(E56) B&W - Raadsinformatiebrief oplegger Plan van aanpak RES 2.0 + bijlagen - D437860

35



Expert- en proces ondersteuning ODV / ODA o ODV is langjarig inhoudelijk en procesmatig betrokken bij ondersteuning van het RES. o Er komen steeds meer lokale energie transitie componenten (opwek, opslag, conversie) in de uitvoeringsfase, en er komen steeds meer regels (handhaving en advisering). De impact van de energietransitie op de omgeving wordt groter en de rol van omgevingsdiensten daarmee belangrijker. o ODV experts zullen structureel of ad hoc deelnemen in het OKE, de Werkgroep ‘Energietransitie en Warmte’, de werkgroepen Data en monitoring, Grootschalige opwek & energiesysteem en de Cogro. De rol van ODV zal daarbij vooral draaien om optimalisatie en haalbaarheid van uitvoeringsprocessen. o Er is contact gelegd met de ODA om mogelijkheden te verkennen voor betrokkenheid in onze RES.

36

Regionaal

Lokaal

Project- en werkgroep KEC (RES) - Accounthouder maatschappelijk stakeholders - Afvaardiging Adviestafel Sub projectgroep 1 - Afvaardiging Cogro Sub projectgroep 2 - Gebiedsregisseur RS3H Liander - ODV Sub werkgroep 1 - Projectleider RES Sub werkgroep 2 - Programmamanager RES Projectgroep OER (RES) - Leden zie * Werkgroep Energietransitie & Warmte (RS3H) - Accounthouder maatschappelijk stakeholders - ODV Ruimtelijk Regioverhaal (RS3H) - Adviseur strategie & RO RES - Programmamanager RES Programma managersoverleg (RS3H) - Programmamanager RES Werkgroep GEIS & pMIEK (Provincie) - Projectleider RES Kerngroep PlanMER’s (Provincie) - Adviseur strategie & RO RES

Nationaal

Kerngroep RES (RES) - Communicatieadviseur RES - Adviseur strategie & RO RES - Projectleider RES - Programmamanager RES RS3H provincie Gelderland - Projectsecretaris - Programmamanager RES Werkgroep Communicatie (RES) - Communicatieadviseurs RES partners - Communicatieadviseur RES - Programmamanager RES Werkgroep Data & Monitoring (RES) - Projectleider RES - Adviseur monitoring RES - Gebiedsregisseur RS3H Liander - ODV

Legenda Ambtelijke & bestuurlijke overleggen regionale samenwerking (GEA) - Programmamanager RES (ambtelijk) - Bestuurlijk Trekker RES (bestuurlijk)

Projectgroep RES Werkgroep RES Bijeenkomst

(waar RES aan deelneemt)

Ambtelijke & bestuurlijk bijeenkomsten (NPRES) - Programmamanager RES (ambtelijk) - Bestuurlijk Trekker RES (bestuurlijk) NPE & PEH (Rijksoverheid) - Projectleider RES

Afstemmingstafel

(waar RES aan deelneemt)

Cogro - 7 gemeenten - 2 Waterschappen - Provincie Gelderland - Liander - afv. Adviestafel - Regio Stedendriehoek - NPRES - ODV - RES

Legenda Output project- en werkgroepen Advies aan SG Doorgeleiding voor besluitvorming SG Advies betrokkenheid en verwachtte inhoud RES 2.0 Raden Doorgeleiding RES 2.0 voor besluitvorming Colleges, Raden, DB’s, AB’s, GS en PS

Adviestafel - Samenwerkende Energiecoöperaties RS3H - VNO-NCW - LTO Noord - HISWA-RECRON - Natuur en Milieu Gelderland - Financiële sector - Saxion - Regio Stedendriehoek - RES Regionale Raadsadviescommissie

Stuurgroep RES - 7 gemeenten - 2 Waterschappen - Provincie Gelderland - Liander (adviserend) - afv. Adviestafel (adviserend) - Regio Stedendriehoek (voorzitter) - RES

Besluitvorming RES 2.0 Colleges B&W & Raden - Apeldoorn - Brummen - Epe - Heerde - Lochem - Voorst - Zutphen

DB’s & AB’s GS & PS Waterschappen - Provincie - Vallei & Veluwe Gelderland - Rijn & Ijssel

Memo: ontwikkeling en implementatie OKE

Nota voor: Datum: Onderwerp: Opsteller: Review: Bijlagen:

Stuurgroep 7 februari 2024 Ontwikkeling en implementatie ‘Ondersteunings- en Kenniscentrum voor Energie Initiatieven’ (OKE) Matthijs van der Jagt/Joris Benninga/Joost Leferink Adviestafel, Cogro en Stuurgroep -

Inleiding Deze memo ‘Ontwikkeling en implementatie OKE’ is opgesteld in navolging van het SG vergadering d.d. 21-12-2022, waarin naar aanleiding van een advies vanuit de Adviestafel is geconcludeerd dat de behoefte om een expertisecentrum op te zetten ter ondersteuning van initiatiefnemers er is en dat dit verder uitgewerkt kan worden. Daarbij zijn vanuit de SG de volgende opmerkingen en afspraak meegegeven: • Maak een match met welke behoefte er precies is en welke expertise er beschikbaar is. Wat voegt het toe op wat er al is? Kijken welke expertisepunten er al zijn. • Kijk breder naar andere behoeftes op gebied van duurzaamheid. • Maak gebruik van de kennis van de (samenwerkende) energiecoöperaties. • Richt niet alleen op het technische aspect maar ook op bijvoorbeeld ‘hoe organiseer je een transitie’. • Biedt mensen ook structuur waar ze wat kunnen vinden. Gemeente Voorst heeft onlangs veel regelingen op een rijtje gezet en gedeeld. Komt via Jan naar de coördinatiegroep. • Afspraak: maak een voorstel in de coördinatiegroep die terugkomt in de Stuurgroep. In de definitieve Programmabegroting RES 2023 is een bijdrage van €100.000,- opgenomen voor het ontwikkelen en implementeren van een regionaal Kennis- en Expertisecentrum.

Deze memo vormt een ‘levend document’ dat is opgesteld door Joris Benninga, Joost Leferink en Matthijs van der Jagt en is verrijkt door de Adviestafel, Cogro en SG van de RES regio Stedendriehoek.

1

Doelstellingen en uitgangspunten De energietransitie maakt vaart. Zozeer zelfs dat veel nieuwe ambities en projecten rekening moeten houden met allerlei aspecten die tot nu toe minder aandacht vroegen. Zaken als netcongestie, sterke aanbodwisseling-en prijsschommelingen voor elektriciteit, veranderende regelgeving, technologische ontwikkelingen en uitfasering van aardgas en fossiele brandstoffen vinden allemaal gelijktijdig plaats. Het is daardoor soms moeilijk om bij de ontwikkeling van lokale projecten door de bomen het bos nog te zien. Er is voor bijna iedere energie-uitdaging veel informatie beschikbaar, maar voor wie niet dagelijks met de energietransitie bezig is, is die soms lastig te vinden en te begrijpen. Daarnaast wil goede informatie niet altijd zeggen dat daarmee ook een oplossing binnen handbereik is. Gelukkig zijn er in de regio Stedendriehoek veel experts en betrokkenen met praktijkervaring, die elkaar steeds beter weten te vinden. Met het initiatief voor OKE willen we dat netwerk verder versterken, met name voor energie-initiatieven met potentie voor lokale (energie)systeem-impact en regionale opschaling. OKE gaat dat type initiatieven een duw in de rug geven. Dat kan door ketenpartners op te lijnen, door procedures snel en grondig te doorlopen, door financieringsondersteuning en door successen om te zetten in een herhaalbare aanpak.

Het OKE: • Betreft een publiek private samenwerking waarin de RES partners en maatschappelijke partners elkaar in de uitvoering van de RES vinden. • Zet aan tot actie en doen. Doel is om initiatiefnemers concreet te helpen om de volgende stap te zetten in de energietransitie bijvoorbeeld met het vormgeven van lokaal eigendom bij projectinitiatieven, meedenken aan slimme/ lokale oplossingen voor aansluiting op het net of het vormgeven van smart energy hubs op bedrijventerreinen. Het OKE blijft daarbij dicht bij de praktijk en is altijd betrokken in de rol van katalysator en kennisleverancier, zonder het project over te nemen (het OKE is dus niet actief in de rol van capaciteitsleverancier van mensen in projectorganisaties en ook niet als financier van initiatieven); • Zoekt verbinding met initiatiefnemers en werkt vraag gestuurd en vormt een katalysator van een beperkt aantal initiatieven/ gebiedsprocessen waar veel energie op zit, die potentieel hebben om binnen de regio herhaald te worden en die nu tegen uitdagingen aanlopen. Het kan hier gaan om ontwikkelingen van woon- of werkgebieden vanuit gemeenten of om initiatieven uit de maatschappij (transitie van onderop). • Draagt bij aan het realiseren van ons RES bod. Dat houdt in dat de initiatieven/ gebiedsprocessen die ondersteund worden altijd een onderdeel ‘grootschalige opwek van elektriciteit op land’ in zich hebben.

• Vormt een aanvulling op en werkt nauw samen met bestaande initiatieven zoals energieloketten, het Gelders Energie Akkoord netwerk en projecten uit de Regiodeal zoals ‘toekomstbestendige bedrijventerreinen’. Het OKE bestaat naast kennis, uit een netwerk van kennishouders en zet daarmee ook aan tot verbinding tussen een vrager van kennis en een aanbieder van kennis. Doelgroepen • Collectieven van bewoners, agrariërs en/of bedrijven met RES gerelateerde initiatieven/ gebiedsprocessen. • Bestuurders en ambtenaren bij publieke partners van onze RES. Focus • Ontwikkeling van decentrale energiesystemen & stimulering van Zon op Gebouw

2

Het OKE uitgediept • Het OKE vormt een katalysator voor concrete initiatieven/ gebiedsprocessen bijvoorbeeld door te ondersteunen bij het opzetten van de organisatie. De term katalysator betekent in dit geval dat het eigenaarschap van een initiatief en de verantwoordelijkheid voor het halen van gestelde doelen bij de initiatiefnemers ligt en sterk ontwikkeld moet zijn. Collectieven van inwoners, agrariërs of ondernemers, die initiatieven willen ontplooien op gebied van opwek van duurzame energie (of waar opwek van duurzame energie onderdeel van uitmaakt) staan veelal voor zeer complexe vraagstukken; technisch, juridisch, financieel en organisatorisch. De ervaring leert dat het opstarten, financieren en bewerkstelligen van de benodigde organisatiegraad met daarin de juiste expertise dé bottleneck vormt om vaak kansrijke initiatieven goed van de grond te krijgen. Het OKE beoogt met name ondersteuning te bieden bij het wegnemen van barrières waarvoor nog geen of beperkt standaard oplossingen voor handen zijn. • Mogelijk vanuit het OKE te ondersteunen initiatieven/ gebiedsprocessen brengen wij de komende periode nader in beeld, waarbij wij zoveel mogelijk vraag gestuurd te werk gaan.

Onderstaand een greep uit de mogelijkheden die wij zien: o projecten waarbij sprake is van een decentraal energiesysteem met focus op bedrijventerreinen en nieuwbouwwijken; o (pilot)projecten met toepassing van PV-T panelen, waarmee de opwek van duurzame elektriciteit gecombineerd wordt met de opwek van warmte; o een(pilot) projecten met toepassing van energieopslag in collectieve in batterijen; o een maatschappelijke casus voor opslag van warmte voor “dunkelflaute” mitigatie o een pilot/blauwdruk voor kleine collectieve laadpleinen o.b.v. PV en met een lokale systeem (flex)functie • Binnen het OKE is een groep mensen actief vanuit de RES partners (publiek) én vanuit de maatschappelijke stakeholders van onze RES (privaat en publiek) die bij binnen komende vragen zelf eerstelijns hulp kan verlenen, of expertise in het netwerk kan inschakelen om de ondersteuning die nodig is in te schakelen. • Binnen het OKE worden kennis, best practices en een expertise netwerk opgebouwd en geborgd, die weer wordt ontsloten richting toekomstige initiatieven/ gebiedsprocessen. Denk hierbij aan kennis, best practices en een expertise netwerk op de volgende gebieden: o Goed meenemen van financiële participatie en lokaal eigendom bij duurzame initiatieven/ gebiedsprocessen.

o Een quickscan ‘haalbaarheid’, waarmee een collectief met een initiatief/ gebiedsproces een beeld kan vormen van de haalbaarheid (technisch, financieel, procedureel) van hun initiatief samen met de kansen en risico’s. o Aanpakken voor verkrijging van het benodigde (project)leiderschap en de benodigde organisatiegraad voor de succesvolle ontwikkeling van initiatieven/ gebiedsprocessen. o Financieringsconstructies en -bronnen voor duurzame energie initiatieven/ gebiedsprocessen. Denk hierbij aan een sterke verbinding met het mogelijk op te richten Investeringsplatform Regio Stedendriehoek. o Juridische documenten voor duurzame energie initiatieven/ gebiedsprocessen en voorbeelden van bruikbare overeenkomsten, aanbestedingsprocedures, etc. Wat doet het OKE concreet Wanneer een initiatief met een ondersteuningsverzoek zich meldt, dan wordt het volgende proces doorlopen. Bij positieve beoordeling aan het eind van elke stap wordt overgegaan naar de volgende stap. Bij negatieve beoordeling wordt het initiatief indien het haalbaar lijkt, zo goed mogelijk verder geholpen naar een andere plek in het expertise netwerk, waar het beter past.

3

Processtappen OKE 1. Beoordeling of het initiatief voldoet aan de criteria voor ondersteuning door het OKE. Eigenaarschap bij de initiatiefnemer(s) is hiervan een essentieel voorbeeld. Zo wordt namelijk geborgd dat vanuit het OKE de initiatiefnemers worden ondersteund, in plaats van andersom. Selectiecriteria initiatieven voor ondersteuning door het OKE: a. Eigenaarschap bij de initiatiefnemers b. Initiatieven met een publiek-privaat karakter c. Initiatieven dragen bij aan het RES bod d. Initiatieven waarbij sprake is van de ontwikkeling van een decentraal energiesysteem en/of Zon op Dak e. Initiatieven hebben potentie vaker herhaald te kunnen worden binnen de regio f. Er is een ontwikkelplan en enige mate van zekerheid over de haalbaarheid en financierbaarheid van de initiatieven: draagvlak maatschappelijk en bestuurlijk, technisch, ruimtelijk, organisatorisch, businesscase technisch (projectontwikkelingskosten, verdienmodel) g. Er is sprake van barrières die een enigszins innovatief/complex/niet standaard karakter hebben 2. Ondersteuning bij wegnemen van specifieke barrières in het ontwikkelplan en bijbehorende businesscase van de initiatiefnemers, bijvoorbeeld door het eigen partner netwerk te mobiliseren en/ of expertise in te brengen op gebied van decentrale energiesystemen, financieringsvraagstukken of lokaal eigendom. 3.

Ondersteuning bij het in de lucht brengen van de projectorganisatie, bijvoorbeeld door het mobiliseren van partners en inbrengen van expertise op gebied van Governance (en rolverdeling), oprichten van energiegemeenschappen, (Samenwerkings)overeenkomsten, of vergunningverlening. Besluitvorming over te ondersteunen initiatieven Tijdens elke bijeenkomst van de Cogro en de Stuurgroep zal het OKE geagendeerd staan. In de Stuurgroep wordt vastgesteld welke van de in aanmerking komende initiatieven ondersteund gaan worden. Organisatie: capaciteit & continuïteit • Kernteam: o Joost Leferink: Projectleider OKE en Accounthouder maatschappelijk stakeholders, voor verbinding met de maatschappij en de behoeften o.g.v. energie o Joris Benninga: Projectleider RES en inhoudelijke ondersteuning leveren vanuit het OKE o Els Holsappel: vertegenwoordiger Energie Samen Gelderland, inbrengen expertise o.g.v. lokaal eigendom, (financiële) participatie en organisatie van energie projecten & inbrengen initiatieven o Matthijs van der Jagt: programmamanager RES en (samen met Joost) projectleider OKE • In de bijlage is de concept organisatie- en overlegstructuur opgenomen. Daarin vervangt de Project- en werkgroep OKE de voormalige inhoudelijke werkgroepen ‘Grootschalige opwek & energiesysteem’, ‘Omgevingsbeleid’, ‘Participatie & Eigendom’ en ‘ZODOEN’.

De waardevolle elementen en taken uit de voormalige overlegstructuur zijn geïnventariseerd en blijven behouden. Door de overleggen direct te koppelen aan het OKE focussen we op nemen van

4

•

•

actie om daadwerkelijk tot realisatie te komen, sluiten we aan op de behoeften in de praktijk en delen we waardevolle informatie hieromtrent. Zowel tijdens bijeenkomsten met de Cogro (in navolging van de het werkatelier op 22-9) als de Adviestafel (in navolging van de bijeenkomst op 13 november) zal het OKE standaard op de agenda staan voor: o een periodieke update over de ontwikkeling en implementatie van het OKE, de ondersteuning van initiatieven en de resultaten vanuit het OKE o het in beeld brengen van lopende initiatieven/ ontwikkelingen/ projecten die zich lenen voor ondersteuning door het OKE. o het maken van keuzes voor nieuw te ondersteunen initiatieven vanuit het OKE. De capaciteit voor bijdragen in het OKE vanuit de RES partners komt, net als in de voormalige overlegstructuur, vanuit de ‘in kind’ bijdrage zoals die is afgesproken in de jaarlijkse RES programma begroting. Dit, naast de capaciteit die beschikbaar moet/ zal komen voor het begeleiden van een initiatief binnen de gemeente waarbinnen dat initiatief zich afspeelt. Voor inhoudelijke adviezen vanuit de ODV/ ODA is budget beschikbaar vanuit de RES programma begroting. Dit geldt ook voor eventuele bijdragen vanuit leden van de Adviestafel.

Concept begroting 2024 Hieronder de posten of onderdelen van posten uit de concept programmabegroting voor 2024, die gaan over de middelen die begroot zijn voor de te ondernemen activiteiten in het kader van het OKE: • Inzet programmabureau in kernteam OKE (programmamanager, projectleider en Accounthouder maatschappelijke stakeholders): €25.000 • Vertegenwoordiger ESG in kernteam en in ondersteuning o.g.v. participatie en lokaal eigendom: €10.000 • Inzet ODV en ODA (en eventueel andere benodigde externe expertise): €40.000 • Inzet overige maatschappelijke partners, bedrijfsleven, collectieven, strategische board: €10.000 • Bijdrage aan het OKE voor bijvoorbeeld: communicatie, kennis- en informatiemanagement, oprichting van een entiteit of co-financiering: €25.000 • Totaal, los van mogelijk vrijkomende gelden vanuit de Regiodeal: €110.000 Aanpak vervolg Het kernteam is inmiddels doorgestart met de ontwikkeling en implementatie van het OKE. Naast het voorbereiden van de besluitvorming over de ontwikkeling en implementatie OKE in SG, staan de volgende actie op de planning: • Vervolgen van de daadwerkelijke ondersteuning van concrete initiatieven/ gebiedsprocessen binnen de regio.

Tot nog toe zijn de volgende initiatieven/ gebiedsprocessen ondersteund vanuit het OKE (of een voormalige werkgroep in de geest van het OKE): o Epe, haalbaarheidsstudie Boerenstroom (de boer als lokale energieknoop) o Epe, haalbaarheidsstudie Biogas hub o Zutphen, energie visievorming nieuwbouw De Hoven Noord o Regio: Handleiding Rol zon op Dak Gemeente o Voorst: bijdrage expertsessie Energie & Landelijke gebiedsontwikkeling o Regio: potentieelscan kleinschalige windenergie o Strukton, casus ondersteuning, Zon op Dak en (on)verzekerbaarheid o Epe: Industriekring Eekterveld, verkenning PPS en energie (o.l.v. Transitiemakers) o Brummen: escalatie, versnelling OZ issues voor OS Eerbeek/Loenen o Brummen en Zutphen: verkenning met Vattenfall en Brummen Energie over slimme inpassing van Zonnepark De Voort

5

• • •

•

• •

Het in beeld brengen en aanboren van mogelijke bronnen van financiering voor het borgen van de continuïteit van het OKE naar de toekomst toe. Inrichten van een Teams omgeving voor informatiemanagement en een platform voor kennisdeling. In beeld brengen van lopende/ komende initiatieven/ gebiedsprocessen in de regio, die in aanmerking komen voor aanjagen vanuit het OKE. o Nagaan welke opties de ‘Pijplijn’ in Ninox oplevert. o RES partners, VNO-NCW, de (voormalige) Strategische Board en de Samenwerkende Energie coöperaties leveren mogelijke initiatieven aan. Inventariseren (en benaderen) van andere ‘energietransitie gerelateerde kennis- en ondersteuningsloketten/ -centra/ -programma’s’ (in onze regio) en hun doelstellingen en aanpakken. Enerzijds om te borgen dat geen activiteiten ontplooid gaan worden die al ergens ondergebracht zijn; anderzijds om het netwerk van partners met voor het OKE relevante kennis- en expertise in beeld te brengen. Denk aan: o Programma Toekomstbestendige bedrijventerreinen (vanuit de Regiodeal) o Programma ‘Verduurzaming Bedrijventerreinen’ o Living Lab voor Smart Energy Hubs van Oost NL. o De regionale energie loketten (REL’s) o Energie koplopers Apeldoorn-Epe o Vergelijkbare initiatieven als het OKE, binnen andere RES regio’s (o.a.

Foodvalley) In beeld brengen waar capaciteit zit om de daadwerkelijke ondersteuning vanuit het OKE te verzorgen en om welke personen het precies gaat. Communicatie: o Voor het realiseren van een ‘loket’ voor ondersteuningsvragen, dat de verschillende doelgroepen van het OKE gemakkelijk weten te vinden. o Indien een initiatief/ gebiedsproces/ project/ bijdrage vanuit het OKE zich ervoor leent, zal hierover extern gecommuniceerd worden. In overleg met de communicatieadviseurs kiezen we hiervoor de juiste kanalen (websites, socials, nieuwsbrieven, …).

6