(E77) B&W - Raadsinformatiebrief & tussenproduct thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen - D438991

naar samenwerking met de provincie en samenwerking met andere, vergelijkbare gemeenten in de regio waarmee we samen kunnen optrekken om financiering rond te krijgen en om meer overwicht te hebben aan de tafels met de provinciale en landelijke overheid. Daarnaast willen we graag ruimte bieden voor duurzame bedrijven om creatieve oplossingen te bedenken die het bedrijf economisch rendabel houden die misschien nu niet mogelijk zijn door beperkende regels (bijv. rondom huisvesting van personeel). Daarom willen we onderzoeken hoe een extra woning op het erf mogelijk gemaakt kan worden. Ook willen we de mogelijkheden voor rood-voor-groen onderzoeken. Hierbij gaan we altijd uit van maatwerk en kijken we per locatie naar onder andere milieu-eisen en bedrijfsvoering. We willen fondsen en subsidies inzichtelijker maken voor initiatiefnemers en een kennisbank zijn voor hen. Hierbij hanteren we wel een aantal uitgangspunten die wij belangrijk vinden voor de transitie. We werken toe naar een natuurinclusieve en duurzame vorm van landbouw waarin bedrijven ingepast zijn in het landschap, bijdragen aan biodiversiteit, schoon produceert en met respect voor zijn eigen dieren en de omgeving. We vinden het belangrijk dat de bedrijfsvoering ook economisch duurzaam is. Dit noemen we toekomstgerichte landbouw. Ontwikkelingen die hier niet in passen, steunen en stimuleren we niet.

Initiatieven die wel passen bij de toekomstgerichte landbouw bieden we wel ruimte. .Daarin bieden we ruimte voor

18

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

nevenfuncties die passen bij het gebied zoals ruimte voor toerisme, recreatie en boerderijwinkels. We stimuleren onze inwoners om bij te dragen aan onze duurzame lokale landbouw Verandering van ons voedselsysteem kan niet alleen vanuit de agrarische sector komen. We zullen als maatschappij ook anders met ons eten moeten omgaan. Daarom willen we als gemeente bewust eten en consumeren stimuleren onder inwoners, met een focus op lokale en seizoensgebonden producten. Daarnaast streven we naar betrokkenheid van producenten en ondernemers, die zich committeren aan duurzame en lokale voedselproductie en verkoop. Deze bewustwording is van cruciaal belang voor het creëren van een veerkrachtig en duurzaam voedselsysteem in Brummen. Om de omslag naar een duurzaam voedselsysteem te bevorderen, werken we samen met lokale initiatieven zoals Voedselbos Nieuwe Erven en IJsselmarke. We moedigen agrarische ondernemers aan om hun eigen producten direct aan de consument te verkopen. Bijvoorbeeld door het beschikbaar stellen van ruimte voor boerenmarkten, het organiseren van lokale evenementen waar zij hun producten kunnen aanbieden of mogelijkheden bieden voor het transformeren van agrarische bebouwing tot boerderijwinkels.

De gemeente faciliteert ook de logistiek en verkooppunten door subsidies en het delen van kennis, zodat lokale producenten hun producten gemakkelijk kunnen distribueren en verkopen. Een doordachte branding, ondersteund in de omgevingsvisie, benadrukt het belang van initiatieven zoals IJsselmarke. De toegankelijkheid van voedsel en landschap is een inclusieve ambitie, waarbij we streven naar de participatie van mensen met een kleinere beurs. Deze benadering integreert toerisme en voedsel, en ondersteunt aspecten van 'Vitaal Platteland'. Als gemeentelijke organisatie geven we het goede voorbeeld. We laten onze catering en cadeaus lokaal en duurzaam te verzorgen, waarmee we een inspirerend voorbeeld willen zijn voor inwoners. Daarnaast bouwen we ook zo veel mogelijk met duurzame en lokale materialen. We streven naar een evenwicht tussen landbouw, natuur en recreatie in het buitengebied Ons levendige buitengebied biedt een mooie afwisseling aan landbouw, natuur en recreatie. Dit willen we graag verder versterken. Daarom bieden we mogelijkheden aan initiatieven die de vitaliteit van het platteland ondersteunen en versterken. Zo beoordelen we per initiatief of er sprake is van meerwaarde.

Bedrijvigheid in landelijk gebied (bijvoorbeeld ter plaatse van vrijkomende agrarische erven) is passend bij het landschap vormgegeven en vertoont overeenkomsten met oorspronkelijke agrarische (bedrijfsmatige) bebouwing, van oudsher aanwezig in het betreffende gebied. Naast een passend ontwerp van de bebouwing wordt een zorgvuldig inpassing bereikt door een landschapsinrichtingsplan waarmee wordt bijgedragen aan het verstreken van het landschap en de biodiversiteit. We passen maatwerk toe bij het onderzoek naar de mogelijkheden om vrijkomende agrarische grond om te vormen tot landgoed. We zien hierin kansen voor natuurontwikkeling. Uitgangspunten voor landgoederen uit het verleden worden daarbij gehanteerd. We maken werk van de natuurinclusiviteit en de groenblauwe dooradering van onze gemeente Het landschap in Brummen is uniek door de bijzondere ligging op de overgang van Veluwse

19

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

bossen naar de Uiterwaarden van de IJssel waardoor we een grote variatie van landschapstypen kennen met een afwisseling tussen open (natuur)gebied, heide, bos, beken, rabatten en uiterwaarden. Deze rijkdom en variatie aan groen en natuur in de omgeving en de landelijke charme daarvan is een belangrijke ruimtelijke kwaliteit van Brummen. We zijn trots op deze rijkdom en gaan zuinig om met de landschappelijk kwaliteiten. Bouwen in dit waardevolle landschap doen we alleen bij noodzaak en i.c.m. met passende landschappelijke versterking. We ontwikkelen een concreet actieplan dat gericht is op het realiseren van GBDA , en het stimuleren van duurzame initiatieven onder agrariërs. Dit omvat het creëren van incentives, het faciliteren van activiteiten gericht op vergroten biodiversiteit en verbeteren landschapsstructuur en het onderzoeken van koppelkansen voor recreatie en landbouw binnen het ecosysteem. Onze ambitie is om de Groen-Blauwe Dooradering (GBDA) in onze gemeente actief te stimuleren en hier een concreet actieplan bij te ontwikkelen. We streven naar 10% “groene”(natuur) en “blauwe” (water) oppervlakte op en rond landbouwgebieden in onze gemeente. Dit omvat onder andere het aanleggen van groene en blauwe elementen zoals heggen, sloten en groenstroken langs wandel- en fietspaden en langs agrarische gronden.

We laten ons hierbij inspireren door het plan van het Landschapsnetwerk Brummen. Het begrip GBDA heeft ook een economische component. Het inrichten van deze structuur moet financieel rendabel zijn voor de agrariërs die het realiseren. Dit zal gedeeltelijk zijn doordat een GBDA gunstig is voor de opbrengst van een perceel omdat het bijvoorbeeld de verdamping van water uit de grond beperkt wat de gevoeligheid voor droogte kleiner wordt. Een deel van de GBDA zal ook kunnen worden gefinancierd uit pakketten van agrarisch natuurbeheer. De agrariër levert met het inrichten een maatschappelijke dienst en zal hiervoor gecompenseerd moeten worden. We gaan onderzoeken hoe we uitvoering kunnen geven aan het plan. We zullen hierin ook moeten samenwerken met de regio. De natuur houdt immers niet op bij onze gemeentegrenzen. We voorkomen leegstand van vrijkomende agrarische bebouwing door sloop en alternatieve functies toe te staan Landbouw is en blijft een belangrijke pijler in het buitengebied. Het blijft echter ook de realiteit dat er steeds meer agrarische bebouwing vrij zal komen, door het stoppen van agrarische bedrijven of door het veranderen (verduurzamen) van bedrijfsvoering. Het vrijkomen van agrarische bebouwing in Brummen biedt een kans voor de transitie van ons platteland.

In lijn met onze kernwaarden rust, ruimte en groen, omarmen we functieverandering als een mogelijkheid om het karakter en de levenskwaliteit van ons buitengebied te versterken. Dit betekent dat we alternatieve functies toestaan in vrijkomende agrarische bebouwing, zoals kleinschalige bedrijvigheid, natuurinclusieve landbouw, boerderijwinkels en zelfs woningen indien nodig vanwege extensivering van agrarische activiteiten. Naast de landbouw vormt ook toerisme een belangrijk onderdeel van ons platteland. We moedigen daarom de omvorming van vrijkomende agrarische bebouwing naar kleinschalige toeristische locaties aan, zoals B&B’s en boerderij-educatie. Dit heeft als doel ons buitengebied aantrekkelijk te houden en te voorzien in recreatiemogelijkheden die de levenskwaliteit van onze gemeenschap verrijken. Deze mogelijkheden willen we ook bieden om leegstaande landgoederen te (re)vitaliseren Om de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren, staan we ook de sloop van vervallen agrarische bebouwing toe, mits deze geen cultuurhistorische waarde heeft. In het geval geen passende alternatieve functie gevonden kan worden, is sloop van gebouwen hier ook een optie als het pand geen cultuurhistorische waarde heeft.

20

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

Als gemeente spelen we een faciliterende rol door ruimte te bieden voor deze positieve transformaties, waarbij we de balans tussen vernieuwing en behoud van het vertrouwde bewaken. Terwijl we functieverandering toejuichen, erkennen we ook de uitdagingen die leegstaande gebouwen met zich kunnen meebrengen. Om te voorkomen dat deze gebouwen bijdragen aan de verrommeling van het landschap en mogelijk criminele activiteiten aantrekken, nemen we een doordachte en gebiedsgerichte benadering aan. Deze werken we verder uit in de gebiedsgerichte uitwerking. Natuur is en blijft een kernwaarde van onze gemeente Natuur is een kernwaarde van de identiteit van onze gemeente. Natuur is in diverse vormen in onze gemeente terug te vinden, ieder met eigen kwaliteiten. Het gaat om de uiterwaarden, open gemengd bos, grasvegetatie, laanbeplantingen, natuurlijke overgangen, beken en kwelrijke gebieden. De bestaande natuur- en landschapswaarden in onze gemeente gaan we versterken. Dat geldt voor de bestaande natuurgebieden zoals de ecologische verbindingszones en Natura 2000gebieden, maar ook voor ons watersysteem en de natuur op agrarische percelen. Wij zien agrarisch gebruik niet (altijd) in tegenstelling tot onze natuurdoelstellingen. In een andere doelstelling kunt u lezen hoe we met onze Groen-Blauwe Dooradering aan de slag willen om een natuurlijke structuur in ons landschap terug te brengen.

We willen de ecologische betekenis, leefbaarheid en biodiversiteit van onze natuur versterken. We kijken daarbij bijvoorbeeld naar mogelijkheden om agrarische gronden terug te geven aan de natuur, het toepassen van duurzaam bos- en natuurbeheer, het aanprijzen van onze natuur voor toerisme en het vergroten van de kennis en enthousiasme van ecologisch beheer. Bij nieuwe ontwikkelingen stellen we als voorwaarde dat deze bijdragen aan de kwaliteit van de natuur. Dat betekent andersom dat geen ontwikkelingen plaatsvinden die de beschermde natuurgebieden en -waarden aantasten. We willen water zichtbaar en beleefbaar maken en er is ruimte nodig voor het verbeteren van ons watersysteem. We bieden ruimte aan initiatieven die (beschermde) natuur versterken. Onze aandacht gaat uit naar het versterken van ecologische verbindingen en dorpsranden, alsmede het versterken, differentiëren en beheren van het bos en het beschermen van kwetsbare diersoorten. In het Bosplan Eerbeek, het Waterplan en onze Bomenvisie zijn onze beleidsdoelstellingen met betrekking tot natuur verder uitgewerkt. Ook zijn we als gemeente bezig met het opstellen van een Natuurbeleidsplan en Bomenbeleidsplan Onze ambitie is om het platteland een fijnere plek te maken voor mens, plant en dier, waarbij we streven naar een evenwichtige leefomgeving waar natuur en landbouw elkaar versterken.

Behoud van ons kleinschalige landschap Onze gemeente is een groene, landelijke gemeente, die veel mooie plekken kent. De groen(blauwe) kwaliteit onderscheidt ons van omliggende gemeentes en het landschap als geheel is een kernwaarde van onze identiteit. Karakteristiek voor ons grondgebied is de opbouw van het landschap in verschillende landschapstypen die elkaar van west naar oost opvolgen: van de hoger gelegen Veluwe via de Veluweflank, het open ontginningenlandschap en de beboste landgoederenzone naar de oeverwallen en de uiterwaarden langs de IJssel. Ook de west-oost gerichte beken zijn kenmerkend voor het Brummense landschap. Het gebied rondom Eerbeek vormt één landschappelijk geheel, waarin bossen belangrijke landschappelijke elementen

21

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

vormen, die waardevol zijn voor veel diersoorten. Het Apeldoorns kanaal vormt een structuur los van de landschappelijke patronen en is daarmee een element op zich. We vinden het belangrijk om de afwisseling in het landschap en de landschapstypes te behouden. We willen meer terug naar de kleinschaligheid van het landschap dat we kende voor de ruilverkaveling. We zien hier ook een belangrijke rol voor de Groen-Blauwe Dooradering en de natuurinclusieve landbouw die in bovenstaande doelen benoemd wordt. We zetten in op een zichtbaar watersysteem en zichtbare hoofdstucturen en scherpe overgangen worden verzacht. Hiermee geven we structuur aan het landschap. Dit maakt het gebied leef- en beleefbaarder. In het Landschapsbeleidsplan zijn onze ambities en doelstellingen met betrekking tot landschap verder uitgewerkt. Dit beleidsplan is toe aan een actualisatie met oog op onze nieuwe ambities. Hier gaan we de komende jaren mee aan de slag. We trekken toeristen en recreanten naar ons buitengebied oor onze unieke geschiedenis en landschapskwaliteiten te delen We maken de markenhistorie en ons bekensysteem zichtbaar door middel van informatieve borden en wandelroutes. Lokale voedselproducten worden gepromoot via boerderijwinkels en culinaire evenementen. We ontwikkelen nieuwe wandel- en fietsroutes langs historische plekken en door ons prachtige landschap.

Door storytelling over onze geschiedenis, landschap en voedselcultuur trekken we toeristen aan. Om de rust te bewaren, wijzen we bepaalde gebieden aan voor recreatie. Deze gebieden werken we verder uit in de gebiedsgerichte uitwerking.

22

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

5. Toerisme en recreatie Gemeente Brummen is onderdeel van de meest toeristische vakantiebestemming van Nederland: de Veluwe. De komende decennia zal het aandeel toeristen in ons land en in onze gemeente alleen maar toenemen. Wanneer dit niet in goede banen wordt geleid, kan dit leiden tot overlast. Om dat te voorkomen gaan we daarop sturen. Goed gestuurd kwaliteitstoerisme biedt daarnaast een middel om onze maatschappelijke doelen te bereiken. Het is ook een middel zijn om onze maatschappelijke doelen te bereiken; het is een goede manier om het voorzieningenniveau en de werkgelegenheid op peil te houden, om cultuur en erfgoed te onderhouden en behouden en om de financiële positie van de gemeente te versterken. Daarnaast kan een goed recreatief aanbod in de regio ook een maatschappelijke functie dienen doordat de gemeente als groene buitenplaats voor bewoners van de stedelijke regio functioneert. Momenteel bestaat het dagaanbod van recreatieve en toeristische voorzieningen voornamelijk uit wandel en fietsmogelijkheden. Waardoor een groot deel van toeristen die in Brummen overnachten, die iets anders willen doen buiten de gemeentegrens recreëren. Om in de toekomst meer dagbestedingen binnen de gemeente te ontvangen, streven we naar passend aanbod. Er liggen kansen, die zichtbaar worden door te kijken naar bezoekersstromen.

We zien dat het overgrote deel van de toeristen die in onze gemeente overnachten, dit doen op Landal Coldenhove (80%). Wanneer we de doelgroepen1 en bezoekersstromen analyseren, zien we door de volgende punten het onbenutte potentieel. Ten eerste vallen deze toeristen voornamelijk in de doelgroepen ‘plezierzoekers’ en ‘harmoniezoekers’ (hoogseizoen), en ‘verbindingszoekers’ (laagseizoen).’. Voor deze doelgroep zijn nauwelijks activiteiten in de gemeente, waardoor er voornamelijk op het park zelf en buiten onze gemeentegrenzen activiteiten worden ondernomen. Wanneer ze wel binnen de gemeentegrenzen activiteiten ondernemen is dit vooral in en rondom de kern Eerbeek. Dit wordt vooral veroorzaakt door de supermarkten die de bezoekers van Landal Coldenhove voorzien in boodschappen. Dit legt onevenredige druk op de kern Eerbeek en betekent dat de kern Brummen niet profiteert van de voordelen van toerisme, zoals een hogere voorzieningengraad. Daarnaast hebben we in de gemeente een enorm potentieel op gebied van cultuurhistorie en natuurschoon die voor de plezier- en harmoniezoekers op dit moment niet ontsloten is. Wanneer we deze doelgroepen zogenaamde stijlzoekers en inzichtzoekers – met name (oudere) koppels zonder kinderen – kunnen trekken levert dit kansen op voor het behoud van ons cultuurhistorisch erfgoed, het ontwikkelen van het landschap en de natuur in onze gemeente.

Stijlzoekers zijn ondernemend en waarderen luxe, comfort, exclusiviteit en goede service. Inzichtzoekers zijn met name op zoek naar het verhaal achter de plek die ze bezoeken. Liefst wandelen of fietsend langs natuur, cultuur, erfgoed en musea.Deze doelgroepen zijn op zoek naar relatieve rust en unieke en kwalitatief hoge activiteiten en verblijfsaccommodaties, wat goed past bij de identiteit van onze gemeente. Deze doelgroepen gaan ook vaker buiten de vakantieperioden op vakantie wat leidt tot spreiding van de toeristische druk over de tijd. Alles bij elkaar kan worden geconcludeerd dat vraag en aanbod in de gemeente Brummen niet in balans zijn en dat de vrijetijdseconomie en werkgelegenheid ontwikkelpotentie heeft. Met name door het ontwikkelen van verblijfsaanbod en dagactiviteiten voor de juiste doelgroep, kan hierop worden ingespeeld. Toerisme moet gemeente breed een grotere meerwaarde te bieden voor inwoners, ondernemers en de gemeente zelf. Daarbij past een langetermijnstrategie die 1

Een uitleg van de verschillende doelgroepen is te vinden op www.leefstijlvinder.nl.

23

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

aansluit op de in- en externe ontwikkelingen. In het document ‘Kwaliteitstoerisme in de gemeente Brummen’ staat onze strategie m.b.t. toerisme en recreatie verder uitgewerkt. In deze omgevingsvisie hebben we onze visie op de ruimtelijke aspecten van deze strategie opgenomen.

Toekomstbeeld (ambities) In de gemeente Brummen is toerisme in optimale balans. De vrije tijds beleving voor bezoekers en inwoners is precies zoals men verwacht had na het zien van het drukwerk en de toeristische website; waardevolle landgoederen en industrieel erfgoed verbonden door de natuur van het Veluwemassief en de IJsselvallei. De bezoekers die in de gemeente verblijven maar ook dagrecreanten besteden gemiddeld goed omdat er activiteiten ondernomen kunnen worden. De kernen Eerbeek en Brummen bruisen! Het winkel en horeca aanbod is bovengemiddeld goed en zorgt voor werkgelegenheid, een prettige leefomgeving en een goed vestigingsklimaat. Inwoners zijn trots op hun gemeente en begrijpen dat mede door deze toeristen de gemeente vitaal is gebleven. Naast toeristen is de gemeente Brummen ook een jaarrond gewaardeerde plek om te recreëren voor eigen inwoners en de inwoners van de Stedendriehoek. Toeristische ontwikkelingen worden gedreven door actieve betrokkenheid van onze gemeenschap. We werken samen met onze toeristische ondernemers en toeristische organisaties om de prachtige gemeente te promoten. Duurzame infrastructuur, zoals slimme fiets- en wandelpaden, doorkruizen het gebied en verbinden de gemeenschap met de natuurlijke schoonheid en lokale ondernemers.

Kindvriendelijke activiteiten en lokale betrokkenheid geven de gemeente een warme, gemeenschapsgerichte uitstraling. Cultuur en landschap het kloppende hart van toerisme en recreatie. Zowel de Veluwe en Eerbeek als de uiterwaarden van de IJssel en Brummen worden het hele jaar rond goed bezocht door toeristen. Hiermee wordt het voorzieningenniveau in de twee grote kernen op een hoog niveau gehouden en leidt recreatie nergens tot overbelasting van onze gemeenschap. Rondom en in de kern Brummen zijn kwalitatief hoogwaardige en middelgrote verblijfsaccommodaties gerealiseerd - zoals een hotel en een natuurinclusief vakantiepark die een impuls geven aan de economie en de voorzieningen in de kern. Recreatieve activiteiten hebben zich door de hele gemeente ontwikkeld. De gemeente Brummen faciliteert leuke en leerzame evenementen die de lokale trots en identiteit omarmen. Onze fiets- en wandelroutes leiden bezoekers langs historische landgoederen en de papierindustrie, waar informatie onderweg die de rijke geschiedenis tot leven brengen. Lokale ondernemers floreren door alternatieve activiteiten aan te bieden die perfect passen bij de ruimtelijke kwaliteit en identiteit van de gemeente. We hebben aantrekkelijke activiteiten voor gezinnen met kinderen en die je in aanraking brengen met het natuurschoon en de culturele en historische kwaliteiten van onze gemeente.

Activiteiten waar onze eigen inwoners ook gebruik van kunnen maken. Het Gat van Cortenoever is getransformeerd in een fijne buitenplaats met goede faciliteiten waar onze inwoners en bezoekers op mooie zomerdagen verkoeling kunnen zoeken. De toegankelijkheid van voorzieningen staat hoog in het vaandel, waardoor iedereen kan profiteren van wat Brummen te bieden heeft. Rolstoelvriendelijke landgoederen, braille-teksten bij toeristische belevingen en interactieve informatieborden in het buitengebied creëren een inclusieve omgeving. In de toekomst van toerisme in de Gemeente Brummen smelten duurzaamheid, inclusiviteit en lokale trots samen tot een onvergetelijke ervaring.

24

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

Doelen en realisatie De hiervoor genoemde opgaven en ambities rondom recreatie en toerisme een goede plek geven in de gemeente zonder onacceptabele overlast te veroorzaken vraagt om een goede sturing. Hieronder leggen we aan de hand van drie doelstellingen – op gebied van overnachtingsaanbod, dagrecreatie en identiteit – uit hoe we dit gaan realiseren. We verruimen het overnachtingsaanbod voor de stijlzoeker en inzichtzoeker om deze doelgroepen naar onze gemeente te trekken. De vraag naar verblijfsmogelijkheden op de Veluwe is groot. Het aanbod van verblijfsmogelijkheden in de gemeente Brummen is hierbij beperkt. Er lijkt dan ook ruimte om extra verblijfsmogelijkheden toe te voegen vooral voor de doelgroep stijlzoeker en inzichtzoeker. Deze doelgroepen zoeken unieke, rustige en kwalitatief hoogwaardige verblijfsmogelijkheden. Hierbij is de ambitie verblijfsrecreatie te ontwikkelen welke past bij de gemeente, onderscheidend is ten opzichte van het huidige aanbod en de doelgroep gaat bedienen. Wij zien deze ruimte vooral aan de westkant van de kern Brummen (landgoederenzone) en rond het Gat van Cortenoever. Wij denken dat hier naast B&B’s en andere kleinschalige overnachtingsmogelijkheden (bijv. kamperen bij de boer) ook ruimte is voor een middelgroot vakantiepark in het luxe segment.

Het realiseren van dergelijke verblijfsaccommodaties zal het voorzieningenniveau in de kern Brummen een impuls geven. Wij nodigen ondernemers uit deze handschoen op te pakken. Hierbij stellen we wel strenge voorwaarden aan de inpassing én de bijdrage aan het gebied. Zo willen we dat de ontwikkeling bijdraagt aan het landschap en bijvoorbeeld de realisatie van de groene en blauwe doelen in het gebied. We realiseren ons ook dat een park een verkeersaantrekkende werking heeft. Bij het kiezen van een locatie moet is daarom een goede ontsluiting voorwaardelijk. In de gebiedsgerichte uitwerking van deze visie zullen de kernwaarden van dit gebied en de uitgangspunten en voorwaarden voor ontwikkelingen in dit gebied en andere gebieden verder uitgewerkt worden. Rondom de kern Eerbeek zien wij voor de genoemde doelgroepen voornamelijk mogelijkheden voor kleinschalige verblijfsaccommodaties. De druk op de gemeenschap vanuit het verblijfstoerisme is hier al relatief groot. Grotere ontwikkelingen zijn hier dus ongewenst. De gemeente biedt passende en duurzame recreatieve voorzieningen voor onze doelgroepen We zetten in op een betere balans tussen toeristisch (dag)aanbod en de vraag. We staan daarom uitnodigend tegenover initiatieven die passende belevingen bieden aan dagtoeristen en recreanten in onze gemeente.

Wij willen hier de komende jaren verandering in brengen door het toeristisch aanbod uit te breiden en het daardoor beter in balans te krijgen met de vraag. Hierdoor willen we mensen verleiden ook overdag van onze mooie gemeente te genieten. We doen dit door ondernemers in onze gemeente meer ruimte te bieden om recreatieve voorzieningen te realiseren zowel in de kern als daarbuiten. We zien hier ook kansen voor agrariërs in ons buitengebied om hun bedrijfsvoering te verbreden. Voorwaarde voor het realiseren van deze functies is dat het een kwalitatief hoogwaardig product is dat passend is bij de identiteit van de gemeente en zich richt op de doelgroepen die wij willen bedienen. Dit zijn gezinnen met kinderen en mensen die willen genieten van de natuur en de cultuurhistorie van onze gemeente (voor meer informatie zie Eindrapport verblijfsrecreatie – Bureau Ruimte en Vrijetijd gemeente Brummen, 2022). We zien bijvoorbeeld ruimte voor kleinschalige en extensieve vormen van recreatie zoals spelen bij de boer met een uitspanning, een klimbos of andere activiteiten waar kinderen lekker vies kunnen worden en in aanraking

25

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

kunnen komen met de natuur en de boerderij. We zien geen ruimte voor grote attractieparken of andere locaties voor massatoerisme. Ook zien we geen ruimte voor nieuwe grootschalige fastfood-restaurants of fastfood drive-thru’s. Een gezonde, lokale en landschappelijk mooie drive-thru kan wel. Initiatieven moeten op een dusdanige manier gerealiseerd worden dat ze passen in het landschap én bijdragen aan de doelen van het gebied. De uitgangspunten en voorwaarden zullen wij per gebied opnemen in de gebiedsgerichte uitwerking van deze omgevingsvisie. Met ons beleid proberen we mensen - zeker in het hoogseizoen - te verleiden zoveel mogelijk richting het oosten te gaan om zo de overlast in de kern Eerbeek te verminderen. Wij zien echter in het laagseizoen wel ruimte voor meer bezoekers in Eerbeek (en de rest van de gemeente) die op zoek zijn naar rust en ruimte en geïnteresseerd zijn in onze cultuurhistorie. Om deze toeristen te trekken onderzoeken we de mogelijkheid om een papiermuseum te realiseren als bezoekersmotief. In de kern Brummen zien wij in het centrum ruimte om meer horeca zoals restaurants en cafés te realiseren. Rond het Gat van Cortenoever zien wij kansen voor recreatieve initiatieven. Het Gat van Cortenoever is officieel aangewezen als ‘zwemwater’, iets wat in de omgeving maar beperkt beschikbaar is. We willen recreatie rondom het Gat van Cortenoever stimuleren.

Dit willen we met name om hittestress van inwoners tegen te gaan. Daarom willen we de belevingswaarde verbeteren. Er zijn rond het water echter geen faciliteiten voor zwemmers en recreanten aanwezig. Ook hier willen we ruimte bieden voor ondernemers om invulling te geven aan te locatie. Hierbij willen we wel voorkomen dat de activiteiten leiden tot meer autoverkeer of vervuiling. We willen daarom dat bezoekers zo veel mogelijk worden gestimuleerd met de fiets, het openbaar vervoer of lopend te komen. Waterkwaliteit is en blijft een belangrijk aandachtspunt voor het Gat van Cortenoever. We onderzoeken graag samen met initiatiefnemers op welke manier we dit kunnen vormgeven. Wij zien ook mogelijkheden voor meer evenementen in de gemeente. In 2023 is het succesvolle Pulp Festival georganiseerd wat goed werd bezocht door zowel bewoners als bezoekers van onze gemeente. Dit evenement past niet alleen bij de merkidentiteit van Eerbeek als papierdorp op de Veluwe, ook zorgt het voor inwonerstrots, sociale cohesie en activiteiten voor behoud van onze jeugd.Vanwege deze positieve ervaring zijn we aan het onderzoeken of we meer ruimte kunnen bieden aan evenementen in de gemeente. Ook hierbij geldt weer dat we geen grootschalige evenementen willen, maar dat het evenement moet passen bij de identiteit en de uitgangspunten van onze gemeente.

We willen toeristen en recreanten naar ons buitengebied trekken door onze unieke identiteit uit te dragen Daarvoor zetten we in op het uitdragen van onze identiteit als groene en cultuurhistorische parel. De focus leggen we op het verstevigen van het verhaal in alle fases van het bezoek. Dat betekent dat we goed informeren, nieuwe promotiemiddelen en profileringen benutten en duidelijke en veilige routes aanbieden. Het Apeldoorns Kanaal, papier, een wandel-, fiets- en ruiternetwerk en nieuwe recreatieconcepten waarbij beleving voorop staan gaan deel uitmaken van ons complete recreatieve netwerk en aanbod. De landschappelijke, cultuurhistorische omgeving, trotse agrarische ondernemers met streekproducten, verbindingszones, landgoederen, buitenplaatsen, de IJssel en het papier vervullen daarbij een belangrijke rol. We maken gebruik van bestaande platforms zoals Visit Veluwe, Hanzestedenmarketing, campagnes, landgoederen, de VVV-kantoren, lokaal gastheerschap, recreatieondernemers en social media. We stimuleren hiermee een verdere uitbouw van het kleinschalige agrotoerisme en cultuurtoerisme stimuleren.

26

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

Fysiek doen we dit door te werken aan kwalitatieve paden, routestructureren en informatievoorziening. Hiermee verstevigen we het verhaal in alle fases van het bezoek aan onze gemeente. Daarnaast vragen we ondernemers bij nieuw initiatieven ook bij te dragen aan de uitstraling van de identiteit van het gebied in hun plannen. In het buitengebied willen we bijvoorbeeld de Marken-historie en de beeksystemen beter zichtbaar maken. Ook zien we graag dat ondernemers duurzaam ondernemen en bijvoorbeeld zo veel mogelijk met lokale (voedsel)producten werken. Onze historie is zichtbaar in onze gemeente Onze historie komt tot leven in de gemeente Brummen. We koesteren ons cultureel erfgoed en nemen actie om het te behouden. Denk aan het herbestemmen van oude landgoederen, zodat ze een nieuw leven krijgen, zoals een cultureel centrum, een toeristische locatie of een educatieve locatie. In het buitengebied vertellen we verhalen over ons landschap, bijvoorbeeld via informatieborden langs wandelroutes. Deze borden onthullen de rijke geschiedenis van de papierindustrie in onze regio. Om bewustwording onder bewoners te creëren, stimuleren we de organisatie van kleinschalige activiteiten die ons erfgoed in de schijnwerpers zetten. Denk aan historische wandel- of fietsroutes langs oude fabrieken en molens, of aan culturele festivals die de lokale geschiedenis vieren.

Functieverandering wordt toegestaan voor cultureel erfgoed, maar altijd met respect voor de oorspronkelijke kernwaarden van onze gemeente: rust, ruimte en groen. Zo kunnen historische gebouwen een nieuwe bestemming krijgen die past bij deze waarden, zoals een boerderij die wordt omgebouwd tot een biologische boerderijwinkel.

27

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

6. Gezondheid en voorzieningen In dit hoofdstuk omschrijven we hoe we als gemeente streven naar een omgeving waarin gezondheid, welzijn en verbondenheid voorop staat. Door te investeren in groene ruimtes, multifunctioneel gebruik van gebouwen en het stimuleren van initiatieven zoals naoberschap, willen we een inclusieve en levendige gemeente creëren waarin iedereen zich thuis voelt. Samen met onze inwoners en partners zetten we ons in voor een toekomst waarin de kwaliteit van leven centraal staat.

Toekomstbeeld (ambities) In onze gemeente word je gezond oud. Onze prachtige omgeving en fijne buitenruimten nodigen uit tot bewegen. Buiten bewegen, beleven en spelen is niet alleen een keuze, maar een levensstijl. Bewust van de essentie van beweging en buiten zijn, nodigt de Brummense openbare ruimte uit tot sporten, bewegen, en ontmoeten voor alle inwoners met of zonder een beperking. Voorzieningen, zoals speeltuinen, buitensport apparatuur, wandelpaden en bankjes, vormen het weefsel van inclusieve ontmoetingsplekken. Buurten en wooncomplexen vormen natuurlijke ontmoetingsplaatsen, waar verschillende leeftijden en achtergronden samenkomen. De openbare ruimte is vanzelfsprekend schoon. We zien geen afval op straat en de lucht die we ademenen is schoon. In Brummen is veiligheid en sociale verbondenheid de norm. Ouderen genieten van de buitenruimte, ook in het het buitengebied, op goed onderhouden wandelpaden die goed voor hen toegankelijk zijn. Brummen straalt als gemeente waar bezoekers worden aangetrokken door de charme van historische verhalen en onze prachtige landschappen met een hoogwaardig voorzieningenniveau als gevolg. In de levendige kernen van Brummen en Eerbeek bloeit het winkelleven, met zomerse terrassen en charmante evenementen die bezoekers aantrekken. In de kleine kernen zijn voorzieningen waar men elkaar kan ontmoeten zoals dorpshuizen, in stand gehouden.

Hier komt jong en oud elkaar tegen en helpt men elkaar. We gaan slim om met onze gebouwen en cultuurhistorisch waardevolle gebouwen worden regelmatig ingezet voor meervoudige, maatschappelijke functies. Zo is het buurtcentrum gevestigd in een voormalige kerk. Lokale sportvereniging en cultuurvereniging blijven financieel mogelijk doordat ze samen een gebouw delen. Kortom, de gemeente Brummen ademt een harmonieuze levensstijl waarin natuur, gemeenschap en veelzijdigheid samensmelten en verbinden.

Doelen en realisatie De gemeente Brummen streeft naar een uitnodigend en beleefbaar landschap dat uinodigt tot ontspannen en bewegen Buiten zijn, bewegen en spelen is gezond. Onze gemeente biedt daarbij een prachtige omgeving om buiten te zijn. We willen dat elke woonwijk minstens één grote speeltuin heeft. Deze speeltuinen fungeren ook als inclusieve ontmoetingsplekken waar iedereen elkaar kan ontmoeten. Onze groene infrastructuren worden versterkt en verbindingszones gecreëerd om buiten spelen en sporten te bevorderen. In lijn met het handboek inrichting openbare ruimte streven we naar duurzame speeltoestellen en speelplekken. In het programma Groen wordt zelfs gestreefd naar minimaal één groene, uitdagende speelplek per wijk of kleine kern. We willen bewustwording creëren bij kinderen en ouders over de gezondheidsvoordelen van buiten zijn, met ondersteuning van de gemeente en scholen. Daarnaast maken we ruimte voor toeristische en recreatieve voorzieningen om de kwaliteit en kwantiteit van onze voorzieningen te verbeteren. We willen ook de relatie tussen natuur en gezondheid benadrukken, met een focus op biodiversiteitsherstel. Bijvoorbeeld door educatieve wandelroutes te creëren.

28

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

De gemeente Brummen is een plek waar iedereen elkaar kan ontmoeten In de grotere kernen van Brummen en Eerbeek stimuleren we multifunctioneel gebruik van gebouwen, waardoor leegstand wordt tegengegaan. Lokale ondernemers krijgen de kans om te innoveren en duurzame ondernemingen worden verwelkomd. Daarbij wordt altijd gekeken naar een passende functie en omvang die in lijn is met onze kernwaarden. We vinden inclusiviteit belangrijk. Daarom streven we ernaar dat zowel gebouwen als de openbare ruimte voor iedereen toegankelijk zijn, met speciale aandacht voor infrastructuur voor minder validen, blinden, slechtzienden en ouderen. Daarnaast worden de centra groen gemaakt, met onder andere groene gevels die de luchtkwaliteit verbeteren en hittestress verminderen. Deze commitment verzilveren we doordat we het Schone Lucht Akkoord hebben ondertekend. Het groen verkoelt en maakt de centra aantrekkelijk om te verblijven. Ook moedigen we het organiseren van evenementen aan, waarbij het initiatief bij de ondernemers ligt. De fiets- en wandelinfrastructuur rondom de centra wordt verder versterkt, waardoor het gemakkelijk is om naar de centra toe te komen voor onze inwoners en bezoekers. In onze buurtschappen en kleinere dorpen willen we ook multifunctioneel gebruik van gebouwen stimuleren om leegstand tegen te gaan.

We willen ondernemers ook de mogelijkheid bieden om het naoberschap te versterken met innovatief ruimtegebruik. Zo blijven onze voorzieningen betaalbaar en toegankelijk. Daarnaast streven we ernaar om groene elementen toe te voegen aan de centra van de buurtschappen, zoals groene gevels en pleinen met veel groen en bankjes, om de leefbaarheid te vergroten en ontmoetingen te bevorderen. Verder stimuleren we het inrichten van buurten en woongemeenschappen waar diverse doelgroepen samenleven. Zo richten we wijken zo in dat mensen van alle leeftijden en achtergronden kunnen samenwonen en elkaar kunnen ondersteunen. Zo creëren we een inclusieve en levendige gemeenschap waar iedereen zich thuis voelt. In het uitgestrekte buitengebied van de gemeente Brummen willen we ook ruimte bieden voor ontmoeting en activiteiten. We streven ernaar om de fiets- en wandelroutes die het buitengebied doorkruisen te verbeteren en te versterken, zodat bewoners en bezoekers kunnen genieten van de natuurlijke schoonheid van het gebied. Daarnaast willen we kleine ontmoetingsplekken creëren langs deze routes, met bankjes en groene rustpunten, waar mensen even kunnen pauzeren en genieten van de omgeving. Om het buitengebied bereikbaar te maken, faciliteren we verschillende vervoersopties zoals fiets, auto en openbaar vervoer. We lobbyen actief binnen de regio voor verbeteringen in het openbaar vervoer.

De gemeente Brummen is een actieve, gezonde en veilige gemeente voor iedereen Onze ambitie is om van de gemeente Brummen een gezonde, actieve en veilige gemeente te maken voor inwoners met of zonder beperking. Dit realiseren we door voldoende wandel- en fietspaden aan te leggen, zowel voor lange tochten als voor korte ommetjes in de buurt. In alle buurten, zowel in de grote kernen als de buurtschappen en buitengebieden, leggen we preventieve voorzieningen aan die gezond gedrag en sociale cohesie stimuleren, zoals ruimte voor kleine wandelingetjes en sportvoorzieningen. We maken gebruik van mobiele informatiepunten, zoals tegels met QR-codes, om bewustwording te creëren over bewegen, buiten zijn en gezond voedsel. Daarnaast zetten we ons in voor schone lucht en verbeteren we de luchtkwaliteit door het schone luchtakkoord uit te voeren, om de luchtverontreiniging van lokale bronnen te beperken. Zo willen we bijvoorbeeld geen gevoelige bestemmingen realiseren in de buurt van lokale bronnen van luchtverontreiniging. Jaarlijks stelt onze gemeente een decentraal uitvoeringplan

29

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

vast. Het doel is een minimale gezondheidswinst van 50% in 2030 ten opzichte van 2016 en toewerken naar de WHO-advieswaarden (2005) in 2030. We stimuleren bewoners ook om bewust om te gaan met afval, zowel op straat als thuis, door bewustwording te creëren over afvalscheiding. Verder stimuleren we multifunctioneel gebruik van gebouwen, zoals sport en cultuur, om voldoende sportverenigingen in de gemeente te behouden. Tot slot, om de sociale veiligheid te vergroten, stimuleren we buurtpreventiegroepen waarin inwoners naar elkaar omkijken en samenwerken. Zo maken we samen van de gemeente Brummen een gezonde, actieve en veilige gemeente waarin iedereen zich thuis voelt. We werken goed samen met de regio om de veiligheid te garanderen Onze ambitie is om nauw samen te werken met de regio voor optimale veiligheid. We willen een hechte samenwerking aangaan met de Omgevingsdienst en de Veiligheidsregio, waarbij kennis en expertise worden gedeeld. Het is onze ambitie om veiligheidszones rond spoorlijnen en aardgasleidingen vast te stellen om woonfuncties te vermijden. Een concreet voorbeeld is Elzenbos, waar bouwen op bepaalde stroken niet is toegestaan vanwege gasleidingen en de nabijheid van een N-weg. We streven ernaar beleid te ontwikkelen om milieuschade te voorkomen, met behoud van toegankelijkheid voor hulpdiensten.

Onze gemeente voert gedetailleerde risicoanalyses uit voor risicovolle installaties en transportroutes, waarbij externe veiligheidsrisico's voor de gemeenschap worden geanalyseerd. Onze ambitie is om duidelijke communicatieprotocollen op te stellen voor incidenten met externe veiligheidsrisico's, terwijl we noodplannen periodiek evalueren en bijwerken om paraatheid te garanderen. Daarnaast willen we bewustwording onder inwoners creëren over noodprocedures en evacuatieplannen, waarbij we beschikken over de nodige kennis en kunde, zowel intern als bij samenwerkingspartners, om handhaving en toezicht effectief uit te voeren. We willen omgevingsoverlast beperken We willen omgevingsoverlast door geluid, geur, trillingen en licht verminderen in onze gemeente. We willen bijvoorbeeld dat auto's ondergeschikt worden aan fietsers en voetgangers, waardoor verkeersgeluid wordt verminderd. Daarnaast lanceren we bewustmakingscampagnes om de gemeenschap te informeren over de impact van geluidsoverlast op gezondheid en welzijn. We organiseren workshops en cursussen om bewoners bewust te maken van stillere technologieën en geluidsarme woonomgevingen. Verder ontwikkelen en implementeren we lokale voorschriften voor geluidsproductie in de openbare ruimte, en versterken we handhaving om naleving van geluidsnormen af te dwingen.

Ook willen we geuroverlast beperken en de luchtkwaliteit verbeteren in onze gemeente. We stimuleren duurzame mobiliteit en verminderen het gebruik van houtkachels om geuroverlast te beperken. Dit hebben we afgesproken met de ondertekening van het Schone Lucht Akkoord. Hier geven we de komende jaren verder invulling aan. Verder stellen we een inventarisatie op van gebieden met aanzienlijke geuroverlast en monitoren systematisch geurbronnen in de gemeente. De gemeente organiseert voorlichting over geurbeheersingstechnieken voor bedrijven en inwoners, en stimuleert samenwerking tussen bedrijven om gezamenlijke geurbeheersingsmaatregelen te implementeren. Om overlast en schade door en de effecten van trillingen beperken, identificeren bronnen van trillingen, zoals industrieel transport en bouwwerkzaamheden, en brengen deze in kaart op gebiedsniveau. Daarnaast stimuleren we het gebruik van trillingsarme technologieën in de bouw- en transportsector. We ontwikkelen richtlijnen voor trillingsbeheersing bij bouwprojecten en passen onderzoek toe naar de gezondheidseffecten van langdurige blootstelling aan trillingen. Maatregelen worden geïmplementeerd op basis van gezondheidsonderzoek.

30

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

We streven ernaar om openbaar licht te beperken tot wat strikt noodzakelijk is, gebaseerd op natuur en veiligheid. Dit betekent dat we gebieden identificeren waar vermindering van openbare verlichting mogelijk is, zonder de veiligheid in gevaar te brengen. We verminderen het openbare licht op specifieke tijden en locaties, rekening houdend met veiligheidsaspecten. Daarnaast stimuleren we onderzoek naar energiezuinige verlichtingstechnologieën en hun impact op de gezondheid. We faciliteren pilots om nieuwe verlichtingsoplossingen te testen die een lagere impact hebben op de natuur en de gezondheid. Zo zetten we in op een duurzame en gezonde leefomgeving voor onze gemeente.

31

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

7. Klimaatneutraal, CO2-neutraal en klimaatadaptief Nederland staat voor een grote uitdaging: tegen 2030 moeten we 49% minder CO2 uitstoten. Wij vinden het belangrijk om dit te realiseren. We pakken daarom lokale uitdagingen, zoals de hittestress in Eerbeek, het hoge energieverbruik en de verduurzaming van de papierindustrie aan. Deze uitdagingen zijn onze focuspunten in de weg naar volledige energie- en CO2neutraliteit. Uiteindelijk willen we duurzaamheid integreren in wie we zijn en wat we doen. Van onze groene identiteit tot duurzame woningen: de gemeente Brummen ademt duurzaamheid. In dit hoofdstuk verkennen we hoe we deze lokale uitdagingen aanpakken en hoe ze bijdragen aan het behalen van de landelijke doelstellingen. We zijn vastbesloten om ons steentje bij te dragen aan een duurzamere toekomst, in lijn met de ambities van ons land.

Toekomstbeeld (ambities) In het toekomstige Brummen zijn we volledig energie- en CO2-neutraal. Elk huis, perceel en gesprek aan de eettafel weerspiegelt een diepgeworteld bewustzijn van duurzame energie en levensstijl, met aanzienlijk verminderd energieverbruik en volledig duurzame, zoveel mogelijk lokaal opgewekte energie. Bedrijven hebben onderling afspraken gemaakt om slim gebruik te maken van beschikbare energie. Nieuwe ontwikkelingen worden gebouwd met een klimaat- en CO2-neutraal oogmerk, met biobased materialen als basis en groene en zonnepanelen sieren op daken. Deze ontwikkelingen zijn harmonieus gepositioneerd in lijn met bodem- en water sturende principes, waarbij ruimtelijke ontwikkelingen zorgvuldig worden beoordeeld op hun impact op onze bodem en water. Maatregelen zoals het aanleggen van wadi's of terpen worden genomen om negatieve effecten te mitigeren, terwijl regenwater slim wordt opgevangen in aantrekkelijke regentonnen. Inwoners, initiatiefnemers en de gemeente hebben een diepgaand begrip ontwikkeld van bodemkenmerken en waterbeheer, waarbij klimaatscenario's en biodiversiteit integraal worden meegewogen. Woonwijken kenmerken zich door kleurrijke bloemen langs waterdoorlatende trottoirs, omringd door groenstroken met diverse plantensoorten naast sprankelende beekjes en wandelpaden.

Optimaal waterbeheer is verankerd in stedelijk ontwerp, met ruimte voor waterretentie en minder verharding voor een gebalanceerd watersysteem. Landbouwpraktijken zijn natuurinclusief en doen recht aan het bodem en watersysteem.Industrie en landbouw belasten het bodem- en watersysteem niet meer dan het kan leveren, met een gemeente die de ontwikkeling van groenblauwe dooradering leidt. Dit alles resulteert in een gemeente waar wonen, werken, recreëren en leven samensmelten tot een duurzame, gebalanceerde omgeving, gedragen door gedeelde principes van zowel klimaatneutraliteit als bodem- en waterbeheer.

Doelen en realisatie De energie die we opwekken en gebruiken is duurzaam en lokaal De energietransitie is een immense uitdaging waarbij we moeten overstappen naar duurzame energiebronnen en minder energie moeten gaan verbruiken. Naast de overgang naar duurzame energiebronnen, willen we onze energie ook zoveel mogelijk lokaal opwekken. Dit betekent dat we willen inzetten op zon op dak en zonnevelden. Door de aanwezigheid van de vele natuurgebieden in onze gemeente is er geen ruimte voor grote windturbines. Kleine tot

32

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

middelgrote windturbines en erfmolens staan we onder voorwaarden wel toe. windmolens. De strategie voor de energietransitie stellen we samen met de regio op in de Regionale Energie Strategie (RES) 2.0. De RES zet in op zon op land en dak, wind en duurzame warmte. We zien ruimte op het energienetwerk als beperkende en vertragende factor in de energietransitie. We willen er als gemeente alles binnen onze bevoegdheid aan doen om de energietransitie zo soepel mogelijk te faciliteren. Zo gaan we in gesprek met netbeheerders om de energiebehoeften en nieuwe ontwikkelingen in kaart te brengen. Daarnaast zorgen we ervoor dat er voldoende beschikbare ruimte is om de energietransitie te faciliteren, bijvoorbeeld door ruimte te reserveren voor warmtenetten, laadpalen en andere duurzame infrastructuur. We kijken ook naar andere bronnen van duurzame energie, zoals geothermie en warmtewinning uit water. Hierbij onderzoeken we de mogelijkheden binnen onze gemeente, zoals de geologische structuur en de aanwezigheid van waterbronnen. Dit werken we verder uit in de gebiedsgerichte uitwerking. Duurzame energieopwekking mag in het buitengebied geen afbreuk doen aan de beleving van waardevolle historische bebouwing in de omgeving of aan beeldbepalende gebieden en gaat altijd samen met het versterken van de landschappelijke waarden van blijvende aard.

We verminderen energiearmoede Energiearmoede beschrijft het verband tussen armoede en de kosten van energie. Aan de ene kant beschrijft het de stijgende energiekosten als een risico op armoede en aan de andere kant de moeilijkheden van inwoners met een laag inkomen in Nederland om de stijgende energiekosten te kunnen betalen. Daarom zetten we in op bewustwordingscampagnes die duurzaamheid bevorderen, met specifieke aandacht voor deze groepen. Samen met lokale partners zoals maatschappelijke organisaties en Veluwonen streven we naar een gemeenschappelijke aanpak. Door saamhorigheid te creëren en energiebewustwording te stimuleren, pakken we niet alleen energie-ongelijkheid aan, maar nemen we ook andere belangrijke onderwerpen zoals droogte, afval en hittestress mee. Een voorbeeld van een concreet initiatief is ons programma 'Bespaarhulp', speciaal ontworpen voor huurders met een energierekening onder de 800 euro. Hiermee willen we hen helpen om energie te besparen en zo hun financiële lasten te verlichten. Daarnaast zetten we ons in voor het isoleren van koopwoningen en stimuleren we de ontwikkeling van biobased bouwmaterialen. Op die manier willen we niet alleen de energiezuinigheid van bestaande woningen verbeteren, maar ook duurzame nieuwbouw bevorderen.

Tot slot richten we ons op maatwerkoplossingen binnen onze gemeentelijke organisatie, zodat ook minder vertegenwoordigde groepen de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben om energieongelijkheid aan te pakken. Elke woning in onze gemeente is klimaat-, energie- en CO2-neutraal We streven ernaar dat elke woning in onze gemeente klimaat-, energie- en CO2-neutraal wordt. Bewustwording speelt hierin een belangrijke rol. Daarom voeren we isolatiecampagnes uit voor koopwoningen en implementeren we bespaarhulpprogramma's om energierekeningen te verlagen. Daarnaast werken we samen met de lokale woningcorporatie Veluwonen, om brede doelen te stellen voor duurzaamheid, droogte, afval en hittebeleid. Voor nieuwe woningen leggen we de lat hoog wat betreft duurzaamheid. Ze worden op de juiste plekken gebouwd, rekening houdend met bodem- en watersturing, en voorzien van duurzame infrastructuur zoals warmtenetten en laadpalen. Bovendien worden deze woningen volgens de strengste energie-eisen gebouwd, met gebruik van biobased materialen zoals hout.

33

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

Uitgangspunt is het beleidskader duurzaam ontwikkelen. In dit beleidskader richten we ons op de thema's energie en binnenklimaat, klimaatadaptatie, groen en ecologie, circulariteit en mobiliteit. We onderscheiden drie ambitieniveaus: moeten, kunnen en willen. Moeten de verplichte basis, kunnen wat er bovenop de wettelijke basis nog kan en willen zaken die wij belangrijk vinden om te realiseren voor een gebiedsontwikkeling. Ons doel is om op alle thema's de 'kunnen'-maatregelen te benutten en op minstens twee thema's de 'willen'maatregelen te realiseren. Voor bestaande woningen stimuleren we bewoners, private huurpartijen en woningcoöperaties om te verduurzamen. De gemeente faciliteert en stimuleert initiatieven, maar de verantwoordelijkheid ligt grotendeels bij de bewoners zelf. Daarnaast zetten we in op vergroening. We stimuleren groene tuinen, gevels en daken, en leggen bij nieuwbouw een vast percentage groen vast. Ook beoordelen we investeringen op hun bijdrage aan duurzaamheid en CO2-reductie, en stellen we bonus/malus-systemen op voor CO2-emissies, met specifieke aandacht voor gestapelde bouw en circulaire ontwikkelingen. Ook passen we bouwnormen aan voor klimaatrobuustheid en stimuleren enkel bouwen met biobased materialen. Een gebouw dat langer dan een eeuw kan blijven staan en dan nog steeds gebruikswaarde heeft, is per definitie duurzaam.

Sloop en vervangende nieuwbouw hebben daarentegen juist een hoge CO2-belasting. Het zo goed mogelijk behouden en hergebruiken van bestaande bebouwing heeft vanuit het aspect duurzaamheid de voorkeur boven sloop en nieuwbouw. Kansen worden daarom benut om bestaande bebouwing (ruimtelijke casco’s) beter te benutten en te herbestemmen tot woningen. We gaan daarom functiewijzigingen makkelijker maken en bekijken eerst of een gebouw in aanmerking komt voor renovatie, samenvoeging of splitsing, dan wel herbestemming, voordat we overgaan tot sloop. We gaan er vanuit dat met de herbestemming wordt bijgedragen aan het behouden of versterken van de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving. De industrie in onze gemeente is volledig duurzaam Onze ambitie is om bij te dragen aan het verduurzamen van de industrie in onze gemeente, waar de grootschalige (papier)industrie een aanzienlijk energieverbruik heeft. We streven naar het hergebruik van water in industriële processen. Onze gemeente neemt de regie in het streven naar duurzaamheid binnen de industrie. We stimuleren en faciliteren lokale energieopwekking en moedigen de industrie aan om haar energieverbruik drastisch te verminderen tot slechts 75%2. Dit sluit aan bij de nationale ambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn, met een tussenstap van 49% CO2-reductie in 2030.

Provincie Gelderland streeft een grotere ambitie na; een CO2-reductie van 55% in 2030. Nederland zet zich hiermee in voor een voortvarende transitie, waarbij de industrie een cruciale rol speelt door innovatieve investeringen te doen. Onze gemeente fungeert als een katalysator voor deze verandering, waarbij we de industrie ondersteunen in het uitwisselen van kennis en ervaringen over energieopwekking en -gebruik. Daarnaast nemen we een proactieve rol in het slim hergebruiken van restwarmte, waardoor de industrie efficiënter en duurzamer kan opereren. We streven ernaar om duurzame praktijken te bevorderen door middel van voorlichtingscampagnes en het opstellen van richtlijnen en beleid met betrekking tot waterhergebruik in de industrie. Met deze aanjagende aanpak werken we samen met de industrie aan een toekomst waarin duurzaamheid de norm is, niet alleen lokaal maar ook op mondiaal niveau. Duurzaam verplaatsen is in de gemeente Brummen de norm Het bevorderen van duurzame mobiliteit is essentieel voor een gezonde, leefbare 2

Het exacte percentage wordt nog uitgezocht. 75% is een voorlopig getal.

34

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

gemeenschap. Het vermindert luchtvervuiling, congestie en CO2-uitstoot. Daarom zet de gemeente Brummen zich actief in om duurzame vervoersmiddelen te stimuleren en de infrastructuur hiervoor te verbeteren. Dit omvat het uitbreiden van wandel- en fietspaden in zowel de kernen als het buitengebied, met een focus op het verbeteren van de verbinding tussen beide gebieden. Daarnaast blijft de gemeente zich inzetten voor het behoud van toegankelijk openbaar vervoer, zelfs in de kleinere kernen, door regionaal te lobbyen voor voldoende en duurzame (elektrische) OV-voorzieningen. Ook investeert de gemeente in het plaatsen van voldoende laadpalen om elektrisch rijden te faciliteren. Groene en watervriendelijke parkeerplaatsen worden aangelegd om de impact van parkeren op het milieu te verminderen. Bovendien wordt de auto ondergeschikt gemaakt aan andere, duurzamere vormen van vervoer, zoals lopen, fietsen en openbaar vervoer, om zo het gebruik van milieuvriendelijke transportopties te bevorderen. We willen nieuwe ontwikkelingen realiseren die in harmonie zijn met ons bodem- en watersysteem. We onderzoeken hoe we dit kunnen vormgeven. In het licht van klimaatverandering is het essentieel dat nieuwe ontwikkelingen in harmonie zijn met ons bodem- en watersysteem. Onze ambitie is om een gezond, toekomstbestendig bodemen watersysteem te ontwikkelen voor onze gemeente.

Daarbij moeten nieuwe ontwikkelingen op zorgvuldig gekozen locaties gerealiseerd worden. Momenteel ontwikkelen we onze visie op het bodem en water en brengen we de informatie over ons systeem letterlijk in kaart. Dit gebeurt onder andere via het project ‘Interbestuurlijke samenwerking Voorsterbeek 2120’, waarin we inzicht willen verkrijgen in hoe het bodem- en watersysteem en klimaatadaptatie er in de toekomst uit kunnen zien. In onze keuzes differentiëren we, rekening houdend met de baten, kosten en systeemontwikkeling. Dit stelt ons in staat om weloverwogen beslissingen te nemen die bijdragen aan een veerkrachtig en duurzaam bodem- en watersysteem voor de lange termijn. Bij nieuwe ontwikkelingen willen we dat elke locatie een gedegen onderbouwing heeft, waarbij inzicht in het bodem- en watersturend vermogen belangrijk is. Op deze manier streven we ernaar om duurzame en veerkrachtige nieuwe projecten te realiseren die bijdragen aan een gezonde leefomgeving voor onze gemeente. We streven ook naar een groen-blauwe dooradering van ons gebied, wat bijdraagt aan een natuurlijker en veerkrachtiger bodem- en watersysteem. In het hoofdstuk ‘Vitaal Platteland’ gaan we dieper in op hoe we groenblauwe dooradering vorm willen geven.

We streven naar een drinkbare IJssel Voldoende schoon water is belangrijk voor zowel mens als natuur, en wordt steeds urgenter in het licht van klimaatverandering, de toenemende bevolking en de verregaande verontreiniging van ons water. Daarom doen we als gemeente Brummen mee aan het project De drinkbare IJssel. Daarbij streven we ernaar om de IJssel in 2051 drinkbaar te maken. Om dit te bereiken, moeten we actie ondernemen. Een eerste stap is het aanpakken van riooloverstorten, zoals de overstort in Empe, waarbij we afstromend regenwater van verharde oppervlakten afkoppelen van het vuilwaterriool. Hoewel dit slechts één van de negen overstorten betreft, vormt het een essentiële eerste stap richting een drinkbare IJssel. Daarnaast is het vergroten van bewustzijn onder inwoners en ondernemers essentieel, met aandacht voor zaken zoals microplastics en het lozen van vetten. We voorkomen hittestress en wateroverlast

35

Tussenproduct: thematische omgevingsvisie op hoofdlijnen – juli 2024

Het groeiende probleem van hittestress en wateroverlast in onze gemeente wordt versterkt door de verharding van ons landschap. Om deze uitdagingen aan te pakken, nemen we diverse maatregelen. We streven ernaar om zo min mogelijk nieuwe verharding aan te leggen en geven de voorkeur aan groene oplossingen. Dit betekent dat we investeren in het aanleggen van nieuw groen en waterberging, zowel in bestaande als nieuwe woonwijken. Ons doel is om een betere verbinding te creëren tussen groengebieden binnen en buiten de bebouwde kom, waardoor de biodiversiteit wordt vergroot en water beter wordt vastgehouden. Dit staat ook uitgewerkt in onze Handreiking Inrichting Openbare Ruimte. We identificeren risicovolle gebieden voor brandpreventie in bossen, met name gericht op klimaatverandering. We nemen passende maatregelen, zoals het bevorderen van diversiteit in bossen om weerstand tegen bosbranden te vergroten. Daarnaast stimuleren we duurzame keuzes bij bewoners, zoals het aanleggen van groene tuinen, groene gevels, groene daken, regentonnen en vijvers. Initiatieven die bijdragen aan het verminderen van hittestress en wateroverlast, zoals de waterrotonde, worden gestimuleerd en gefaciliteerd. Een belangrijk onderdeel van onze aanpak is het ontwikkelen van een programma om hittestress bij kwetsbare groepen te verminderen, zoals aanbevolen door het RIVM.

Volgens het RIVM vormen mensen ouder dan 75 de grootste kwetsbare groep, omdat hun lichaam minder controle heeft over de lichaamstemperatuur en ze minder snel dorst hebben en daardoor vaak niet genoeg drinken. Andere kwetsbare groepen zijn zeer jonge kinderen, mensen met een chronische aandoening, zwangere vrouwen, personen in een sociaal isolement, daklozen, en mensen met overgewicht. Daarom ontwikkelen we een specifieke aanpak voor hittestress bij deze kwetsbare groepen. De maatregelen die het RIVM opstelt, nemen we mee in onze programma's.

36