen op de jongere gericht zijn, maar ook op de sociale omgeving. Onder andere ouders, scholen, (sport-) verenigingen en alcoholverstrekkers moeten in de aanpak worden betrokken. Als uitgangspunt hanteren we, net als de afgelopen jaren, het preventiemodel van Reynolds (2003). De kern van effectief alcoholbeleid ligt in de samenhang tussen een drietal beleidspijlers: regelgeving, educatie en handhaving. Onderstaande figuur maakt het preventiemodel inzichtelijk. In de overlap van de drie pijlers zien we het integrale preventiebeleid terug.

Figuur: Preventiemodel Reynolds (integraal beleidsmodel voor effectief lokaal alcoholbeleid, Reynolds, 2003)

Naast het inzetten op de drie pijlers is het belangrijk om alcoholproblemen zo vroeg mogelijk te herkennen (vroegsignalering). Aanvullend daarop moet de juiste ondersteuning en advisering worden geboden. Met Halt en Mondriaan is overleg over inhoud vroegsignalering en opvolging daarvan. Mondriaan heeft een Preventieprogramma Vroegsignalering Alcohol en andere drugs (PVA). Het PVA is ontwikkeld om problematisch gebruik van alcohol en andere drugs eerder te signaleren. PVA ondersteunt iedereen die zorg verleent binnen de eerste- en tweede lijn.

Pagina 5 van 29

1.2 Regelgeving De Drank- en Horecawet (DHW) is het belangrijkste wettelijke kader voor preventief lokaal alcoholbeleid. Hierin is bepaald dat de gemeente iedere 4 jaar een preventie- en handhavingsplan alcohol moet vaststellen (artikel 43a). In diverse Nederlandse wetten zijn taken vastgelegd, die raakvlakken hebben met alcoholbeleid. Gemeenten zijn bijvoorbeeld vanuit de Wet publieke gezondheid (Wpg) onder meer verantwoordelijk voor het lokale gezondheidsbeleid. Ook in de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 en de Jeugdwet zijn taken vastgelegd, die raakvlakken hebben met alcoholbeleid: voorkomen van problemen, tijdig signaleren van problemen en vroegtijdige inzet van zorg en hulp om zwaardere vormen van maatschappelijke ondersteuning of jeugdhulp te voorkomen. Dit legitimeert preventief alcoholbeleid. Het preventie- en handhavingsplan bevat de hoofdzaken van het alcoholpreventiebeleid en van de handhaving van de wet. Het preventiebeleid is met name gericht op jongeren en hun ouders. In het plan wordt in ieder geval aangegeven: a. de doelstellingen van het preventie- en handhavingsbeleid alcohol; b. de te ondernemen acties om alcoholgebruik, met name onder jongeren, te voorkomen; c. de wijze waarop het handhavingsbeleid wordt uitgevoerd en welke handhavingsacties in de periode 2021-2024 worden ondernomen en d.

de resultaten die in de periode 2021-2024 minimaal dienen te worden behaald.

Evaluatie Drank- en Horecawet (DHW) De DHW is in 2013 en 2014 ingrijpend gewijzigd. Een belangrijke wijziging was de verhoging van de leeftijdsgrens voor alcoholhoudende drank van 16 naar 18 jaar. In 2016 is de DHW geëvalueerd (Kamerbrief 16 december 2016). Hierbij is gebruik gemaakt van diverse onderzoeken en zijn gesprekken gevoerd met betrokken partijen in het veld (onder andere burgemeesters en GGD’en). Enkele belangrijke conclusies daaruit zijn: 1. Steeds meer Nederlanders vinden het normaal dat jongeren niet roken en drinken voor hun 18e. Meer ouders en kinderen maken de NIX18 afspraak. 2. Jongeren beginnen ten opzichte van 2006 op latere leeftijd met drinken, er zijn minder jongeren die alcohol drinken en ze zijn minder vaak dronken. 3. Het grootste deel van de totale alcoholconsumptie door drinkende jongeren (1323 jaar) vindt plaats in de thuissituatie. Wanneer jongeren drinken, krijgen ze deze alcohol vaak van ouders en vrienden. Zo krijgt een kwart van de scholieren die alcohol drinkt dit in de thuissituatie.

Pagina 6 van 29

4. Er is nog steeds een grote groep jongeren, die start met drinken voor hun 18e. Van alle leerlingen van 12 tot en met 16 jaar in het voortgezet onderwijs (VO) heeft 45% ooit alcohol gedronken. 5. De landelijke naleving van de leeftijdsgrens alcohol door verstrekkers is in 2016 verbeterd ten opzichte van 2015 van 21,5% naar 35,8%. Op Zuid-Limburgs niveau is de naleving in 2018 verbeterd ten opzichte van 2015 van 21,6% naar 31,0%, echter lager dan de landelijke cijfers.

Trimbos heeft het Peilstationsonderzoek in 2019 gedaan. Hieruit bleek dat: > 47% van alle scholieren van 12 t/m 16 jaar ooit alcohol heeft gedronken, ruim een kwart (26%) deed dit in de afgelopen maand en een vijfde (19%) heeft de afgelopen maand vijf glazen of meer bij één gelegenheid gedronken. Daarbij zijn er nauwelijks verschillen tussen jongens en meisjes; > Alcoholgebruik vindt voornamelijk plaats bij anderen thuis, in een discotheek/club of thuis; > Bij jongens is bier het meest populair (32%), bij meisjes zowel bier als wijn (beide 15%); > De geleidelijke daling van het alcoholgebruik tussen 2003 en 2015 lijkt tot stilstand te zijn gekomen. Het percentage alcoholgebruik ooit in het leven, in de afgelopen maand en binge drinken blijven tussen 2015 en 2019 vrijwel onveranderd.

Het voorgaande laat zien dat we in Nederland op de goede weg zijn, maar we zijn er nog niet. Er is nog steeds een grote groep jongeren die start met drinken voor hun 18e. Daarom is het belangrijk te blijven inzetten op de sociale norm ‘geen alcohol onder de 18’. Vanuit de landelijke overheid zal binnen de NIX18-campagne nog meer worden ingezet op de rol van ouders en bewustwording en feitelijke kennis over de schadelijke effecten van alcoholgebruik. Dit vooral gezien het feit dat met name in de thuissituatie het grootste deel van de alcoholconsumptie plaatsvindt.

1.3 Overige uitgangspunten Nationaal preventieakkoord In het Regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst; regeerakkoord 2017-2021’ is aangekondigd, dat het kabinet een nationaal preventieakkoord wil sluiten met onder andere gemeenten, (sport)verenigingen en maatschappelijke organisaties. Dit preventieakkoord, dat inzet op het terugdringen van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik, is in november 2018 afgesloten.

Regionale nota gezondheidsbeleid ‘Zuid springt eruit’ Het regionale gezondheidsbeleid 2020-2023 legt de focus op de jeugd en de trendbreuk om de jarenlange intergenerationele achterstanden te breken. De 16 Zuid-Limburgse gemeenten plus hun ketenpartners werken hieraan intensief samen. Alle Zuid-Limburgse gemeenteraden hebben deze nota eind 2019 vastgesteld. Het preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol Zuid-Limburg 2021-2024 vormt onderdeel van dit regionale gezondheidsbeleid. Dit tweeluik kan niet los

Pagina 7 van 29

van elkaar worden gezien en beïnvloedt elkaar. In hoofdstuk 4 wordt dit toegelicht.

Inclusief beleid Het preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol sluit aan bij de richtlijnen voor inclusief beleid. Inclusief beleid is een manier van denken en werken, waarin op alle beleidsterreinen zowel maatregelen worden getroffen die algemeen van aard zijn als maatregelen die specifiek de zelfredzaamheid van bepaalde doelgroepen stimuleren. In het preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol ligt de focus op alle Zuid-Limburgse jongeren en hun opvoeders, omdat daarbij de meeste gezondheidswinst valt te behalen. Echter, daarnaast is er ook aandacht voor de volwassenen en zal, indien daar behoefte aan is, ook hierop preventief worden ingezet binnen de financiële mogelijkheden.

1.4 Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 In de periode van 16 september tot 20 december 2019 heeft de GGD Zuid-Limburg de Gezondheidsmonitor Jeugd uitgevoerd. Een groot onderzoek onder leerlingen van de klassen 2 en 4 van het VO in de regio Zuid-Limburg. De leerlingen werden uitgenodigd om een vragenlijst in te vullen over gezondheid, leefstijl, vrije tijd en school. Het doel van dit onderzoek is inzicht krijgen in de gezondheidssituatie van jongeren in ZuidLimburg. De Gezondheidsmonitor Jeugd wordt eens in de vier jaar uitgevoerd door alle GGD-en in Nederland. De onderzoeksresultaten worden gebruikt om scholen, gemeenten en de overheid te adviseren over (lokaal) jeugdgezondheidsbeleid. De resultaten zijn per gemeente zichtbaar via www.gezondheidsatlaszl.nl. Daarnaast ontvangen de deelnemende scholen een rapportage met de onderzoeksgegevens van de eigen leerlingen. Dit onderzoek is dus zeer up to date en geeft met name cijfers over onze eigen regio. Resultaten uit het onderzoek laten onderstaand beeld zien: Alcoholgebruik bij jongeren neemt af De laatste cijfers laten een dalende trend zien in het recente alcoholgebruik van jongeren tussen 13 en 16 jaar. In de periode tussen 2005 en 2019 is het percentage gedaald van 58% naar 28%. Bij de groep dertienjarigen die recent gedronken heeft, is er een daling van 40% naar 13%. Bij zestienjarigen is recent drinken gedaald van 76% naar 42%.

Bij binge-drinken is deze daling ook zichtbaar. Tussen 2005 en 2019 is een daling te zien van 18% naar iets minder dan 8% onder dertienjarigen en van 57% naar 31% onder zestienjarigen. Binge drinken wil zeggen het drinken van minstens 4 (vrouwen) of 5 (mannen) glazen alcohol tijdens 1 enkele gelegenheid. Oudere leerlingen zijn vaker dronken of aangeschoten geweest dan jongere leerlingen (23% vs. 3%). Tussen jongens en meisjes is weinig verschil in alcoholgebruik. De invoering in 2014 van NIX18 (Drank- en Horecawet), waarbij het doel was te zorgen dat minder jongeren zouden gaan drinken en het aantal jonge binge-drinkers en comadrinkers zou afnemen, lijkt zijn effect te hebben.

Pagina 8 van 29

regelmatig alcohol gebruik jongeren 13-16 jaar 2005-2019 100% 80% 60% 40% 20% 0%

2005

2009

2013

2e klas

4e klas

2015

2019

totaal 2e en 4e klas

Risicogedrag bij jongeren start op iets latere leeftijd In de tienerjaren neemt risicogedrag, waaronder alcohol drinken, bij jongeren toe. Jongeren krijgen in deze levensfase steeds meer autonomie en keuzemogelijkheden. Maar ze kunnen de gevolgen van hun gedragingen niet altijd goed inschatten. Sinds 2005 is de gemiddelde leeftijd waarop jongeren zich risicovol beginnen te gedragen qua alcoholgebruik licht gestegen. Anno 2019 zijn ze gemiddeld 1 jaar ouder als ze starten met alcohol drinken (gemiddeld op 12,9 jarige leeftijd). In vergelijking met meisjes vertonen jongens op iets jongere leeftijd risicogedrag. Qua onderwijsniveau is er vrijwel geen verschil in leeftijd waarop jongeren risicogedrag beginnen te vertonen. Alcoholverstrekking vaak via sociale omgeving Waarom drinken jongeren? Een vraag die niet te beantwoorden is door één factor aan te wijzen die alcoholgebruik volledig verklaart. Het drinken van alcohol is niet alleen een persoonlijke keuze maar het is ook een kwestie van gewoontegedrag in een sociaal- culturele context. Daarbij wordt alcoholgebruik sterk beïnvloed door aanbod en beschikbaarheid en andere economische factoren. De meeste jongeren (45%) komen aan alcohol via familie en/of vrienden (sociale beschikbaarheid). Een beperkte groep jongeren (14%) koopt zelf alcohol (commerciële beschikbaarheid).

Tussen 2013-2015 was er een toename in de commerciële beschikbaarheid en de sociale beschikbaarheid, deze is nu weer licht afgenomen. Mogelijk dat de coronamaatregelen een positief effect hebben op de commerciële beschikbaarheid van alcohol in de toekomst. Jongeren maken afspraken met ouders over NIX18 Het is bekend dat de omgeving, waaronder de ouders, een belangrijke rol speelt in het alcoholgebruik van jongeren. Daarom wordt de rol van ouders in het gunstig beïnvloeden van het alcoholgebruik steeds meer benadrukt in diverse campagnes en preventieactiviteiten, zoals NIX18. Zowel de opvoedstijl als het stellen van regels aan het alcoholgebruik zijn hierbij van belang. Ouders stellen vaker regels op voor het drinken van alcohol en zijn minder tolerant geworden over het drinken van alcohol door hun kinderen. 1 op de 3 jongeren heeft met de ouders een afspraak over de startleeftijd. 1 op de 5 jongeren heeft met ouders afspraken over NIX18. Voor alle percentages zie bijlage 2.

Pagina 9 van 29

2. Ambities 2021-2024 In de DHW wordt met name de preventie van alcoholgebruik onder jongeren benoemd. De schade voor de gezondheid is voor deze groep het grootst. Het preventie- en handhavingsplan alcohol 2015-2019 omvatte verschillende ambities. Deze waren gericht op het stimuleren van het laten opgroeien van jongeren op een gezonde en zo veilig mogelijke wijze dat hun talenten zo optimaal mogelijk tot ontwikkeling kunnen komen. Daarbij was het doel en de uitgangspunten om deze doelstelling te halen, het volgende: Doel: Afname alcoholgebruik en de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik onder de 18 jaar. De uitgangspunten bij het nastreven van de doelstelling zijn destijds als volgt geformuleerd: 1. In de eerste plaats wordt gestreefd naar bewustwording bij jongeren, hun opvoeders en verkoopkanalen van alcohol. 2. Wanneer de beschikbaarheid van alcohol voor jeugd onder de 18 afneemt, neemt ook hun alcoholgebruik af. 3. Handhavingsmaatregelen zijn aanvullend op preventiemaatregelen. 4. De gemeenten en haar bestuur dragen in haar communicatie naar buiten dezelfde boodschap uit, namelijk: o

Beslist geen alcohol voor jeugd onder de 18

o

Er zijn alternatieven voor alcohol (b.v. fris of alcoholvrije drankjes)

o

Te veel alcohol heeft een negatieve invloed op de ontwikkeling van jeugdigen.

De focus lag in het vorige plan op het eerste uitgangspunt. Door hier stevig op in te zetten, zal dit op termijn zijn vruchten afwerpen op het terugdringen van het overmatig alcoholgebruik door jongeren vanaf 18 jaar, was en is de heersende opvatting. Bij deze ambitie en uitgangspunten gaat het om het stimuleren van een verandering van houding en gedrag ten aanzien van alcohol bij jongeren zelf, bij ouders/opvoeders en bij hun omgeving, zodat zij gezonde en veilige keuzes over alcohol kunnen maken. Willen we hierbij echt impact maken, dan moeten we een lange termijn gedragsverandering nastreven. Dit vraagt om een lange adem en dus om een lange termijn ambitie. Daarom worden de doelstelling en de uitgangspunten uit het preventie- en handhavingsplan 2015-2019 zoals hierboven benoemd doorgetrokken naar 2024. Dit sluit aan bij het regionale gezondheidsbeleid. Hoewel de focus ligt op jongeren, sluiten we onze ogen niet voor overmatig alcoholgebruik door volwassenen. Daar waar zich kansen voordoen om preventief volwassenen (en hun eventuele omgeving) te informeren over de schadelijkheid van alcohol zullen gemeenten die uiteraard benutten binnen hun gezondheids- en preventiebeleid. Een voorbeeld hiervan zijn de ‘vroeg signalering’-trainingen, die door Mondriaan aangeboden worden aan instellingen, die zorg bieden aan ouderen.

Maar denk ook aan Moti55+ een geïndiceerd preventief aanbod voor 55+-ers die door de POH-GGZ of huisarts verwezen worden bij vermoedens van problematisch alcoholgebruik. Pagina 10 van 29

Maar ook bij IKPAS wordt de oudere doelgroep mee aangesproken. 1 maand geen alcohol drinken en diverse nieuwsbrieven over alcohol en gezondheid worden verspreid. Zeer effectieve interventies als het gaat om bewustwording, norm besef en eventueel gedragsverandering. Voor ouders zijn er informatiebijeenkomsten zoals bijvoorbeeld: “Help, mijn kind gaat uit.”

Pagina 11 van 29

3. Evaluatie preventie- en handhavingsplan 2015-2019 3.1 Resultaten Het preventie- en handhavingsplan 2015-2019 bevatte concrete – te behalen – resultaten voor wat betreft alcoholgebruik door jongeren. De doelstellingen waren gebaseerd op de resultaten van de jongerenmonitor 2013 die via de GGD ZuidLimburg is afgenomen. In 2019 is de Gezondheidsmonitor Jeugd in ZuidLimburg door de GGD Zuid-Limburg opnieuw afgenomen. De informatie uit eerdere monitors kunnen we vergelijken met de informatie uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 (zie bijlage 2). Uit de vergelijking van de monitors valt te concluderen dat een flinke daling zichtbaar is zowel wat betreft het ooit drinken van alcohol, het Binge drinken, als ook de houding van ouders die toestaan dat hun kinderen thuis alcohol drinken. Met betrekking tot de startleeftijd om het eerste glas alcohol te nuttigen laten de resultaten uit de monitor van 2019 zien dat deze gestegen is van 11,2 in 2013 naar 12,8 in 2019 . Dit is een stap in de goede richting. De genoemde doelstelling van 14 jaar is echter nog niet gehaald. Voor de beschrijving van de doelstellingen en de percentages zie bijlage 3.

3.2 Nalevingsonderzoeken 2015 – 2018 Mysteryshoppers Om te kunnen beoordelen of en in hoeverre de alcoholverstrekkers de wettelijke eisen voor alcoholverstrekking naleven, zijn in 2015 en 2018 nalevingsonderzoeken uitgevoerd. De Universiteit van Twente heeft deze onderzoeken uitgevoerd met 20 minderjarige mysteryshoppers. Zij hebben bij bijna 500 verkooppunten in Zuid-Limburg een alcoholaankooppoging gedaan. Hierbij werd gewerkt volgens een vooraf geoefend onderzoeksprotocol. De resultaten van het onderzoek wijzen uit dat op regionaal niveau de naleving in 2018 is verbeterd ten opzichte van 2015. Zo werd in 2018 in 50,4% van de gevallen gevraagd om een ID-bewijs. In 2015 was dat nog maar in 31,3% van de gevallen. Ook de naleving bleek verbeterd. In 2015 was de naleving van de wet 21,6%. In 2018 was dit gestegen tot 31,0%. Met het nalevingspercentage wordt bedoeld hoeveel procent van het aantal verkooppunten zich tijdens het onderzoek hield aan de wetgeving en dus geen alcohol verkocht aan de minderjarige mysteryshoppers. Uit de lokale gegevens blijkt echter dat er grote verschillen zijn in naleving tussen de kleine en de grote(re) gemeenten. Over het algemeen liggen de nalevingspercentages in de kleine gemeenten lager.

Pagina 12 van 29

In onderstaande tabellen staan de cijfers per branche (onderzoek 2015).

Supermarkten Slijterijen Cafetaria’s Horeca Sportkantines Totaal

Aankopen 119 38 98 140 72 467

ID-vraag (%) 93 (78%) 15 (40%) 16 (16%) 11 (8%) 11 (15%) 146 (31,3%)

Naleving (%) 66 (56%) 10 (26%) 7 (7%) 8 (6%) 10 (14%) 101 (21,6)

In onderstaande tabellen staan de cijfers per branche (onderzoek 2018). Supermarkten Slijterijen Cafetaria’s Horeca Sportkantines Totaal

Aankopen 118 41 96 147 76 478

ID-vraag (%) 83 (70%) 34 (83%) 44 (46%) 55 (37%) 25 (33%) 241 (50,4%)

Naleving (%) 59 (50%) 23 (56%) 15 (16%) 36 (25%) 15 (20%) 148 (31,0)

3.3 Uitgevoerde activiteiten Om bij te dragen aan de doelstellingen uit het preventie- en handhavingsplan 2015-2019 zijn de afgelopen jaren diverse activiteiten uitgevoerd. Deze activiteiten zijn veelal in samenwerking met partners, zoals Mondriaan GGZ, GGD ZL, Halt en de politie, uitgevoerd. Zo worden er blaastesten gehouden en is Halt bij grote evenementen (Carnaval e.d.) zichtbaar aanwezig.

Conclusie evaluatie preventie- en handhavingsplan 2015-2019 Alcoholgebruik: Het gebruik van alcohol is de afgelopen 10 jaar flink gedaald. In 2009 dronk nog 26,7% van het aantal jongeren in de 2de klas van het voortgezet onderwijs de afgelopen 4 weken alcohol. In 2019 is dat 12,6%. Bij de jongeren in de 4de klas van het voortgezet onderwijs is dit gedaald van 66,9% in 2009 naar 42,0% in 2019. Naleving door verstrekkers: De naleving van de leeftijdsgrens van 18 jaar (zoals wordt voorgeschreven in artikel 20 DHW) is verbeterd. Het gemiddelde nalevingspercentage voor ZuidLimburg bedroeg in 2015 namelijk 21,6% en in 2018 31%. Er valt echter nog voldoende resultaat te boeken, zeker omdat het nalevingspercentage in de kleine gemeenten achterblijft bij het nalevingpercentage in de grote(re) gemeenten. Alcohol is nog te gemakkelijk verkrijgbaar voor jongeren onder de 18 jaar, met name in de cafetaria’s en in de sportkantines.

Pagina 13 van 29

4. Preventie: wat gaan we doen? 4.1 Algemeen In overleg met partners wordt gekeken welke activiteiten voor alcoholpreventie ondernomen kunnen worden. Een integrale aanpak is hierbij het uitgangspunt. Daarnaast wordt aangesloten bij de behoeften van de jongeren en hun omgeving en is oog voor regionale en landelijke initiatieven. Samen met onze partners kunnen we een groter draagvlak en bereik creëren. Er moet breder gedacht worden dan alleen de interventies specifiek gericht op alcoholpreventie. Ook andere preventieprogramma’s kunnen hieraan namelijk bijdragen, zoals preventieprogramma’s gericht op gezond gewicht en mentale weerbaarheid. Daarbij zijn er nu al veel gecombineerde programma’s voor alcohol, drugs en game verslaving. Dit laatste mede uit efficiencyoogpunt.

Preventieprogramma’s Zoals eerder al aangegeven is eind 2019 het Regionale gezondheidsbeleid 20202023 “Zuid springt Eruit!” door de gemeenteraden in Zuid-Limburg vastgesteld. De nadruk in het gezondheidsbeleid ligt op jongeren. Het ligt daarbij voor de hand dat een van de onderdelen en speerpunten van beleid het gezond en weerbaar maken van jongeren is. Jongeren, die mentaal weerbaar zijn, geven in het dagelijkse leven hun grenzen aan, maken hun wensen duidelijk kenbaar en respecteren daarbij de grenzen van anderen. Mentaal weerbare jongeren zijn in staat om gezonde keuzes te maken wat betreft hun leefstijl. Zij beschikken over de vaardigheden om verleidingen uit het dagelijkse leven (zoals het nuttigen van alcohol, het gebruik van drugs, gamen en onveilige seks) te weerstaan. Uit onderzoek is gebleken dat de effectiviteit van alcoholpreventie afhankelijk is van de leeftijdsfase waarin de jeugd zich bevindt (Onrust, Otten, Lammers & Smit, 2016, p. 54). Hierin worden 3 groepen onderscheiden: - de vroege adolescentie (11-13 jaar), - midden adolescentie (14-15 jaar) en - late adolescentie (16-17 jaar). Studenten (18-24 jaar) vormen een aparte doelgroep (Harreveld et al., 2018). Er is gebleken dat bij de vroege adolescentie universele preventie het meest geschikt is en bij de late adolescentie is selectieve preventie het meest effectief.

De midden adolescentie is een moeilijke fase met betrekking tot alcoholpreventie, al zijn er wel positieve effecten ontdekt bij omgevingspreventiestrategieën, die gericht zijn op zowel de ouders als de kinderen. Absoluut niet effectief bij zowel de vroege als midden adolescentie zijn interventies waarbij jeugd weerbaar wordt gemaakt tegen groepsdruk. Dit komt doordat dit niet strookt met de ontwikkelingen die de jongeren in de vroege adolescentie doormaken. In deze fase beginnen ze zich meer te conformeren naar hun leeftijdsgenoten. Het heeft dan geen zin om hen te adviseren om zich niet aan te passen aan hun leeftijdsgenoten. Het is voor deze leeftijdsgroep effectiever om een sociale norm te stellen die beschrijft dat het gros van hun leeftijdsgenoten niet drinkt en dat alcoholgebruik op die leeftijd niet normaal is (Onrust er al., 2016, p. 54). Een ander speerpunt is een actieve gezonde leefstijl. Hierbij wordt onder andere gestimuleerd dat er meer Zuid-Limburgse jongeren een gezond gewicht hebben (JOGG: Jongeren op Gezond Gewicht). De JOGG-aanpak richt zich op het Pagina 14 van 29

bevorderen van bewegen, sporten en gezonde voeding. Ook dit is preventie en draagt bij aan bewustwording met betrekking tot het gebruik van alcohol. Doordat de feiten over alcohol en gezondheid hierin worden besproken. Jongeren maken zelf niet direct die link.

Regiogemeenten Alcoholpreventie in een gemeente is maatwerk. De omstandigheden in iedere gemeente zijn anders, waarbij bepaalde interventies in de ene gemeente een succes zijn en in een andere gemeente niet aanslaan. De grootte van de gemeente en het wel of niet hebben van een centrumfunctie, spelen hier een rol. Gemeenten kunnen echter van elkaar leren en staan voor dezelfde uitdagingen. Daarom zal op het gebied van preventie regelmatig contact zijn met de regiogemeenten om ervaringen uit te wisselen, daarvan te leren en nieuwe ideeën op te doen. Met name zal gekeken worden welke programma’s de afgelopen jaren succesvol zijn gebleken en of deze ook in andere gemeenten van waarde zouden kunnen zijn. Mogelijk kunnen ook ervaringen elders in het land gebruikt worden om nieuwe programma’s in te zetten of om programma’s te vernieuwen.

Communicatie en NIX18 Via de (sociale) media wordt voorlichting gegeven op enkele kwetsbare momenten in het jaar. Een voorbeeld hiervan is carnaval. Dat is een geschikt moment om het verantwoord alcoholgebruik van jongeren onder de aandacht te brengen. Hierbij wordt zoveel als mogelijk aangesloten bij landelijke initiatieven, zoals de NIX18-campagnes. De NIX18-campagne is een initiatief van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en een aantal partners. Verder is er ook de campagne “Ik Pas”: 30/40 dagen geen alcohol waar steeds meer burgers aan meedoen.

Nationaal preventieakkoord Op 23 november 2019 heeft de minister het Nationaal preventieakkoord aan de kamer aangeboden. Alcoholgebruik is een thema in het Nationaal preventieakkoord. Het voorliggend preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol sluit daar op lokaal niveau op aan.

4.2 De rol van alcoholverstrekkers, ouders en onderwijs Eerder werd al uitgelegd dat preventieve activiteiten niet alleen op het individu gericht moeten zijn, maar ook op de sociale omgeving van de jongeren. Met name alcoholverstrekkers, ouders en onderwijs hebben invloed op het alcoholgedrag van jongeren. De preventieve activiteiten worden afgestemd op de behoeften van de jongeren en hun omgeving. Hierbij is dus sprake van maatwerk.

4.2.1 De rol van alcoholverstrekkers Onderdeel van het preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol is dat er op regionaal niveau afspraken worden gemaakt met supermarkten, horeca en sportverenigingen ten aanzien van verantwoord alcohol gebruik. Zij zullen allen op lokaal niveau worden benaderd met het verzoek mee te werken aan het tot stand komen van deze afspraken en de uitvoering daarvan. De afspraken gaan bijvoorbeeld over:

Pagina 15 van 29

-

Er vinden geen prijsacties bij sportverenigingen en horeca plaats (zoals b.v. happy hours); Barvrijwilligers zijn verplicht om een IVA-cursus (Instructie Verantwoord Alcohol schenken) te volgen en, Supermarkten houden toezicht en controle op de juiste wijze van verkoop van alcoholhoudende drank.

Ook in de nog op stellen preventieakkoorden kunnen hierover afspraken worden opgenomen. Er zijn in Zuid-Limburg al een paar gemeenten die preventiecoalities met CZ hebben afgesloten. Het preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol kan hierin worden opgenomen. Indien daaraan behoefte is, worden de alcoholverstrekkers ondersteund bij de uitvoering van de afspraken. Met name sportverenigingen, waarbij meestal sprake is van vrijwilligers die achter de bar staan, hebben hierbij de aandacht. We overleggen met de sportverenigingen om te achterhalen waar hun behoefte zit en of de bestaande programma’s zoals IVA hierin voldoende voorzien.

4.2.2 De rol van ouders Om een cultuuromslag te bereiken is het belangrijk de jongeren, maar vooral ook hun ouders te bereiken. Ouders hebben veel invloed op het drinkgedrag van jongeren. Het blijkt dat jongeren met name in de thuisomgeving het vaakst alcohol nuttigen. Dit blijkt onder andere uit de evaluatie van de Drank- en Horecawet. Jongeren gaan eerder buiten de deur drinken als er thuis gedronken mag worden. Vooral het uitstellen van de leeftijd waarop wordt begonnen met alcohol drinken, heeft een groot positief effect op het latere drinkgedrag. Bij ouders is het niet alleen belangrijk om kennis over de schadelijke effecten van alcohol over te dragen en te benadrukken hoe effectief hun eigen rol kan zijn. Het is ook belangrijk handvatten te bieden om grenzen te stellen en zaken bespreekbaar te maken met hun kind. Door op verschillende momenten en in verschillende settings ouders voorlichting te geven en te communiceren over verantwoord alcoholgebruik willen we de kennis en vaardigheden van ouders vergroten. Daarnaast is er online ook voldoende aan informatie hierover te vinden. Ook hierop kunnen ouders worden geattendeerd. Inzet hierop kan plaatsvinden binnen de bestaande programma’s als verslavingspreventie van Mondriaan en GIDS (Gezond in de Stad). Hier zou ook bekeken kunnen worden of er een aanvullende behoefte ligt.

Ouders blijken het lastig te vinden om hun kinderen hierin te “sturen”. Daarbij zijn er ouders waarvan het eigen alcoholgebruik contra productief werkt. Het nuttigen van alcohol om te ontspannen of voor de gezelligheid zit immers sterk verweven in onze samenleving. Mogelijk dat een programma waarbij combinatie wordt gelegd tussen eigen gebruik en gebruik kinderen extra effectief voor ouders en kind kunnen zijn.

Pagina 16 van 29

29-01-2016

Voorlichting Mondriaan besteedt via de inzet op verslavingspreventie onder andere ook aandacht voor alcoholproblematiek. Dat gebeurt op scholen en andere locaties waar jongeren bij elkaar komen en daar worden, waar mogelijk, ook ouders bij betrokken. Halt geeft eveneens voorlichting en ook in de repressieve aanpak van Halt zitten duidelijke elementen gericht op preventie en informatie. In alle gevallen worden ouders betrokken. Ook Team Fit (een onderdeel van JOGG) zet zich in voor een gezondere sport, onder andere door het voedingsaanbod in sportkantines en horeca-accommodaties gezonder te maken. Ook is er aandacht voor beleid op het gebied van roken en alcohol. Daarnaast vindt voorlichting aan ouders plaats via het onderwijs. Zie ‘De rol van het onderwijs’. Mogelijk kunnen ook wegen gezocht worden om ouders attent te maken op online informatiemateriaal. Handhaving Regelmatig vinden er controlerondes bij de horecagelegenheden plaats. Dit zijn basiscontroles horeca. De horecagelegenheden worden dan gecontroleerd op het nakomen van de voorschriften uit de vergunningen en natuurlijk de wet- en regelgeving. Hieronder valt onder andere de controle op handhaving op doorschenken bij dronkenschap. Daarnaast zijn er controles op het verstrekken van alcohol aan 18minners.

De horecagelegenheden die gecontroleerd worden zijn winkels, supermarkten, cafés, restaurants, paracommerciële instellingen (zoals sportkantines en gemeenschapshuizen).

4.2.3 De rol van het onderwijs GGD, Mondriaan en Halt kunnen scholen adviseren en ondersteunen bij een integrale aanpak van alcoholpreventie. De pijlers van een integrale aanpak zijn voorlichting (educatie), regelgeving en handhaving. Dit geldt eveneens voor het lokale welzijnswerk (jongerenwerk en opbouwwerk).

Educatie en voorlichting Scholen zijn een geschikte omgeving om tijdens reguliere lessen met kinderen in gesprek te gaan over alcohol (en drugs-) gebruik. Door middel van voorlichting op de middelbare scholen worden jongeren bewust gemaakt van de schadelijkheid van alcohol (en eventueel andere verslavende middelen, social media en gamen) en de rol van groepsdruk. Door kennis en weerbaarheid van jongeren te vergroten worden zij in staat gesteld om gezonde keuzes te maken, ook met betrekking tot alcohol. De Richtlijnen verslavingspreventie binnen het onderwijs geven een helder overzicht van welke activiteiten en preventieprogramma’s ingezet kunnen worden op scholen, per type onderwijs en per leeftijdsfase. Scholen bieden ook een ingang om ouders te bereiken. Bijvoorbeeld, door daar waar mogelijk aan te sluiten op bestaande ouderavonden, oriëntatieavonden of door ouders te informeren over en betrekken bij voorlichting, die hun kinderen op school krijgen.

Regelgeving en handhaving Onderwerpen, die hierbij aan de orde komen, zijn onder andere regels over alcoholgebruik en de handhaving daarvan bij schoolfeesten en excursies. In het

Pagina 17 van 29

kader van de gezonde en veilige schoolaanpak zijn GGD, Mondriaan en Halt hierover met de scholen in gesprek.

4.3 Vroegsignalering Het tijdig signaleren van (problematisch) alcoholgebruik is belangrijk om jongeren en ouders de juiste ondersteuning en advies te kunnen geven. Mensen in de omgeving van een jongere spelen een rol bij de signalering, te denken valt aan ouders en leerkrachten. Maar ook andere partijen vervullen hierin een rol.

GGD Zuid-Limburg Vroegsignalering vindt onder andere plaats via de periodieke gezondheidsonderzoeken van de GGD. Alle jongeren van 13 jaar worden uitgenodigd voor een gesprek met de jeugdverpleegkundige. Alcoholgebruik is daarin een onderwerp van gesprek. De jeugdarts van de GGD Zuid-Limburg is aanwezig bij de zorgknooppunten gesprekken op de VO-scholen. Als leraren/mentoren zorgen hebben over (het alcoholgebruik van) leerlingen, kan dit in deze overleggen worden besproken.