(092) Concept Kadernota Sociaal Domein
Tekst van het document
Kadernota Sociaal Domein
1/32
RAPPORT
Kadernota Sociaal Domein 73156 - Intern vertrouwelijk – 10 december 2024
GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG
Kadernota Sociaal Domein
2/32
Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 ...................................................................................................................... 3 De kadernota .................................................................................................................... 3 1.1
Waarom een kadernota? ................................................................................. 3
1.2
Wat is het sociaal domein? ............................................................................. 4
1.3
Totstandkoming van de nota........................................................................... 4
Hoofdstuk 2 ...................................................................................................................... 5 Context en ontwikkelingen: landelijk en regionaal ........................................................... 5 2.1
Inleiding ......................................................................................................... 5
2.2
Landelijke ontwikkelingen .............................................................................. 8
2.3
Regionale en lokale opgaven ........................................................................ 10
Hoofdstuk 3 .................................................................................................................... 15 Missie en visie op het sociaal domein ............................................................................. 15 3.1
Inleiding ....................................................................................................... 15
3.2
Inwoners en hun netwerk ............................................................................. 16
3.3
De sociale basis ............................................................................................ 17
3.4
De gemeente................................................................................................. 17
Hoofdstuk 4 .................................................................................................................... 19 Gezamenlijke waarden en uitgangspunten in het sociaal domein................................... 19 4.1
Uitganspunten gemeente Brummen .............................................................. 20
Hoofdstuk 5 .................................................................................................................... 28 Financiën sociaal domein ............................................................................................... 28 5.1
De huidige financiële situatie voor het sociaal domein ................................. 28
5.2
De toekomstige financiële uitdagingen voor het sociaal domein ................... 28
5.3
De financiële koers in het sociaal domein voor de gemeente Brummen ........ 29
5.4
Acties voor de toekomst ............................................................................... 29
Hoofdstuk 6 .................................................................................................................... 31 Blik op de toekomst ........................................................................................................ 31 6.1
Vervolgstappen: van visie naar uitvoering .................................................... 31
6.2
Samen bouwen aan een toekomstbestendig Brummen ................................. 31
Kadernota Sociaal Domein
3/32
HOOFDSTUK 1
De kadernota Voor u ligt de kadernota Sociaal Domein van de gemeente Brummen. Dit document biedt een overkoepelend kader voor het beleid binnen het sociaal domein en dient als fundament voor de verdere ontwikkeling van initiatieven die aansluiten bij onze inwoners. Het sociaal domein omvat gemeentelijke verantwoordelijkheden op het gebied van welzijn, jeugdhulp, participatie, gezondheidszorg, maatschappelijke ondersteuning (Wmo), schuldhulpverlening, jongerenwerk, leerplicht, onderwijs, sport, cultuur, kinderopvang en mantelzorg.
1.1
Waarom een kadernota?
Sinds de decentralisaties in 2015 heeft de gemeente Brummen meer verantwoordelijkheden gekregen binnen het sociaal domein. Deze verantwoordelijkheid vraagt om een duidelijke visie en heldere kaders. Deze kadernota biedt een gezamenlijke koers, maakt uitdagingen zichtbaar en schetst hoe wij deze willen aanpakken. Het helpt ons om in te spelen op de veranderende behoeften van inwoners en de toenemende vraag naar zorg en ondersteuning. Met deze kadernota willen wij een sociaal domein creëren dat aansluit bij onze inwoners en dat gedragen wordt door de gemeenschap. Het is geen domein van de gemeente alleen, maar een gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners, netwerken, partners en de gemeente. Onze rol als gemeente is vooral faciliterend: wij ondersteunen en verbinden formele en informele zorg en zorgen ervoor dat inwoners, wanneer nodig, toegang hebben tot passende ondersteuning. Deze nota biedt ook transparantie: inwoners en partners kunnen zien welke keuzes wij maken en waarom. Het doel is om samen met partners en inwoners te werken aan een sociaal domein dat responsief, inclusief, toekomstbestendig en betaalbaar is. We bouwen aan een gemeenschap waarin iedereen de kans krijgt zijn of haar leven naar eigen inzicht vorm te geven. Samen maken we het sociaal domein sterker en veerkrachtiger.
Kadernota Sociaal Domein
1.2
4/32
Wat is het sociaal domein?
Het sociaal domein omvat alle taken en verantwoordelijkheden van de gemeente op het gebied van welzijn, zorg, participatie, gezondheid, onderwijs en zelfredzaamheid. Het richt zich op het ondersteunen van inwoners bij hun zelfstandigheid en actieve deelname aan de samenleving. Het doel is om inwoners de mogelijkheid te bieden volwaardig te participeren, hun talenten en ambities te ontwikkelen en regie over hun eigen leven te voeren In deze kadernota richten we ons niet primair op de afzonderlijke wetten die dit domein reguleren – zoals de Jeugdwet, Participatiewet en Wmo – maar bieden we een overkoepelend kader dat de uitvoering van deze wetten ondersteunt. Brummen kiest voor een integrale aanpak waarin we kijken naar de samenhang tussen alle onderdelen van het sociaal domein. Naast de genoemde wetten omvat dit ook domeinen als sport, cultuur, kinderopvang, mantelzorg, leerplicht, inclusie en gezondheidszorg. Deze integrale benadering helpt ons om de sociale basis te versterken en in te spelen op lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen. Door het sociaal domein als geheel te beschouwen, kunnen we beter inspelen op de behoeften van inwoners en de uitdagingen van de toekomst.
1.3
Totstandkoming van de nota
Deze kadernota is tot stand gekomen door een participatief proces, waarin inwoners, maatschappelijke organisaties, welzijnsinstellingen en andere partners van de gemeente intensief zijn betrokken. Wij hebben naar hun verhalen geluisterd, ervaringen verzameld en samen inzichten opgedaan die onze visie versterken. Tijdens werksessies met de ambtelijke organisatie en externe partners hebben wij gezamenlijk landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen in kaart gebracht en vertaald naar concrete uitgangspunten voor deze kadernota. Dit proces heeft ons geholpen om een beleidskader te ontwikkelen dat niet alleen rekening houdt met de veranderende samenleving, maar ook met de echte behoeften en verwachtingen van onze inwoners.
Kadernota Sociaal Domein
5/32
HOOFDSTUK 2
Context en ontwikkelingen: landelijk en regionaal In dit hoofdstuk bespreken we de maatschappelijke en demografische trends die van invloed zijn op het sociaal domein. Deze ontwikkelingen brengen specifieke uitdagingen met zich mee en vormen hierdoor mede de basis voor het beleid van de gemeente Brummen. Daarnaast geven we een overzicht van relevante wet- en regelgeving en beschrijven we landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen die van belang zijn voor de toekomst van het sociaal domein in Brummen. De trends en uitdagingen in dit hoofdstuk helpen ons om prioriteiten te stellen en te bepalen waar we als gemeente op moeten inzetten om het sociaal domein toekomstbestendig te maken. Daarbij ligt de nadruk op samenwerking met inwoners en partners, preventie, het realiseren van voldoende algemeen toegankelijke voorzieningen en het bevorderen van zelf- en samenredzaamheid.
2.1
Inleiding
In dit hoofdstuk lichten we de huidige maatschappelijke en demografische trends toe die invloed hebben op het sociaal domein. Tevens geven we een overzicht van de relevante wet- en regelgeving, alsook landelijke ontwikkelingen die we zien voor de toekomst. We beschrijven de specifieke lokale en regionale uitdagingen voor de gemeente Brummen, zoals de toenemende vergrijzing, de afname van jongeren (ontgroening), schaarste op de arbeidsmarkt en de stijgende zorgkosten.
Kadernota Sociaal Domein
6/32
De gemeente Brummen werkt binnen het sociaal domein nauw samen met inwoners, ervaringsdeskundigen, vrijwilligers, maatschappelijke organisaties en ketenpartners. Samen streven we naar een samenleving waarin gezondheid, welzijn en participatie centraal staan. Ons doel is om preventieve algemene voorzieningen en ondersteunende maatregelen beschikbaar te stellen die inwoners in staat stellen hun leven zoveel mogelijk zelfstandig vorm te geven. Wanneer dit niet lukt op eigen kracht, met hulp van hun netwerk of via een voorliggende voorziening, biedt de gemeente indien nodig een vangnet met passende ondersteuning. De gemeente neemt hierbij een faciliterende rol in: we ondersteunen inwoners en partners waar nodig, maar nemen geen rol over die zij zelf kunnen vervullen. Dit sluit aan bij onze visie dat inwoners zelfredzaam zijn en dat de gemeenschap wordt versterkt door samenwerking binnen netwerken en initiatieven. Voor jongeren met een lichte hulpvraag ligt de nadruk op normalisering en preventie. Dit betekent dat opvoed- en opgroeihulp bij voorkeur wordt aangeboden via algemene voorzieningen. Dit helpt om zorg en middelen efficiënter te gebruiken en problemen vroegtijdig te signaleren.
Op het gebied van werk en inkomen ligt de focus op het versterken van de bestaanszekerheid en het begeleiden van inwoners naar de arbeidsmarkt, met extra aandacht voor inwoners met een afstand tot werk. Daarnaast heeft Brummen te maken met een structurele ontgroening. De afname van het aantal jongeren in de gemeente leidt niet alleen tot minder instroom in de arbeidsmarkt, maar vermindert ook het potentieel aan vrijwilligers. Dit vormt een uitdaging, omdat vrijwilligers een cruciale rol spelen in het draaiend houden van sportverenigingen, sociale initiatieven en mantelzorgondersteuning. Tegelijkertijd neemt door de demografische veranderingen de vraag naar ondersteuning toe.
Focus van dit hoofdstuk In dit hoofdstuk belichten we: 1. de relevante wet- en regelgeving: zoals veranderingen binnen de Wmo, de Jeugdwet, de Participatiewet en de Hervormingsagenda Jeugd 2. de huidige maatschappelijke en demografische trends: denk aan vergrijzing, gezinsverdunning en toenemende druk op voorzieningen 3. de lokale en regionale uitdagingen: specifieke opgaven voor Brummen, zoals oplopende zorgkosten, een krimpende arbeidsmarkt en de financiële houdbaarheid van het sociaal domein. Deze ontwikkelingen bieden niet alleen uitdagingen, maar ook kansen om het sociaal domein verder te ontwikkelen. Door samenwerking, innovatie en een gerichte aanpak versterken we het fundament voor een toekomstbestendig sociaal domein in Brummen.
2.1.1
Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo)
De Wmo 2015 legt de verantwoordelijkheid bij gemeenten om inwoners te ondersteunen bij het zelfstandig wonen en participeren in de samenleving. Dit kan gaan om voorzieningen zoals huishoudelijke hulp, begeleiding, dagbesteding, woningaanpassingen en ondersteuning van mantelzorgers. De Wmo richt zich op het vergroten van zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie. In Brummen zetten we zoveel als mogelijk in op preventieve ondersteuning via algemene voorzieningen, zodat inwoners niet onnodig afhankelijk worden van intensievere zorg. Waar nodig biedt de gemeente een vangnet voor mensen die dit niet op eigen kracht, met hulp van hun netwerk of middels een voorliggende algemene voorziening kunnen realiseren.
Kadernota Sociaal Domein
2.1.2
7/32
Jeugdwet
De Jeugdwet draagt de verantwoordelijkheid voor jeugdhulp over aan gemeenten. Het doel van de wet is om kinderen, jongeren en ouders tijdig de juiste ondersteuning te bieden, zodat kinderen veilig kunnen opgroeien en zich optimaal kunnen ontwikkelen. Ook in de uitvoering van de Jeugdwet geldt dat we zoveel als mogelijk inzetten op preventieve ondersteuning via algemene voorzieningen, zodat kinderen en jongeren niet onnodig afhankelijk worden van intensievere zorg. Waar nodig biedt de gemeente ook voor hen een vangnet wanneer zij het niet op eigen kracht, met hulp van hun netwerk of via een voorliggende, algemene voorziening redden. De gemeente Brummen coördineert een breed aanbod van jeugdhulp, waaronder vormen van preventieve hulp. Door op het gebied van inkoop regionaal samen te werken met regiogemeenten, zorgaanbieders, onderwijsinstellingen en andere partijen kunnen we integrale en passende ondersteuning bieden, afgestemd op de behoeften van kinderen en jongeren in onze gemeente.
2.1.3
Participatiewet
De Participatiewet heeft als doel om mensen met een arbeidsbeperking of een afstand tot de arbeidsmarkt te helpen bij het vinden van werk en deelname aan de samenleving. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van deze wet en bieden ondersteuning in de vorm van bijstand, begeleiding en re-integratietrajecten. De wet streeft naar een inclusieve arbeidsmarkt waarin iedereen, ongeacht beperkingen, een kans krijgt om mee te doen. Voor de gemeente Brummen betekent dit dat we inwoners ondersteunen om zoveel mogelijk in hun eigen levensonderhoud te voorzien door werk. Dit realiseren we door samen te werken met het regionaal werkcentrum Veluwe Stedendriehoek, werkgevers, maatschappelijke partners en regionale initiatieven. In Brummen speelt WerkFit een centrale rol in de uitvoering van de Participatiewet. WerkFit richt zich op het begeleiden van inwoners met een bijstandsuitkering naar werk en zelfredzaamheid. Dit omvat onder andere het aanbieden van werkervaringstrajecten, opleidingen en persoonlijke begeleiding om mensen klaar te stomen voor de arbeidsmarkt. Daarnaast werkt Brummen actief aan het voorkomen van langdurige werkloosheid door middel van maatwerktrajecten. Dit omvat begeleiding voor inwoners met complexe hulpvragen, bijvoorbeeld bij schulden of psychosociale problemen die hun kansen op de arbeidsmarkt beperken.
Samen met partners zoals Stichting Welzijn Brummen (SWB) bieden we brede ondersteuning, variërend van budgetcoaching tot netwerkcoaching en het versterken van soft skills.
2.1.4
Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs)
De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) geeft gemeenten de taak om inwoners met problematische schulden te helpen en preventieve maatregelen te nemen om financiële problemen te voorkomen. In Brummen werken we aan een integrale aanpak van schuldhulpverlening, waarbij advies, budgetbeheer en schuldregelingen centraal staan. Daarnaast richten we ons op preventie, bijvoorbeeld door financiële educatie, vroegsignalering van schulden en samenwerking met maatschappelijke organisaties. Deze integrale benadering stelt ons in staat maatwerkoplossingen te bieden die aansluiten bij de situatie van onze inwoners. Recent heeft de gemeente Brummen een nieuw beleidskader voor integraal armoedebeleid opgesteld, waarin de vernieuwde nota minimaregelingen een belangrijk onderdeel is. Dit beleidskader legt de nadruk op kansengelijkheid en stelt ons in staat om inwoners met financiële zorgen beter te ondersteunen. Door middel van deze regelingen zorgen we ervoor dat iedereen kan meedoen in de samenleving.
Kadernota Sociaal Domein
2.1.5
8/32
Wet inburgering 2021
De Wet inburgering 2021 geeft gemeenten een centrale rol in de begeleiding van inburgeraars. Deze wet heeft als doel om nieuwkomers sneller en beter te laten integreren in de Nederlandse samenleving en arbeidsmarkt. Voor Brummen betekent dit dat wij persoonlijke inburgeringsplannen (PIP’s) opstellen in samenwerking met de inburgeraar. Deze plannen richten zich op het leren van de Nederlandse taal, het vergroten van kennis over de samenleving en het vinden van werk of andere participatiemogelijkheden. Door deze integrale aanpak werken we aan een samenleving waarin nieuwkomers volwaardig kunnen deelnemen.
2.1.6
Wet publieke gezondheid (Wpg)
De Wet publieke gezondheid (Wpg) legt gemeenten de verantwoordelijkheid op om de gezondheid van inwoners te bevorderen en gezondheidsrisico’s te beperken. Deze wet vormt de basis voor preventieve gezondheidszorg en sluit aan bij de ambities van Brummen, zoals het versterken van de sociale basis en het bevorderen van een gezonde leefstijl. Voor Brummen betekent dit dat we samenwerken met de GGD en andere partners om thema’s zoals mentale gezondheid, gezonde leefstijl en het verkleinen van gezondheidsachterstanden aan te pakken. We richten ons op preventie, vroegsignalering en bewustwording om inwoners te ondersteunen in het behouden en verbeteren van hun gezondheid.
2.2
Landelijke ontwikkelingen
Er zijn een aantal belangrijke landelijke ontwikkelingen die de organisatie van het sociaal domein de komende jaren beïnvloeden. Deze ontwikkelingen brengen niet alleen uitdagingen, maar bieden ook kansen om het sociaal domein toekomstbestendig te maken. Gemeenten, waaronder Brummen, spelen een centrale rol in het implementeren van deze beleidswijzigingen en het coördineren van samenwerking met partners. Hieronder worden de belangrijkste ontwikkelingen toegelicht
2.2.1
IZA
Het Integraal Zorgakkoord (IZA), ondertekend in 2022, is bedoeld om zorg toegankelijk, betaalbaar en toekomstbestendig te houden door in te zetten op passende zorg, regionale samenwerking en preventie1. Hoewel gemeenten via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) bij het schrijven van deze nota (december 2024) zich hebben teruggetrokken uit het akkoord vanwege het ontbreken van structurele financiële middelen2, blijven de uitdagingen en doelen van het IZA onverminderd relevant. De gemeente Brummen blijft daarom prioriteit geven aan preventie, het versterken van de sociale basis en samenwerking met partners om een toekomstbestendig zorglandschap te creëren. Ondanks het terugtrekken uit het akkoord blijven we samenwerken met zorg- en regionale partners en spelen we flexibel in op nieuwe ontwikkelingen en afspraken die bijdragen aan een gezonde en toegankelijke samenleving.
2.2.2
GALA
Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) richt zich op het verkleinen van gezondheidsachterstanden en het stimuleren van een gezonde levensstijl. Gemeenten hebben
1 2
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/kwaliteit-van-de-zorg/integraal-zorgakkoord https://vng.nl/artikelen/massale-steun-voor-weglopen-van-gesprekstafel-iza
Kadernota Sociaal Domein
9/32
hierin een regierol en werken samen met partners zoals welzijnsorganisaties, sportverenigingen en zorginstellingen om preventieve maatregelen te bevorderen. De gemeente Brummen zet zich in om onder andere gezondheidsachterstanden te verkleinen en mentale gezondheid te bevorderen. Dit doen we door een integrale aanpak waarbij educatie, signalering, ondersteuning en samenwerking met lokale partners centraal staan, bijvoorbeeld de samenwerking met Stichting Welzijn Brummen en stichting Sportkompas in het kader van de sportvisie. Het uiteindelijke doel is om in 2040 een gezonde generatie te realiseren en een gezonde leefomgeving te creëren waarin inwoners gestimuleerd worden tot een actieve levensstijl3.
2.2.3
Hervormingsagenda Jeugd
De Hervormingsagenda Jeugd (2023) brengt voor gemeenten belangrijke opgaven met zich mee op het gebied van jeugdhulp4. De agenda benadrukt preventie, vroegtijdige interventie en een betere samenwerking tussen jeugdzorg en onderwijs. Daarnaast richt zij zich op kostenbeheersing, het verminderen van administratieve lasten en het efficiënter inkopen van specialistische zorg. Voor de gemeente Brummen betekent dit onder andere een heroriëntatie op en herinrichting van de toegang tot jeugdhulp, waarbij samenwerking en efficiënt gebruik van middelen centraal staan. In de eerste helft van 2024 waren er in Brummen in totaal 435 jeugdzorgtrajecten5. Vanaf 2025 bundelen de zeven Gelderse jeugdhulpregio’s (G7) en De Gelderse jeugdalliantie hun krachten om hoogspecialistische jeugdhulp beter te organiseren. Deze alliantie, bestaande uit vijftien samenwerkende jeugdhulporganisaties, biedt zorg voor complexe hulpvragen via één gezamenlijk contract. Dit vermindert wachtlijsten, voorkomt overplaatsingen en zorgt dat jongeren sneller passende hulp ontvangen, vaak dichter bij huis. De samenwerking bevordert een kleinschaligere aanpak, garandeert duurzame beschikbaarheid van zorg en verhoogt de kwaliteit door intensieve samenwerking tussen zorgaanbieders en het terugdringen van bureaucratie.
Voor Brummen draagt deze aanpak bij aan het versterken van de jeugdhulp en het realiseren van een toekomstbestendige ondersteuning voor jongeren en hun gezinnen.
2.2.4
Financiering Wmo
Vanaf 2026 wordt het vaste abonnementstarief voor de Wmo vervangen door een inkomensafhankelijke bijdrage. Dit geeft gemeenten de mogelijkheid om hogere inkomens meer te laten bijdragen, terwijl lagere inkomens beter worden beschermd. Daarnaast wordt de financiering van de Wmo deels losgekoppeld van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Dit biedt gemeenten meer inzicht in uitgaven en kostenbeheersing, maar brengt ook nieuwe verantwoordelijkheden met zich mee. Brummen zal deze wijzigingen gebruiken om een duurzame financieringsstructuur te creëren, met speciale aandacht voor toegankelijkheid, kostenbeheersing en maatwerk.
2.2.5
Participatiewet in balans
Het programma ‘Participatiewet in Balans’ is opgezet om de bestaanszekerheid van inwoners te versterken en een balans te vinden in de uitvoering van de Participatiewet. Dit programma richt zich op het waarborgen van een toereikend bestaansminimum, het versterken van de menselijke maat en het stimuleren van inwoners om, waar mogelijk, bij te dragen aan de samenleving.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/01/31/gala-gezond-en-actief-leven-akkoord https://open.overheid.nl/documenten/addec5d5-279c-40de-b607-7b64e8441602/file 5 www.waarstaatjegemeente.nl 3 4
Kadernota Sociaal Domein
10/32
Vertrouwen, maatwerk en voorspelbaarheid staan centraal in de herziening van de Participatiewet, die de komende jaren wordt aangepast. De huidige Participatiewet wordt als te complex ervaren en gaat onvoldoende uit van vertrouwen, wat voor inwoners leidt tot stress, angst voor vergissingen en schulden door terugvorderingen. Het nieuwe wetsvoorstel, dat nog in behandeling is bij de Tweede Kamer, heeft als doel hardheden in de wet weg te nemen door mensen centraal te stellen en uit te gaan van vertrouwen. Gemeenten krijgen meer ruimte om maatwerk te leveren en de dienstverlening af te stemmen op wat mensen aankunnen en nodig hebben. Daarnaast worden uitvoeringsprocessen vereenvoudigd, waardoor professionals meer mogelijkheden krijgen om inwoners effectief te ondersteunen. De gemeente Brummen heeft hierin nog veel uitdagingen, onder meer in samenwerking met WerkFit, onze eigen organisatie die inwoners begeleidt vanuit de bijstand naar werk. Binnen WerkFit heeft Brummen ook mensen met een WSW-indicatie zelf in dienst, voornamelijk in de buitendienst, waarmee de gemeente een belangrijke voorbeeldrol vervult. Deze inspanningen tonen onze inzet om inwoners te ondersteunen bij hun re-integratie in de arbeidsmarkt en om een inclusieve arbeidsmarkt te realiseren. De wetswijziging heeft een breed effect op de uitvoering van de Participatiewet binnen gemeenten.
Het beïnvloedt de aanvraagprocedures, het vaststellen van recht op bijstand, het bieden van een stabiel inkomen en de begeleiding bij participatie en re-integratie. Het versterken van maatwerk vraagt om meer personeel, nieuwe vaardigheden bij bestaande medewerkers en een organisatiecultuur die maatwerk faciliteert. Dit brengt uitdagingen met zich mee voor de uitvoering van de Participatiewet. Om deze veranderingen goed voor te bereiden en te implementeren, werkt de gemeente Brummen lokaal en regionaal samen met andere gemeenten in de subregio Apeldoorn. Deze samenwerking helpt bij het creëren van een effectieve en toekomstbestendige dienstverlening die aansluit bij de nieuwe uitgangspunten van de Participatiewet.
2.3
Regionale en lokale opgaven
Naast de landelijke en wettelijke kaders staan we als gemeente Brummen voor diverse regionale en lokale uitdagingen die van invloed zijn op het sociaal domein. Deze opgaven hebben onder andere betrekking op demografische veranderingen, zoals vergrijzing, arbeidsmarktproblematiek, woningbouwopgaven en capaciteitsvraagstukken. Daarnaast spelen bestaanszekerheid en structurele financiële uitdagingen een cruciale rol in hoe we onze sociale basis en voorzieningen inrichten. In het bijzonder heeft Brummen aandacht voor inclusiviteit in brede zin binnen alle beleidsterreinen binnen het sociaal domein. Hier stellen wij ook een inclusieagenda voor op (zie 2.3.4). De volgende paragrafen belichten de specifieke regionale en lokale opgaven waar Brummen de komende jaren op inzet en beschrijven hoe deze uitdagingen worden aangepakt om een gezonde, inclusieve en duurzame gemeenschap te waarborgen.
2.3.1
Vergrijzing
Vergrijzing vormt een van de grootste uitdagingen binnen het sociaal domein, zowel landelijk als lokaal. In Brummen is deze demografische trend sterker dan gemiddeld, wat leidt tot een toenemende vraag naar zorg en ondersteuning. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bedroeg op 1 januari 2021 het percentage inwoners van 65 jaar en ouder in Brummen 24,3%.6 Ter vergelijking: het landelijke gemiddelde in Nederland was op dat moment 19,5%. Zonder maatregelen komt er meer druk op zorg- en welzijnsvoorzieningen, met risico’s zoals
Centraal Bureau voor de Statistiek. (2021). Dashboard bevolking: Jongeren en ouderen per regio. Geraadpleegd op 26 november 2024, van https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboardbevolking/regionaal/jongeren-en-ouderen 6
Kadernota Sociaal Domein
11/32
langere wachttijden, stijgende kosten en een groeiende behoefte aan gespecialiseerde ouderenzorg. De vergrijzing zorgt ook voor een afname van de beroepsbevolking wat de personeelskrapte in de zorg verder verergert. Daarnaast zorgt dit ook voor een afname in het aantal mogelijke vrijwilligers en mantelzorgers. Om deze uitdagingen aan te pakken, zet Brummen in op een integrale aanpak die preventie, eigen regie, algemeen toegankelijke voorzieningen en sociale veerkracht centraal stelt. Dit betekent niet dat de gemeente alle initiatieven ondersteunt of aanstuurt; veel bestaande initiatieven functioneren al goed zelfstandig. De gemeente richt zich op de verdere versterking hiervan en het faciliteren van verdere samenwerkingen waar nodig. Een goed voorbeeld hiervan zijn dorpskamers, die veel meer bieden dan alleen ontmoetingsplekken. Ze creëren dagstructuur en bieden dagbesteding voor inwoners die hier behoefte aan hebben, waardoor niet alleen sociale cohesie wordt gestimuleerd, maar ook eenzaamheid en sociale isolatie worden verminderd. Daarnaast wordt ingezet op programma’s die ouderen helpen zo lang mogelijk zelfstandig te wonen, met ondersteuning vanuit hun netwerk of door gebruik te maken van laagdrempelige algemene voorzieningen.
Met deze aanpak wil Brummen niet alleen de druk op professionele zorg verlichten, maar ook een gemeenschap creëren waarin ouderen actief kunnen deelnemen, ondersteund door een krachtig sociaal netwerk en een breed aanbod aan vrij toegankelijke algemene voorzieningen.
2.3.2
Arbeidsmarktproblematiek
Naast de vergrijzing kampt Brummen, net als veel andere gemeenten, met een groeiend tekort aan zorg- en welzijnsmedewerkers. In het tweede kwartaal van 2023 gaf 28% van de ondernemers in de arbeidsmarktregio waar Brummen deel van uitmaakt aan te kampen te hebben met een tekort aan arbeidskrachten7. Deze arbeidsmarktproblematiek wordt veroorzaakt door een combinatie van factoren, waaronder een hoge werkdruk, beperkte instroom van nieuwe professionals en de uitstroom van ervaren medewerkers die met pensioen gaan. Hierdoor ontstaat een dubbele druk: de zorgvraag neemt toe, terwijl de capaciteit om deze vraag te beantwoorden afneemt. Brummen zoekt de oplossing in samenwerking en innovatie. De gemeente werkt nauw samen met regiogemeenten, regionale partners en zorgaanbieders om de wervingskracht te vergroten en de arbeidsmarkt toegankelijker te maken. Initiatieven zoals gezamenlijke opleidingstrajecten en stages zijn hierbij van groot belang. Financieel vraagt deze opgave om een gerichte aanpak: subsidies en fondsen worden via samenwerkingsverbanden binnen de regio optimaal benut. Vrijwilligers en mantelzorgers spelen een essentiële rol bij het beantwoorden van de zorgvraag in Brummen. Vrijwilligersorganisaties en -initiatieven functioneren vaak goed zonder directe gemeentelijke bemoeienis.
De gemeente focust daarom op het ondersteunen van deze netwerken door er middels de opdrachtverlening aan maatschappelijke partners voor te zorgen dat er trainingen, advies en erkenningsmomenten zijn. Met name door de vergrijzing kan het aantal beschikbare vrijwilligers in de toekomst afnemen, terwijl de vraag naar ondersteuning toeneemt. Het behouden en versterken van vrijwilligerscapaciteit blijft daarom een belangrijke prioriteit. Door te investeren in deze samenwerkingen en door duidelijke keuzes te maken in wat wel en niet door de gemeente wordt ondersteund, streeft Brummen ernaar om een evenwichtige aanpak te realiseren. De gemeente wil ervoor zorgen dat de professionele zorg beschikbaar blijft waar dat noodzakelijk is, terwijl informele netwerken en vrijwilligersinitiatieven voldoende ruimte krijgen om hun werk voort te zetten.
7
www.waarstaatjegemeente.nl
Kadernota Sociaal Domein
2.3.3
12/32
Woningbouw en omgevingsvisie
Voor onze inwoners zijn leven, wonen, werken en zorgen in hun leefomgeving onlosmakelijk met elkaar verbonden. De fysieke en sociale aspecten van de leefomgeving lopen daarbij naadloos in elkaar over. De woningbouwopgave in Brummen brengt de uitdaging met zich mee om de schaarse ruimte te verdelen over diverse thema’s en doelgroepen, terwijl we ook rekening houden met duurzaam ruimtegebruik, klimaatadaptatie en natuurbehoud. Gemeenten staan voor de taak om een integrale omgevingsvisie te ontwikkelen die maatschappelijke opgaven, zoals woningbouw, energietransitie en gezondheid, met elkaar verbindt. Voor Brummen biedt deze visie een strategisch kader waarin fysieke leefomgevingsthema’s worden afgestemd op sociale vraagstukken. Dit betekent dat het sociaal domein nadrukkelijk is betrokken bij de ontwikkeling (en uitwerking) van de visie, zodat er een evenwicht ontstaat tussen fysieke en sociale belangen. De omgevingsvisie fungeert als een strategisch document dat langetermijnplannen en -doelen vastlegt. Het helpt ons niet alleen om een duidelijke koers te bepalen voor het beheer en de ontwikkeling van de leefomgeving, maar ook om de gemeenschap zelf sterker en veerkrachtiger te maken. Dit vraagt om samenwerking met inwoners, maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden.
Specifiek voor het sociaal domein speelt de huisvesting van kwetsbare doelgroepen, zoals ouderen, inwoners die begeleid wonen, jongeren en statushouders, een belangrijke rol. Door voldoende geschikte woningen beschikbaar te stellen en locaties te ontwikkelen die aansluiten bij de behoeften van deze groepen, zorgen we ervoor dat iedereen een plek heeft in onze gemeenschap. De omgevingsvisie richt zich daarnaast op het verbeteren van de toegang tot voorzieningen en het bevorderen van leefbaarheid, inclusie en sociale cohesie. Het is belangrijk om hierbij niet alleen te kijken naar de fysieke inrichting van de leefomgeving, maar ook naar de sociale dimensie. Dit betekent dat we investeren in groene en toegankelijke openbare ruimtes die ontmoeting en verbinding stimuleren. Groene plekken dragen niet alleen bij aan de gezondheid van bewoners, maar versterken ook het gemeenschapsgevoel. Met deze integrale aanpak zet Brummen in op een leefomgeving waarin fysieke en sociale aspecten elkaar versterken. Zo bouwen we aan een duurzame, inclusieve en toekomstbestendige gemeente waarin iedereen kan wonen, werken en leven in een omgeving die gezond, veerkrachtig en verbonden is.
2.3.4
Inclusieagenda
Sinds 2016 zijn gemeenten in Nederland verplicht om inclusie te bevorderen in lijn met het VNverdrag voor de rechten van personen met een beperking8. Dit verdrag legt vast dat mensen met een beperking volledig en gelijkwaardig moeten kunnen deelnemen aan de maatschappij. Gemeenten dienen hiervoor een inclusieagenda op te stellen, waarin zij beleid en maatregelen opnemen die bijdragen aan een inclusieve samenleving. De gemeente Brummen werkt aan de ontwikkeling van een integrale inclusieagenda waarin inclusie breed wordt ingebed binnen alle relevante beleidsterreinen van het sociaal domein. Hiermee willen we een samenleving realiseren waarin niemand wordt buitengesloten en iedereen gelijke kansen heeft om mee te doen, ongeacht beperkingen of achtergrond. Dit betekent dat we inclusie niet alleen zien als een verplichting, maar als een essentiële waarde voor onze inwoners en gemeente. Deze inclusieagenda zal nadrukkelijk een plek krijgen binnen de beleidsplannen van het sociaal domein, zodat inclusie structureel wordt meegenomen in de ontwikkeling van beleid en uitvoering. https://vng.nl/sites/default/files/nieuws_attachments/2018/compleet-handreiking-lokale-inclusieagenda_20190314_0.pdf 8
Kadernota Sociaal Domein
13/32
Daarnaast blijft Brummen in gesprek met inwoners, ervaringsdeskundigen en maatschappelijke partners om inclusie verder vorm te geven en te borgen.
2.3.5
Bestaanszekerheid
Bestaanszekerheid is een kernwaarde binnen het sociaal domein van de gemeente Brummen. Het waarborgen van een toereikend bestaansminimum en het ondersteunen van inwoners met schuldenproblematiek zijn belangrijke opgaven om kansengelijkheid te bevorderen en inwoners volwaardig te laten deelnemen aan de samenleving. In Brummen heeft 6,9% van de huishoudens problematische schulden9. De gemeente Brummen hanteert een integraal armoedebeleid en heeft recent een vernieuwde nota minimaregelingen opgesteld. Deze regelingen ondersteunen inwoners met financiële zorgen, bijvoorbeeld door samenwerking met het Jeugdfonds Sport en Cultuur, zodat kinderen uit kwetsbare gezinnen kunnen meedoen aan sport- en culturele activiteiten. Voor volwassenen zijn vergelijkbare minimaregelingen beschikbaar. Scholen ontvangen subsidies om ouders te ontlasten van de ouderbijdrage en om te investeren in gezonde voeding, zoals fruit op school. Daarnaast biedt Brummen, samen met de SWB, integrale schuldhulpverlening met vroegsignalering, budgetcoaching en ondersteuning bij schuldsanering. Dit helpt inwoners duurzaam uit de financiële problemen en voorkomt nieuwe schulden. Om kwetsbare groepen verder te ondersteunen bij de uitdagingen van vandaag, zoals bijvoorbeeld de stijgende energiekosten, zet de gemeente ook in op concrete maatregelen zoals energiebesparingsadvies en -ondersteuning.
Met deze integrale aanpak werkt Brummen aan een samenleving waarin bestaanszekerheid, maatschappelijke deelname en duurzaamheid hand in hand gaan, om kansengelijkheid en veerkracht bij inwoners te vergroten.
2.3.6
Capaciteitsvraagstuk
De gemeente Brummen is een kleine gemeente met beperkte middelen en capaciteit, maar met grote ambities binnen het sociaal domein. Het capaciteitsvraagstuk speelt een centrale rol bij de uitvoering van beleid en het behalen van de gestelde doelen. De uitdagingen op dit gebied zijn groot: de combinatie van toenemende verantwoordelijkheden, complexe maatschappelijke opgaven en beperkte personele en financiële middelen vraagt om een scherpe afweging van prioriteiten. Hoewel Brummen streeft naar een hoog ambitieniveau en duidelijke kaders wil meegeven aan de uitvoering, blijft het cruciaal om de uitvoerbaarheid van deze ambities te bewaken. Dit betekent dat we niet alleen beleid maken, maar ook realistisch moeten blijven over wat we als gemeente kunnen realiseren met de beschikbare capaciteit.
2.3.7
Structurele financiële uitdagingen in het sociaal domein
De gemeente Brummen staat de komende jaren voor aanzienlijke financiële uitdagingen binnen het sociaal domein. Als kleine gemeente met beperkte middelen is het vinden van een balans tussen het bieden van noodzakelijke ondersteuning en het bewaken van de financiële gezondheid een van de grootste opgaven. Dit vereist het leren omgaan met schaarste en het maken van scherpe keuzes in samenwerking met inwoners en maatschappelijke partners. Samen bepalen we welke voorzieningen en initiatieven prioriteit krijgen en waar de gemeente financieel aan kan bijdragen. Een belangrijke pijler in het beleid is de beweging richting normalisering binnen de Jeugdwet. Maatwerkbeschikkingen voor opvoedondersteuning en lichte ambulante zorg worden alleen nog
9
www.waarstaatjegemeente.nl
Kadernota Sociaal Domein
14/32
ingezet wanneer algemene voorzieningen, zoals opvoedcafés of groepsbijeenkomsten, ontoereikend blijken. De focus ligt op het versterken van algemene voorzieningen en preventieve ondersteuning, zodat zorg en middelen effectiever kunnen worden ingezet en de noodzaak voor intensieve, dure jeugdzorg wordt beperkt. In 2025 gaat de gemeente hierover in gesprek met de gemeenteraad om de reikwijdte van de jeugdhulpplicht en de bijbehorende keuzes vast te stellen. Daarnaast blijft de gemeente inzetten op preventie. Door vroegtijdig te investeren in het voorkomen van problemen zoals schulden, eenzaamheid en gezondheidsklachten, kan Brummen dure en intensieve zorg op de lange termijn beperken. Onderzoek toont aan dat preventieve maatregelen niet alleen bijdragen aan het welzijn van inwoners, maar ook leiden tot een financieel duurzamer sociaal domein. Hoewel preventie op de korte termijn hogere kosten met zich mee kan brengen, leveren deze investeringen op de lange termijn duurzame baten op. Een sterke sociale basis en een goede aansluiting tussen gemeentelijke voorzieningen en het voorliggend veld zijn hierbij essentieel. Het versterken van netwerken en het gebruik van algemene voorzieningen helpen om problemen eerder aan te pakken en intensieve zorg te voorkomen. Het ‘ravijnjaar’ 2026 vormt een extra uitdaging voor de gemeente. Vanaf dat jaar daalt de gemeentefondsuitkering fors.
Hoewel het Rijk een miljard euro beschikbaar heeft gesteld om de financiële kloof gedeeltelijk te dichten, vraagt dit voor Brummen om een strenge prioritering en het zoeken naar innovatieve oplossingen, zoals het benutten van externe financieringsbronnen, fondsen en regionale samenwerkingen. Met een heldere visie op normalisering, preventie en samenwerking blijft Brummen gericht investeren in een sociaal domein dat niet alleen financieel houdbaar is, maar ook toekomstbestendig, inclusief en effectief.
Kadernota Sociaal Domein
15/32
HOOFDSTUK 3
Missie en visie op het sociaal domein In Brummen hanteren we een aantal uitgangspunten die leidend zijn voor ons beleid binnen het sociaal domein. Wij geloven dat iedere inwoner een plek heeft binnen onze gemeenschap. Zelfredzaamheid, samenredzaamheid, toegankelijke algemene voorzieningen en nauwe samenwerking met partners vormen de kern van ons beleid.
3.1
Inleiding
In Brummen werken we binnen het sociaal domein vanuit een aantal heldere uitgangspunten. Wij vinden dat iedere inwoner, jong en oud, een plek heeft binnen onze gemeenschap en streven naar een samenleving waarin zelfredzaamheid en samenredzaamheid centraal staan. Toegankelijke algemene voorzieningen en een nauwe samenwerking met lokale en regionale partners vormen daarbij de kern van ons beleid. Onze missie is om samen te werken aan een veerkrachtige en inclusieve gemeenschap, waarin inwoners zich ondersteund voelen en de kans krijgen om actief bij te dragen aan een gezond, veilig en toekomstbestendig Brummen. Door in te zetten op preventie, zelfredzaamheid en het versterken van netwerken in de samenleving en een breed aanbod aan algemeen toegankelijke voorzieningen, zorgen we dat zorg en ondersteuning beschikbaar blijven voor de mensen die dat echt nodig hebben. De gemeente neemt, wanneer dit noodzakelijk is, een faciliterende en verbindende rol in en werkt samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en vrijwilligers om ondersteuning kleinschalig, laagdrempelig en dichtbij te organiseren. Door te vertrouwen op de kracht van inwoners en gemeenschapsinitiatieven, bevorderen we niet alleen de eigen regie, maar ook de sociale cohesie in onze dorpen, buurten en wijken.
Daarbij kiezen we voor een aanpak die gericht is op normaliseren: het benaderen van hulpvragen als onderdeel van het dagelijks leven, zonder deze direct te problematiseren. Dit voorkomt onnodige intensieve zorg. Met deze uitgangspunten en missie leggen we de basis voor een samenhangend en toekomstbestendig beleid. Het sociaal domein in Brummen is opgebouwd uit vier niveaus, de zogenoemde leefringen, die samen bijdragen aan het welzijn van onze inwoners. Deze leefringen vormen een leidraad in ons beleid en zorgen ervoor dat ondersteuning effectief en passend wordt georganiseerd, waarbij de eigen kracht van inwoners altijd centraal staat.
Kadernota Sociaal Domein
16/32
Leefringenmodel Voor het bepalen welke zorg en ondersteuning passend is, hanteert de gemeente de zogenaamde leefringen.
Het leefringenmodel wordt door de gemeente Brummen als sinds 2015 toepast. Het model van de leefringen werkt van binnenuit naar buiten. Om als inwoner deel te kunnen nemen aan de samenleving (arbeids- of maatschappelijke participatie) of in de eigen levensbehoefte te kunnen voorzien, kijken we eerste naar de binnenste leefring ‘wat kan de inwoner zelf realiseren’. Bij het bepalen hiervan biedt een professional (gezins- of cliëntregisseur) ondersteuning. Biedt dit geen oplossing dan wordt tussen inwoners (eventueel betrokken familie, vrienden en mantelzorgers) en professional nagegaan welke zorg en ondersteuning vanuit het eigen netwerk mogelijk is (leefring 2). Is dat niet mogelijk dan wordt nagegaan of algemene voorzieningen een oplossing bieden (leefring 3). Als laatste mogelijkheid kunnen individuele voorzieningen worden ingezet (leefring 4). We bieden passende ondersteuning. Dit houdt in dat in situaties waarin dat nodig is ook direct individuele voorzieningen kunnen worden ingezet (zonder dat eerst alle ringen worden doorlopen).
3.2
Inwoners en hun netwerk
De eerste en tweede leefring van het sociaal domein vormen de basis: de kracht van de inwoner zelf en zijn of haar sociale netwerk. In Brummen streven we naar een samenleving waarin iedereen kan meedoen en zoveel mogelijk zelf regie voert over het eigen leven. Wij faciliteren, wanneer nodig, inwoners om uitdagingen zelfstandig aan te pakken, samen met hun netwerk van familie, vrienden en buren. Samenredzaamheid staat hierbij centraal: inwoners worden aangemoedigd om binnen hun straat, buurt, wijk of dorp de verantwoordelijkheid te nemen en kracht te putten uit hun omgeving.
Kadernota Sociaal Domein
17/32
De gemeente speelt een rol wanneer de behoefte aan zorg of ondersteuning zo groot is dat inwoners dit niet zelf of samen met hun netwerk kunnen oplossen. Bij een ondersteuningsvraag kijken we daarom altijd eerst samen met de inwoner naar wat hij of zij zelf of met hulp van het netwerk zelf kan realiseren. Dit stelt ons in staat om zorg en ondersteuning te reserveren voor wie het écht nodig heeft, terwijl we tegelijkertijd de zelfredzaamheid van de inwoners versterken. Om dit te ondersteunen, investeren we in ontmoetingsplekken zoals buurtkamers, jongerencentra dorpshuizen en wijkcentra. Deze plekken bieden niet alleen sociale interactie, maar ook zingeving en dagstructuur voor inwoners die dat nodig hebben. Daarnaast spelen we in op de kracht van opbouwwerk. Dit richt zich op het verbeteren van de sociale cohesie en leefbaarheid in wijken en buurten. De opbouwwerker ondersteunt bewoners in het benutten van hun eigen kracht en kwaliteiten, en is een schakel tussen inwoners en de gemeente. Door samen te werken met opbouwwerkers, welzijnswerk, vrijwilligers, lokale partners en maatschappelijke organisaties, versterken we de sociale basis en bouwen we aan een gemeenschap waarin inwoners elkaar ontmoeten, ondersteunen en samen sterker staan.
3.3
De sociale basis
De sociale basis omvat de derde leefring: de algemene voorzieningen. Wij zetten ons in voor een sterke en toegankelijke sociale basis, waarin inwoners elkaar kunnen ontmoeten, ondersteunen en samenwerken aan een veerkrachtige gemeenschap. De gemeente en welzijnspartners zijn zichtbaar aanwezig in de samenleving, luisteren naar de behoeften van inwoners en werken samen om signalen van ondersteuning vroegtijdig op te vangen. Als gemeente faciliteren we, wanneer noodzakelijk, ontmoetingsplekken zoals buurtkamers, jongerencentra, dorpshuizen en verenigingen, waar inwoners hun netwerk kunnen opbouwen en actief deel kunnen nemen aan de gemeenschap. Deze voorzieningen bieden niet alleen sociale interactie, maar ook laagdrempelige ondersteuning voor inwoners die tijdelijk extra hulp nodig hebben. Wanneer een inwoner of netwerk een uitdaging niet zelfstandig kan oplossen, zorgen wij ervoor dat passende ondersteuning beschikbaar is. Dit doen we door te focussen op algemene voorzieningen voordat intensieve zorg wordt overwogen. Met deze aanpak dragen we bij aan een inclusieve gemeenschap waarin iedereen zich gesteund voelt en kan bijdragen, ongeacht de eigen situatie. Door het versterken van de sociale basis en samenwerking met partners, voorkomen we dat inwoners onnodig afhankelijk worden van professionele zorg en bevorderen we een duurzaam en toekomstbestendig sociaal domein.
3.4
De gemeente
De gemeente vormt de buitenste leefring van het sociaal domein, met een focus op individuele maatwerkvoorzieningen. Wij werken integraal samen met verschillende domeinen en ketenpartners om inwoners lokaal en effectief te ondersteunen. Door deze samenwerking bieden we oplossingen die passen bij de leefomgeving van onze inwoners. Dit helpt ons om snel en adequaat in te spelen op vragen en behoeften. Maatwerkvoorzieningen, waarvoor de gemeente een beschikking moet afgeven, dienen als vangnet wanneer de mogelijkheden binnen het netwerk en de sociale basis niet toereikend zijn. Bij een hulpvraag kijken we eerst naar wat de inwoner zelf of met hulp van zijn of haar netwerk of via een algemene voorziening kan oplossen. Als intensievere ondersteuning noodzakelijk is, zorgen we voor een passende voorziening zonder onnodige drempels. Hierbij maken we een zorgvuldige afweging tussen effectiviteit en kosten, zodat schaarse middelen op de juiste manier worden ingezet.
Kadernota Sociaal Domein
18/32
Een belangrijk uitgangspunt is het normaliseren van hulpvragen: we erkennen dat niet alle tegenslag vraagt om professionele hulp. Tegenslag hoort bij het leven, en we streven ernaar om inwoners te ondersteunen in het ontwikkelen van veerkracht, samen met hun omgeving. Door te investeren in de sociale omgeving van inwoners, kunnen we problemen op de langere termijn voorkomen en de zelfredzaamheid vergroten. Onze integrale samenwerking met ketenpartners – van welzijnsorganisaties en zorgaanbieders tot vrijwilligersnetwerken – maakt het mogelijk om maatwerk te leveren en ondersteuning efficiënt en persoonlijk in te richten. Zo zorgen we ervoor dat inwoners de juiste hulp ontvangen op het moment dat ze die nodig hebben, terwijl we tegelijkertijd de kracht van de gemeenschap versterken.
Kadernota Sociaal Domein
19/32
HOOFDSTUK 4
Gezamenlijke waarden en uitgangspunten in het sociaal domein Zelf- en samenredzaamheid vormen de kernwaarden van onze gemeenschap in Brummen. Vanuit deze visie werken wij aan het versterken van het sociaal domein en het creëren van een omgeving waarin inwoners, ondersteund door hun netwerk, de ruimte, vaardigheden en middelen hebben om zelfstandig uitdagingen aan te gaan. De beschreven opgaven waar we als gemeente mee te maken hebben, vragen om een integrale aanpak die aansluit bij de veranderende samenleving. Tegelijkertijd willen we dat inwoners laagdrempelige ondersteuning kunnen vinden en betrokken blijven bij de gemeenschap. Dit stelt hen in staat om samen te werken aan een veerkrachtig en verbonden Brummen. Om deze opgaven aan te pakken, zetten wij in op samenwerking binnen én buiten het sociaal domein. Door intensief samen te werken met inwoners, lokale en regionale initiatieven en ketenpartners, en door het faciliteren van lokale initiatieven, versterken we sociale cohesie en kunnen we effectiever inspelen op de behoeften van onze inwoners. Onze aanpak is gericht op het toegankelijk, betaalbaar en begrijpelijk maken van zorg en ondersteuning, zonder afbreuk te doen aan de kwaliteit ervan. Zo bouwen we gezamenlijk aan een toekomstbestendig Brummen, waarin iedereen een waardevolle bijdrage kan leveren en zich gesteund voelt waar dat nodig is.
Vanuit deze visie hanteren we een aantal uitgangspunten, die richting geven aan ons beleid en onze keuzes binnen het sociaal domein. Deze uitgangspunten laten zien waarom wij doen wat we doen en hoe we de genoemde uitdagingen in het sociaal domein willen aangaan.
Kadernota Sociaal Domein
4.1
20/32
Uitganspunten gemeente Brummen
De gemeente Brummen werkt vanuit vier kernuitgangspunten die richting geven aan ons beleid binnen het sociaal domein: 1. Uitgaan van eigen regie van de inwoner 2. Een inclusieve en toegankelijke gemeente 3. Een verbonden gemeenschap en een integraal sociaal domein 4. Betaalbare en toekomstbestendige zorg en ondersteuning In de volgende paragrafen lichten we ieder uitgangspunt nader toe. We geven aan wat de betekenis hiervan is voor het beleid van de gemeente Brummen, hoe deze uitgangspunten bijdragen aan de visie op het sociaal domein en welke concrete acties hieruit voortvloeien.
4.1.1
Uitgaan van eigen regie van de inwoner
Een gemeenschap bloeit wanneer inwoners zelf regie voeren, elkaar ondersteunen en samen veerkracht tonen. Visie De gemeente Brummen zet in op een samenleving waarin inwoners zoveel mogelijk zelf de regie voeren over hun leven. We streven naar een veerkrachtige gemeenschap waar sociale cohesie en gemeenschapszin centraal staan. Verbondenheid binnen de gemeenschap biedt inwoners de mogelijkheid om elkaar te ondersteunen en uitdagingen samen aan te gaan. Gezien de vergrijzing, personeelstekorten en toenemende druk op zorg en ondersteuning is het bevorderen van de eigen regie belangrijker dan ooit. Met minder financiële middelen en een groeiende zorgvraag moeten inwoners, samen met hun netwerk en de sociale basis, sterker staan. De gemeente faciliteert dit door te investeren in een sterke sociale basis en te ondersteunen waar dat nodig is. We zien eigen regie niet alleen als een middel om zorg toegankelijk en betaalbaar te houden, maar ook als een manier om de veerkracht van onze samenleving te vergroten.
Waarden Normaliseren Hulpvragen worden ook benaderd als onderdeel van het dagelijks leven, zonder deze onnodig te problematiseren. Niet alles vraagt om intensieve zorg of specialistische hulp; veel uitdagingen horen bij het leven en kunnen worden aangepakt met ondersteuning van het netwerk of algemene voorzieningen.
Uitwerking: •
Training van professionals: professionals in Brummen ontvangen vanuit hun eigen organisatie gerichte training om hulpvragen te beoordelen vanuit het perspectief van zelfredzaamheid, waarbij zij inwoners ondersteunen bij het vinden van eigen oplossingen.
•
Voorlichting aan inwoners: samen met maatschappelijke partners biedt de gemeente duidelijke en praktische voorlichting aan inwoners, zodat zij inzicht krijgen in beschikbare ondersteuning en worden gestimuleerd zelfstandig oplossingen te vinden binnen hun netwerk en de sociale basis.
Kadernota Sociaal Domein
21/32
Bevorderen van zelf- en samenredzaamheid Zelfredzaamheid en samenredzaamheid vormen de basis voor een duurzaam zorgsysteem. De gemeente zet zich in om inwoners te ondersteunen bij het zelfstandig aanpakken van uitdagingen en het inzetten van hun netwerk. Dit vermindert de afhankelijkheid van professionele zorg. Uitwerking: •
Ontwikkeling van programma’s en initiatieven: Maatschappelijke partners ontwikkelen programma’s en initiatieven die inwoners actief ondersteunen bij het benutten van hun netwerk en informele zorgbronnen, zodat zij sterker in hun eigen kracht staan.
•
Toegankelijke informatievoorziening: De gemeente en maatschappelijke partners bieden duidelijke en toegankelijke informatie over manieren om het eigen welzijn te verbeteren, bijvoorbeeld via platforms zoals doemeeinbrummen.nl of via flyers van lokale voorzieningen.
•
Workshops en bijeenkomsten: er worden workshops en bijeenkomsten georganiseerd door maatschappelijke partners waarin inwoners leren hoe zij samenredzaamheid kunnen versterken en meer gebruik kunnen maken van informele zorg en ondersteuning binnen hun netwerk.
Versterken van Noaberschap In Brummen is noaberschap een onmisbaar kenmerk. Hier kijken inwoners naar elkaar om en staan zij klaar om elkaar te helpen. De gemeente wil deze waarde behouden en versterken door bestaande netwerken te ondersteunen en nieuwe initiatieven te faciliteren.
Uitwerking: •
Faciliteren van ontmoetingsplekken: Brummen blijft laagdrempelige ontmoetingsplekken, zoals buurtkamers, dorpshuizen en wijkcentra, faciliteren. Deze plekken zijn niet alleen bedoeld voor ontmoeting, maar bieden ook dagstructuur, zingeving en versterken de sociale cohesie binnen de gemeenschap.
•
Stimuleren van burgerinitiatieven: Brummen stimuleert burgerinitiatieven door middel van (incidentele) subsidies en praktische ondersteuning, zodat inwoners zelf projecten kunnen opzetten en uitvoeren die bijdragen aan de samenredzaamheid en leefbaarheid van hun omgeving.
•
Ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers: Brummen ondersteunt mantelzorgers en vrijwilligers door hen te voorzien van vaardigheden, trainingen en momenten van erkenning. Dit helpt hen om hun taken effectief uit te voeren en vermindert de druk op de professionele zorg.
Kadernota Sociaal Domein
22/32
Transparantie en eerlijkheid naar inwoners De gemeente erkent dat de druk op middelen en personeel toeneemt, terwijl de zorgvraag groeit. Dit vraagt om realistische verwachtingen over wat de gemeente kan bieden. Transparante communicatie is essentieel om vertrouwen te behouden en inwoners bij beslissingen te betrekken. Uitwerking: •
Helderheid over mogelijkheden en beperkingen: Brummen communiceert duidelijk over wat hij wel en niet kan bieden, inclusief uitleg over de achterliggende keuzes. Dit schept realistische verwachtingen en voorkomt misverstanden bij inwoners.
•
Toegankelijke communicatie: alle communicatie wordt opgesteld in toegankelijke taal, aangevuld met visuele middelen waar dit de begrijpelijkheid vergroot. Dit maakt informatie begrijpelijk voor een breed publiek, inclusief inwoners met verschillende achtergronden of beperkingen.
•
Actieve participatie van inwoners: inwoners worden actief betrokken bij beleidsbesluiten via laagdrempelige participatievormen zoals inspraakavonden, burgerpanels en online consultaties. Dit bevordert transparantie en zorgt ervoor dat beleid beter aansluit bij de behoeften van de gemeenschap.
4.1.2
Een inclusieve en toegankelijke gemeente
Het is belangrijk dat inwoners de algemene voorzieningen en indien nodig de gemeente gemakkelijk kunnen vinden en vertrouwen. Toegankelijkheid betekent niet alleen benaderbaar zijn, maar ook dat inwoners weten dat hun vragen serieus worden genomen en dat wij (gemeente en partners) klaarstaan om te helpen wanneer dit nodig is. We maken geen onderscheid: iedereen is welkom, ongeacht achtergrond of omstandigheden. Visie Toegankelijkheid en vindbaarheid zijn kernwaarden voor een gemeente die haar inwoners centraal stelt. In Brummen is het onze taak om ervoor te zorgen dat preventieve en algemene voorzieningen laagdrempelig en zichtbaar aanwezig te zijn, zodat alle inwoners eenvoudig de weg vinden naar passende ondersteuning. Dit realiseren we door als gemeente samen met maatschappelijke partners helder te communiceren, behoeften vroegtijdig te signaleren en nauw met elkaar samen te werken. We streven naar zorg en ondersteuning die laagdrempelig en toegankelijk zijn. We zorgen er samen met de maatschappelijke partners voor dat ondersteuningsmogelijkheden duidelijk zichtbaar zijn in de samenleving. Daarnaast blijven we actief samenwerken met partners om een doorlopende lijn van ondersteuning te waarborgen en inwoners effectief te helpen.
Kadernota Sociaal Domein
23/32
Waarden
Samenwerking met partners Brummen zet in op intensieve samenwerking met zorg- en welzijnsorganisaties, onderwijsinstellingen en vrijwilligersorganisaties. Een integrale aanpak maakt brede en effectieve ondersteuning mogelijk.
Uitwerking: •
Ondersteunen bij kennisdeling en doorverwijzingen: Brummen werkt nauw samen met partners om kennisuitwisseling te bevorderen en doorverwijzingen te verbeteren, zodat inwoners sneller en efficiënter de juiste hulp vinden.
•
Faciliteren van toegang tot algemene voorzieningen: samen met partners zorgt Brummen voor een laagdrempelige toegang tot algemene voorzieningen, als eerste stap vóór het inzetten van maatwerkvoorzieningen.
•
Organiseren van lokale en toegankelijke zorg: zorg en ondersteuning worden lokaal (in het geval van specialistische zorg soms regionaal) en toegankelijk georganiseerd, zodat inwoners zoveel mogelijk in hun eigen of nabije omgeving geholpen kunnen worden.
Duidelijkheid voor inwoners en partners Een duidelijke toegang tot hulp is essentieel. Wij zorgen ervoor dat inwoners weten waar zij terecht kunnen en dat zij nooit aan het verkeerde adres zijn.
Uitwerking: •
Eenvoudige en toegankelijke vraagstelling voor inwoners: Brummen creëert een laagdrempelige en toegankelijke manier voor inwoners om vragen aan de gemeente te stellen. Dit wordt mogelijk gemaakt via diverse kanalen, zoals fysieke locaties, telefonische ondersteuning en digitale platforms, afgestemd op de behoeften en voorkeuren van verschillende doelgroepen.
•
Verbeteren van communicatiekanalen: Brummen zorgt ervoor dat communicatiekanalen, zoals de website en sociale media, gebruiksvriendelijk en toegankelijk zijn voor iedereen, inclusief inwoners met een visuele beperking.
Heldere, toegankelijke en inclusieve communicatie Open en transparante communicatie is een prioriteit. We richten ons op duidelijke taal en afstemming op de behoeften van verschillende doelgroepen. Uitwerking: •
Gebruik van begrijpelijke taal en visuals: Brummen hanteert begrijpelijke B1-taal in zijn communicatie en maakt waar mogelijk gebruik van visuals om informatie toegankelijker te maken.
•
Actief ophalen van feedback: Brummen blijft continu in gesprek met de inwoners om de communicatie te verbeteren en verwerkt ontvangen feedback in zijn aanpak.
Kadernota Sociaal Domein
•
24/32
Transparantie over verwachtingen: de gemeente communiceert helder over wat inwoners wel en niet van haar kunnen verwachten, om realistische verwachtingen te scheppen en misverstanden te voorkomen.
4.1.3
Een verbonden gemeenschap en een integraal sociaal domein
Een hechte gemeenschap bouwt op samenwerking en betrokkenheid. Door samen te werken en te luisteren, creëren we een Brummen waarin iedereen zich thuis voelt. Visie Een verbonden gemeenschap begint bij inwoners die actief bijdragen aan hun leefomgeving. Wanneer inwoners zich gehoord voelen en kunnen meedenken over beslissingen die hen raken, ontstaat er een sterke sociale cohesie. Dit versterkt niet alleen de gemeenschap, maar zorgt er ook voor dat beleid beter aansluit bij de behoeften van de samenleving. Een integraal sociaal domein is belangrijk om inwoners effectief te ondersteunen. Door de schotten tussen domeinen te doorbreken en samenwerking te bevorderen, kan de gemeente complexe vraagstukken efficiënt aanpakken. Dit vereist nauwe afstemming tussen interne afdelingen, ketenpartners en inwonersinitiatieven. Voor Brummen, met zijn kleinschalige opzet en beperkte middelen, is deze integrale aanpak cruciaal om kwalitatieve en toegankelijke dienstverlening te bieden.