(103) Programma Groen

415953

2

Colofon OPDRACHTNEMER idverde Advies Oude Apeldoornseweg 41 7333 NR Apeldoorn Telefoon: 055 312 40 70 Email: advies@idverde.nl OPDRACHTGEVER Gemeente Brummen Engelenburgerlaan 31 6971 BV Brummen DATUM 23 juni 2023

Copyright 2023 gemeente Brummen. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van gemeente Brummen. Gemeente Brummen is niet aansprakelijk voor eventuele schade ontstaan bij gebruik van gegevens uit dit rapport.

Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

3

Voorwoord Brummen? Dat ken ik, een mooie groene gemeente! Dat is wat we vaak horen van mensen die hier als toerist zijn geweest of die hier familie hebben wonen. Ook de bewoners zelf zijn trots, dat lees je bijvoorbeeld in de landschapsbiografie die voor en door inwoners is opgesteld. Als gemeentebestuur zijn we dan ook zuinig op al dat mooie groen. Helaas moeten we vaststellen dat de klimaatverandering een forse aanslag doet op onze bomen, struiken en planten. Door droogte en hitte hebben zij het erg lastig. Daardoor hebben insecten en dieren het ook moeilijk; zij hebben het groen immers nodig als voedsel, schuilplaats of nestgelegenheid. En laten we niet vergeten dat groen ook voor ons mensen heel belangrijk is. In een groene omgeving zijn mensen gezonder, zowel fysiek als mentaal. In een groene omgeving wordt het ook veel minder heet dan in een versteende omgeving. Alle reden dus om ons daarvoor in te zetten. Het voorliggende groenbeleidsplan vormt de Brummense aanpak om ons openbaar groen binnen de kernen te versterken. Om het aan te passen op het veranderende klimaat. Zodat ook toekomstige generaties aangenaam kunnen wonen, werken en recreëren in onze mooie gemeente Brummen.

Namens het college van burgemeester en wethouders, Steven van de Graaf en Pouwel Inberg

Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

4

Samenvatting Onze gemeente ligt op een unieke groene locatie tussen de Veluwe en de IJssel met een rijke variatie aan landgoederen, bossen en natuurgebieden. Deze groene onderdelen dragen bij aan de geestelijke en lichamelijke gezondheid van onze inwoners en bieden de verschillende dieren en planten in onze gemeente een verblijf. Deze unieke groene leefomgeving willen we behouden en versterken. Dit doen we onder andere door met groen onze woonkernen gezonder, klimaatbestendiger en prettiger te maken. Dit groenbeleidsplan bevat een visie waarin we beschrijven wat we in de komende jaren willen bereiken op het gebied van groen binnen de bebouwde kom. Om deze visie werkelijkheid te laten worden beschrijven we wat we hiervoor moeten doen (onze missie) en hoe we dat precies gaan doen (onze strategie). De toekomstvisie luidt:“Over honderd jaar is de gemeente Brummen een heerlijke groene plek om te wonen, te werken en te ontspannen. Het is er prettig wonen en we leven in een gezond evenwicht met de natuur.” Deze visie vertaald naar de strategie voor de komende jaren luidt: “Over tien jaar is onze gemeente groener, gezonder en aantrekkelijker.

We hebben maatregelen genomen waardoor de beplanting tegen de klimaatextremen kan en plant en dier zich via ecologische routes kunnen verplaatsen.” Bij het nastreven van onze toekomstvisie hebben we te maken met een aantal ontwikkelingen waar bij het groenbeheer rekening mee te houden is: Klimaat De klimaatontwikkelingen geven hete en droge zomers afgewisseld met perioden van veel neerslag in korte tijd. Veel van de aanwezige beplanting heeft erg te lijden van de droogte en hitte. Door de weersextremen worden de bomen en struiken vatbaarder voor ziekten en plagen. Veel bomen en struiken gaan hierdoor dood. In dit plan geven we aan hoe we met de aanplant van meer bomen en groen het klimaateffect voor de mens willen beperken. Daarnaast geven we aan hoe we de beplanting de klimaatontwikkelingen kunnen laten overleven. Dat doen we door regenwater meer in het gebied vast te houden en naar groenvakken te laten afstromen, door de bodem meer water te laten vasthouden en door beplanting te gebruiken die meer klimaatbestendig is.

Biodiversiteit Een tweede ontwikkeling die we met het groenbeleid willen beïnvloeden is de achteruitgang van de biodiversiteit. Door allerlei redenen loopt de biodiversiteit in Nederland achteruit. Door bij de inrichting en het beheer van het groen rekening te houden met natuurwaarden kunnen we het groen geschikter maken voor plant en dier. Belangrijk hierbij is rekening te houden met de levenscyclus van deze planten en dieren. We planten bomen, struiken en vaste planten aan die een meerwaarde hebben voor de biodiversiteit. Dat hoeven niet altijd inheemse soorten te zijn. We volgen hierbij de adviezen en plantlijst van Stichting Steenbreek/IPC DE Groene Ruimte/ Stadswerk. Onderhoud wordt uitgevoerd volgens de gedragscode Soortbescherming gemeenten. Beleving Een groene leefomgeving is van belang voor onze gezondheid. Uit de burgerraadpleging voor dit plan blijkt dat zowel fraai ingerichte en goed onderhouden groenvoorzieningen als ecologisch ingerichte plantsoenen gewaardeerd worden. Aan beide wensen wordt gehoor gegeven. De centra van Brummen en Eerbeek gaan we intensief onderhouden en daarbij past een hoog inrichtingsniveau. In de wijken is de basis op orde en is er plaats voor ecologisch groen waar plant en dier zich door plantsoenen en tuinen kunnen verplaatsen. Afgestorven of in slechte staat verkerende beplantingen worden vervangen.

Wij doen dit in overleg met de omgeving en met oog voor de klimaat- en biodiversiteitsopgaven. We zorgen door gericht onderhoud voor groenvoorzieningen die er verzorgd uitzien. Bomen en speelvoorzieningen worden volgens de richtlijnen geïnspecteerd en onderhouden zodat er geen gevaarlijke situaties kunnen ontstaan. Financiën Het omvormen en beheren van de groenvoorzieningen vraagt om een uitvoeringsbudget. In de gemeentebegroting zijn gelden opgenomen voor het beheer van de groenvoorzieningen. De ambities uit dit plan brengen zowel structurele als incidentele meerkosten met zich mee ten opzichte van de huidige begroting. Voor het bereiken van onze visie is het beschikbaar stellen van voldoende budget noodzakelijk.

Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

5

Inhoudsopgave 1. 1.1 1.2

2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Inleiding Waarom een nieuw plan? Hoe zit het plan in elkaar?

Ontwikkelingen Klimaat Biodiversiteit Toenemende druk op het gebruik van de openbare ruimte  Ziekten en plagen in beplantingen  Allergie voor plantenpollen

7 7 7

9 9 10 11 12 13

5.3 5.3.1 5.3.2 5.3.3 5.3.4 5.3.5 5.3.6 5.3.7 5.3.8 5.3.9

Onze strategie: hoe gaan we dat doen? Groenstructuur Klimaatadaptatie Biodiversiteit Groenbeleving Boombeleid Participatie Bossen Spelen Communicatie

6. Financiën 3. Bijzonder Brummen

15

3.1 3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3

15 16 16 18 18

Landschap Zes verschillende kernen Eerbeek Brummen De kleine kernen Hall, Leuvenheim, Empe en Oeken

4. Groen & hoeveelheden

22

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Samenstel l ing groenvakken De kwaliteit van het groen Gazon Bomen Gemeentelijke bossen

22 22 22 23 24

5.

Onze toekomstdroom

26

5.1 5.2

Onze visie: wat willen we? Onze missie: wat gaan we daarvoor doen?

6.1 6.2 6.2.1 6.2.2 6.3

26 26 28 29 30 31 35 35 35 36

38

Kosten regulier beheer en onderhoud38 Projecten39 Op orde brengen groenvakken39 Op orde houden groenvakken39 Samenvatting beschikbaar budget en geraamde kosten40

Bijlagen

42

Bijlage A: beleidsklassen bomen  Bijlage B: beleidsklassen bomen / functie bomen Bijlage C: relatie met andere plannen  C.1 Landelijk beleid C.2 Lokaal beleid C.3 Wetgeving C.4 Evaluatie groenplannen Bijlage D: burgerraadpleging

42 43 44 44 44 44 45 46

26 26 Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

1.

1

2

3

4

5

6

B

INLEIDING

Dit is het groenbeleidsplan van de gemeente Brummen. Een beleidsplan is een plan waarin wordt aangegeven welke doelstellingen binnen een bepaald tijdsbestek worden nagestreefd en op welke wijze en met welke middelen dit zal geschieden. In dit groenbeleidsplan legt de gemeente Brummen vast hoe zij de komende jaren met het groen in de gemeente om wil gaan. Het plan gaat over het groen in de dorpskernen en de groene verbindingen tussen de dorpskernen en het landschap daar omheen.

1.1 Waarom een nieuw plan?

7 1.2 Hoe zit het plan in elkaar? Dit groenbeleidsplan is interactief, dat betekent dat u snel naar andere delen kunt ‘springen’. Bovenaan de pagina’s zijn knoppen aangebracht waarmee u naar de verschillende hoofdstukken kunt gaan. Aan het begin van die knoppen staat de knop ‘home’. Daarmee gaat u terug naar de inhoudsopgave. Ook die is interactief, wanneer u op een onderdeel klikt, gaat u naar de pagina met dat onderwerp. Ook hebben sommige woorden of zinnen in de tekst een blauwe kleur. Dit betekent dat het woord of de zin zelf interactief is. Door erop te klikken gaat u naar het onderwerp, een website of naar de bijlage die erbij hoort.

De gemeente Brummen is een groene gemeente en is daar trots op. We zien echter dat de wereld verandert en dat door allerlei ontwikkelingen het niet vanzelfsprekend is dat de groene waarden in onze gemeente blijven bestaan. De vraag is: hoe kunnen we er voor zorgen dat ook toekomstige generaties kunnen wonen in een fraaie groene omgeving? Een groene omgeving met niet alleen een fraaie uitstraling, maar ook met een diversiteit aan planten en dieren. Planten en dieren die onderdeel uitmaken van een functionerend ecosysteem. Veel van de groenvoorzieningen binnen de bebouwde kom van de gemeente verkeren in een slechte staat. Dat komt aan de ene kant door een aantal droge en hete zomers en aan de andere kant door jaren van te weinig onderhoud. Veel bomen en heesters zijn dood of verkeren in een slechte staat en moeten en gaan vervangen worden. Maar hoe gaan we dat doen en met welke plantsoorten? Het gemeentebestuur wil op de toekomst voorbereid zijn en inspelen op de klimaatontwikkelingen en de terugval van de biodiversiteit. Het nieuwe groenbeleid moet vooruit kijken. Er moet ingespeeld worden op de klimaatontwikkelingen en het behoud van of de verbetering van de biodiversiteit. We bekijken wat we kunnen doen om bestaande waarden te behouden en hoe we nieuwe, toekomstbestendige, waarden kunnen realiseren.

In het groenbeheerplan, dat na dit beleidsplan op- en vastgesteld wordt, vindt een verdere uitwerking van dit beleidsplan plaats. In uitvoeringsplannen worden de aanpassingen aan het groen gerealiseerd. Afbeelding 1: de conditie van veel bomen en struiken is verslechterd.

Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

2.

1

2

3

4

5

6

B

ONTWIKKELINGEN

groeit ook de kans op droogte. In de zomer was de hoeveelheid neerslag gemiddeld 40% minder dan normaal. Samen met de sterke verdamping door de grote hoeveelheid zonnestraling, leidde de geringe neerslag tot een groot neerslagtekort in het zomerhalfjaar.

2.1 Klimaat Een belangrijke reden om het groenbeleid in Brummen te herzien zijn de klimaatontwikkelingen in ons land. De opwarming van de aarde zorgt voor steeds vaker extreem weer. De effecten van de klimaatontwikkelingen zijn onder te brengen in vier hoofdthema’s.

Afbeelding 2: de hoofdthema’s.

Het wordt warmer De gemiddelde temperatuur in Nederland stijgt. De kans op langdurige hete zomers neemt toe, terwijl de kans op een strenge winter sterk afneemt. Door de temperatuurstijging komt het huidige klimaat overeen met het klimaat dat in de jaren ‘80 van de vorige eeuw in Zuid-Frankrijk aanwezig was. De hogere temperaturen zorgen voor allerlei soorten van ongemak en overlast. In de stedelijke omgeving neemt de temperatuurstijging extra toe door de grote hoeveelheid bebouwing en verharding (hitte-eilandeffect). Voor de natuur betekent het dat de groeiomstandigheden voor planten en dieren wijzigen. Soorten uit een meer mediterrane omgeving doen hun intrede, terwijl karakteristieke Nederlandse soorten onder druk komen te staan en kunnen verdwijnen. Als gevolg van de hitte neemt de kans op het ontstaan van stormen toe.

Afbeelding 3: hitte in de stad (bron: kennisportaal klimaatadaptatie).

9

Het wordt droger In de zomer gaat er gemiddeld minder regen vallen. De afgelopen vijf jaar hadden we vier zomers die zeer zonnig en extreem droog waren. Met de toename van zonnestraling

De aanhoudende droogte leidt tot schade aan beplantingen. Vooral op Afbeelding 4: het wordt droger. de zandgrond, waar het grondwater diep zit, hebben bomen en struiken in de zomer te weinig vocht tot hun beschikking. Al in de zomer laten ze hun blad vallen om te kunnen overleven. De gezondheid van bomen en planten neemt hierdoor af. Een deel van de beplanting overleeft het niet en sterft af. De verminderde conditie van de beplanting leidt ook tot verminderde weerstand tegen ziekten en plagen. Het wordt natter In de zomer neemt de kans op veel regen in korte tijd toe terwijl in de winter er gemiddeld meer regen kan vallen. Het water dat tijdens de heftige regenbuien in de zomer valt kan niet direct infiltreren in de grond en zorgt voor wateroverlast op straat. De riolering is niet toegerust op de afvoer van het water van extreme hoosbuien. Er is behoefte aan plaatsen in de openbare ruimte waar het regenwater naar toe kan zonder schade aan particuliere bezittingen en de infrastructuur te veroorzaken. Grotere groenvoorzieningen komen daarbij in aanmerking om dit water op te vangen. Het water kan daarna infiltreren in de ondergrond of alsnog afgevoerd worden via watergangen of de riolering. De zeespiegel stijgt Door de opwarming van de aarde smelten de ijskappen en stijgt de zeespiegel.

Aangezien een groot deel van Nederland onder de zeespiegel ligt moet ingespeeld worden op deze stijging. In het binnenland kan het rivierwater minder goed afstromen naar zee bij hogere waterstanden. Rekening gehouden moet worden met hogere waterstanden in de rivieren. (bron K.N.M.I. & Klimaatatlas) Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

1

2

3

4

5

6

B

2.2 Biodiversiteit De biodiversiteit staat sterk onder druk, wereldwijd, in Nederland en ook in Brummen. Sinds 1900 zijn er honderden diersoorten uit Nederland verdwenen en veel soorten dreigen de komende tijd te verdwijnen. De belangrijkste oorzaken voor afname van de biodiversiteit is het steeds grotere gebrek aan geschikte leefgebieden voor dieren en planten. Verstedelijking gaat vaak ten koste van groen en water, natuurgebieden staan onder druk door versnippering, verdroging, vermesting en (bodem)verzuring door uitstoot van stoffen uit de intensieve veehouderij, industrie, het verkeer en de landbouw.

10 Biomorfologische kaart Voor Brummen is de aanwezige biodiversiteit op hoofdlijnen in beeld gebracht op een biomorfologische kaart. Op de kaart zijn leefgebieden onderscheiden met een vergelijkbaar ecologisch functioneren. Beschreven wordt welke planten en diersoorten er zijn gezien en wat de belangrijkste gebiedskenmerken zijn. Ook wordt ingegaan op knelpunten en verbetermogelijkheden. Enkele algemene conclusies voor de kernen van de gemeente is dat de biodiversiteit verbeterd kan worden door: • meer gevarieerd groen toe te passen (met kruiden, heesters en bomen); • meer grasvelden extensief te maaien; • meer rommelhoekjes creëren (blad en takken laten liggen);

Ook de klimaatveranderingen kunnen flink nadelige effecten hebben op de biodiversiteit. Wetenschappers van de Wageningen Universiteit verwachten dat het voor 40% van de traditionele Nederlandse plantensoorten binnen enkele jaren te warm wordt. Met de planten verdwijnt het biotoop waar zij deel van uitmaken. Karakteristieke Nederlandse boomsoorten als de beuk, de paardenkastanje en de berk zullen uit het landschap verdwijnen. Daarnaast hebben we te maken met invasieve soorten. Door klimaatverandering krijgen soorten uit zuidelijke streken mogelijkheden om zich in Nederland te vestigen.

• aanplant meer groen/bomen; • particuliere tuinen vergroenen en minder intensief beheren; • realisatie en behoud verbindingszones voor plant en dier (via openbaar groen en particuliere tuinen).

Voedselketen Planten en diersoorten zijn beschermd via de natuurwetgeving. Dat is niet voldoende, deze wetgeving kijkt vooral naar soorten die bovenin de voedselketen staan. Die zijn echter sterk afhankelijk van het hele ecologische systeem, dus ook van de bodem en het bodemleven, planten en insecten. Zonder een leefomgeving met een gezonde bodem, een gevarieerde begroeiing en leefgebied voor insecten gaat het mis met de biodiversiteit. Dieren stellen aan hun leefomgeving eisen voor voedsel, voortplanting en veiligheid. Hiervoor moeten de meeste dieren zich tijdens hun levenscyclus kunnen verplaatsen in het landschap. Vooral grote, mobiele diersoorten hebben een flink ruimtegebruik en slechts weinig diersoorten kunnen ongunstige omstandigheden langere tijd overleven. Een gebied is geschikt voor een soort wanneer er continu aan de vijf V’s wordt voldaan op een oppervlak dat voldoende groot is om een populatie te huisvesten met voldoende genetische variatie. Het gaat daarbij om: Voedsel, Voortplanting, Veiligheid, Vocht & Verbinding. Alleen als aan deze vijf V’s voldaan wordt kan een soort zich handhaven.

Afbeelding 5: pagina uit het biodiversiteitsplan van gemeente Brummen.

Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

1

2

3

4

5

6

B

Plantenkeuze en biodiversiteit Bij de inrichting van de openbare ruimte zijn in de loop van de tijd steeds meer boomen plantensoorten toegepast die aan specifieke eisen moesten voldoen. Openbaar groen in de straat en wijk werd en wordt op prijs gesteld. Dat groen moest echter ook relatief eenvoudig (goedkoop) te onderhouden zijn, niet te groot worden in verband met ruimtebeslag en sociale en verkeersveiligheid. Ook overlast van ongedierte en vruchten is ongewenst. Dat alles heeft er toe geleid dat er bomen en planten geïntroduceerd zijn die aan die specifieke groei-eisen voldoen, maar minder interessant zijn voor de biodiversiteit. Naar aanleiding van de berichtgeving over de afnemende biodiversiteit heeft de gemeenteraad van Brummen in juni 2021 een motie aangenomen om alleen nog inheemse soorten aan te schaffen om de biodiversiteit te versterken. Een begrijpelijk besluit van de gemeenteraad gezien de berichtgeving, maar ook één met verstrekkende gevolgen. De openbare ruimte is namelijk niet ingericht op de aanplant van inheems plantmateriaal. Inheems plantmateriaal bereikt over het algemeen een grote omvang en past niet in de huidige groenvakken. Het besluit om alleen inheems plantmateriaal te gebruiken gaat daarnaast voorbij aan de waarde van veel aangeplante cultuurplanten voor de biodiversiteit. Ook de klimaatontwikkeling geeft

11 aanleiding om meer genuanceerd te kijken naar de toepassing van plantensoorten die niet inheems zijn. Stichting Steenbreek heeft samen met IPC Groene Ruimte en Stadswerk op deze problematiek ingespeeld door een lijst met planten op te stellen die waarde hebben voor de biodiversiteit en toegepast kunnen worden in de stedelijke omgeving. In deze lijst zijn ook exoten opgenomen met waarde voor de biodiversiteit. Deze lijst is als uitgangspunt te gebruiken van de inrichting van groenvakken binnen de bebouwde kom. In natuurgebieden blijft de aanplant van inheems plantmateriaal gewenst. Invasieve soorten Er komen in ons land planten en dieren voor die andere plant- of diersoorten in hun voortbestaan bedreigen. Is zo’n plant of dier door de mens in ons land geïntroduceerd dan noemen we dat een invasieve soort. Deze invasieve soorten worden bij voorkeur bestreden en/of uitgeroeid zodat zij geen schade aanrichten. De schade kan bestaan uit beschadiging van aanwezige infravoorzieningen, gezondheidsschade aan mens of dier of het verdringen van inheemse plantensoorten. Er zijn in de gemeente Brummen momenteel vier invasieve plantensoorten aanwezig waar een plan van aanpak voor het beheer voor geschreven is. Dat zijn: Aziatische duizendknoop, reuzenberenklauw, reuzenbalsemien en Amerikaanse vogelkers. Deze soorten zijn binnen de bebouwde kom in de openbare ruimte actief te bestrijden.

2.3 Toenemende druk op het gebruik van de openbare ruimte Inbreiding woningbouw De afgelopen jaren zijn diverse ‘open plekken’ binnen de bebouwde kommen bebouwd. Vanuit ruimtelijke overwegingen had het de voorkeur deze locaties te bebouwen in plaats van uitbreiding van woningbouw buiten de bebouwde kom. Naast enkele onbebouwde ‘groene’ plekken zijn ook vrijkomende schoollocaties benut voor nieuwbouw. De wijken zijn door de nieuwbouw verder versteend.

Afbeelding 6: kruidenbegroeiing met soorten die natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups aantrekken; Pothof Brummen

Zonnepanelen op gebouwen De energiecrisis maakt dat veel woningeigenaren zonnepanelen plaatsen of geplaatst hebben op hun woning. Voor een optimale opbrengst van de zonnepanelen moet er weinig schaduw op de panelen vallen (zonnepanelen functioneren ook als ze Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

1

2

3

4

5

6

B

Vuistregel Stedelijke vergroening 3-30-300 Vanuit een landelijke vraag naar richtlijnen voor de hoeveelheid groen in de stad is een vuistregel opgesteld voor de vergroening van steden en buurten. De vuistregel gaat uit van de 3-30-300 norm. • 3: iedereen zou vanuit zijn huis minstens 3 bomen moeten zien. • 30: 30% van het oppervlak van de openbare ruimte zou bedekt moeten zijn met boomkronen (bladoppervlak dat schaduw geeft). • 300: niemand zou op meer dan 300 meter moeten wonen van een park of groene ruimte. gedeeltelijk in de schaduw liggen). Aanwezige bomen kunnen voor schaduw zorgen. Alhoewel bomen een zeer gunstig effect op het klimaat hebben en airco’s overbodig kunnen maken, zijn er steeds meer mensen die vanwege zonnepanelen de bomen bij hun woning verwijderd willen hebben. Kabels en leidingen De ondergrondse ruimte in de straten is vergeven van kabels- en leidingen. Naast de regenwater- en vuilwaterriolering zijn van oudsher nutsvoorzieningen als gas, elektriciteit en water in de ondergrond aanwezig. De laatste jaren is daar de glasvezel voor dataverkeer bij gekomen. In Eerbeek wordt de aanleg van een warmtenetwerk en een waterrotonde onderzocht/voorbereid. Daar waar kabels- en leidingen liggen kunnen geen bomen geplant worden. Aanleg van kabels- en leidingen door straten waar bomen staan gaat vaak ten koste van het wortelgestel van de boom en daarmee zijn vitaliteit.

Deze problematiek speelt in heel Nederland. Vanuit het belang van het behoud van bomen zijn er landelijk richtlijnen opgesteld voor de aanplant van bomen en het op een verantwoorde wijze uitvoeren van werkzaamheden rond bomen. Afbeelding 7: kabels en leidingen in de Deze richtlijnen zijn door het Norminstituut bodem.

12 Bomen verwoord in een Handboek Bomen. De gemeente Brummen heeft zich aangesloten bij het Norminstituut. In nieuwbouwplannen is het zaak vooraf na te denken over de positie van bomen en de ligging van kabels en leidingen en kabel- en leidingenstroken in het bestemmingsplan vast te leggen.

2.4 Ziekten en plagen in beplantingen Veel plantensoorten kennen een ziekte, gebrek of plaag waardoor zij kunnen afsterven of overlast kunnen geven aan hun omgeving. Onder bijna iedere boomsoort komt wel een ziekte voor. Boomkwekers hebben nieuwe variëteiten gekweekt die minder vatbaar zijn voor ziekten en plagen. Maar een groot deel van het bomenbestand bestaat nog uit kwetsbare soorten. Bomen in slechte conditie zijn eerder vatbaar voor ziekten en plagen. In monoculturen (grote aanplanten van één soort) kunnen ziekten en plagen zich makkelijker vestigen en verspreiden. Enkele ook in Brummen ingrijpende ziekten en plagen zijn: Tabel 1: ziektes en plagen

Ziekte / Plaag

Voorkomen in

Soort overlast

Eikenprocessierups

Inlandse eiken

Overlast van brandharen van de rups. Grootste overlastperiode mei/juni. Brandharen blijven vijf jaar lang actief. Brummen bestrijdt preventief door bespuiting met aaltjes en natuurlijke vijanden (inzaai kruidenmengsel & aangepast maaibeheer) en curatief door het wegzuigen van nesten.

Bladluis

Lindes, esdoorns

overlast van honingdauw: een plakkerige afscheiding van de luis op alles onder de boomkroon. In combinatie met een schimmelaantasting wordt de plakkerige afscheiding zwart.

Essentaksterfte

Essen

Afsterven takken met kans op takbreuk en/of afsterven boom.

Kastanjebloedingsziekte

Paardenkastanje

Bacterieaantasting in paardenkastanjes. Blad en bast vertonen bruine vlekken. Wonden op de stam lekken vocht. Al veel beeldbepalende bomen in de gemeente zijn door deze ziekte verdwenen

Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

1

2

3

4

5

6

B

Ziekte / Plaag

Voorkomen in

Soort overlast

Iepenziekte

Iepen

Schimmelaantasting. Gebiedseigen soorten bijna allemaal door de ziekte verdwenen. Enkele resistentie vormen weer in beperkte hoeveelheden binnen de kom aangeplant.

Wilgenhoutrups

Wilg, populier, els, eik

Rupsaantasting in het zachte hout van loofbomen. Treden vaak binnen via stambeschadigingen. Rupsen boren gangen door de stam waardoor de boom breukgevoelig wordt.

De aanpak van ziekten en plagen is veelal maatwerk. In het beheer moet rekening gehouden worden met de uitvoering van maatregelen om gevaarlijk situaties of verdere verspreiding te voorkomen.

13 Tabel 2: Allergeniciteit van boomsoorten.

Categorie

Advies

Boomsoorten

Zeer sterk allergeen

Aanplant beperken

Berk

Sterk allergeen

Beperk aanplant in drukke publieke ruimtes

Els, hazelaar

Matig allergeen

Beperk aanplant in grote aantallen

Haagbeuk, beuk, es, olijf & eik

Niet of zwak allergeen

Aanplant aanbevolen

Veel soorten waaronder o.a. esdoorn, paardenkastanje, meidoorn, linde, iep

2.5 Allergie voor plantenpollen Steeds meer mensen in Nederland hebben last van een vorm van hooikoorts. Zij zijn allergisch voor het stuifmeel van planten dat door de lucht verspreid wordt. Zij krijgen last van hun luchtwegen, een geïrriteerde neus of geïrriteerde ogen. Door de spreiding van de bloeitijd van planten in het jaar kan de overlastperiode aanzienlijk zijn. Door klimaatveranderingen wordt de bloeitijd van planten ook verder opgerekt. Bomen bloeien over het algemeen in de periode van januari tot juni. Grassen en kruiden bloeien meer in de zomerperiode van mei tot september. Het Leids Universitair Medisch Centrum (LMUC) heeft onderzoek gedaan naar de mate van overlast van veel in Nederland voorkomende boomsoorten. Het centrum heeft in april 2023 een overzicht gepubliceerd met een indeling van boomsoorten in verschillende overlastklassen: de Bomenkompas voor allergeniciteit. Het LMUC adviseert diversiteit toe te passen bij de aanplant van bomen in de stedelijke omgeving en bomen die (zeer) sterk allergeen zijn niet toe te passen bij winkelcentra en scholen.

Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

1

2

3

4

5

6

B

15

3. BIJZONDER BRUMMEN De gemeente Brummen ligt op een unieke locatie tussen de Veluwe en de IJssel. De gemeente kent twee grotere dorpen, vier kleine kernen en enkele buurtschappen die opgaan in het landschap. Voor de versterking van de groenkwaliteiten van de dorpen en kernen is het van belang te weten hoe zij opgebouwd zijn en wat karakteristiek is. Daarom in dit hoofdstuk een stedenbouwkundige/landschappelijke analyse van onze dorpen en kernen met voor het groenbeleid relevante informatie.

3.1 Landschap In de loop van de tijd heeft de mens het landschap steeds meer naar zijn hand gezet en gevormd. Afhankelijk van de lokale omstandigheden werd grond in gebruik genomen om te wonen, voedsel te verbouwen of zich te verplaatsen. De gemeente Brummen ligt in een gebied waar de Veluwe de rand van het IJsseldal raakt. De verschillen in ondergrond en landschap zijn groot op relatief korte afstand. Hierdoor is er een grote variatie en rijkdom aan natuur in onze gemeente te vinden. De variatie in het landschap maakt ook dat de groeiomstandigheden voor het groen in de verschillende gebieden en kernen van de gemeente verschillen. De Veluwe ligt hoog en kent een (voedselarme) zandondergrond, terwijl het IJsseldal kleiig en veel vochtiger is. In het gebied tussen de Veluwe en de IJssel komt kwelwater aan de oppervlakte, wat tot bijzondere natuurwaarden heeft geleid. Op de drogere plekken in de gemeente op de rand van de Veluwe en de oeverwal van de IJssel zijn de dorpen en kernen ontstaan. Op de rand van de oeverwal werden in de loop der tijd ook landhuizen en landgoederen gerealiseerd, die met hun beplantingen sterk bijdragen aan de groene uitstraling van de gemeente.

Afbeelding 8: de landschapzones van gemeente Brummen.

Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

1

2

3

4

5

6

B

3.2 Zes verschillende kernen

16 3.2.1 Eerbeek Eerbeek is het grootste dorp van de gemeente Brummen met meer dan tienduizend inwoners. Het ligt op de rand van de Veluwe en is ontstaan aan de Eerbeekse beek. Aan de beek en aan de rand van landbouwgebieden (de Enken) ontstond de eerste bebouwing en bedrijvigheid van papiermolens. Op de grens van de Eerbeekse Enk werd Huis te Eerbeek gebouwd. Op dit landgoed werd een park ingericht met waterpartijen en formele beplantingen met rhododendrons en bijzondere bomen. Het park functioneert nog steeds als wandelgebied en groene long voor het dorp. De realisatie van het Apeldoorns-Dierens kanaal (tweede helft negentiende eeuw) en de spoorwegverbinding tussen Apeldoorn en Dieren bracht meer bedrijvigheid naar Eerbeek. Rond het station ontstaat een (winkel-) centrum. In de loop van de tijd is het dorp uitgebreid met verschillende woonwijken. De inrichting van de wijken vond plaats in de geest van en naar de behoeftes van die tijd. De aangrenzende bossen van de Veluwe functioneren als recreatief uitloopgebied. Het vakantiepark in de bossen aan de rand van het dorp brengt levendigheid in en rond het dorp.

Afbeelding 9: de gemeente Brummen met haar kernen.

Dit beleidsplan gaat over het groen in de woonkernen van de gemeente. De woonkernen maken deel uit van het landschap maar kennen een eigen, stedelijke, groeninrichting. Via bermen, boomstructuren en singels is het groen verbonden met het omliggende landschap. Ecologische uitwisseling vindt via deze structuren plaats. Inrichting en beheer van het buitengebied kent een geheel eigen problematiek en aanpak en maakt geen onderdeel uit van dit plan. De dorpen en kernen in de gemeente hebben hun eigen karakteristiek. Het uiterlijk van de gemeente is in de loop van de tijd gewijzigd door allerlei ruimtelijke ontwikkelingen. Hieronder een kleine karakteristiek voor de zes grootste kernen met hierbij speciale aandacht voor het aanwezige groen.

De groenstructuur van Eerbeek Als resultaat van de ontwikkeling van kern Eerbeek zijn er enkele weg- en groenstructuren ontstaan. Het zijn oude lijnen in het landschap of nieuw gevormde structuren bij de inrichting van de wijken. Deze structuren dragen bij aan de herkenbaarheid van het dorp en ondersteunen de verkeersafwikkeling. De Eerbeekse beek en de spoorlijn zijn twee herkenbare linten die dwars door het dorp lopen. Op enkele plaatsen bij de papierfabrieken verdwijnt de beek ondergronds en wordt de structuur onderbroken. Voor het centrum van het dorp en de beekzone is een aparte visie opgesteld. Als de beek ook bij alle papierfabrieken weer volledig bovengronds en zichtbaar is wordt het nog meer een herkenbare groenstructuur. Herkenbare groenstructuren zijn verder aanwezig langs wijkontsluitingswegen en doorgaande fietspaden. De bossen en singels in en om het dorp vormen een groene basis die weer van belang is voor ecologische verbinding.

Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

1

2

3

4

5

6

B

17

Wijk

Tabel 3: kenmerken van Eerbeek

Wilhelminapark

Werfakker

Lombok

Jaren ‘80 - ‘90

Voornamelijk sociale woningbouw in rijtjeswoningen. Woningen in blokken evenwijdig aan de weg. Gedeelte onlangs gerenoveerd. Variatie aan bouwvormen Relatief smalle straten met en tuinen. Villa’s bij de kleine voortuinen. Een enkele papierfabrieken met grote tuinen. groenvoorziening tussen straten In het (winkel-) centrum juist ingepast. Aan de rand van de weinig groen. Monumentaal wijk beeldbepalende gebouwen groen aan de rand van het van de papierindustrie en de centrum bij de Oliemolen en Huis Eerbeekse beek en aan de te Eerbeek. Doorsnijding centrum westzijde sportpark en bos. door VSM-spoorlijn. Parkeren op straat. In centrum weinig (oude) bomen Bomen in smalle groenstroken aanwezig. Veel karakteristieke tussen weg en trottoir en in bomen verdwenen i.v.m. overhoeken op kruisingen. ouderdom of bouw-activiteiten. Weinig ruimte voor bomen. In de Stuijvenburchstraat Oorspronkelijk aangeplante vervangende bomen aangeplant. bolbomen op rand trottoir in de Rond de papierfabriek FBE loop der tijd staan nog grote beeldbepalende verwijderd. bomen in de tuinen van de villa’s Nagenoeg geen openbaar groen Relatief weinig heesters. Alleen aanwezig. op hoeken van straten wat traditionele beplanting. Smalle bermen als grasberm in gebruik.

Voornamelijk sociale woningbouw in rijtjeswoningen. Basisschool en sporthal in de wijk.

Vrijstaande bungalows op grote percelen in een bosomgeving.

Woonblokken haaks op elkaar gebouwd waardoor ruimte voor groen en parkeren bij de woningen. Ringlaan als wijkontsluiting op rand oude enk.

Wonen in het bos. Veel brede gemeentelijke bosstroken van nog voornamelijk naaldhout tussen grote particuliere tuinen. Tuinen zijn in de loop van de tijd armer aan bomen geworden.

Variatie aan woningen met zowel Eerste fase voornamelijk tweerijtjeswoningen als vrijstaand en onder-een-kap-woningen of twee-onder-een-kap-woningen. vrijstaand. In latere fases meer variatie met ook rijtjeswoningen Woningen op doorgaande weg Rondgaande wegen met of op groenzones georiënteerd. begeleidende beplanting, een Parkeren in koffers. Groenzones groene omranding van de wijk met veel bosplantsoen. Oude en een centrale groenzone die boerderijen behouden. voornamelijk aan achtertuinen grenst. In de straatprofielen ruimte voor groen en parkeren.

Variatie aan bomen als wegbegeleiding en als solitair in de aanwezige groenvakken.

Bomen in bosverband. In de bermen solitair staande bomen die behouden zijn bij de inrichting van de wijk.

Bij de bouw van de wijk zijn enkele oude boomstructuren behouden. Daarnaast veel bomen aangeplant in de aanwezige groenstroken.

Boom structuren van eik en linde aangeplant in de eerste fase. Eiken worden erg groot voor de plantlocaties. In de latere fases een grotere variatie aan bomen aangeplant die zich nog moeten ontwikkelen.

Veel op leeftijd zijnde heestervakken met traditionele sierheesters zoals berberis, mahonia, botanische roos.

Geen heesterbeplanting aanwezig. Alleen wat ondergroei van bosplanten in het bos.

Wegbegeleidende lage heestervakken. Aan de rand van de wijk opgaande bosplantsoenstroken die de wijk vanuit het landschap aan het zicht onttrekken.

Geen openbare speelvoorziening aanwezig. Ook nagenoeg geen kinderen in deze wijk.

Geen formele speellocatie. Alle ruimte voor natuurlijk spelen.

Eerbeekse beek van waarde. Gevarieerde tuinen, braakliggende terreinen en rommelhoekjes zorgen voor biodiversiteit.

Kleine speelvoorzieningen verspreid door de wijk. Ook ruimte voor informeel spelen. Cruijffcourt bij de sporthal. Biodiversiteit vooral aanwezig dankzij grotere tuinen en verbinding omliggende bossen. Boomlanen als verbindende elementen.

Langs de ontsluitingswegen lage heester- en blokbeplanting. In de wijk veel bosplantsoen aangeplant. Omdat dat op veel plaatsen te groot werd is veel vervangen door lage heesters of gras. Centrale speelplek aan de Werfakkerweg met sport en spel. Verspreid over de wijk nog enkele kleinere speelplaatsen. Relatief grote hoeveelheid groen en bomen zorgt voor variatie aan biodiversiteit

Gevoelig voor droogte en hitte. Kans op hittestress door weinig bomen en groen.

Gevoelig voor droogte en hitte.

Gevoelig voor droogte en hitte.

Gevoelig voor droogte en hitte

Heesters

Bomen

Karakteristiek

Bebouwing

Bouw

Jaren ‘70 -’90

Spelen

Jaren ‘60-’70

Noorder Enk Jaren ‘70-’80

Klimaat

Gevarieerd

Eerbeekse Enk

Biodiversiteit

Centrum

Variatie aan voornamelijk vrijstaande woningen, apartementen, winkels

Gevoelig voor droogte en hitte.

Speelterreinen op de aanwezige grote groenvakken. Verder weinig speelaanleidingen en/of veilige speelruimte. Eerbeekse beek, boszones en spoortraject zijn belangrijke elementen. Biodiversiteit vooral aanwezig dankzij grotere tuinen en verbinding omliggende bossen. Gevoelig voor droogte en hitte. Kans op hittestress door weinig bomen en groen.

Grote waarde voor biodiversiteit. Gevarieerd bos en aanwezigheid dood hout draagt bij aan diversiteit.

Jaren ‘90-’20

Verspreid over de wijk diverse speelplekken. Centraal in de wijk een grotere speellocatie met ook een omheind verhard trapveld. Groene zone en groene randen van belang voor biodiversiteit. Aan westzijde van de wijk ecologische verbindingszone voor de das.

Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

3.2.2

1

2

3

4

5

6

B

18

Brummen

Het dorp Brummen is het op één na grootste dorp in de gemeente. Brummen is ontstaan op de oeverwal van de IJssel aan de weg die van Arnhem naar Zutphen loopt. De eerste bebouwing bestond uit de kerk en enkele verspreid liggende boerderijen. Oost-west verbindingen waren er naar landgoed De Engelenburg en Bronkhorst via de veerpont. Rhienderen was oorspronkelijke een apart buurtschap en de Brummense Enk was een open landbouwgebied. Bijzondere invloed had de komst van welgestelde families die grote landhuizen bouwden langs de weg Arnhem-Zutphen. Om hun rijkdom te benadrukken legden zij laanbeplantingen en grote tuinen aan met voor die tijd unieke planten als rode beuken, moerascipressen, mammoetbomen en rhododendrons. De bomen konden uitgroeien tot monumentale bomen die tot nu toe mede de skyline van Brummen bepalen. De tuinen fungeren nog steeds als groene longen voor het dorp en leveren een grote bijdrage aan de biodiversiteit.

Afbeelding 11: de Sint Ludgerkerk in Hall met prachtige oude geknotte kastanjes en lindes.

Na de Tweede Wereldoorlog begon het dorp geleidelijk te groeien en werden nieuwe wijken gebouwd. Doordat de villa’s met hun grote tuinen en boombeplantingen bleven bestaan heeft het dorp haar groene uitstraling behouden. Het bebouwen van open, groene plekken in het dorp en het afsterven van oudere, monumentale bomen helpen niet mee deze groene kwaliteiten te behouden.

3.2.3 De kleine kernen Hall, Leuvenheim, Empe en Oeken De vier kernen Hall, Leuvenheim, Empe en Oeken liggen ingebed in het fraaie buitengebied van de gemeente Brummen. Het zijn oude woonkernen met hun eigen ontstaansgeschiedenis. Hall is de grootste van de vier kernen. De kernen gaan op in het landschap en hebben nauwelijks tot geen openbare groenvoorzieningen. De bermen en laanbeplantingen van het buitengebied lopen door in de kernen.

Afbeelding 10: Zutphensestraat: grote bomen bepalen het straatbeeld.

Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

1

2

3

4

5

6

B

19

Wijk

Tabel 4: kenmerken van Brummen

Elzenbos

Jaren '60-'70

Gevarieerd

Jaren '70 -'90

Variatie aan voornamelijk vrijstaande woningen, villa's, winkels.

Voornamelijk sociale woningbouw in rijtjeswoningen.

Oud bebouwingslint met veel vrijstaande woningen. Nieuwbouw uit de jaren '60 in de Oranjebuurt en begin deze eeuw op Becker's Sonsterrein.

Variatie aan woningen voor diverse Variatie aan woningen. doelgroepen. Veel woningen Nieuwbouw voor een deel nog in aan (doodlopende) zijstraten. aanbouw of ontwikkeling. Aan de centrale groenzone veel seniorenwoningen.

Industrieterrein met enkele woningen.

Veel streekeigen karakteristieke woonhuizen in het centrum dat aan de doorgaande weg ArnhemZutphen en rond de Pancratiuskerk ontstaan is. Villa's met tuinen aan de doorgaande weg.

Veel rijtjeswoningen aan smalle woonstraten. Enkele hofjes met seniorenwoningen. Verspreid door de wijk enkele plantsoenen. Op grens met de N348 afschermend bosplantsoen. Centraal in de wijk park 't Goor met dierenweide.

Grote variatie aan bouwstijlen. Weinig ruimte voor openbaar groen. Algemene begraafplaats is de groene plek in de wijk.

Bij aanleg wijk veel groenzones ingepast (spoorzone, De Deken, Leuvenheimse beek). Bedoelde ruimtelijke doorzichten zijn niet allemaal meer aanwezig door verkoop groenstroken.

Bij inrichting van de wijk zijn oude landschappelijke structuren behouden. Oost-west lopende meidoornhagen maken nu onderdeel uit van het stedelijk groen. De van oorsprong aanwezige Brummense beek staat haaks op deze hagen en is omgevormd tot een regenwaterretentie en ecologische zone. Voedselbos.

Bedrijfspanden die ingebed liggen in het groen en grenzen aan sportpark De Hazenberg met zowel binnen- als buitensport en de spoorlijn.

Veel monumentale bomen (vaak beuken) in de tuinen van villa's. Karakteristieke dubbele eikenlaan richting landgoed Groot Engelenburg. Marktplein rondom beplant met lindes.

In de woonstraten weinig ruimte voor bomen. Op enkele locaties wegbegeleidende beplanting aangeplant in tuinen van de Woningstichting. In de groenzones en aan de rand van de wijk een variatie aan bomen.

Beeld wordt voornamelijk bepaald door particuliere bomen. Bomen in boombakken aan doorgaande Zutphensestraat i.v.m. aanwezigheid betonfundering van de weg en kabels. Op en bij begraafplaats wat oudere bomen.

Doorgaande weg met essen en esdoorns. Door de wijk heen variatie aan bomen. Opvallend is dat in de centrale groenzone weinig bomen van eerste grootte staan. Hoogstamboomgaard met oude fruitrassen.

Wegbegeleidende beplanting door de wijk heen. Relatief jonge aanplant.

Oude wegbegeleidende boombeplanting langs LR Beijnenlaan. Wat oudere solitaire bomen op het sportpark. Verder bomen in bosplantsoensingels.

Weinig heesterbeplanting in het centrum. Aan de Arnhemse- en Zutphensestraat blokhagen van taxus tussen de parkeervakken.

Traditionele heesterbeplanting op overhoeken en bij kruisingen van wegen. Veel beplanting op leeftijd en aan vervanging toe.

Relatief weinig heesterbeplanting aanwezig. Vooral rond begraafplaats wat siergroen aanwezig.

Doorlopende bosplantsoensingels langs het spoor en De Deken. In de wijk veel grotere groenvakken met langs de weg De Pothof lage wegbegeleidende heesters.

In het oude deel van de wijk wat vakken met sierheesters. In het nieuwe deel van de wijk voornamelijk meidoornhagen.

Bosplantsoen singels rond de sportvelden, de industrie en als afscherming richting het spoor. Op parkeerplaats sportpark blokhagen.

Geen speelvoorzieningen in het centrum.

Grote centrale speelvoorziening met skatepark en JOP in park 't Goor. Verspreid over de wijk meerdere speelterreintjes.

Oude wijkspeelplaats tegen het Verspreid door de wijk meerdere spoor en speelterreintje op Becker's speelterreintjes. Wijkspeelplaats Sonterrein. aan De Wimme.

Verspreid door de wijk wat kleinere Geen speelvoorzieningen. speelterreinen. Trapveldje op ongunstige locatie in de centrale groenzone.

In openbare ruimte weinig biodiversiteit aanwezig. De grote particuliere tuinen en oude panden zijn wel van groot belang voor de biodiversiteit.

Versnipperde biodiversiteit aanwezig. Park ’t Goor met bijzondere natuurkwaliteiten. Beplanting bij N348 belangrijke verbindingszone.

Spoorzone belangrijke ecologische verbinding. Begraafplaats leefgebied bijzondere soorten.

Spoorzone belangrijke ecologische verbinding. Grotere groenvoorzieningen belangrijke verbindingszones.

Meidoornhagen, de beek en het voedselbos zijn een belangrijke plek en verbindingsroute voor de biodiversiteit.

Gelegen in een waardevolle groene omgeving. Groensingels zijn belangrijke verblijf- en verbindingszones. Bebouwde percelen weinig interessant.

Kans wateroverlast bij hevige bui.

Kans wateroverlast bij hevige bui.

Kans wateroverlast bij hevige bui.

Kans wateroverlast bij hevige bui.

Kans wateroverlast bij hevige bui.

Kans wateroverlast bij hevige bui.

Heesters

Bomen

Karakteristiek

Gevarieerd

Spelen

Jaren '90 - '20

Hazenberg

Bouw

Pothof

Bebouwing

Rhienderen

Biodiversiteit

Brummense Enken

Klimaat

Centrum

Gevarieerd

Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

1

2

3

4

5

6

B

20

Hall

Leuvenheim

Empe

Oeken

Lintbebouwing langs Hallseweg en Dorpsstraat. Kleine uitbreidingen aan zijde Zwarte weg.

Kern met veel vrijstaande woningen aan doorgaande provinciale weg. twee-onder-een-kap-woningen aan de Eendrachtweg en Dorpsstraat uit de jaren '60 en '70.

Lintbebouwing Emperweg met klein wijkje met twee-onder-een-kap-woningen uit jaren '80 bij de Trepkesweide

Lintbebouwing aan Buurtweg en Voorsterweg. Veel vrijstaande woningen

Kerk als markant punt van het dorp in een groene omgeving.

Spoorlijn, provinciale weg en de IJssel (-dijk) zijn Aan begin en einde lintbebouwing markante prominent aanwezig. Drie landgoederen bepalen met gebouwen (Meeuwenberg & school en 't Oortveld). hun groen de uitstraling van deze kern. Aanwezigheid oude IJsselmeander.

Buurtschap ingebed in het landschap met als centrale plek de voormalige school.

In de kern enkele straatbomen. Bomen bij de kerk zijn Voornamelijk bomen van derden. beeldbepalend.

Wegbegeleidende bomen Emperweg.

Wegbegeleidende boombeplanting als onderdeel landschap.

Nauwelijks heesterbeplanting aanwezig.

Nauwelijks heesterbeplanting aanwezig.

Bij Trepkesweide wat heesterbeplanting.

Geen heesterbeplanting.

Midden in de kern een dorpsspeelplaats. Geen trapveld.

Bij de school, Weth. Hagenstr. en Eendrachtweg spelvoorzieningen.

Speelterrein bij Trepkesweide en sportveld bij ’t Oortveld.

Speelterrein aan Buurtweg op grond Woningstichting.

Landelijke omgeving bepalend. Door ruime opzet bebouwing/tuinen gunstige omstandigheden voor insecten en kleine zoogdieren.

Landgoedomgeving bepalend. Bermen en sloten als voedselbron en verbinding. Waardevolle ruigtes.

Landelijke omgeving bepalend. Weinig groen met waarde voor biodiversiteit.

Landelijke omgeving bepalend. Bermen en sloten als voedselbron en verbinding. Particuliere poelen.

Door groene omgeving relatief weinig kwetsbaar tegen hitte /droogte/ wateroverlast.

Door groene omgeving relatief weinig kwetsbaar tegen hitte /droogte/ wateroverlast.

Door groene omgeving relatief weinig kwetsbaar tegen hitte /droogte/ wateroverlast.

Door groene omgeving relatief weinig kwetsbaar tegen hitte /droogte/ wateroverlast.

Klimaat

Biodiversiteit

Spelen

Heesters

Bomen

Karakteristiek

Bebouwing

Kern

Tabel 5: kenmerken van de kleine kernen.

Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

1

2

3

4

5

6

B

22

4. GROEN & HOEVEELHEDEN

4.2 De kwal i teit van het groen

De uitstraling van de gemeente is ‘groen’. Dat komt vooral door aanwezigheid van particuliere tuinen, de landgoederen en het landschap met bossen en natuurgebieden. De hoeveelheid groen in de kernen per woning ligt onder het richtgetal dat de rijksoverheid in haar Nota Ruimte met 75 m2 per woning als wenselijk heeft benoemd. De gemeente Brummen scoort 67 m2 per woning. Dat komt waarschijnlijk vooral doordat wij in de gemeente geen grote groenparken hebben. In de naoorlogse wijken zijn nauwelijks grotere groenvoorzieningen gerealiseerd. De groenparken worden in onze gemeente niet direct gemist door de aanwezigheid van grote particuliere tuinen, en de landgoederen en bossen op loopafstand van de kernen. In dit hoofdstuk wordt de samenstelling en kwaliteit van de gemeentelijke groenvakken behandeld.

De gemeentelijke bomen worden gezien de aanwezige gemeentelijke zorgplicht eens per drie jaar (elk jaar circa 33%) geïnspecteerd en beoordeeld op hun kwaliteit. Voor heesterbeplantingen ontbrak een dergelijke inventarisatie. Voor het opstellen van het groenbeleid- en beheerplan zijn de beplantingen in het voorjaar van 2022 kwalitatief beoordeeld. Uit de inventarisatie bleek dat 81% van de beplanting voldoet aan de inrichtingseisen die aan het openbaar groen gesteld mogen worden. 19% van de beplanting is dood of in slechte staat en dient vervangen te worden.

4.1 Samenstel l ing groenvakken In de groenvakken is een grote variatie aan planten aanwezig. Als gevolg van de bezuinigingen van de afgelopen decennia is de inrichting van het openbaar groen in de loop van de tijd wel soberder geworden. Arbeidsintensieve beplantingen zijn uit het straatbeeld verdwenen. Ze zijn vervangen door bodembedekkende beplantingen of gras. Deze zijn goedkoper, omdat ze minder onderhoud nodig hebben. Bloembakken met zomergoed of met bloembollen en violen zijn daarom ook niet meer aanwezig. Om toch de nodige bloemkleur in de wijken te hebben, is er voor gekozen op markante punten bloembollen in het gazon of kleine vakken met struikrozen toe te passen. Veel van de aanwezige beplanting dateert nog uit de aanlegperiode van de betreffende woonwijk. Tabel 6: verschillende soorten openbaar groen gemeente Brummen 2022. Heesters

87.927 m2

Bosplantsoen

84.605 m2

Gazon

313.185 m2

Ruw gras/bloemenweide

122.994 m2

Hagen

15.427 m2

Vaste planten

1.115 m2

Bomen

16.370 st

Veel van de beplanting dateert van het moment van de aanleg van de wijk. Aangezien er in het verleden weinig aandacht was voor de inrichting van de plantplaats van de beplanting zijn de groeiomstandigheden van veel beplantingen nu verre van ideaal. De groeiomstandigheden verschillen echter sterk per kern. In Eerbeek zijn veel plantvakken aangelegd op een voedselarme zandondergrond. Na jaren van groei, verwijdering van blad in de herfst en soms ook nog inspoeling van strooizout is er gebrek aan groeistoffen voor de plant. In tijden van droogte hebben de planten geen beschikking over grondwater en is er door een beperkte humuslaag weinig water voor de planten aanwezig. In Brummen is de kleiondergrond in combinatie met nattere perioden juist vaak een beperking voor de groeiomstandigheden van de beplanting. Door de hoge grondwaterstand en natte omstandigheden is er dan weinig zuurstof in de groeilaag aanwezig en wortelen planten oppervlakkig. De verschillende uitgangsposities vragen om toepassingen van planten die de lokale omstandigheden goed kunnen verdragen. De juiste plant op de juiste plaats!

4.3 Gazon Onder gazon wordt over het algemeen een strak gemaaid grasveld bedoeld. In de gemeente Brummen zijn de gazons oorspronkelijk wel ingezaaid met speciale graszaden maar bestaat het nu uit een mix van grassoorten, kruiden en mossen. Alleen op de sportvelden is, gezien het gebruik, het beheer er op gericht een goede sterke mix van grassen te hebben. Het beheer van de gazons bestaat naast het maaien in het groeiseizoen voornamelijk uit het incidenteel uitvullen van gaten en beschadigingen en het verwijderen van blad.

Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

1

home

2

3

4

5

6

B

Maai mei niet Omwille van de biodiversiteit wordt jaarlijks een klein deel van de gazons pas na eind mei gemaaid. De kruiden in de grasmat krijgen dan de kans tot bloei te komen. De bloeiende planten zijn voedselbron voor een veelheid aan insecten.

4.4 Bomen De gemeente heeft ongeveer 16.370 bomen in eigendom en beheer. Het gaat dan om bomen die als park- of straatboom aangeplant zijn. Bomen die in bossen of landschapssingels aangeplant zijn tellen hier niet in mee. Deze worden gezien als eenheid en dus niet individueel beoordeeld en beheerd. Ongeveer 58% van deze bomen staan buiten de bebouwde kom en dus 42% binnen de bebouwde kom. Er zijn tachtig verschillende soorten bomen te onderscheiden. De grootste variatie is binnen de bebouwde kom te vinden. De inlandse eik/zomereik is de meest voorkomende boomsoort in onze gemeente. Buiten de bebouwde kom zijn de laan- en straatbomen voornamelijk inheems. De Amerikaanse eik en de plataan zijn hier een uitzondering op. Deze exoten zijn vanwege hun groei-eigenschappen op enkele locaties ook als straatboom aangeplant (onder andere langs het kanaal). Binnen de bebouwde kom zijn er meer sierbomen of bomen met een specifieke vorm aangeplant. Deze bomen krijgen ook vaak een kleinere omvang en hebben veelal een kortere levensduur. Tabel 7: top 10 meest voorkomende boomsoorten gemeente Brummen.

Buiten de kom

Binnen de kom

Nr

Aantal

Soortnaam

Aantal

Soortnaam

1

4440

Inlandse eik

1267

Inlandse eik

2

1377

Berk

598

Esdoorn

3

967

Amerikaanse eik

565

Linde

4

523

Els

407

Beuk

5

457

Es

357

Berk

6

432

Beuk

314

Es

7

304

Wilg

258

Sierkers

8

181

Populier

237

Den

9

105

Plataan

201

Amerikaanse eik

10

103

Acacia

169

Haagbeuk

23 Gezondheid van de boombeplanting De gemeentelijke bomen worden met regelmaat geïnspecteerd op hun kwaliteit. Vanuit de boomzorg wordt jaarlijks ongeveer een derde van de bomen beoordeeld door een deskundig boomverzorger. Na de laatste boominspectie in de zomer van 2022 valt te constateren dat 77% van de bomen de kwaliteit goed heeft gekregen. 18% heeft de kwalificatie matig meegekregen, 3% slecht en 2% was dood. Verwacht wordt dat de huidige kwaliteit van de boombeplanting in werkelijkheid slechter is dan hier weer gegeven. Het effect van de zeer hete en droge zomer van 2022 kwam na de laatste vitaliteitsopname en is dus niet verwerkt in dit overzicht. We zien de afgelopen jaren veel storm- en droogteschade onder de bomen. Opvallend is ook dat vooral de berken meer dan gemiddeld afgestorven zijn of in een matige of slechte conditie verkeren. In hoeveelheid minder omvangrijk, maar qua beeld voor de gemeente minstens zo belangrijk, is de terugval van de kwaliteit van de beuken. Beuken zijn oppervlakkig geworteld en kunnen schommelde grondwaterstanden en daarmee ook langdurige droge perioden moeilijk verdragen. De beuken zijn door hun omvang en uitstraling zeer beeldbepalend voor de gemeente. Het wegvallen van deze monumentale bomen heeft groot effect op het straatbeeld. In de afgelopen jaren zijn al veel beeldbepalende beuken afgestorven en uit het straatbeeld verdwenen.

Afbeelding 12: inmiddels verdwenen beuken aan de Zutphensestraat, De Tol.

Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

1

2

3

4

5

6

B

24

Leeftijdsopbouw boombeplanting Verschillende boomsoorten hebben ook vaak een verschillende leeftijdsverwachting. De leeftijdsverwachting wordt mede bepaald door de standplaats van de boom. Een boom midden tussen de bebouwing en aangeplant in een straat, in de verharding en omgeven door kabels- en leidingen gaat minder lang mee dan eenzelfde soort boom die vrijuit kan groeien in een park.

De bossen zijn over het algemeen beplant met een mix van grove dennen, eiken en berken. Het Bos-Kobuspark wijkt daar met haar gemengd beukenbos van af. Het beheer van de bossen is jarenlang beperkt gebleven tot het wegnemen van dode bomen en dood hout uit de randen van de bospercelen. Hiermee wordt risico op schade door vallend hout voorkomen.

Opvallend is de grote hoeveelheid bomen in de leeftijd van veertig tot zestig jaar. Dit heeft waarschijnlijk vooral te maken met de groei van de dorpen in de jaren ’70 en ’80 toen de uitbreidingswijken gerealiseerd zijn.

In het Wilhelminapark is een groep vrijwilligers actief die onder begeleiding van de gemeente onderhoudswerkzaamheden uitvoert in de bospercelen van het park.

Onderhoudstoestand bomen De gemeten kwaliteit zegt niets over de onderhoudstoestand van de bomen. Een boom kan gezond zijn maar bijvoorbeeld opgekroond moeten worden om voldoende doorrijhoogte voor het verkeer te hebben. Sinds de bezuinigingen in het openbaar groen van 2013 is er structureel te weinig onderhoud aan de bomen uitgevoerd. In deze jaren is vooral gekeken naar het voorkomen van schade en zijn met name dode of gevaarlijke takken verwijderd. Er is anno 2023 een onderhoudsachterstand bij de bomen aanwezig. Deze onderhoudsachterstand kan niet in één actie weggenomen worden. Basisbeginselen voor boomonderhoud moeten in het belang van de bomen bij de snoei in acht worden genomen.

4.5 Gemeentelijke bossen

In 2020 is een bosdunning uitgevoerd waarbij vooral grove dennen verwijderd zijn ten gunste van een meer gevarieerd bos. Een gevarieerd bos kent een variatie aan boomsoorten maar ook een struiken- en kruidenlaag. De biodiversiteit in een gemengd bos is hoger dan die van een grove dennenaanplant.

Tabel 8: bossen in de gemeente Brummen.

Locatie

Oppervlak

Soort bos

Bos Kobuspark

5,4 ha

Dicht beuken-Amerikaanse eiken

Bospark

5,3 ha

Gevarieerd grove dennen-eiken-berken

Wilhelminapark

16,3 ha

Open Grove dennen-berken-Amerikaanse eiken

Kollergang

30,6 ha

Open grove dennen-berken

Brummenseweg

2,2 ha

Grove dennen - gemengd loofhout (recent omgevormd)

Begraafplaats Hall

0,3 ha

Gemengd loofhout

TOTAAL

60,1 ha

De gemeente Brummen heeft niet veel bos in haar bezit. Het meeste bos binnen de gemeentegrenzen is van Natuurmonumenten of particulieren. Het gemeentelijk bosbezit ligt in of bij Eerbeek. Omdat het onderdeel uit maakt van de directe leefomgeving van Eerbeek is het beleid voor het bos meegenomen in dit groenbeleidsplan. In het jaar 2002 is er een beheerplan voor het gemeentelijk bosbezit opgesteld. De uitgangspunten waarbij gestreefd wordt naar een aantrekkelijk bos met natuurwaarde zijn nog steeds actueel. Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

5.

1

2

3

4

5

6

B

ONZE TOEKOMSTDROOM

In dit hoofdstuk beschrijven we wat we de komende tien jaar willen bereiken. Dat doen we met een idee of visie, dat is een beschrijving van wat we willen. Daarna zetten we op een rij wat we moeten doen om dat idee te bereiken, dat is ons plan of onze missie. En ten slotte beschrijven we kort hoe we het gaan doen, dat is onze aanpak of onze strategie. Die strategie wordt in de volgende hoofdstukken verder uitgewerkt. De basis van onze visie ligt in problemen die we willen oplossen. Een belangrijk probleem is de klimaatverandering. De hitte, droogte en overstromingen willen we verminderen, zodat het klimaat in onze gemeente beter wordt. Een ander belangrijk probleem is de afname van veel plant- en diersoorten, ook wel biodiversiteit genoemd. We hebben die planten en dieren nodig voor een gezonde omgeving, dus we moeten de natuur helpen.

Voor de toekomst: Over 100 jaar is de gemeente Brummen een heerlijke groene plek om te wonen, te werken en te ontspannen. Het leefklimaat is prettig en we leven in een gezond evenwicht met de natuur.

Voor de kortere termijn: Over 10 jaar is onze gemeente groener, gezonder en aantrekkelijker. We hebben maatregelen genomen waardoor de beplanting tegen de klimaatextremen kan en plant en dier zich via ecologische routes kunnen verplaatsen.

5.1 Onze visie: wat willen we? De grote visie van de gemeente Brummen is een toekomstdroom voor volgende generaties, dus onze kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen. Wij willen dat zij een woonplaats krijgen waar ze een goed en gezond leven kunnen leiden. Dat betekent bijvoorbeeld dat zij geen last meer hebben van de negatieve gevolgen van de klimaatverandering. En dat ze leven in een goed evenwicht met de natuur.

26 Dit groenbeleidsplan wordt uitgevoerd in ongeveer tien jaar tijd. In die korte periode kunnen we nog niet de grote visie halen. Dus hebben we een kleinere visie. Over tien jaar willen we dat onze gemeente groener, gezonder en aantrekkelijker is. Dat betekent dat we al een groot deel van de klimaatproblemen hebben opgelost. En dat we de natuur in ieder geval konden beschermen en sterker maken, waardoor de vermindering van plant- en diersoorten is gestopt.

5.2 Onze missie: wat gaan we daarvoor doen? Wij beschermen, behouden en versterken het groen en de natuur samen met onze partners en inwoners. Onze toekomstdroom kunnen we bereiken als we weten wat we daarvoor moeten doen. Dus we moeten weten waaraan we moeten werken om onze gemeente groener, gezonder en aantrekkelijker te maken.

5.3 Onze strategie: hoe gaan we dat doen? We weten nu wat we willen en wat we daarvoor gaan doen. Blijft over de vraag hoe we dat moeten doen of aanpakken. Dat is onze aanpak of strategie. Voor de verschillende onderwerpen hebben we de aanpak bepaald. Het behalen van onze doelen kunnen we niet alleen. Onze inwoners en maar ook andere gebiedsbeheerders zoals de Woningstichting, de Provincie en het Waterschap zijn partners bij inrichting en beheer van de openbare ruimte.

5.3.1 Groenstructuur Een groenstructuur is de optelsom van alle groene onderdelen in de gemeente. Met name grote groenvoorzieningen als parken en boomlanen bepalen de groenstructuur binnen de gemeente. De groenstructuren zijn een belangrijk ruimtelijk en ecologisch element. • Ruimtelijk: het groen begeleidt wegen en paden en draagt daarmee niet alleen bij aan de beleving van de ruimte maar zorgt ook voor oriëntatie en routebegeleiding (herkenning). • Ecologisch: door en langs boom- en groenstructuren verplaatsen dieren zich door het gebied. Daarnaast draagt het groen bij aan de (mentale) gezondheid van onze inwoners, heeft het een positief effect op het klimaat en de biodiversiteit. Groenbeleidsplan Gemeente Brummen 2023-2033

home

1

2

3

4

5

6

B

27

We onderscheiden hoofdgroenstructuren en nevenstructuren. De hoofdgroenstructuren zijn veelal de dragers van het landschap of van nature aanwezige structuren. Vaak zijn het bewust door de mens aangebrachte beplantingen maar het kunnen ook natuurlijke elementen zijn zoals een beek. Nevenstructuren zijn iets minder bepalend voor de uitstraling van het dorp of de wijk maar zijn als beplantingseenheid wel van belang voor stedenbouwkundige opzet.