(092) Regionaalprogramma Energie Voorziening
Tekst van het document
energieprojecten en -infrastructuur.
en leefbaarheid aangelegd worden.
• Internationale handel (INT): Nederland richt zich op import en export van energie, met een focus op
Provinciale beleidskaders
internationale energiemarkten.
Het Regionaal Programma Energievoorziening past
Deze scenario’s geven een beeld van de consequenties
ook binnen de provinciale beleidskaders. Kaders als
van bepaalde maatschappelijke keuzes voor de mix van
het Gelders beleidskader Energiesysteem, het Gelders
nieuwe energiebronnen en energiedragers. Alle II3050
programma Energiesysteem dat momenteel in ontwikkeling
scenario’s leiden tot een klimaatneutraal energiesysteem
is, de provinciale omgevingsverordening inclusief de
in 2050.
aangescherpte voorkeursvolgorde zon en de Aanvulling beleidslijn Windenergie op en rondom de Veluwe.
Opbrengst De ontwikkeling van dit energieperspectief heeft de gezamenlijke kennis van de energiepartners vergroot en de regionale samenwerking versterkt. Ook zorgt het ervoor dat de regio Stedendriehoek goed onderbouwd haar belangen kan behartigen in het gesprek met Rijk en provincie. Beiden helpen de inwoners, ondernemers, overheden, netbeheerders en maatschappelijke organisaties in de regio Stedendriehoek om de komende jaren samen te bouwen aan de energievoorziening van de toekomst.
85
Regionaal Programma Energievoorziening
Bijlage 04
De Omgevingswet, de Energiewet, de Wet collectieve warmte en de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie Het juridisch fundament onder de energievoorziening van de toekomst
Gemeenten hebben een spilfunctie in de energietransitie en worden steeds belangrijker. Dat is terug te zien in de Omgevingswet en in de aanpassingen die gedaan worden in de Energiewet en de warmtewetgeving. Gemeenten hebben een spilfunctie • Zij zijn op lokaal niveau verantwoordelijk voor de fysieke
in het organiseren van participatie, het versterken van
leefomgeving, kunnen opgaven verbinden op gebied van
lokaal eigenaarschap en het vergroten van draagvlak;
woningbouw, mobiliteit, economie, landelijk gebied, natuur
• Zij werken samen met netbeheerders aan uitvoerbare
én energie, en zo zorgen voor slimme, integrale keuzes;
oplossingen op lokaal niveau, bijvoorbeeld door
• Zij krijgen in hun omgevingsvisies en omgevingsplannen
prioritering en afstemming bij netcapaciteit en
meer ruimte om zelf keuzes te maken. Hierdoor kunnen ze: o Gericht beleid maken voor de energietransitie; o Regie nemen om gebieden aan te wijzen en fysieke ruimte te bieden aan voorzieningen voor opwekking en opslag van duurzame energie en de
infrastructuur; • Zij hebben een sleutelrol in de warmtetransitie, zoals het aanwijzen van wijken die van het gas af gaan en het aansturen op toekomstbestendige warmte-oplossingen; • Zij dragen via programma’s als het Nationaal
energie infrastructuur die nodig is voor de lokale
Isolatieprogramma bij aan betaalbaarheid en
energievoorziening van de toekomst;
energiearmoedebestrijding, door kwetsbare huishoudens
o Sneller inspelen op lokale initiatieven, bijvoorbeeld vanuit energiecoöperaties.
86
• Zij staan het dichtst bij bewoners en zijn daarmee cruciaal
te ondersteunen bij isolatie en verduurzaming van hun woning.
De nieuwe Energiewet vervangt en moderniseert de huidige Gaswet en Elektriciteitswet 1998. Bestaande regels worden verhelderd en versimpeld. De nieuwe regels sluiten beter aan bij de energievoorziening van de toekomst, met meer duurzame lokale energieproductie, opslag en flexibiliteit. Zo biedt deze wet meer ruimte aan het lokaal opwekken van energie, energiehubs, buurtbatterijen, energie delen en collectieve warmtevoorzieningen. Ook wordt de positie van energiecoöperaties versterkt. Zo ondersteunt de wet bijvoorbeeld energiegemeenschappen als formele entiteit. Belangrijk is dat de wet nieuwe kaders introduceert voor het gebruik en beheer van het energienet, met meer transparantie, betere samenwerking en ruimte voor maatschappelijke prioritering. Meer mogelijkheden voor de aanpak van netcongestie
Verbetering gegevensuitwisseling
De Energiewet geeft meer mogelijkheden om problemen
tussen netbeheerders, energieleveranciers en klanten
met het volle elektriciteitsnet aan te pakken. Bijvoorbeeld
op een veiliger manier. Zo wordt het voor huishoudens en
door bestaande ruimte op het net slimmer en flexibeler te
bedrijven eenvoudiger om hun eigen data in te zien of te
gebruiken. En door meer mogelijkheden te bieden voor
delen met een dienstverlener zoals een prijsvergelijker of
gezamenlijk gebruik van een aansluiting, ook wel cable
energieverbruiksmanager.
Regionaal Programma Energievoorziening
De Energiewet
Ook regelt de Energiewet de uitwisseling van gegevens
pooling genoemd.
Gemeente bevoegd gezag bij windprojecten tot 15 MW
Betere bescherming van consumenten De nieuwe regelgeving beschermt energieconsumenten beter: de Energiewet biedt meer rechten en bescherming
Het bevoegd gezag voor windenergieprojecten met
aan onder meer huishoudens, zelfstandigen en kleine
een capaciteit tot 15 MW verschuift van de provincie
bedrijven. Bijvoorbeeld op het gebied van transparante
naar de gemeente. Dit betekent naar verwachting dat
voorwaarden en betere bescherming bij facturering
gemeenten verplicht zullen zijn om aanvragen voor
van energiecontracten en een faillissement van de
windenergieprojecten tot 15 MW in behandeling te nemen
energieleverancier. Alle energieleveranciers worden
en hierover te beslissen.
verplicht om ook een vast (model)contract aan te bieden van minimaal 1 jaar. De minimale eisen voor het verkrijgen en behouden van een leveringsvergunning worden bovendien aangescherpt.
87
Regionaal Programma Energievoorziening
Ondersteuning van de betaalbaarheid van energie
biedt gemeenten meer ruimte om samen met netbeheerders
De huidige Elektriciteitswet en Gaswet zorgt voor
betaalbare energievoorziening
en maatschappelijke partners te werken aan toegankelijke,
basisbescherming, zoals universele levering, toezicht op netbeheertarieven en bescherming bij betalingsproblemen.
Inwerkingtreding
Daarnaast zijn er diverse subsidieregelingen beschikbaar.
Op het moment van dit schrijven (april 2025) is de
Via het Nationaal Isolatieprogramma kunnen gemeenten
Energiewet is al goedgekeurd door de Tweede Kamer en
gericht slecht geïsoleerde woningen aanpakken, met
de Eerste Kamer. Er ligt een Koninklijk Besluit van 17 februari
speciale aandacht voor huishoudens met een lager
2025, dat Energiewet op 1 januari 2026 in werking treedt.
inkomen. De nieuwe Energiewet verstevigt de positie van consumenten, stimuleert lokale energie-initiatieven en maakt tariefvorming en aansluitvoorwaarden transparanter. Dit
De Omgevingswet De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden en kan op verschillende manieren bijdragen aan een versnelde energietransitie in Nederland. Meer ruimte voor gemeenten De Omgevingswet helpt om ruimtelijke procedures te
Integraal afwegen van belangen
versnellen en biedt instrumenten om richting te geven
De wet stimuleert een integrale benadering van ruimtelijke
aan de energietransitie. Gemeenten krijgen meer ruimte
opgaven. Dat betekent dat de energietransitie wordt
om zelf keuzes te maken in hun omgevingsvisies en
meegenomen in de bredere afweging met natuur,
omgevingsplannen. In hun omgevingsvisie leggen zij hun
gezondheid, en woningbouw. En dat de energietransitie
langetermijn-ambities vast, die verder uitgewerkt kunnen
geen los dossier meer is, maar onderdeel van het
worden in een omgevingsprogramma. In het omgevingsplan
totaalplaatje. In een integrale benadering wordt bij het
of de omgevingsverordening worden vervolgens regels
bouwen van een nieuwe wijk bijvoorbeeld meteen
opgenomen voor vergunningen over bijvoorbeeld zonne- en
nagedacht over aardgasvrije verwarming en aansluiting op
windenergie of warmtenetten.
een warmtenet.
Snellere en eenvoudigere procedures
Betere participatie
Voorheen moest een ontwikkelaar meerdere vergunningen
De wet legt nadruk op het vroegtijdig betrekken van
aanvragen bij verschillende overheden. Nu kan dat in één
belanghebbenden. Hierdoor is er meer draagvlak voor
keer. De Omgevingswet vereenvoudigt en bundelt namelijk
duurzame energieprojecten en worden knelpunten en
tientallen wetten en regels over ruimte, milieu, natuur en
bezwaren eerder gesignaleerd en opgelost.
water. Daardoor worden vergunningstrajecten korter en kunnen projecten voor duurzame energie (zoals wind- en
Ruimte voor innovatie
zonneparken) sneller van de grond komen. Ook is er één
De wet biedt experimenteerruimte, bijvoorbeeld via het
loket voor initiatiefnemers: het Omgevingsloket.
programma Innovatieve Aanpak Energietransitie. Daarmee kunnen innovatieve energieoplossingen sneller worden getest en toegepast en kunnen regels tijdelijk worden versoepeld om nieuwe technieken te proberen.
88
Er is verschillende wet- en regelgeving in de maak om gemeenten instrumenten en bevoegdheden te geven ter ondersteuning van de warmtetransitie. Bijvoorbeeld de Wet collectieve warmte (Wcw) en de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw). Onderdelen van die nieuwe wet- en regelgeving zijn onlosmakelijk verbonden met de Omgevingswet. Beide wetten treden per 1 januari 2026 in werking.
Regionaal Programma Energievoorziening
De Wet collectieve warmte en de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie
In de gemeentelijke warmteprogramma’s wordt nader op de Wcw en Wgiw ingegaan. Hier staan wij stil bij de kern van deze nieuwe wetgeving, die net als de Omgevingswet en de nieuwe Energiewet, de energietransitie beter ondersteunt en daarin gemeenten een belangrijke rol geeft.
De Wet Collectieve Warmte vervangt de huidige Warmtewet energietransitie te bevorderen. Maar ook om betaalbaarheid,
De Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie geeft gemeenten de bevoegdheden die nodig zijn om de wijk- of gebiedsgerichte aanpak van de warmtetransitie te regisseren
betrouwbaarheid en duurzaamheid van collectieve
In een eerste stap naar aardgasvrij verwarmen hebben
warmtelevering te waarborgen. Dat gebeurt onder andere
gemeenten een transitievisie warmte opgesteld. Daarin
door gemeenten meer regie over de warmtetransitie te
geven ze aan in welke gebieden zij de komende jaren aan
geven. En via het ‘Niet-Meer-Dan-Anders-principe’: wie
de slag gaan met verduurzaming of het aardgasvrij maken
aangesloten is op een warmtenet, betaalt niet meer dan in
van gebouwen. En wanneer zij willen dat er in specifieke
een vergelijkbare situatie met aardgas. In de herziene wet
gebieden ook daadwerkelijk geen aardgas meer wordt
komt er bovendien meer ruimte voor publieke regie, lokale
gebruikt. Deze visie moet in 2026 verplicht worden vertaald
zeggenschap en eerlijke, transparante tarieven.
in een warmteprogramma onder de Wgiw. Vanaf dan worden
Het doel van de nieuwe wet is om de ontwikkeling van nieuwe warmtenetten te vergemakkelijken en zo de
warmteprogramma’s iedere 5 jaar geactualiseerd. en toegankelijkheid van duurzame warmte te waarborgen.
89
Regionaal Programma Energievoorziening
90
Regionaal Programma Energievoorziening
91