Document · PDF

Agendabundel

Raadsvergadering 22 juni 2021, gemeente Brunssum30.368 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Tabel 6 - Gewenste minimale ontwateringsdiepten bestaand gebied

Functie

Gewenste ontwateringsdiepte (maaiveld t.o.v. gemiddeld hoogste grondwaterstand) Bestaand gebied

Nieuwbouw

Woningen met kruipruimte*

0,5

Woningen zonder kruipruimte*

0,3

Tuinen/groenvoorzieningen*

0,5

Hoofdwegen **

0,7

1,0

Secundaire wegen en woonstraten **

0,7

Bedrijventerreinen**

0,7

* t.o.v. onderkant vloer; ** t.o.v. de kruin van de weg

Bescherming tegen grondwaterhinder of -overlast Bij optredende structurele grondwateroverlast, waarbij de particulier redelijkerwijs zelf niet in staat is om de problemen te verhelpen, treden wij als regisseur op om doelmatige oplossingen te zoeken om de overlast te verminderen.

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

27 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

Als de gewenste grondwaterstand wordt overschreden kan hinder of overlast optreden. Van structurele grondwateroverlast is pas sprake als de gewenste ontwateringsdiepte (Tabel 3) langdurig wordt overschreden en waarbij aantoonbaar negatieve gevolgen optreden als gevolg van deze afwijking. De termen structureel, nadelige gevolgen en doelmatig interpreteren we als volgt: •

Structureel: situatie waarbij de gewenste ontwateringsdiepte regelmatig (tenminste jaarlijks) wordt overschreden. In alle gevallen betreft het een omstandigheid - van een significante omvang (niet van individuele aard), - die voor een langere termijn geldt (tenminste 6 weken continu, stabiel of toenemend) - die geen incidentele situatie vormt (bijvoorbeeld na extreme neerslag). In niet-structurele gevallen laat de wet een normaal maatschappelijk risico bij de perceeleigenaar.

•

Nadelige gevolgen: gevolgen van een te hoge of te lage grondwaterstand die nadelig zijn voor de gebruiksmogelijkheden, volksgezondheidsproblemen en/of economische schade leiden. De verblijfruimten en ondergrondse bouwwerken dienen daarbij te voldoen aan de bouwregelgeving. Voor niet verblijfsruimten schrijft de bouwregelgeving geen waterdichtheid voor. Dit kan echter geen verplichting inhouden voor derden om de grondwaterstand te verlagen. De eigenaar dient het gebouw te verbeteren zodat het aan zijn eigen waterdichtheidseisen voldoet.

•

Doelmatig: in de doelmatigheidsafweging voor maatregelen tegen structurele grondwateroverlast worden de volgende aspecten meegenomen: - de kosten van de voorgenomen maatregel moet in verhouding staan tot de overlast/schade; - de voorgenomen maatregel leidt niet tot nieuwe knelpunten (wateroverlast of –onderlast) elders; - waar mogelijk worden maatregelen gecombineerd met andere werken in de openbare ruimte; - de kosten van de voorgenomen maatregel moeten passen binnen het geheel aan uitgaven van de gemeente aan de rioleringszorg.

Grondwatermaatregelen Zoals hiervoor beschreven beoordelen we eerst of er sprake is van structureel te hoge grondwaterstanden met aantoonbare nadelige gevolgen tot resultaat. Voor een zorgvuldige afhandeling onderzoeken we waar oplossingen voor de problemen kunnen liggen. Op basis van vergaarde informatie beoordelen we of er inderdaad sprake is van structurele grondwateroverlast, of maatregelen mogelijk en nodig zijn en zo ja wie verantwoordelijk is voor het treffen van maatregelen ter vermindering van de problemen. Onze regierol betekent niet dat we acties en/of maatregelen zelf moeten uitvoeren. We voeren alleen verbeteringsmaatregelen uit wanneer: • sprake is van structurele overlast veroorzaakt door afwijkende grondwaterstanden in openbaar gebied; • niet een andere partij (waterschap, provincie, particulier) verantwoordelijk is voor het probleem; • de mogelijke maatregel doelmatig is. Bij structurele problemen op zowel particulier als openbaar terrein streven wij naar een gezamenlijke en doelmatige oplossing. Bij werken in de openbare ruimte zoals het vervangen van oude riolering bepaalt de gemeente vooraf of dit ongewenste wijzigingen van de grondwaterstand tot gevolg kan hebben, en houdt hier rekening mee bij de uitvoering. (Grond)waterloket De wetgeving schrijft voor dat de burger bij de gemeente terecht moet kunnen met zijn grondwaterproblemen.

Wij zijn voor de inwoners en bedrijven het eerste aanspreekpunt voor alle waterzaken. Hiervoor hebben we als gemeenten een centraal punt, het (grond)waterloket ingericht.

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

28 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

4.3.4

Zorgplicht drinkwater

Wettelijke taak Artikel 2 Drinkwaterwet 1. Bestuursorganen dragen zorg voor de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening. 2. Bij de uitoefening van bevoegdheden en toepassing van wettelijke voorschriften door bestuursorganen geldt de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening als een dwingende reden van groot openbaar belang. Artikel 3 Drinkwaterwet De zorg, overeenkomstig deze wet en de daarop berustende bepalingen, voor een voldoende en duurzame uitvoering van de openbare drinkwatervoorziening binnen een distributiegebied berust bij de eigenaar van het drinkwaterbedrijf die bevoegd en, overeenkomstig artikel 8, verplicht is tot levering van drinkwater in dat gebied.

Overheden die (in)direct betrokken zijn bij de bescherming van drinkwater hebben een verantwoordelijkheid voor de invulling van de zorgplicht drinkwater. Deze zorgplicht is opgenomen in de Drinkwaterwet. De zorgplicht drinkwater geldt zowel voor de bescherming van bronnen van drinkwater als voor de infrastructuur. Strategie We brengen onze kennis en kunde in bij een eventuele gezamenlijke verkenning van mogelijke risico’s met betrekking tot de drinkwaterwinning.

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

29 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

WAT GAAN WE DOEN?

5.1

Regionaal uitvoeringsprogramma

Om te komen tot een klimaatbestendige regio Parkstad met gezond, schoon en voldoende oppervlaktewater is in het Integraal Waterplan een Actieprogramma vastgelegd. Voor de volgende onderwerpen zijn acties afgesproken, die verder zijn toegelicht in het Integraal Waterplan. • • • • • •

Klimaatadaptatie; Waterbewustwording; Gegevensbeheer; Operationeel beheer; Beleidsontwikkeling; Procesorganisatie.

Voor de onderstaande onderwerpen treedt de gemeente Brunssum in een roulerende rol met andere gemeenten in Parkstad op als trekker. •

•

Waterbewustwording We gaan de slag met een communicatiecampagne ’Waterbewust Parkstad’. Hiervoor stellen we een gezamenlijke communicatiestrategie op en één centrale boodschap en haken hierbij aan bij het online communicatieplatform www.waterklaar.nl en de watercampagne ‘Waterklaar’. We formeren een redactieteam met een jaarlijks roulerend voorzitterschap van twee gemeenten (tevens trekkers van het onderwerp). Subsidietrajecten Subsidieaanvragen voor water gerelateerde onderdelen richting provincie en rijk worden zoveel mogelijk gezamenlijk gecoördineerd.

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

30 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

5.2

Gemeentelijk uitvoeringsprogramma

Planvorming en onderzoek Plannen en onderzoek zijn onmisbare elementen in een doelmatig rioleringsbeheer. Zij geven richting aan de activiteiten en maatregelen die nodig zijn om de systemen goed te laten functioneren. Tijdens de planperiode reserveren we budget om plannen op te stellen en voeren we onderzoeken uit. Daarnaast hebben we een klimaatopgave waarvoor klimaatregelen genomen moeten worden. Deze klimaatmaatregelen en een bijhorend budget worden nader bepaald. In de planperiode nemen we het volgende budget op voor planvorming en onderzoek: Tabel 7. Uitvoeringsprogramma onderdeel Planvorming en Onderzoek. Planvorming

2020

2021

Adviesbureaus

€ 104.000

€56.000

Rioolinspecties

€25.000

€129.000

€81.000

Totaal

5.2.1

2022

2023

2024

Beheer en onderhoud

We stemmen de onderhoudsinspanningen af op het in stand houden en het goed laten functioneren van het systeem. Tijdens de planperiode voeren we de volgende beheer- en onderhoudsactiviteiten uit: Tabel 8. Uitvoeringsprogramma onderdeel Beheer en Onderhoud. Beheer en Onderhoud

2020

2021

2022

2023

2024

Onderhoud riolering

€97.721

Rioolreiniging

€46.000

Straatreiniging

€335.000

€ 478.721

Totaal

5.2.2

Uitvoeringsmaatregelen

Voor de instandhouding, verbetering en uitbreiding van het stedelijk watersysteem voeren we in de planperiode de volgende maatregelen uit: Tabel 9. Uitvoeringsprogramma onderdeel Maatregelen. Maatregelen

2020

2021

2022

2023

2024

Rioolvervanging

€1.046.288

€7.896

€1.054.184

€7.896

Rioolaansluitingen Totaal

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

€1.054.184

31 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

5.2.3

Overig

Voor een goed beheer van het stedelijk watersysteem hebben we te maken met verschillende ondersteunende activiteiten en bijkomende kosten, bijvoorbeeld energieverbruik, softwarekosten en communicatiemiddelen: Tabel 10. Uitvoeringsprogramma onderdeel Facilitair / Overig. Facilitair / Overig

2020

2021

2022

2023

2024

Overige kosten riool

€57.500

Bijdrage aan derden

€4.000

Energiekosten en overige

€13.699

Perceptiekosten BSGW

€113.000

Waterschapslasten

€55.000

€243.199

Totaal

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

32 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

WAT KOST DAT?

De vervangings-/renovatiewaarde van het stedelijk watersysteem in de gemeente Brunssum bedraagt ca. € 73 miljoen. Voor het beheer van dit systeem zijn goede mensen en financiële middelen nodig. In de aankomende planperiode geven we hieraan gemiddeld € 0,4 miljoen per jaar uit. Geld dat burgers en bedrijven via de rioolheffing bijeenbrengen. In dit hoofdstuk gaan we in op de benodigde personele en financiële middelen om invulling te geven aan goed en doelmatig rioleringsbeheer in Brunssum.

6.1

Personele middelen

Voor de uitvoering van de geplande activiteiten om aan onze ambities te voldoen beschikken we over personele middelen. Dit leidt tot loonkosten en doorbelastingen vanuit ondersteunende afdelingen die ten laste komen van de rioolheffing. Deze zijn weergegeven in Tabel 11. Tabel 11: Overzicht loonkosten en overhead. Vermelde bedragen zijn op prijspeil 2019

Activiteit

2020

2021

2022

2023

2024

Personeel

€ 401.039

Salaris WSp

€25.000

€ 358.961

€ 785.000

Overhead (112%) TOTAAL

6.2

Financiële middelen

In het kostenoverzicht (Bijlage E) maken we onderscheid in exploitatiekosten en investeringsuitgaven. Bij de exploitatiekosten gaat het om jaarlijkse uitgaven voor beheer- en onderhoudsactiviteiten die nodig zijn voor een goed en doelmatig rioleringsbeheer. De kosten van deze uitgaven worden toegeschreven aan het boekjaar waarin deze worden uitgegeven. De kosten voor beheer en onderhoud worden jaarlijks hoger door algemene prijsstijgingen, stijgingen van de lonen, vergroting van het areaal en uitbreiding van werkzaamheden als gevolg van de Wet gemeentelijke watertaken. Door efficiënter te werken kan de kostenstijging zoveel als mogelijk worden beperkt. Investeringsuitgaven bestaan uit vervangingsinvesteringen (bijvoorbeeld rioolvervanging) en verbeteringsinvesteringen (bijvoorbeeld buisvergroting of afkoppelmaatregelen). Investeringen zijn uitgaven voor zaken die meerdere jaren meegaan en vaak worden gekapitaliseerd. De jaarlijkse kosten die daaruit voortkomen, - de kapitaallasten - bestaan uit rente en afschrijvingen.

6.2.1

Huidige financiële situatie

De investeringsuitgaven worden direct afgeschreven. Nieuwe aanleg van riolering bij uitbreidingen financieren we vanuit de voorziening. Deze huidige wijze van duurzame financiering voorkomt een schuldenlast, iets wat minder gewenst is vanuit het oogpunt van duurzame financiering.

6.2.2

Uitgangspunten

Rente & inflatie • • •

De rente op nieuwe investeringen en boekwaarden bedraagt 1,0%. Deze rente wordt voor het eerst doorbelast aan het einde van het jaar van investering. Er vindt geen toerekening van rente plaats op positieve saldi van reserves en/of voorzieningen. Er vindt per jaar 1,5% indexatie van de uitgaven plaats (als gevolg van inflatie).

BTW •

Jaarlijks belasten we 21% BTW door aan de rioolheffing, op basis van directe kosten.

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

33 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

Investeringen • • •

Het vervangingsschema voor vrijvervalriolering rioolgemalen, drukriolering, persleidingen en randvoorzieningen hebben we bepaald op basis van jaar van aanleg theoretische levensduur gecorrigeerd met inspectie/kwaliteitsinformatie. De onderliggende kostenkengetallen zijn eigen kostenkengetallen. Voor alle investeringen vervangingsmaatregelen wordt vooraf gespaard; er vindt geen reguliere afschrijving plaats. Door synergie (bv. wijkgerichte aanpak) kan echter werk met gemaakt worden.

Voorzieningen • • • •

Het saldo van de Voorziening middelen derden riool (BBV 44.2), bedraagt per 1 januari 2019: € 65.324 Het saldo van de Spaarvoorziening riool (BBV 44.1d), bedraagt per 1 januari 2019: € 2.299.140 Het saldo van de voorziening(en) mag gedurende de gehele beschouwde periode niet negatief zijn; Er is geen maximum gesteld aan het saldo dat gedurende de beschouwde periode in de voorziening(en) wordt begroot.

Heffingseenheden • •

Het aantal equivalente heffingseenheden bedraagt per 1 januari 2019: 15.500. Omdat er meerdere tariefsklassen bestaan, hebben we gerekend met een fictief aantal heffingseenheden. Dit aantal is berekend door de totale inkomsten in het startjaar te delen door de werkelijke heffing. Het aantal equivalente heffingseenheden stijgt gedurende de beschouwde periode niet.

Rioolheffing • • • • •

De rioolheffing per equivalente heffingseenheid bedraagt in 2019 € 225,00. Dit komt overeen met de werkelijke rioolheffing voor de gebruikersklasse met een WOZ-waarde €30.000- €1.000.000 in 2019. De rioolheffing mag op begrotingsbasis maximaal kostendekkend zijn: de geraamde opbrengsten mogen de geraamde lasten niet overstijgen (Gemeentewet artikel 229b); Reserveren voor tariefsegalisatie en/of toekomstige vervangingsinvesteringen – door dotaties aan de voorziening(en) – is toegestaan; Reserveren enkel voor uitbreiding van het voorzieningenniveau is niet toegestaan; De opbrengsten van de rioolheffing mogen niet voor andere doeleinden dan voor het gemeentelijk rioolstelsel (inclusief grond- en hemelwatervoorzieningen) worden aangewend ofwel hebben een relatie met de verbrede watertaken;

De voorgaande uitgangspunten leiden tot het volgende uitgavenpatroon voor de gemeente Brunssum in de periode 2019 t/m 2088:

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

34 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

Figuur 6. Verwacht uitgavenpatroon Brunssum 2019 -2088 (prijspeil 2019)

6.2.3

Berekeningsresultaten

In de aankomende planperiode (met doorkijk t/m 2088) schrijven we investeringen af door spaarbedragen in mindering te brengen op investeringen. De geactiveerde (rest)investeringen leiden tot een boekwaarde. Uit de boekwaarde volgen kapitaallasten (rente- en afschrijvingslasten) voor een bepaalde duur. Bovendien leiden de resterende boekwaarden van in het verleden geactiveerde investeringen in de beschouwde periode nog tot kapitaallasten. Het boekwaardeverloop is weergegevens in Figuur 7.

Figuur 7. Verwacht boekwaardeverloop Brunssum 2019-2088 (prijspeil (2019)

Het uitgavenpatroon in Figuur 6 in combinatie met het boekwaardeverloop in Figuur 7 leiden tot het lastenpatroon zoals weergegeven in Figuur 8. Hierin zijn ook de totaal benodigde inkomsten weergegeven. Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

35 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

Figuur 8. Verwacht lastenpatroon Brunssum 2019 - 2088 (prijspeil 2019-2088)

De totaal benodigde inkomsten zijn in onderstaande grafiek vertaald naar de benodigde rioolheffing. Hierbij gaat het om het tarief voor de gebruikersklasse met een WOZ-waarde van €30,000- €1,000,000 in 2019.

Figuur 9. Benodigd heffingsverloop Brunssum 2019-2088 (prijspeil 2019)

Het overzicht in Tabel 12 drukt Figuur 9 voor de planperiode in getallen uit. De geplande rioolheffing blijft constant in de planperiode. Bij de interpretatie van de resultaten dient rekening te worden gehouden met de huidige, lage rentestand. Naast de renteontwikkelingen zijn er andere onzekerheden in de toekomst die de rioolheffing zullen beïnvloeden zoals kostenontwikkelingen van (bouw)materialen en ontwikkelingen rondom klimaatadaptatie. Om een kostendekkende rioolheffing te behouden, dient de in Figuur 9 en Tabel 12 weergegeven rioolheffing jaarlijks te worden geïndexeerd op basis van de optredende inflatie.

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

36 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

Tabel 12. Verwacht heffingsverloop gemeente Brunssum periode 2020 t/m 2024 (prijspeil 2019).

Jaar

Benodigde inkomsten Aantal (equivalente) uit rioolheffing heffingseenheden

Rioolheffing per eenheid

2020

€ 3.487.500

15.500

€ 225,00

2021

€ 3.487.500

15.500

€ 225,00

2022

€ 3.487.500

15.500

€ 225,00

2023

€ 3.487.500

15.500

€ 225,00

2024

€ 3.487.500

15.500

€ 225,00

Om lasten te egaliseren worden verschillen tussen totale baten en lasten verwerkt op de Voorziening middelen derden riool (art. 44.2 BBV). Daarnaast leiden spaarbedragen tot stortingen naar de Spaarvoorziening riool en de vervangingsinvesteringen tot onttrekkingen uit de Spaarvoorziening riool volgens BBV art. 44.1d. Het gecombineerde verwachte saldoverloop van beide voorzieningen is weergegeven in Figuur 10.

Figuur 10. Verwacht verloop voorzieningen gemeente Brunssum periode 2019-2088 (prijspeil 2019).

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

37 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

BIJLAGE A BEGRIPPEN EN DEFINITIES Aanbod op RWZI De totale hoeveelheid afvalwater die wordt aangeboden aan de RWZI. Afvalwaterakkoord Een akkoord tussen Waterschap en Gemeente. Het bevat afspraken over overnamepunten en afnamehoeveelheden. Daarnaast staat in het afvalwaterakkoord hoe partners omgaan met uitwisseling van (meet)gegevens, elkaar informeren in de situatie van groot onderhoud of calamiteiten, enzovoort. Afvloeiend hemelwater Neerslag die tot afstroming komt. Afkoppelen/niet-aankoppelen Het op de gemengde of vuilwaterriolering aangesloten afvoerend verhard oppervlak loskoppelen en aansluiten op een hemelwatervoorziening. Bij nieuwbouw: het niet aansluiten van afvoerend verhard oppervlak op een vuilwatersysteem. Afnamehoeveelheid De toegestane hoeveelheid regenwater dat op het overnamepunt wordt aangeboden. Afvalwater Al het water waarvan de houder zich - met het oog op de verwijdering daarvan - ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen. Afvalwatersysteem Het geheel van rioleringstechnische en zuiveringstechnische werken (waaronder riolering, gemalen, persleidingen, RWZI) Algemene regels De lozingen worden tegenwoordig hoofdzakelijk geregeld via algemene regels (AmvB’s). Uitgangspunt: de lozer mag niets doen waarvan hij kan verwachten dat het problemen oplevert voor het riool, de zuivering of het (water)milieu.

Basisrioleringsplan (BRP)/verbreed BRP Plan waarin de hydraulische afvoercapaciteit, de vuilemissie en het aanbod op de RWZI wordt getoetst voor de bestaande en toekomstige plansituatie (planhorizon ca. 10-15 jaar). Het plan bevat in de regel verbeteringsmaatregelen om in de toekomstige situatie te voldoen aan de wensen/eisen van gemeente en waterbeheerder. Bedrijfsafvalwater Afvalwater dat vrijkomt bij door de mens bedrijfsmatig of in een omvang alsof zij bedrijfsmatig was, ondernomen bedrijvigheid, dat geen huishoudelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater of grondwater is. Boorkernonderzoek Inspectiemethode waarbij door middel van een boring een kern uit de bovenkant van de rioolbuis wordt genomen en beproefd op sterkte. Buitenriolering Het geheel van rioleringsobjecten voor inzameling en transport van afvalwater dat zich buiten gebouwen bevindt. Het gaat hierbij om riolen, putten, kolken, perceel- en kolkaansluitleidingen, rioolgemalen, riooloverstorten, zinkers, randvoorzieningen etc. Classificatie Indeling van de toestandsaspecten riolering in schadeklassen.

Drukriolering

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

38 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

Een mechanisch rioleringssysteem waarbij het afvalwater via kleine pompjes en persleidingen wordt verpompt naar een ontvangstput. Drukriolering wordt vaak toegepast in het buitengebied. DWA-systeem Zie vuilwatersysteem. Gemeentelijk rioleringsplan (vGRP)/verbreed GRP Een strategische beleidsnota waarin op hoofdlijnen de visie van het gemeentebestuur voor de komende planperiode is neergelegd met betrekking tot aanleg en beheer van het rioleringssysteem. Het vGRP is een verplicht planinstrument volgens de Wet Milieubeheer (in de toekomst Omgevingswet). In een verbreed vGRP is het beleid mbt de zorgplichten grondwater en hemelwater concreet uitgewerkt. Gemengd rioolstelsel (GEM) Rioolstelsel waarbij afvalwater en regenwater door één buizenstelsel worden ingezameld en afgevoerd. Gescheiden rioolstelsel (GS) Rioolstelsel waarbij afvalwater en regenwater door afzonderlijke buizenstelsels worden ingezameld en afgevoerd. Het afvalwater wordt afgevoerd naar een RWZI, (een groot deel van) het regenwater wordt rechtstreeks afgevoerd naar het oppervlaktewater. Groene berging Verdiepte groenvoorziening voor de tijdelijke opvang van overtollig regenwater. Grondwater Spreekt voor zich, geen wettelijke definitie. Hemelwatersysteem Het geheel aan voorzieningen voor de gescheiden inzameling en transport van hemelwater.

Hoofdrioolgemaal Eindgemaal, meestal in beheer en eigendom van een waterbeheerder, via welke het afvalwater wordt getransporteerd naar een RWZI. Huishoudelijk afvalwater Afvalwater dat overwegend afkomstig is van menselijke stofwisseling en huishoudelijke werkzaamheden. Hydraulische afvoercapaciteit De capaciteit van een rioolstreng of rioleringssysteem om overtollig water af te voeren. IBA Systeem voor Individuele Behandeling van Afvalwater, met een dusdanig zuiveringsrendement dat het effluent zonder verdere (na)bewerking op oppervlaktewater of in de bodem mag worden geloosd. Industrieel afvalwater Afvalwater afkomstig van industrieën of bedrijven. Ingrijpmaatstaf Grenstoestand van een rioleringsobject waarbij ingrijpen noodzakelijk is en maatregelen moeten worden opgesteld. Inspecteren Het waarnemen, herkennen en beschrijven van de toestand van rioleringsobjecten. Microverontreiniging Verontreiniging die in een concentratie van een miljoenste gram of minder per liter of kilogram voorkomt en biologische effecten kan veroorzaken. Bijvoorbeeld: zware metalen PCB.'s, PAK.'s (organische microverontreinigingen), bestrijdingsmiddelen maar ook medicijnresten en hormoonstoffen.

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

39 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

Openbare riolering Het gedeelte van de buitenriolering in eigendom en beheer bij de overheid (in de meeste gevallen is dit de gemeente). Operationeel aanlegprogramma Beschrijving van op korte termijn aan te leggen riolering naar aard, omvang en tijdstip. Operationeel maatregelenprogramma Beschrijving van op korte termijn uit te voeren (beheer)maatregelen met betrekking tot onderhoud, reparatie, renovatie, vervanging en verbetering naar aard, omvang en tijdstip. Operationeel onderzoeksprogramma Beschrijving van de op korte termijn uit te voeren benodigde onderzoeken. Overlastfrequentie Het theoretisch gemiddeld aantal malen per jaar dat ernstige hinder of wateroverlast optreedt als gevolg van o.a. een gebrekkige hydraulische afvoercapaciteit. Overnamepunt Punt waar de overdracht plaatsvindt van het afvalwater uit de riolering aan het transportsysteem van het waterschap. Persleiding Een leiding waardoor rioolwater met gebruikmaking van één of meerdere pompen onder overdruk wordt afgevoerd. Randvoorziening Vloeistofdichte voorziening als onderdeel van het rioolstelsel met als het doel het afvangen van vuil en/of bergen van overtollig afvalwater. Dergelijke voorzieningen worden toegepast ter verbetering van de waterkwaliteit. Regenwaterriool Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van afstromend regenwater. Regenwatersysteem Zie "RWA-systeem".

Regenwateruitlaat Voorziening bedoeld voor de directe lozing van regenwater op oppervlaktewater of groene berging. Regenweerafvoer (rwa) Afvoer van huishoudelijk afvalwater vermengd met ingezameld hemelwater. Relinen Het inbrengen van een verstevigende constructie ter versterking van de buis. Meestal in de vorm van een in te brengen flexibele kous die door hete lucht, of water en/of licht uithardt en de buis duurzaam herstelt. Retentiebassin Een ruimte al of niet overdekt, voor het tijdelijk opslaan van overtollig regenwater. Riolering Het geheel van riolen, rioolputten en bijbehorende voorzieningen voor de inzameling en het transport van afvalwater. Rioleringsbeheer Zorg voor het goed functioneren van het rioleringssysteem. Rioolheffing

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

40 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

De belasting die inwoners en bedrijfsleven moeten betalen om gebruik te mogen maken van de riolering. De heffing kan uit een aansluitheffing en een afvoerheffing bestaan. De aansluitheffing wordt geheven wegens het hebben van een aansluiting op het gemeentelijk riool. De rioolafvoerheffing wordt geheven wegens het afvoeren van rioolwater afkomstig van de gebruiker van een onroerend goed. Rioleringsbeheerplan (RBP)/verbreed RBP In een rioleringsbeheerplan staat op welke wijze het rioleringssysteem wordt beheerd. Het bevat o.a. onderhoudsstrategieën en een vervangingsplanning riolering. In een verbreed RBP is het onderhoud en beheer ook uitgewerkt voor hemelwater- en grondwatervoorzieningen. Rioolbeheerder Openbaar lichaam belast met de zorg voor (het goed functioneren van) de riolering (meestal een gemeente). Rioolgemaal Bouwwerk met een inrichting voor het verpompen van afvalwater. Riooloverstortput Voorziening die bij hevige of langdurige neerslag in werking treedt en het overtollige regenwater loost op een voorziening of direct op oppervlaktewater. Rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Een installatie waar het afvalwater wordt ontdaan (van een groot deel) van de verontreinigingen. Rioleringssysteem Samenstel van riolen en rioolputten voor de inzameling en het transport van afvalwater.

RWA-systeem Rioolstelsel alleen bestemd voor de inzameling en het transport van regenwater. Stedelijk afvalwater Huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater. Verbeterd gemengd rioolstelsel (VGM) Gemengd rioolstelsel met ter plaatse van één of meerdere lozingspunten een randvoorziening met als doel vuilemissiereductie. Verbeterd gescheiden rioolstelsel (VGS) Gescheiden rioolstelsel waarbij een deel van het (meest vervuilde) regenwater wordt verpompt naar de RWZI of alternatieve locatie voor de behandeling van verontreinigd regenwater. Verhard oppervlak Het op de riolering aangesloten oppervlak dat tijdens neerslag regenwater afvoert naar het rioleringsssysteem. Visuele inspectie Het op (in)directe wijze inspecteren van de toestand van een rioleringsobject. Hierbij wordt vaak gebrik gemaakt van optische hulpmiddelen zoals spiegels, fotocamera, tv-camera of maninspectie. Vrijvervalriolering Rioleringssysteem waarbij het transport van afvalwater plaatsvindt door middel van de zwaartekracht. Vuilemissie Het totaal aan vervuilende stoffen afkomstig uit het rioleringssysteem dat (in)direct via riooloverstortputten wordt geloosd op oppervlaktewater. Vuilwaterriool Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater.

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

41 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

Vuilwatersysteem Het geheel aan voorzieningen voor de gescheiden inzameling en transport van stedelijk afvalwater. Waarschuwingsmaatstaf Grenstoestand van een rioleringsobject waarbij de actuele toestand discutabel is en nader onderzoek benodigd. Water-op-straat Het verschijnsel tijdens hevige of langdurige neerslag dat water uit de riolering op straat komt te staan of dat regenwater niet in de riolering kan stromen als gevolg van een onvoldoende of belemmerde afvoercapaciteit. Wateroverlast Het verschijnsel dat "water op straat" overgaat in wateroverlast in de vorm van ernstige hinder (langdurige onbereikbaarheid) of leidt tot waterschade (bijvoorbeeld water in de woning). Zorgplicht stedelijk afvalwater De gemeente draagt zorg voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de binnen het grondgebied van de gemeente gelegen percelen. Zorgplicht hemelwater De gemeente draagt zorg voor een doelmatige inzameling van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen, redelijkerwijs niet kan worden gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen.

Zorgplicht grondwater De gemeente draagt zorg voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van maatregelen ten einde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het Waterschap of de provincie behoort.

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

42 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

BIJLAGE B OVERZICHT LOZINGSPUNTEN STEDELIJK WATERSYSTEEM

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

43 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

Sleutelveld

Kern

2381 2386

2387 2388

2390 2393 2396

Nr.

Riolerings-gebied

Stelseltype

Nr.

Lokatie

Waterlossing

Bis gerealiseerd (datum)

KRW T=2 of T=5

9 9 13

Molenvaart Molenvaart Lemmender Kling (incl. Merkelbeek Julianastraat) Zeekoelen Lemmender Kling (incl. Merkelbeek Julianastraat) Molenvaart Molenvaart Loogstraat incl. Raadhuisstraat (Onderbanken) Langeberg

GEM GEM GEM

G5820 G6405 Nieuweput, nog geen nr.

Bouwberg Ir. Op de Kampstraat Henri Dunantstraat

Rode Beek visvijver Brunssum Merkelbekerbeek

23-02-06 23-02-06 29-08-08

GEM GEM

G4823 BBB_MBKB_BAK.1

Paden sportveld

Venbeek Merkelbekerbeek

GEM GEM GEM

G5802 BBB_MVRT_comp2.2 G1688

ziekenhuis BBB Europalaan/Loogstraat

Rode Beek Rode Beek Merkelbekerbeek

GEM

G8073

Rimburgerweg

Rode Beek

VGS

G1681

Loogstraat / Tit. Brandsmastraat

Merkelbekerbeek

nee

onbekend

VGS

G1678

Titus Brandsmastraat

Merkelbekerbeek

nvt

T=5

Rode Beek Rode Beek

nvt 01-01-07 ja

onbekend T=1/6 T=1/6

9 10

Loogstraat incl. Raadhuisstraat (Onderbanken) Titus Brandsmastraat Ganzepool Hendrik-Noord Scholencomplex JFC Molenvaart Europalaan

Rode Beek Merkelbekerbeek

ja nvt

T=5 T=5

9 3

Molenvaart Langeberg

RWA RWA

visvijver Brunssum Rode Beek

Langeberg, Limburgia Molenvaart, Rumpenerbeemden

RWA

1 13

9 9 11

2397 3

RD-coördinaten overstortputten

RD-coördinaten lozingspunten

T=5 T=1/6 T=5

Gemiddelde theoretische overstortfrequentie (/jaar)0.2 1 2

196,900 196,088 194,933

329,823 328,438 328,947

196,890 196,096 195,652

329,824 328,400 330,043

nvt 29-08-08

T=1/6 T=5

0 (laatste 3 jaar) 8.1

196,743 195,653

326,983 330,153

196,778 195,681

327,010 330,157

23-02-06 23-02-06 nee

T=5 T=2 T=5

0.1 7 9

197,013 196,675 194,908

329,443 330,041 329,363

197,014 196,697 194,912

329,461 330,102 329,359

T=5

2 (richting KRW berging)

197,309

327,939

197,305

327,936

195,002

329,507

195,030

329,492

195,004

329,509

195,030

329,492

329,182

197,282 197,342 196,900

328,257 328,900 327,381

196,880 194,912

329,869 329,356

nee nee

196,055 197,593

328,365 327,709

nee

196,921

327,620

196,258

328,256

2400 11 2513 12 2389 2383 2385 2392 2395 2398 2401

5 8b 2b

RWA RWA RWA RWA RWA

2402 2403 9 2404

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

RWA

G4015D

visvijver Scholencomplex JFC Hoogenboschweg Europalaan / Loogstraat Vijver stadspark Parkeerplaats JFC Rimburgerweg Rembrandstraat sportcomplex JFC Vijver stadspark

visvijver Brunssum

Meetvoorziening

197,589

44 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

BIJLAGE C TERUGBLIK AFGELOPEN PLANPERIODE Op 27 januari 2015 is het vigerend vGRP in de gemeenteraad goedgekeurd. In dit hoofdstuk evalueren we de in dit plan geplande activiteiten, zodat we hieruit lering kunnen trekken voor de aankomende planperiode. Bij de evaluatie hebben we gebruik gemaakt van de volgende deelvragen: • • • • • •

Algemene beeld water- en rioleringstaken? Welke werkzaamheden zijn verricht? Hoe is (samen)gewerkt? Wat waren de kosten? Was de personele capaciteit voldoende? Hoe hoog was de rioolheffing?

Algemeen beeld water- en rioleringstaken Uit de terugblik kan worden opgemaakt dat we als gemeente Brunssum het rioleringsbeheer goed op orde hebben. Het rioleringsbeheer steken we pragmatisch in en kenmerkt zich door een wijkgerichte aanpak. Een dergelijke integrale aanpak is mogelijk doordat Brunssum in het verleden wijksgewijs en geleidelijk is gegroeid. De leeftijd en kwaliteit van de riolen vertonen binnen een wijk weinig variatie waardoor nauwelijks sprake is van kapitaalvernietiging. De wijksgewijze vervanging grijpen we aan om schone en vuile waterstromen te scheiden tot aan de perceelsgrens en waar mogelijk regenwaterbuffers of IT riolen te creëren. Met deze aanpak proberen we zoveel mogelijk af te koppelen en het rioolstelsel klimaatbestendig te maken. De komende planperiode gaan we benutten om via meten en modelleren in beeld te brengen wat de gevolgen zijn van meer extreme buien en vervolgens passende strategieën te bedenken. Brunssum heeft als nadeel dat het bebouwde gebied sterk verdicht is, enkele diepste punten bevat en weinig buitengebied heeft. De riolering kan een regenintensiteit aan van 1x/2 jaar (bui 8). Daar waar sprake van wateroverlast is zijn we in gesprek met bewoners om oplossingen te verkennen. Het betreft echter oude beekdalen en de diepste punten in wijken waardoor ingrijpende en kostbare maatregelen nodig zijn.

Behoudens enkele locaties, hebben we geen grondwateroverlast. Op het gebied van waterkwaliteit hebben we flink aan de weg getimmerd. De waterkwaliteit is met het voltooien van de basisinspanning en genomen KRW-maatregelen voldoende op orde. Daarbovenop zijn nog enkele overstorten opgeheven. Voor de komende planperiode zijn dan ook geen aanvullende verbetermaatregelen voorzien. Het initiatief om op particulier terrein regenwater af te koppelen ligt vooralsnog bij de perceeleigenaar, met uitzondering van nieuwbouw. Binnen het samenwerkingsverband hebben we een afkoppelregeling opgesteld. De afkoppelregeling en de voorwaarden voor een goed gebruik van de riolering en het stedelijk water gaan we via een communicatieplatform. Welke werkzaamheden zijn verricht? Onderstaande tabellen bieden een overzicht van (de belangrijkste) geplande activiteiten. Bij elke activiteit staat aangegeven of deze is uitgevoerd, in uitvoering of voorbereiding is, is heroverwogen/vervallen of uitgesteld. In het geval de activiteit niet is uitgevoerd staat de reden daarvan vermeld. Legenda: Uitgevoerd In uitvoering In voorbereiding Heroverwogen/niet meer van toepassing Uitgesteld

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

45 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

Activiteiten

Status

Toelichting

PLANVORMING Opstellen “Regenwaterstructuurkaart Light”

Bestaande uit: Water op straat kaart, Regenwater structuurkaart en de Regenwatervisiekaart.

Opstellen Integraal Waterplan Parkstad Gemeentelijk Watertakenplan

ONDERZOEK Afstromend (verhard) oppervlak

In samenwerkingsverband Parkstad

Beheer en Onderhoud Regenwatervoorzieningen

In samenwerkingsverband Parkstad

Beheer visvijvers

In samenwerkingsverband Parkstad

Evaluatie vGRP

In samenwerkingsverband Parkstad

Projectplan Meten-Data-Rekenen

In samenwerkingsverband Parkstad

Kolkenreiniging, rioolreiniging en rioolinspectie

In samenwerkingsverband Parkstad

BEHEER & ONDERHOUD Riolering Op gen Hoes

Riool gereinigd en onderhoudsmaatregelen

Riolering De Kling

Riool gereinigd en onderhoudsmaatregelen

Riolering Oeloven Oost

Riool gereinigd en onderhoudsmaatregelen

Onderhoud Bergingen

Structureel (dit is een continue proces)

Onderhoud Gemalen, overstorttellers en Regenmeters

Structureel (dit is een continue proces)

Onderhoud IBA’s

Structureel (dit is een continue proces)

VERBETERINGSMAATREGELEN Loskoppelen aanvoerleiding vanaf RWA gebied A5 (JFC) van gemend stelsel

Onderdeel van ontkluizing Rode Beek

Aanleg RWA berging t.b.v.gebied A5 van JFC

Onderdeel van ontkluizing Rode Beek

Aanleg KRW berging Langeberg

Onderdeel van ontkluizing Rode Beek

Aanpassen afvoercapaciteitnaar d.w.a. + 0,7mm gebied Hendrik-Zuid

Onderdeel van ontkluizing Rode Beek

Aanleg KRW berging Molenvaart

In regenwaterberging van het Waterschap

Aanleg RWA berging t.b.v. gebied A5 (JFC) nabij de Rembrandtstraat (183m3)

Maatregel r JFC. Is ooit als maatregelen in het BRP gekomen maar van buitenaf heeft dit vertraging opgelopen.

Aanleg KRW berging Beekweg

In regenwaterberging van het Waterschap

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

46 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

Activiteiten

Status

Toelichting

Door wijkgerichte aanpak een continu proces van afkoppelen

KRW opgave

Aanleg berging Loogstraat

Ter vermindering van wateroverlast

VERVANGINGSMAATREGELEN

Rioolvervanging Oeloven

Wijkgerichte aanpak (Tevens afkoppeling van regenwater)

Vervanging en vergroting verzamelriool tussen Overstort Langeberg en overstort Molenvaart

Onderdeel van ontkluizing Rode Beek

Rioolvervanging Muziekbuurt

Wijkgerichte aanpak (Tevens afkoppeling van regenwater)

Rioolvervanging wijk Op den Haan

Is aanbesteed en zal in 2018-2019 volledig worden uitgevoerd.

FACILITAIR / OVERIG Aanleg van Twee IBA’s

Heikop en Volkstuinencomplex de Lemmender

Samenwerking Zowel de samenwerking tussen de verschillende gemeenten in de regio Parkstad als de samenwerking van interne afdelingen verloopt goed. Als gemeente Brunssum zijn we, als gevolg van onze schaalgrootte, binnen het regionale samenwerkingsverband overwegend volgend. Door (technische) ontwikkelingen en diverse veranderingen, denk b.v. aan het veranderende klimaat en de invoering van de nieuwe omgevingswet, is het aantal werkvelden in het stedelijk waterbeheer aanzienlijk toegenomen. Dit legt een behoorlijke druk op de beschikbare capaciteit. Om een goede balans te brengen en te houden in de samenwerking is het wenselijk om voldoende budget en capaciteit te organiseren om gezamenlijke projecten structureel te kunnen oppakken. Met de ondertekening van het Bestuursakkoord Water (2011) hebben het Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven verklaard dat zij intensief met elkaar gaan samenwerken in de (afval)waterketen. Deze samenwerking moet leiden tot een besparing van €380 miljoen aan minder meerkosten, kwaliteitsverbetering, vermindering van de kwetsbaarheid en kennisuitwisseling. Personele capaciteit Doordat we steeds meer samenwerken in de waterketen, regionaal en bovenregionaal, worden veel thema’s op dit gebied opgepakt.

Door de snelle ontwikkelingen van kennis en vaardigheden wordt het waterbeheer steeds verder geprofessionaliseerd en merken we dat de beschikbare personele bezetting krap wordt. Financiën Navolgende tabellen tonen de geplande en werkelijke investeringsuitgaven en exploitatiekosten. Onder investeringskosten vallen alle vervangingskosten en aanlegkosten. Daarnaast wordt de geplande en werkelijke heffing getoond.

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

47 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

Jaar

Geplande investeringen (totaalbedrag)

Werkelijke investeringen (totaalbedrag)

2014

€ 770.111,00

€ 556.953,89

2015

€ 2.772.900,00

€ 3.791.219,29

2016

€ 2.388.600,00

€ 1.913.006,92

2017

€ 772.900,00

€ 743.340,61

2018

€1.084.433,00

€ 1.084.433,00

Totaal

€ 7.788.944,00

€ 8.088.953,71

*Dit betreft het lopende jaar, de werkelijke investeringen in 2018 zijn geschat op het geplande bedrag.

Jaar

Geplande exploitatie (totaalbedrag)

Werkelijke exploitatie (totaalbedrag)

2014

€ 2.947.001,00

€3.054.901,58

2015

€ 2.909.753,00

€ 2.490.093,08

2016

€ 2.754.100,00

€ 2.573.480,92

2017

€ 2.940.740,00

€ 2.594.491,90

2018

€ 2.993.567,00

Totaal

€ 14.545.161,00

€ 13.706.534,48

*Dit betreft het lopende jaar, de werkelijke exploitatielasten in 2018 zijn geschat op het geplande bedrag.

Hoe hoog was de rioolheffing? Jaar

Gepland heffingstarief

Werkelijk heffingstarief

2014

€ 260,16

2015

€ 254,96

€ 255,00

2016

€ 254,96

€ 255,00

2017

€ 254,96

€ 255,00

2018

€ 254,96

€ 261,00

2019

€ 254,96

€ 225,00

Aandachtspunten planperiode De wijkgerichte aanpak en het rechtstreeks afschrijven van vervangingsinvesteringen is een plus binnen het stedelijk waterbeheer die we zeker moeten behouden. Het afstemmen van de ondergrondse en bovengrondse infrastructuur is een aandachtspunt voor de komende planperiode. Ook zijn nieuwe investeringen nodig om te anticiperen op klimaatverandering, hiervoor is planvorming nodig en moeten we rekenen op het niveau van afstromingsgebieden. Verder moeten we inspelen op de nieuwe Omgevingswet. Best practices • Wijkgerichte aanpak • Directe afschrijving

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

48 van 77

WATERTAKENPLAN BRUNSSUM 2020-2024

BIJLAGE D BOUWSTENEN VOOR WATER EN KLIMAAT

Onze referentie: 083944396 A - Datum: 28 juni 2019

49 van 77

Bouwstenen voor water en klimaat Hoe integreren we water en klimaat in omgevingsvisies

Natuurlijk water

Passende bescherming

Schoon water

Voldoende water

Inhoud Deelnemende organisaties in Waterpanel Noord:

Waarom deze bouwstenen? Wij en onze partners Bouwsteen ‘Natuurlijk water’ Bouwsteen ‘Passende bescherming’ Bouwsteen ‘Schoon water’ Bouwsteen ‘Voldoende Water’ Waar vind ik mijn informatie? Bijlagen

4 6 10 12 16 18 20 22

Waarom deze bouwstenen? Wij de Limburgse Waterpartners, reiken in dit document de “bouwstenen voor water en klimaat” aan, die gemeenten kunnen gebruiken en die als inspiratie kunnen dienen om water een plek te geven in de door gemeenten op te stellen omgevingsvisies.

De Omgevingswet

In 2021 zal de nieuwe Omgevingswet in werking treden. Deze wet bundelt en vervangt 26 bestaande wetten in één wet met één samenhangend stelsel van planning, besluitvorming en procedures. Dit wordt gedaan omdat de huidige wetgeving te versnipperd en te complex is geworden. Doel van de Omgevingswet is om op een doelmatige wijze een duurzame, gezonde en veilige leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit te creëren, beheren, gebruiken en ontwikkelen. Dit op basis van vertrouwen tussen overheden onderling en tussen overheden en inwoners en bedrijven. Het bijbehorende digitaal stelsel moet er voor zorgen dat het voor de burger gemakkelijker wordt en dat besluitvorming sneller kan. De Omgevingswet verandert het een en ander voor provincies, gemeenten en waterschappen ook ten aanzien van het thema water.

Water en klimaat

Water is meer dan een grondstof, het is een primaire levensbehoefte. Maar water is zoveel meer. Het maakt onderdeel uit van onze infrastructuur, ons landschap, onze leefomgeving en daarmee ook de leefbaarheid. Water is een recreatief element en zorgt er voor dat een gebied nog aantrekkelijker kan worden om te wonen, werken en recreëren. Ons watersysteem komt echter steeds verder onder druk te staan, onder andere door de invloed van klimaatverandering. Ook de kwaliteit van het water staat onder druk. Maar water kan ook een bedreiging zijn wanneer er te veel of te weinig van is. Of wanneer de kwaliteit niet voldoet. Zo speelt water een belangrijke rol in alles wat we doen en om ons heen zien, zonder dat we ons dat goed beseffen. Door de klimaatverandering gaat water een nog grotere rol spelen in het ruimtelijke domein. Denk bijvoorbeeld aan het voorkomen van wateroverlast en het tegengaan van hittestress. Ook werkvelden als economie, ruimtelijke kwaliteit (landschap), 4

energietransitie, gezondheid en duurzaamheid hebben een relatie met water. Om vitaliteit en leefbaarheid te behouden is een integrale benadering van water en klimaat in gebiedsontwikkeling en planvorming cruciaal. Wij als overheden kunnen dit echter niet alleen en doen dit zoveel mogelijk samen met onze omgeving. Deze handreiking ‘Bouwstenen voor water en klimaat’ is een eerste stap en vormt een hulpmiddel voor gemeenten om het waterbelang integraal mee te nemen in omgevingsvisies. Deze bouwstenen dragen niet alleen inhoudelijke elementen aan, maar geeft ook aan hoe water een oplossing kan bieden voor andere werkvelden. Het uiteindelijke doel is dat overheden nog meer gaan samenwerken, het gesprek aangaan over water en gezamenlijk zoeken naar oplossingen, zoveel mogelijk in samenspraak met inwoners, bedrijven belangenorganisaties.Dit stelt ons niet alleen in staat om de problematiek sneller inzichtelijk te maken en maatregelen en procedures effectiever uit te voeren, maar zorgt ook voor duidelijkheid over de kansen die water biedt en de noodzaak om hier in plannen rekening mee te houden.

Bouwsteen voor water en klimaat

In deze bouwstenen worden vier thema’s onderscheiden: • Natuurlijk water • Schoon water • Passende bescherming • Voldoende water • Hoogwater Maas • Droge voeten Voor elk thema geven we aan wat we willen bereiken en hoe dit in omgevingsvisies tot uitdrukking kan komen. Uitdaging is om het eigenaarschap van ‘water’ te verbinden met andere beleidsthema’s met als uiteindelijk doel om het waterbelang een gedeeld belang te laten zijn van ons allemaal.

OMGEVINGSVISIE

PROGRAMMA OMGEVINGSVISIE

Huidige GRP Zorgplichten • Doelen • Maatregelen • Middelen • Instrumenten •• (verordeningen) ••

Huidige GRP

OMGEVINGSPLAN

ALGEMENE REGELS OMGEVINGSPLAN

Zorgplichten • Doelen • Maatregelen • Middelen • Instrumenten •• van een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) verdwijnEen goed begin is het halve werk! opstellen (verordeningen) •• ALGEMENE en. Naar verwachting zal de beleidsvoorbereiding steeds vaker DezePROGRAMMA bouwstenen zijn bedoeld voor omgevingsvisies. REGELS Omgevingsvisies zijn de kapstok voor omgevingsplannen in de regionale samenwerkingsverbanden worden opgepakt. en programma’s. De doelen die in de visie staan beschreven Diverse onderdelen uit het GRP zullen verspreid terugkomen worden in de plannen en programma’s verder uitgewerkt. in omgevingsvisies, omgevingsplannen, [rogramma’s en Ook in deze uitwerking gaan we graag mét jullie aan de slag. algemene regels (zie figuur).

AB-Waterschap

Gemeenteraad

NOOT: Niet alleen voor gemeenten verandert er het een en ander door de Omgevingswet. Ook de provincies zullen straks een omgevingsvisie en een regionaal waterprogramma moeten HetWATERBEHEERthema water en klimaat komt niet alleen voort uit OMGEVINGSalgemene doelen. Het moet ook in omgevingsvisies, -plannen opstellen en de waterschappen zullen hun huidige waterbeheerplan PROGRAMMA VISIE en programma’s landen, omdat een aantal rechtsvormen REGIO moeten omvormen tot een verplicht Waterbeheerprogramma. Gezamelijke beleidsvoorkomen te vervallen. Zo zal de huidige verplichting voor het

GRP en zorgplicht in omgevingsvisies

ZUIVERINGSAB-Waterschap BEHEERPLAN WATERBEHEERPROGRAMMA KEUR

ZUIVERINGSBEHEERPLAN ALGEMENE REGELS

bereiding en investeringsprogrammering regio (maatschappelijke doelen centraal) Bijvoorbeeld in (afval)waterplan • Beleidsdoelen • •• Maatregelen • •• Instrumenten ••

REGIO Gezamelijke beleidsvoorbereiding en investeringsprogrammering regio (maatschappelijke doelen centraal) Bijvoorbeeld in (afval)waterplan • Beleidsdoelen • •• Maatregelen • •• Instrumenten ••

Gemeenteraad PROGRAMMA

OMGEVINGSVISIE OMGEVINGSPLAN

PROGRAMMA ALGEMENE REGELS

KEUR

OMGEVINGSPLAN

ALGEMENE REGELS

ALGEMENE REGELS 5

Wij en onze partners Het Waterpanel Noord heeft de bestuurlijke opdracht gekregen om bouwstenen te ontwerpen voor water die door gemeenten gebruikt kunnen worden bij het opstellen van hun omgevingsvisie. De bouwstenen zijn nadrukkelijk vanuit de gemeenten in samenwerking met het waterschap opgesteld. ‘De bouwstenen zijn slechts het begin, uiteindelijk moeten ze leiden tot maatwerk per gemeente. Niet alleen voor het opstellen voor de omgevingsvisie, maar juist ook voor daarna.

Waterpanel Limburg

In Limburg hebben alle 33 gemeenten, Provincie Limburg, Waterschap Limburg, Waterschapsbedrijf Limburg (WBL) en Waterleidingmaatschappij Limburg (WML) op 15 november 2015 de visie “Waardevol groeien” ondertekend. In deze visie staan onze gezamenlijke doelen omschreven met een duidelijke stip op de horizon waar de gezamenlijke waterpartners naar toe gaan werken. De visie is te vinden op www.waterinlimburg.nl. Hieronder staat schematisch weergegeven hoe Waterpanel Limburg is georganiseerd. De regio Limburgse Peelen, bestaande uit de gemeenten Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw, Nederweert, Peel en Maas, Roerdalen, Roermond en Weert, Waterschap Limburg,

WBL en WML, heeft gezamenlijk een Waterketenplan (2017–2021) opgesteld. Dit is een voorloper op het nog te ontwikkelen Programma Water in de gedachtegoed van de Omgevingswet. In het Waterketenplan is de visie vertaald naar doelen en maatregelen in de regio. Vervolgens heeft iedere gemeente zijn eigen Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) opgesteld met zijn eigen financiële onderbouwing. De regio Venlo-Venray, bestaande uit de gemeenten Beesel, Bergen, Gennep, Horst aan de Maas, Mook en Middelaar, Venlo, Venray, Waterschap Limburg, WBL en WML, heeft dit nog niet. Men heeft op dit moment alleen nog een GRP. De komende tijd zal worden onderzocht hoe het programma “water en klimaat” vormgegeven gaat worden en/of dit op Waterpanel Noord niveau wordt opgesteld of op regio niveau.

Naast Waterpanel Limburg nu ook een Bestuurlijke klimaattafel Limburg Het klimaat verandert. We krijgen steeds vaker te maken met extreme buien, lange perioden van droogte en hitte in de bebouwde omgeving. De buien van 2016 en de droogte in 2017 waren een zoveelste ‘wake up call’.Begin maart 2018 hebben de Limburgse gemeenten ingestemd met de oprichting van een Bestuurlijke Klimaattafel Limburg (BKL). Aan de tafel hebben naast de gemeenten, het Waterschap Limburg, de provincie Limburg, Rijkswaterstaat, de Limburgse Land en Tuinbouw Bond ( LLTB), de Limburgse Werkgevers Vereniging (LVW), de beheerders van natuurterreinen en de Waterleidingmaatschappij Limburg zitting. Samen zetten zij de schouders onder het bestrijden van de gevolgen van de klimaatverandering. De vergaderfrequentie van het BKL is 2 tot 3 maal per jaar.

In de BKL worden plannen op elkaar afgestemd, worden afspraken gemaakt om te komen tot een gezamenlijke klimaatagenda en vinden deelnemers een bestuurlijk klankbord voor hun ideeën. De vergaderingen worden voorbereid door een Ambtelijk Klimaattafel Limburg (AKL), opgebouwd uit dezelfde partijen als het BKL. De AKL gaat te werk volgens het principe ‘duizend bloemen bloeien’. Er worden behulpzame verbindingen gemaakt, er worden initiatieven genomen om leemtes op te vullen en er worden overkoepelende hulpvragen opgepakt (werken aan externe financiering, opzetten van een kennisagenda, werken aan awareness). Er wordt maximaal aangesloten bij ‘wat er al is’.

WATERPANELS LIMBURG BROL (BESTUURLIJK) AROL (AMBTELIJK)

AANJAAG TEAM

WATERPANEL NOORD

REGIO LIMBURGSE PEELEN

REGIO VENLO VENRAY

STUURGROEP

REGIO PARKSTAD

REGIO MAAS EN MERGELLAND

REGIO WESTELIJKE MIJNSTREEK

Samen aan de slag met omgevingsvisies

In het verleden was de zorg voor de waterketen vooral technisch van aard en een primaire zaak van gemeenten en waterschappen. Sinds een aantal jaren zijn particulieren echter zelf verantwoordelijk voor de opvang en afvoer van het grond- en regenwater van hun perceel in bebouwd gebied. Alleen wanneer de opvang en afvoer op perceelniveau niet doelmatig is, heeft de gemeente een zorgplicht voor het grond- en regenwater. De burger gaat er vaak nog vanuit dat de overheid zorgt voor voldoende zoet water en droge voeten. De waterketenpartners kunnen in de toekomst de problemen echter niet meer alleen oplossen. Voor een robuuste oplossing is de samenwerking met burgers, woningcorporaties en bedrijven essentieel. De bouwstenen voor Water en klimaat zijn opgesteld door een werkgroep bestaande uit specialisten met diverse achtergronden. Deze bouwstenen zijn enerzijds bedoeld als hulpmiddel voor de waterspecialisten (van gemeenten, waterschappen, provincie en WML) om het gesprek aan te gaan met de plannenmakers voor de omgevingsvisies. Anderzijds zijn de bouwstenen bedoeld als een inspiratiedocument voor deze

plannenmakers. Water komt bijna overal terug. Water kan andere werkvelden versterken, zoals gezondheid, recreatie, landschap en veiligheid, maar andere werkvelden kunnen ook een bijdrage leveren aan voor eventuele knelpunten op het gebied van water, zoals infrastructuur, inrichting van de openbare ruimte en het optreden bij krimp. Daarom is het van groot belang dat deze bouwstenen worden uitgedragen naar andere werkvelden, niet alleen binnen gemeenten, maar juist ook daarbuiten, zodat we samen met onze partners met water en alle andere belangen die in onze leefomgeving spelen aan de slag kunnen gaan. Maak terreinbeheerders bewust van de rol die zij kunnen spelen, maak bewoners, agrariërs en bedrijven bewust van de positieve bijdrage die zij kunnen leveren binnen het water vraagstuk. Door bijvoorbeeld afkoppelen en hergebruik van regenwater, ontstening, groene daken, beter bodembeheer in de landbouw en vooral het bouwen op de juiste plek. Maar ook het betrekken van grote partijen zoals woningcoöperaties bij de wateropgave kan meteen een heel verschil maken. We kunnen het als overheid niet alleen, we moeten samen aan de slag!

Hoe kunnen we dat bereiken?

• Onbekend maakt onbemind vooral bij grotere gemeenten is de afstand tussen de verschillende werkvelden erg groot. Zoek elkaar op en presenteer deze bouwstenen. Denk onder andere aan de planologen en projectleiders die schrijven aan de omgevingsvisies. Het bespreken van de bouwstenen heeft niet alleen een positief effect voor de omgevingsvisie, maar geeft ook een inzicht aan andere werkvelden hoe we elkaar kunnen helpen om meerdere doelen te bereiken. • Betrek de waterpartners (waterschap, waterleidingsmaatschappij, provincie en rijk) bij het opstellen van omgevingsvisies. De bouwstenen zijn een startpunt, het gesprek zorgt voor de verdieping.

• Sluit aan bij regionale overlegstructuren presenteer en bespreek de bouwstenen niet alleen intern binnen de muren van het gemeentehuis, maar ook extern. Zoek aansluiting bij regionale overlegstructuren zoals het regionale projectleidersoverleg Omgevingswet, het regionale coördinatorenoverleg ruimte, de RUD’s etc. • Sluit aan bij bestaande voorlichtingscampagnes er bestaan al verschillende programma’s voor particulieren over hoe ze kunnen afkoppelen en een positieve bijdrage kunnen leveren.

De bouwstenen zijn pas het begin

Water is een specifiek aspect in de ruimtelijke ordening dat elk werkveld, elke discipline en elke planfase raakt. Deze bouwstenen vormen een mooie basis voor de eerste visievorming van gemeenten. Zodra water verder uitgewerkt moet worden, en of dit nou in de omgevingsvisie, het omgevingsplan, programma’s, concrete projecten of beheersmaatregelen is, zoek dan onze waterpartners op. Niet alleen om het aspect water te verankeren, maar juist om de integrale belangen te zoeken en benadrukken.

Bouwsteen ‘Natuurlijk water’ DOEL: We willen een bijdrage leveren aan een goede kwaliteit van leven door het realiseren van een gezond waterecosysteem. Kader

De Europese Kaderrichtlijn Water heeft als doelen dat wateren (zowel grondwater als oppervlaktewater) een goed leefgebied vormen voor planten en dieren die er thuishoren en veilig gebruik door de mens garanderen. Deze richtlijn bepaalt dat er voor wateren maatregelen genomen moeten worden om aan de normen te voldoen. Dit betreft hoofdzakelijk de inrichting en de aanpak van bronnen van verontreiniging. Verder komen er rond natuurlijk water verplichtingen voort uit Natura2000, nationale en provinciale natuurbeleidsplannen en uit internationale biodiversiteitsverdragen.

Wat bereiken we nog meer met dit doel?

• Verbetering ecologische structuur: beekdalen die robuust en veerkrachtig zijn vormen de ruggengraat van natuurherstel en landschapswaarden in het landelijk gebied. • Tegengaan wateroverlast en verdroging: door beekdalen robuust en veerkrachtig in te richten wordt een bijdrage geleverd aan minder wateroverlast en verdroging. • Goede waterkwaliteit: veilig gebruik door mensen en dieren. • Beschermen en ontwikkelen van inheemse flora en fauna: de biodiversiteit in stand houden.

Kansen in relatie tot andere thema’s

• Water als airco van de stad/kern: water kan de kwaliteit van de leefomgeving in steden en dorpen aanzienlijk verbeteren. • Water als toeristische en recreatieve trekker van een gebied, stad of dorp: zichtbaar water in bebouwing en natuurlijk ingerichte beken in het buitengebied. • Water als versterker van de identiteit van steden, dorpen en landelijk gebied: geef water een prominente plek. • Verbeteren veiligheid in bebouwd gebied door wateroverlast tegen te gaan.

• Verbetering van de ruimtelijke kwaliteit en beleving (stedenbouwkundig en landschappelijk) door beken weer zichtbaar en natuurlijker te maken. • Bij het gebied passende grondgebruiksmogelijkheden: op natte plekken voorrang aan natuur, op droge plekken aan wonen en landbouw.

Inspirerende voorbeelden

Door het weer zichtbaar maken (ontkluizen) van beken die door het stedelijke gebied stromen, worden niet alleen de ecologische en natuurlijke waarden van een beek verbeterd, maar ook de leefbaarheid in kernen. De beek verkoelt, vergroent en levert een stedenbouwkundige verbetering van het bebouwde gebied op.

Hoe gaan we dat omschrijven in de omgevingsvisie?

• Het bovenstaand doel opnemen in de omgevingsvisie en gebiedsgericht verder uitwerken. • Het belang onderstrepen van beekdalen robuust en veerkrachtig inrichten en het reserveren van ruimte voor de maatregelen concreet kunnen gemeenten in hun omgevingsvisie aangeven dat ze ruimte willen reserveren voor deze beekdalen (en dit in het omgevingsplan concretiseren). • Overnemen van bestaande wetgeving rond soorten- en habitatbescherming in de omgevingsvisie volstaat een passage dat de gemeente dit belang onderkent. • Stimuleren van grondgebruik passend bij de waterhuishouding concreet kunnen in de omgevingsvisie duurzame locaties worden aangeduid voor verschillende bedrijfstypen.

• Verbeteren volksgezondheid: kwalitatief goed drinken recreatiewater draagt bij aan gezonde bewoners en aantrekkelijk water en groen nodigen uit tot bewegen in de buitenlucht. • Water als energiebron: warmte, koude en elektriciteit uit water kan bijdragen aan de energietransitie (bijv. energie uit geothermie en oppervlaktewater). • Water en natuur: groengebieden zijn uitstekend te combineren met water- en natuurdoelen.

Het uitvoeren van maatregelen ten behoeve van het doel ‘natuurlijk water’ levert ook een positieve bijdrage aan de kwaliteit van het landelijk gebied. Een natuurlijk en robuust ingerichte beek versterkt de biodiversiteit rondom de beek en biedt mogelijkheden voor recreatie.

Bouwsteen

‘Passende bescherming’ DOEL: Wij bieden onze inwoners, bebouwing, landerijen, infrastructuur een passende bescherming tegen overstromingen, wateroverlast en andere gevolgen van de klimaatverandering. Hierbij is ons streven om in 2050 een klimaatadaptieve inrichting en beheer van onze gemeente te realiseren. Hierbij maken we onderscheid tussen passende bescherming voor “Hoogwater Maas” en “Droge voeten” (wateroverlast uit het watersysteem).

Hoogwater Maas Kader

De Deltabeslissing Waterveiligheid beschrijft afspraken en normen om Nederland te beschermen tegen overstromingen. Deze zijn bepalend voor de hoogte en veiligheid van de dijken langs de Maas. De veiligheidsnorm voor primaire waterkeringen is vastgelegd in de artikel 2.2 van de Waterwet. Het Waterschap voert de aanleg, beheer en onderhoud uit van deze dijken. De dijkversterking valt onder het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) van het Rijk. Door de strenger wordende normen moeten de bestaande (nood)dijken verstevigd, verhoogd worden en/of verlengd worden en neemt het aantal kilometers dijk toe. Omdat dijken van oudsher in Limburg niet voorkomen, neemt ook het verzet tegen de dijken toe. Het is belangrijk het gesprek met de belanghebbenden aan te gaan en te kijken welke passende bescherming het beste bij de locatie past. Soms is dat een dijk, soms is dat een goed evacuatieplan, soms gaat het om rivierverruiming, betegelen van de begane grond of een hoogwatervluchtplaats. De veiligheidsnorm en het HWBP zijn hierbij kaderstellend, maar het betekent niet dat er niet gezocht kan worden naar haalbare alternatieven of meervoudig ruimtegebruik.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Brunssum&id=8340b0ec-8d8b-43c0-a22e-816f5753d2ef