(072) Programma Economie Gemeente Brummen 2030

456639

Programma economie gemeente Brummen 2030 Z112782 / D456639

8 april 2025

2

Programma economie gemeente Brummen 2030

Inhoudsopgave Voorwoord

3

Samenvatting

5

1.

8

Inleiding 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

2.

8 11 11 11 12

Waar staat Brummen nu?

13

2.1 2.2

13

2.3 2.4 2.5 2.6

3.

Aanleiding: koersen op een toekomstbestendige economie Afbakening Programma onder Omgevingswet Proces Leeswijzer

Brummen: een prettige gemeente in het groen Demografie, werkgelegenheid en verbinding met regio Economisch profiel: industrie, zorg en toerisme beeldbepalend Bedrijventerreinen Centrumgebieden Toekomstbestendigheid

Ambities voor de toekomst 3.1 3.2 3.3 3.4

13 14 16 17 20

22

Visie: economie van (maatschappelijke) meerwaarde 22 Dienstverlening, netwerk en regio 25 Ruimte voor ondernemerschap op bedrijventerreinen: bestaand en nieuw 27 Levendige centra 29

3.5

Duurzaamheid, klimaat en organisatie

Bijlage 1 Acties samengevat

32

37

3

Programma economie gemeente Brummen 2030

Voorwoord Door wethouder Economische Zaken Steven van de Graaf: Economie en ondernemerschap spelen een centrale rol in de vitaliteit van onze samenleving. Traditioneel bekijken we economie vanuit het financiële aspect; zij zorgt voor werk en inkomen en draagt daarmee bij aan bestaanszekerheid voor onze inwoners. Maar de effecten van economie gaan veel verder dan dat. Ondernemers dragen substantieel bij aan het voorzieningenniveau van onze kernen, sponseren ons verenigingsleven en helpen bij het behalen van maatschappelijke doelstellingen, zoals de energietransitie en verduurzaming. En ze ondersteunen inclusiviteit door bij te dragen aan re-integratie in het arbeidsproces. Het ondernemersklimaat staat tegelijkertijd enorm onder druk. Uitdagingen zoals het online winkelen, personeelstekorten en oplopende huisvestings- en exploitatiekosten. Daarnaast ontbreekt het steeds vaker aan ruimte om het bedrijf competitief te houden terwijl de vraag naar ruimte voor werken door de woningbouwopgave tevens toeneemt. Wanneer het onze lokale economie minder goed vergaat, merken we dit direct in onze samenleving. De gemeente Brummen heeft tot op heden echter geen economisch beleid met een langere termijn strategie. Met dit programma economie gemeente Brummen repareren we dit.

We maken een economische foto en bepalen koers vanuit de lokale overheid met acties die nodig zijn om onze economie in balans en gezond te houden richting de toekomst. Door de provincie Gelderland: Vanuit het programma Eerbeek-Loenen 2030 verwelkomen wij het Programma Economie van de gemeente Brummen. Het programma presenteert heldere en duidelijke toekomstplannen voor de Brummense economie, met een nadruk op samenwerking en duurzame groei. Deze

focus sluit naadloos aan bij de ambitie van provincie Gelderland om een vitale en innovatieve economie te realiseren, als fundament voor brede welvaart. De economie in Gelderland, en specifiek in Brummen, is goed verankerd, met een belangrijke rol voor het papier- en kartoncluster in Eerbeek. Sinds enkele jaren werken gemeente Brummen, Industriekern Eerbeek-Loenen (IKEL), provincie Gelderland, Waterschap Vallei en Veluwe en inwoners samen in het programma Eerbeek-Loenen 2030. Het gezamenlijke doel is het verbeteren van de leefbaarheid, het bevorderen van duurzaamheid en het versterken van het vestigingsklimaat. Een belangrijk speerpunt van dit programma is het behoud van het papier- en kartoncluster in Eerbeek en het versterken van de internationale concurrentiepositie van deze sector. Ook ondersteunen wij de ambities van de papier- en kartonfabrieken om hun verduurzaming te versnellen. Deze inspanningen dragen bij aan een gezonde en aangename leefomgeving, waardoor de gemeente Brummen nog aantrekkelijker wordt voor bewoners, recreanten en bedrijven die zich willen vestigen. Dankzij de economische focus vanuit de gemeente Brummen, in combinatie met de bestaande samenwerking tussen verschillende partijen in de regio, zijn wij ervan overtuigd dat we kunnen zorgen voor een economie in Brummen die niet alleen nu, maar ook in de toekomst robuust en duurzaam blijft.

Wij wensen het team van Programma Economie veel succes met de uitvoering van de plannen! Door de werkgroepen toekomstbestendige bedrijventerreinen Brummen: Als ondernemers op de bedrijventerreinen van Brummen beseffen we hoe belangrijk een goed economisch beleid is. Door mee te denken over de toekomst en ruimte te bieden voor groei en werkgelegenheid, zorgen

4

Programma economie gemeente Brummen 2030

we niet alleen voor het succes van onze bedrijven, maar ook voor de bloei van de regio en voor de inwoners van Brummen. Gemiddeld werkt maar liefst 30% van de beroepsbevolking voor een van onze Brummense bedrijven. Daarom alleen al zijn bedrijven belangrijk en dat rechtvaardigt ook de inzet van de gemeente om de lokale economie te versterken. We zijn dan ook blij met deze visie en zien uit naar de concrete uitvoering. Concreet vindt die samenwerking nu al plaats op de bedrijventerreinen Rhienderen-Noord en Hazenberg. We werken aan een betere veiligheid en aan een duurzamer terrein. Bovendien wordt in het verlengde daarvan binnenkort een bestuur van de ondernemers op de bedrijventerreinen opgericht. In samenwerking met de gemeente Brummen en de beleidsmakers kunnen we op die manier bijdragen aan een toekomst waarin iedereen kan groeien. Door de ondernemersvereniging Brummen: Aspecten als werkgelegenheid en leefbaarheid zijn essentieel voor de beleving, waardering en kwaliteit van een dorp. Ondernemers (en het ondernemen in het algemeen) in een dorpscentrum dragen logischerwijs het meeste bij aan genoemde aspecten. En dus zijn zij het meest van invloed op de mate van beleving, waardering en kwaliteit van een dorp. De huidige tijd brengt vele uitdagingen met zich mee. Ontwikkelingen gaan snel en wisselen zich in hoog tempo af.

Milieu-, klimaat- en duurzaamheidsvraagstukken moeten opgelost worden voor een bestendige toekomst. Maar ook de (retail)markt is continu in beweging en consumenten verwachten dat ondernemers daar in mee gaan. Al deze uitdagingen drukken zwaar op de schouders van ondernemers. Gezien het algemeen belang van werkgelegenheid en leefbaarheid mag van de (lokale) overheid daarom verwacht worden dat ondernemers en het ondernemen zoveel mogelijk ondersteund worden. Uiteindelijk profiteert een heel dorp daarvan!

Een doordacht en uitvoerbaar economisch beleid is vanzelfsprekend van grote waarde voor de Brummense (centrum) ondernemers. Werkgelegenheid en leefbaarheid, de toekomst van ons dorp, zullen we moeten borgen door de juiste keuzes te maken. Met alleen het lanceren van een beleid zijn wij er echter niet! Om werkelijk iets te bereiken zullen we ook de samenwerking moeten aangaan of intensiveren. Zowel ondernemers onderling, met de overheid, maar zeker ook met stakeholders zoals vastgoedeigenaren etc. Het opzetten van een ‘BIZ’ zou daarbij in financiële zin kunnen helpen. Het hebben van een ‘centrummanager’ kan zorgen voor structuur en het bereiken van die gezamenlijke stip op de horizon. Ondernemers staan daarvoor open. Voor het in gang zetten van het proces en de nodige ondersteuning nodigen wij graag de lokale overheid uit. De lokale politieke partijen roepen wij graag op om de politieke wil uit te spreken om samen met ons het pad te gaan bewandelen. Met de handen in één zullen we ongetwijfeld resultaat gaan bereiken! Door de Industrie Kern Eerbeek Loenen (IKEL): Industrie in het groen: waar werken, wonen, natuur en recreëren samengaan. Voor ondernemers op de bedrijventerreinen van Eerbeek is een goed economisch beleid belangrijk.

De IKEL werkt samen binnen netwerken aan gemeenschappelijke belangen, thema’s en met overheden aan integrale oplossingen over industrie en leefbaarheid. Zo ook bij programma Eerbeek Loenen 2030 en bij de totstandkoming van het economisch beleid van de gemeente Brummen. De bedrijventerreinen in Eerbeek bestaan uit bedrijven die een cluster vormen van grotendeels verweven bedrijven die een mix vertegenwoordigt aan: grote internationale concerns, kleine lokale bedrijvigheid, stuwende toeleverende bedrijven, hoofdrolspelers in papieren verpakkingsindustrie en gespecialiseerde spelers in niche segmenten. Vijftig procent van onze werknemers woont en werkt in de gemeente Brummen. Door mee te denken over de toekomst en ruimte te bieden voor groei en werkgelegenheid, zorgen we niet alleen voor het succes van onze bedrijven, maar ook voor de bloei van de regio en voor de inwoners van de gemeente Brummen.

5

Programma economie gemeente Brummen 2030

Samenvatting

•

de gemeente heeft behoefte aan een samenhangend en overkoepelend economisch beleid om meer impact te maken en het bedrijfsleven gerichter te ondersteunen.

Het Programma Economie gemeente Brummen Het Programma Economie is een beleidsinstrument onder de Omgevingswet. Het helpt economische doelen en ambities te realiseren binnen de kaders van de fysieke leefomgeving. Het Programma Economie van de gemeente Brummen richt zich op het versterken en toekomstbestendig maken van de lokale economie. Dit draagt bij aan de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van de gemeente. Economie speelt namelijk een centrale rol in de samenleving. Het biedt werk en inkomen, houdt de leefbaarheid en het voorzieningenniveau op peil en geeft gestalte aan maatschappelijke doelstellingen zoals de energietransitie en de transitie naar een circulaire economie.

In dit Programma Economie maakt de gemeente keuzes omtrent het versterken en vernieuwen van de lokale en regionale economie. Dit biedt houvast en vormt een fundament voor toekomstige keuzes.

Dit Programma Economie bevat de inhoudelijke ambities en maatregelen waar de gemeente de komende jaren samen met belanghebbenden mee aan de slag gaat.

Tegelijkertijd staat de gemeente voor de uitdaging van een vergrijzende bevolking en ligt de werkgelegenheid onder het landelijk gemiddelde. Hierdoor werken veel inwoners buiten de gemeente. Dit zorgt voor een hoge arbeidspendel. Daarnaast wordt de lokale economie gedomineerd door de papierindustrie. Hoewel dit een waardevolle sector is voor de gemeente, heeft economische tegenwind in deze sector merkbare gevolgen voor de gehele gemeentelijke economie. Dat maakt de gemeente kwetsbaar.

Programma Economie als houvast voor (toekomstige) keuzes De stabiele economische positie van de gemeente heeft ertoe geleid dat er in de afgelopen decennia geen directe noodzaak was om structureel economisch beleid te voeren en een koers uit te stippelen. Nu is de behoefte er wel. Dat komt onder meer door: • het Rijk en de regio kiezen al positie en stippelen een economisch perspectief uit. Het is zaak dat de gemeente Brummen niet achterblijft, maar juist ook haar eigen koers bepaalt op lokaal niveau; • de visie op economie verandert: de focus verschuift van welvaart naar brede welvaart; • transities zorgen voor economische veranderingen, wat vraagt om een vernieuwde visie op economie; • het monotone karakter van de economie maakt Brummen kwetsbaar bij economische tegenwind. Deze kwetsbaarheid wil de gemeente omzetten in weerbaarheid;

Ruimtelijk-economische uitgangspositie van de gemeente Brummen De economie in de gemeente Brummen functioneert. Daar is de gemeente content mee; de gemeente beschikt over een sterke papierindustrie, toerismesector en zorgsector. De papierindustrie rond Eerbeek is historisch gezien een belangrijke motor voor de lokale werkgelegenheid en economie. Bovendien heeft de gemeente Brummen een landbouwsector om trots op te zijn.

De ruimte voor economie is schaars in de gemeente, vooral op de bedrijventerreinen. De ruimtevraag bedraagt daar zo’n 2,5 tot 11 hectare tot 2040. Tegelijk is het aanbod onvoldoende toereikend om de ruimtevraag te accommoderen. Er is geen uitgeefbaar areaal meer beschikbaar en ook andere belangrijke maatschappelijke thema’s zoals wonen, energie en recreëren vragen om ruimte. Ook de centrumgebieden van Brummen en Eerbeek vergen aandacht. De fysieke winkels staan onder druk. De opgave is om de centrumgebieden leefbaar en vitaal te houden door te werken aan de belevingswaarde en een prettig verblijfsklimaat.

Programma economie gemeente Brummen 2030

Ambities en opgaven in dit Programma Economie Om de opgaven aan te pakken, formuleert de gemeente ambities en acties voor vijf onderwerpen: • Visie: economie van (maatschappelijke) meerwaarde; • Dienstverlening, netwerk en regio; • Ruimte voor ondernemerschap op bedrijventerreinen: bestaand en nieuw; • Levendige centra; • Duurzaamheid, klimaat en organisatie. Bij deze onderwerpen horen onderstaande acties (lees hoofdstuk drie voor een uitgebreide toelichting):

6

Programma economie gemeente Brummen 2030

7

8

Programma economie gemeente Brummen 2030

1. Inleiding 1.1 Aanleiding: koersen op een toekomstbestendige economie Transities en ruimtedruk bewegen de economie De gemeente Brummen is een prettige gemeente om te wonen, te werken en te verblijven. Dat wil de gemeente behouden. Het is daarbij van wezenlijk belang dat de gemeente in de toekomst beschikt over een goede balans tussen werken, wonen, recreëren en duurzaamheid. Daar ligt de uitdaging. De gemeente staat momenteel middenin grote economische transities. Denk aan de energietransitie, de circulaire transitie en de uitdagingen van klimaatverandering. Om hierop in te spelen is ruimte in het landschap nodig. Denk onder meer aan ruimte voor opslag van secundaire materialen, ruimte voor energieinfrastructuur en ruimte voor wateropvang en -berging. Daarbovenop komen forse ruimtevragen vanuit verschillende functies zoals wonen, natuur en werken. De ruimtedruk is vooral concreet merkbaar op de bedrijventerreinen; de bestaande bedrijventerreinen in de gemeente Brummen zijn vol. Dit knelt; zeker met het oog op de woningbouwopgave in Brummen en de rest van de Stedendriehoek. De vraag naar banen zal door de bevolkingsontwikkeling toenemen. Veel van die werkgelegenheid zal zich op de bedrijventerreinen toespitsen; dit zijn immers dé clusters van werkgelegenheid in de gemeente. Groeiruimte in brede zin is nodig om de goede economie positie te behouden en te versterken.

Economische koers essentieel voor behoud leefbaarheid en vitaliteit in gemeente Brummen Een sterke en vitale economie is essentieel voor de (brede) welvaart van gemeente Brummen. Het zorgt voor werkgelegenheid en versterkt de leefbaarheid. Ondernemingen bieden de middelen voor investeringen in

infrastructuur, duurzaamheid en leveren een bijdrage aan het bruisende verenigingsleven. Bovendien speelt de economische waarde die bedrijven genereren een essentiële rol in het open houden van voorzieningen in de kernen, zoals winkels en horeca gelegenheden. Zonder bestedingen zouden (nog meer) voorzieningen hun deuren moeten sluiten. De economie van de gemeente is niet een op zichzelf staand eiland, zoals schematisch weergegeven in figuur 1. Integendeel, economie en ondernemerschap zijn nauw verweven met andere beleidsvelden zoals wonen, leefklimaat, mobiliteit en de sociale structuur van de gemeente. De economie wordt beschouwd als het cement dat deze thema’s verbindt en versterkt. Brokkelt dit cement af, dan heeft dit impact op het functioneren van onze gemeente. Daarmee is het belangrijk dat de Brummense economie gezond blijft, zowel op korte als lange termijn.

Figuur 1: Economie in samenhang met andere relevante thema’s

9

Programma economie gemeente Brummen 2030

Van essentieel belang om consistent aandacht te besteden aan het onderwerp economie Omdat economie raakt aan zo veel belangrijke sociaal-maatschappelijke thema’s is het van groot belang dat de gemeente blijft werken aan een gezonde en robuuste economie. Een goed functionerende economie draagt bij aan de aantrekkelijkheid en leefbaarheid in de gemeente. Bijvoorbeeld door bedrijven, jongeren en jonge gezinnen aan te trekken die zorgen voor de nodige bestedingen en een goede demografische balans. Momenteel heeft Brummen gemiddeld meer te maken met vergrijzing dan het regionaal- en nationaalgemiddelde (zie hoofdstuk 2).

•

•

gemeente Brummen niet achterblijft, maar juist ook haar eigen koers bepaalt op lokaal niveau. de gemeente met vernieuwd economisch beleid ondernemers gerichter kan ondersteunen in de transities. Dat levert winst op voor de gemeenschap. de gemeenste zich ervan bewust is dat het monotone karakter van de economie kwetsbaar is bij economische tegenwind. De papierindustrie is de motor van lokale werkgelegenheid. Zodra deze sector hapert, dan heeft dat ingrijpende gevolgen voor zowel de werkgelegenheid als de indirect afhankelijke bedrijven en diensten. Daar wil de gemeente met vernieuwd beleid aandacht aan schenken. de gemeente merkt dat het ontbreken van economisch beleid en financiële middelen gevolgen heeft voor de (doelgerichte) uitvoering; een stip op de horizon ontbreekt. Economische doelen zijn gefragmenteerd als onderdeel van projecten en/of programma’s waardoor de kracht van een gezamenlijke visie en strategie ontbreekt. De gemeente heeft behoefte aan een samenhangend en overkoepelend economisch beleid voor de gehele gemeente om meer impact te maken en kwetsbaarheid te verminderen. Dergelijk beleid draagt bij aan het behoud van banen, biedt perspectief aan het bedrijfsleven en versterkt de leefbaarheid in de gemeente Brummen.

Een programma economie: waarom? De economie in de gemeente Brummen functioneert. Daar is de gemeente content mee; de gemeente beschikt over een sterke papierindustrie, toerismesector en zorgsector. Bovendien heeft de gemeente Brummen een landbouwsector om trots op te zijn. De verhouding banen ten opzichte van het aantal woningen is passend bij een gemeente van deze omvang. De gemeente Brummen scoort ongeveer hetzelfde als de omliggende gemeenten Bronckhorst en Rheden. Qua onbenut arbeidspotentieel doet de gemeente Brummen niet onder voor de regio. Wel heeft de gemeente Brummen gemiddeld bezien minder bedrijfsvestigingen per 10.000 inwoners. Dat is te verklaren door het landelijk karakter van de gemeente en de ligging nabij grote economische centra als Apeldoorn en Arnhem. De stabiele economische positie heeft er toe geleid dat er in de afgelopen decennia geen directe noodzaak was om structureel economisch beleid te voeren en een koers uit te stippelen.

•

Er is nu wel behoefte aan nieuw beleid, omdat: • de visie op economie verandert: de focus verschuift van welvaart naar brede welvaart (voor een toelichting op brede welvaart zie pagina 20). Bovendien zorgen transities voor economische veranderingen. Dat vraagt om een vernieuwde visie op economie van de gemeente Brummen. Het Rijk en de regio kiezen al positie en stippelen een economisch perspectief uit. Het is zaak dat de

Gericht invloed uitoefenen waar het kan De gemeente is geen ondernemer maar heeft aanzienlijke invloed op de lokale economie, zowel direct als indirect. Direct oefent de gemeente invloed uit door het creëren van fysieke randvoorwaarden zoals beschikbare ruimte voor bedrijven, bereikbaarheid, woonmogelijkheden, recreatie en voorzieningen. Indirecte invloed komt voort uit het ondernemersklimaat en de dienstverlening die de gemeente biedt. Een gunstig ondernemersklimaat, gekenmerkt door ondersteunende

De gemeente pakt haar rol in het versterken en vernieuwen van de lokale en regionale economie. Er wordt een duidelijke koers uitgezet om de lokale economie te bevorderen en te diversifiëren. Dit gebeurt via het Programma Economie, dat houvast geeft en een fundament biedt waarop toekomstige keuzes kunnen worden gebaseerd.

10

Programma economie gemeente Brummen 2030

regelgeving en efficiënte dienstverlening, kan bedrijven stimuleren om zich te vestigen en te groeien. Met dit programma zet de gemeente ambities en acties uiteen waarop zij zelf – al dan niet in samenwerking – kan acteren; door dit programma wil de gemeente het verschil maken en een positieve bijdrage leveren aan de economische ontwikkeling.

Nationaal en regionaal groeit aandacht voor ruimtelijk economische koers Het Rijk Het Rijk streeft naar een goede kwaliteit van leven en een duurzame en circulaire economie gericht op brede welvaart. Daarbij zoekt het naar een nieuwe balans tussen de ontwikkelingen die nodig zijn voor een toekomstbestendige economie, lokale werkgelegenheid, het ruimtebeslag daarvan en de omgevingskwaliteit, waarbij onder andere gezondheid en veiligheid een belangrijke rol spelen. Een heldere economische koers en passende toebedeling van de ruimte is daarbij noodzaak. Dat is niet eenvoudig. Zeker nu de druk op de beschikbare ruimte steeds meer groeit. In toenemende mate komen bijvoorbeeld gebieden waar bedrijvigheid en werkgelegenheid gevestigd zijn onder druk te staan door de vraag naar andere ruimtelijke functies, zoals wonen. Dit betekent dat in sommige regio’s kostbare economische functies plaats moeten maken voor woningbouw of andere maatschappelijke voorzieningen. Hierdoor neemt het risico toe dat er onvoldoende ruimte overblijft voor essentiële economische activiteiten die cruciaal zijn voor werkgelegenheid, innovatie en het bredere voorzieningenniveau van steden en dorpen; ofwel een toekomstbestendige economie gericht op brede welvaart.

Regio Stedendriehoek In het regionaal programma werklocaties (RPW) dat voor de regio Stedendriehoek is herzien in 2025 wordt het belang voor ruimte voor economie sterk onderstreept. Een belangrijke reden hiervoor is het waarborgen van de brede welvaart en de algemene leefbaarheid. Ruimte voor economie heeft tal van sociaal-maatschappelijke voordelen, denk aan versterking van de leefbaarheid door het op peil houden van voorzieningen, onderwijs en werkgelegenheid (dichtbij huis). Het totaal is beschreven in het document Ruimtelijke Economische Bouwstenen (Stec groep, 2025) Enkele relevante uitgangspunten (voor het programma economie in Brummen) uit het RPW zijn: 1 De regio wil het begrip brede welvaart zo veel mogelijk omarmen en leidend maken bij ruimtelijk-economische afwegingen. 2 Door ruimte voor werk en inkomen te bieden in de steden – en zeker ook in de kleinere kernen – draagt de gemeente bij aan het leefbaar houden van alle kernen. Hierbij wordt een directe verbinding gemaakt met het programma Vitaal Landelijk Gebied. 3 Regio Stedendriehoek vindt het belangrijk dat de balans tussen wonen en werken wordt gewaarborgd. De regio vindt het belangrijk dat economische ontwikkeling op regionaal schaalniveau minimaal gelijk moet opgaan met de groei van het aantal inwoners. Streven is één nieuwe baan per woning.

4 Het bieden van ademruimte op de bedrijventerreinenmarkt is essentieel voor het doorlopen van transities (energietransitie, ruimte om te vergroenen/verblauwen, klimaatadaptie, duurzame mobiliteit, grondstoffen- en circulaire transitie, digitalisering, landbouw- en voedseltransitie).

11

Programma economie gemeente Brummen 2030

1.2 Afbakening Economie is een breed begrip. Het gaat niet alleen over de papierindustrie, toerisme- en zorgsector, voorzieningen, detailhandel en het midden- en kleinbedrijf, maar ook breder over de landbouwsector. Al deze sectoren dragen in gezamenlijkheid bij aan de economie van Brummen en aan de brede welvaart. Bijvoorbeeld door het versterken van de leefbaarheid, sociaal ondernemerschap, werken aan de transitie naar een circulaire economie, het aantrekken van talent en realiseren van economische groei binnen de planetaire grenzen, en daarmee aan een aantrekkelijke gemeente om te wonen en te werken. De directe focus in het programma economie ligt op bedrijvigheid die fysiek plaatsvindt in de centrumgebieden, op de bedrijventerreinen en in de woonkernen. In dit programma wordt het buitengebied waarin de landbouwsector actief is, niet meegenomen.

Dit programma hangt onder de omgevingsvisie, waarin het strategische, integrale langetermijnbeleid is vastgelegd. Dit Programma Economie is een verdere beleidsuitwerking en bevat concrete maatregelen om beleidsuitgangspunten voor de fysieke leefomgeving te bereiken. Dit Programma Economie bevat de inhoudelijke ambities en maatregelen waar de gemeente de komende jaren samen met belanghebbenden mee aan de slag gaat.

Figuur 2: Het programma onder de Omgevingswet

Omgevingsvisie ambitie

Programma Economie beleid

Landbouwsector in het buitengebied De landbouw staat voor een grote transitieopgave, waarvan de uitkomsten een aanzienlijke impact kunnen hebben op het toekomstig verdienvermogen en leefbaarheid in het buitengebied. Dit vraagt aandacht van de gemeente, maar het gaat voorbij de scope van dit programma om in te gaan op de transitie in het landelijk gebied; daar is een separaat beleidskader – al dan niet in samenwerking met de regio en provincie – voor nodig.

1.3 Programma onder Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet ingegaan. Het Programma Economie is een beleidsinstrument onder de Omgevingswet. Het helpt economische doelen en ambities te realiseren binnen de kaders van de fysieke leefomgeving. Het programma is de brug tussen de brede ambitie van de omgevingsvisie en de juridische borging in het Omgevingsplan.

Omgevingsplan juridische borging

1.4 Proces Dit Programma Economie is in de periode september 2024 t/m maart 2025 tot stand gekomen. De gemeente heeft bij de totstandkoming op momenten een beroep gedaan op ondernemers, ondernemersvertegenwoordigingen, het college en de raad. Deze gesprekken vonden plaats op: • 1 oktober 2024 brede ambtelijke bespreking met diverse beleidsvelden; • 12 november 2024 bespreking met het college; • 21 november 2024 bespreking met de raad; • 18 december 2024 gesprek met vertegenwoordiger papiercluster;

12

Programma economie gemeente Brummen 2030

•

•

•

7 januari 2025 bespreking met (centrumondernemers) ondernemersvereniging Brummen en ondernemersvereniging Eerbeek; 6 februari 2025 bespreking met (bedrijventerrein)ondernemers (Rhienderen-Noord en De Hazenberg) en kennisnetwerkbeweging CLOK. In de maart 2025 is het programma beoordeeld door vertegenwoordigers van provincie Gelderland (EZ en Eerbeek Loenen 2030) en de Regio Stedendriehoek.

1.5 Leeswijzer In hoofdstuk twee wordt de huidige staat van de Brummense economie besproken. Er wordt bekeken waar de gemeente nu staat en welke ontwikkelingen zich afspelen. Hierbij worden onder andere de demografische trends, werkgelegenheid in verschillende sectoren, en arbeidspendel behandeld. Ook volgt in dit hoofdstuk inzicht in de ruimtelijke en economische situatie van de gemeente, zoals de vraag naar ruimte op bedrijventerreinen en de regionale positie van Brummen. Verder worden de uitdagingen voor de centrumgebieden en de ontwikkelingen die daar spelen behandeld. Tot slot komt kort aan bod welke uitdagingen voor de gemeente liggen op het gebied van toekomstbestendigheid. Hoofdstuk drie richt zich op de toekomst van Brummen. Hier leest u meer over de visie op de lokale economie en de bijbehorende ambities. De rol van de gemeente in het realiseren van deze ambities wordt besproken, met een focus op drie hoofdthema’s: ruimte voor ondernemerschap op bedrijventerreinen, levendige centrumgebieden en de toekomstbestendigheid. De ambities per thema worden aangegeven, evenals de acties die worden ondernomen om deze te realiseren.

13

Programma economie gemeente Brummen 2030

2. Waar staat Brummen nu? 2.1 Brummen: een prettige gemeente in het groen Aantrekkelijke groene omgeving van (historisch) economisch belang De gemeente Brummen bevindt zich in een natuurrijke, landelijke omgeving. De bossen en velden omringen de dorpscentra. Nationaal park Veluwezoom ligt tegen Eerbeek en de IJssel kronkelt langs Brummen, er zijn recreatiemogelijkheden in het groen alom. Tegelijkertijd zijn grote(re) steden als Arnhem, Apeldoorn en Zutphen goed te bereiken. De combinatie van de rust in de natuur en levendigheid in de nabijgelegen dorpen en steden maakt de gemeente Brummen een prettige plek om te wonen en verblijven. De geografische ligging bepaalt voor een belangrijk deel het economisch DNA en functioneren van de gemeente. De ligging op de overgang van de Veluwe naar de IJsselvallei maakte de Eerbeeksebeek geschikt voor watermolens. En daaruit ontstonden de hedendaagse papierfabrieken. Deze prachtige ligging trekt jaarlijks vele toeristen aan.

2.2 Demografie, werkgelegenheid en verbinding met regio Brummen groeit, maar heeft een vergrijzingsopgave In de afgelopen tien jaar is de bevolkingsomvang van Brummen met anderhalf procent gestegen. In 2015 telde Brummen 20.983 inwoners, in 2024 is dit 21.286. De bevolkingsprognose van Primos voorziet een verdere stijging van circa 5% (= 1.138 inwoners) tot 2035. Tegelijkertijd is

een bovengemiddelde trend van vergrijzing zichtbaar. Ongeveer een kwart (25%) van de Brummense bevolking is 65 jaar of ouder. Landelijk is dit gemiddeld een op de vijf (20%). Met name in de vergrijzing ligt de komende jaren een opgave. Beschikbaar arbeidspotentieel is namelijk een belangrijke voorwaarde voor economische groei. Met andere woorden, Brummen wordt relatief minder aantrekkelijk voor de vestiging van bedrijven bij een hoge mate van vergrijzing. Omgekeerd draagt de aanwezigheid van voldoende banen en carrièremogelijkheden in Brummen (en de directe regio), naast passende woningen en voorzieningen, bij aan het behouden en mogelijk aantrekken van jongeren en gezinnen voor/naar Brummen. Jongeren en gezinnen dragen bovendien bij aan het behoud van een divers voorzieningenniveau in de gemeente, omdat zij een ander uitgavenpatroon hebben dan ouderen. Werkgelegenheid is sterk onder gemiddeld in Brummen Gemeente Brummen telt ruim 8.575 banen. Dat is in de basis een mooi aantal voor een gemeente als Brummen en daar is men dan ook blij mee. Het aantal banen per duizend inwoners in de gemeente Brummen ligt ruim een kwart onder het landelijk en regionaal gemiddelde, zie onderstaande tabel. Dit betekent dat een aanzienlijk aandeel van de beroepsbevolking in Brummen geen werk heeft in de eigen gemeente.

Dat is niet gek gezien de ligging ten opzichte van steden als Arnhem, Apeldoorn en Zutphen. Daar is het banenaanbod immers groter. Brummen is te typeren als een woongemeente binnen de bredere regio. Dat zorgt ervoor dat het erg prettig wonen en recreëren is in de gemeente, iets waar men trots op is en graag wil behouden. Het is van belang dat de werkgelegenheid op peil blijft, omdat dit bijdraagt aan zowel de leefbaarheid als de brede welvaart in de gemeente.

14

Programma economie gemeente Brummen 2030

Tabel 1: Aantal banen per 1.000 inwoners beroepsbevolking Brummen

Aantal banen (per 1.000 inwoners van 15-74 jaar)

Arbeidsregio Stedendriehoek en Noordwest Veluwe 533

725

Tabel 2: Arbeidspendel

Nederland

Gemeente

715

Bron: CBS (2023), bewerking Stec Groep

Arbeidspendel is hoog en maakt mobiliteit relevant Brummen heeft een negatief arbeidspendelsaldo. Dat betekent dat er meer mensen van Brummen naar elders forenzen voor hun werk, dan dat er mensen van elders naar Brummen komen. De sterkste relaties (inkomend en uitgaand) heeft de gemeente met Apeldoorn, Zutphen en Rheden. De relatie met Deventer is relatief beperkt. Deze bewegingen, die deels het gevolg zijn van een gebrek aan werkgelegenheid in de eigen gemeente maken mobiliteit een relevant thema. Geen enkele gemeente functioneert als eiland en een gemeente met de kenmerken van Brummen heeft in de regel een negatief arbeidspendelsaldo. Het beperken van de arbeidspendel is geen doel op zich maar wel een aandachtspunt. Zo leidt een hoge mobiliteitsdruk bijvoorbeeld tot mogelijk onwenselijk sluipverkeer in het buitengebied. Het belang van een goede mobiliteit tussen de genoemde kernen is groot. Een goede verbinding maakt het aantrekkelijker om in Brummen te wonen.

Inkomende pendel

Uitgaande pendel

Pendelsaldo

Apeldoorn

700

1.800

-1.100

Zutphen

700

700

0

Rheden

600

400

+200

Arnhem

100

500

-400

Deventer

100

200

-100

Doetinchem

100

200

-100

Voorst

100

200

-100

Bronckhorst

100

200

-100

Overige gemeenten

1.100

1.600

-500

Totaal

3.600

5.800

-2.200

Bron: CBS (2021), bewerking Stec Groep

2.3 Economisch profiel: industrie, zorg en toerisme beeldbepalend Brummen kent veel industrie en weinig dienstverlening Het economisch profiel van Brummen wordt gekenmerkt door een grote industriële sector; de papierindustrie (zie figuur 3 voor een overzicht van de werkgelegenheid uitgesplitst naar sectoren). Deze sector centraliseert zich rondom de kern Eerbeek. Industrie is een honkvaste sector, vanwege hoge investeringskosten en de grote omvang en immobiliteit van de fabrieken zijn bedrijfsverplaatsingen niet eenvoudig. Dit heeft ertoe geleid dat de papierindustrie historisch gezien een groot aandeel heeft (gehad) in de lokale werkgelegenheid. Daar ligt een kracht en een

15

Programma economie gemeente Brummen 2030

zwakte voor de gemeente. Aan de ene kant correspondeert industrie met een hoog innovatiepotentieel en levert de sector een hoge spin-off op (0,38 baan per baan in de industrie). Dat is de kracht. Aan de andere kant gaat het om relatief grote bedrijven en is de gemeente kwetsbaar als één van deze bedrijven omvalt of zijn activiteiten verplaatst. Voorbeeld hiervan is het recente beëindigen van de bedrijfsactiviteiten van Stora Enso bv in Eerbeek waardoor circa 190 banen verdwenen. Dit leidde tot een afname van ruim 8% van de werkgelegenheid in de industriële sector in Brummen. Voor deze afname was de werkgelegenheid in deze sector jarenlang stabiel. De industrie is in Brummen nog steeds een bovengemiddeld vertegenwoordigde sector. In Brummen werken er procentueel twee keer zoveel mensen in de industrie als landelijk. Omgekeerd komt met name de dienstverlening minder voor dan het nationaal gemiddelde. In de overige sectoren wijkt Brummen niet af van de gemiddelde werkgelegenheidsverdeling. Toerisme krachtige motor voor de centrumgebieden Dankzij de prachtige ligging aan de Veluwe en IJssel profiteert de gemeente jaarlijks van de vele toeristen en recreanten die komen fietsen, wandelen en overnachten. De toeristische sector in de gemeente Brummen is goed voor 7% van de werkgelegenheid. Deze werkgelegenheid en economische activiteiten centreren zich in de centra.

Daarnaast vinden er ook nog economische activiteiten in de toeristische sector plaats in het buitengebied. In de gemeente komen € 3,4 miljoen toeristische bestedingen bij de detailhandel en horeca terecht, afkomstig van verblijfstoerisme (bezoekers die blijven overnachten). Het overgrote deel hiervan (€ 2,2 miljoen) gaat naar de horeca, de overige € 1,2 miljoen naar de detailhandel. Naast de groep verblijfstoeristen zijn er ook vele dagrecreanten die bestedingen doen in de gemeente. De totale bestedingen liggen dus hoger dan € 3,4 miljoen. Kortom, toerisme is een belangrijke sector voor de Brummense economie.

De zorgsector is goed voor bijna 14% van de werkgelegenheid binnen de gemeente Brummen heeft een omvangrijke zorgsector. Met zorginstellingen als Riwis, het Thomashuis, Landgoed Klein Engelenburg en het Meidoornhuis is zorg een belangrijke sector in Brummen. In de welzijnsen gezondheidszorgsector zijn zo’n 1.215 mensen werkzaam. Dat is nagenoeg 15% van de totale werkgelegenheid in de gemeente. Vanwege de toenemende vergrijzing van de bevolking is de zorg een groeiende sector. De Rijksoverheid stuurt aan op het faciliteren van het langer thuis kunnen laten wonen van ouderen. Dit vraagt om meer flexibele zorgmedewerkers die langer thuiswonende ouderen ondersteunen en verzorgen.

Figuur 3: Werkgelegenheid uitgesplitst naar sectoren Afval, energie en water Bouw, handel en reparatie Consumentendiensten Dienstverlening & ICT Industrie Landbouw Logistiek en groothandel Overheid, zorg en onderwijs Toerisme 0%

5%

10%

Bron: PWE Gelderland 2024. Bewerking Stec Groep, 2025

15%

20%

25%

30%

16

Programma economie gemeente Brummen 2030

2.4 Bedrijventerreinen Bedrijventerreinen van groot ruimtelijk economisch belang… In Brummen hebben de bedrijventerreinen een belangrijk aandeel in de economie en werkgelegenheid. In de gemeente zijn er 3.260 banen afkomstig van een bedrijf gelegen op een bedrijventerrein van de in totaal 8.575 banen. Dit is nagenoeg 40% van de totale werkgelegenheid – ruim boven het landelijk gemiddelde van 30%. Ruim veertig procent van de werkgelegenheid op bedrijventerreinen is gevestigd op bedrijventerrein Eerbeek Zuid (1.350). Verdere grote bedrijventerreinen in de gemeente zijn Rhienderen-Noord (590 banen) en Kollergang (520 banen). In onderstaand kader gaan we dieper in op de werkgelegenheid, het aantal bedrijfsvestigingen en de kenmerken van de verschillende bedrijventerreinen in de gemeente. Zie figuur 4 voor de ligging van de bedrijventerreinen.

Figuur 4: Bedrijventerreinen in de gemeente Brummen

Overzicht bedrijventerreinen per kern Brummen De kern Brummen heeft twee bedrijventerreinen als ruimtelijkeconomische hotspots: • Bedrijventerrein Hazenberg (32 vestigingen, 380 banen) – een gemengd bedrijventerrein met zowel industrie als dienstverlening. Het berijventerrein ligt gunstig nabij het treinstation maar is voor goederenverkeer matig ontsloten. Daarnaast oogt het terrein op sommige plekken verouderd en wonen er mensen. • Bedrijventerrein Rhienderen-Noord (62 vestigingen, 590 banen) – een gemengd bedrijventerrein met een relatief groot aandeel industrie (17 vestigingen, 250 banen) en bouwnijverheid (10 vestigingen, 102 banen). Het bedrijventerrein is relatief goed ontsloten. Wel oogt het bedrijventerrein op sommige plekken verouderd en wordt er gewoond wat een spanningsveld tussen de woonfunctie en economische functie kan veroorzaken. Eerbeek De kern Eerbeek kent zes bedrijventerreinen, conform de indeling van IBIS: • Bedrijventerrein Coldenhove bestaat feitelijk uit één bedrijf, namelijk de hier gevestigde papierfabriek, die goed is voor ruim 120 arbeidsplaatsen. Qua ligging (in Natura 2000-gebied) en infrastructuur (relatief smalle straatbreedte) is het bedrijventerrein relatief ongunstig gesitueerd. • Bedrijventerrein Eerbeek Zuid is qua werkgelegenheid het voornaamste bedrijventerrein van de gemeente met 53 vestigingen en 1.350 banen.

Met name de industrie (circa 76%) is hier een belangrijke sector. Hier bevinden zich de grootste bedrijven uit de gemeente. Het bedrijventerrein is bovendien relatief gunstig ontsloten en prettig gelegen in het groen.

Bron: IBIS Gelderland 2024. Bewerking Stec Groep, 2025

17

Programma economie gemeente Brummen 2030

Tabel 3: Uitbreidingsvraag in de gemeente Brummen • Bedrijventerrein Halsseweg – een klein bedrijventerrein met 7 vestigingen en 80 banen. • Bedrijventerrein Karel van Gelreweg bestaat in essentie ook uit één bedrijf, waar ongeveer 180 personen werken. Qua ligging en infrastructuur is het bedrijventerrein relatief ongunstig gesitueerd tussen gronden die in provinciaal beleid als waardevolle natuur zijn aangemerkt. • Bedrijventerrein Kollergang – een bedrijventerrein met 12 vestigingen en 520 banen. • Bedrijventerrein Soerense Zand – een bedrijventerrein met 16 vestigingen en 50 banen.

Tijdperiode ▼Scenario ►

EIB Laag

EIB Hoog

2024-2030

1,9 ha

6,0 ha

2031-2040

0,6 ha

4,8 ha

2024-2040

2,5 ha

10,8 ha

Bron: Behoefteraming bedrijventerreinen regio Stedendriehoek, Stec Groep (2023). Bewerking: Stec Groep (2024)

2.5 Centrumgebieden … maar ruimte knelt De bedrijventerreinen leveren een aanzienlijke bijdrage aan de Brummense economie maar de hoeveelheid beschikbare ruimte knelt. Op basis van de behoefteraming van bedrijventerreinen voor de regio Stedendriehoek verwachten de gemeente voor de komende jaren (tot 2030) nog een uitbreidingsvraag van 1,6 tot 6,0 hectare in de gemeente Brummen (zie ook tabel 3). Dat gaat voornamelijk over de autonome 1 groei van Brummense bedrijven en reguliere verhuisbewegingen, zoals dat in de afgelopen jaren plaatsvond. Er wordt in deze cijfers al vanuit gegaan dat enkele bedrijven op enig moment Brummen verlaten. Tegelijkertijd beschikt Brummen op dit moment over onvoldoende aanbod om de ruimtevraag te accommoderen. Er is geen uitgeefbaar areaal meer beschikbaar en ook andere belangrijke maatschappelijke thema’s zoals wonen, energie en recreëren hebben een ruimtevraag. Dat betekent dat er een opgave ligt in de gemeente.

1

De autonome groei bedraagt de vraag naar extra bedrijventerreinen ten opzichte van de huidige voorraad, door natuurlijk verloop en dynamiek van bedrijven in gemeente en regio.

Fysieke winkels en centrumgebieden staan onder druk Fysieke winkels en centrumgebieden staan onder druk. Het aantal fysieke winkelmeters neemt landelijk gezien af. Met name in kleinere kernen zoals Brummen en Eerbeek staan het voorzieningenniveau en de leefbaarheid hierdoor onder druk. Er komt veel op winkelgebieden af; ten eerste staat beleving tegenwoordig centraal in centrumgebieden. Winkelgebieden veranderen naar gebieden met winkels waar beleving centraal staat en niet de winkel. Om deze beleving te bieden vervagen oude grenzen, er ontstaat ‘blurring’ van functies; consumenten willen een kop koffie in de boekhandel of een biertje bij de kapper. Dit vraagt om sturing vanuit de gemeente. Ten tweede spelen supermarkten een steeds prominentere rol in (kleinere) centrumgebieden. Supermarkten breiden uit naar een steeds groter wordende toekomstbestendige maat om in te spelen op veranderende consumentenbehoefte. Dit leidt tot concurrentie voor

18

Programma economie gemeente Brummen 2030

andere dagelijkse detailhandel zoals de bakker en slager. Een derde ontwikkeling is zichtbaar in de horecasector; waar winkels en voorzieningen onder druk staan, is de horeca sterk in de lift. Horecabezoek is in de huidige belevingseconomie een belangrijke vrijetijdsbesteding en biedt perspectief voor de centrumgebieden. Tot slot staan winkelgebieden, naast deze markttechnische veranderingen, ook onder druk als gevolg van klimaatverandering. Hittestress en wateroverlast komen naar alle waarschijnlijkheid frequenter voor, met name in (versteende) winkelgebieden. Dit vraagt om een groene en klimaatadaptieve inrichting van centra. Om goed in te spelen op de veranderende trends en toekomstbestendige en tevens aantrekkelijke centra te realiseren, is samenwerking vereist. Gemeenten, ondernemers en vastgoedeigenaren hebben elk unieke perspectieven en middelen die, wanneer gecombineerd, leiden tot innovatieve oplossingen. Door samen te werken kunnen ze beter inspelen op de veranderende behoeften van consumenten, de uitdagingen van klimaatverandering aanpakken en een aantrekkelijke omgeving creëren. Cruciaal voor het leefbaar en vitaal houden van centrumgebieden zijn de belevingswaarde en een prettig verblijfsklimaat. Groene, compacte verblijfscentra met hoogwaardige ruimtelijke kwaliteiten passen bij de veranderende consumentenbehoefte.

Centrumgebieden zijn zoals hierboven beschreven volop in ontwikkeling. Uit het recente koopstromenonderzoek (KSO, 2023) komt naar voren dat de centrumgebieden in de gemeente Brummen ook sterk in ontwikkeling zijn. De winkelgebieden/centra van Eerbeek en Brummen maken beide een vergelijkbare ontwikkeling door. Opvallend in deze ontwikkeling is dat met name de dagelijkse sector (+ 500 m² in de laatste vier jaar) en de horeca (+ 800 m² in de laatste vier jaar) een positieve ontwikkeling doormaken. Daarentegen is sinds 2019 een sterke afname van recreatieve en doelgerichte detailhandel zichtbaar. De leegstand neemt echter niet toe. Aanvullend op bovengenoemde ontwikkelingen neemt het totale aanbod commerciële voorzieningen in m² af, waarschijnlijk als gevolg door verdienstelijking (transformatie van winkels naar dienstverleners) of transformatie naar wonen.

Eerbeek en Brummen: zelfde opgave, eigen tempo Ondanks de vergelijkbare ontwikkelingen verschillen de huidige opgaven van Brummen en Eerbeek nogal van elkaar. De initiële opgaven waar de kernen voor stonden waren redelijk vergelijkbaar. Een algemene trend is dat fysieke winkels verdwijnen. In heel Nederland zien is in dorpscentra meer winkelleegstand. Om die leegstand te voorkomen is het belangrijk om de kernen aantrekkelijk te maken voor bewoners en bezoekers. Het verschil tussen beide kernen is dat veel van de ambities rondom vitale kernen in Eerbeek ruimschoots in gang zijn gezet, Brummen blijft op dit vlak achter.

Transformaties in centrum Eerbeek dragen bij aan toekomstbestendigheid In Eerbeek vinden de nodige transformaties plaats om het centrum toekomstbestendig te maken. • Het afbakenen van het aantrekkelijke, verblijfsvriendelijke en compacte kernwinkelgebied rond het Stuivenburchplein (place-to-be), dit speelt een belangrijke rol in de uitstraling van het centrum. • Het stationsgebied wordt ontwikkeld als een uitnodigende en prettige entree waar het verhaal van Eerbeek als papierdorp wordt verteld. Deze profilering draagt bij aan de onderscheidende beleving die in Eerbeek wordt geboden. • Het Kerstenterrein wordt omgevormd tot een groene en uitnodigende ruimte, terwijl het Oranje Nassauplein wordt bestemd als een buurtcentrum, gericht op doelgericht winkelen en maatschappelijke functies (place-to-buy). • De integratie van de groene fietsroute door het centrum, met horecagelegenheden langs de route, moet extra bezoekers aantrekken en de koopstromen stimuleren. Verder draagt het verplaatsen van winkels uit de aanloopstraten naar het compacte centrum bij aan de levendigheid van het gebied. Allemaal ontwikkelingen die gezamenlijk bijdragen aan een compact, levendig en vitaal centrum.

19

Programma economie gemeente Brummen 2030

Juiste aanpak leidt tot resultaten in centrum Eerbeek In Eerbeek worden positieve stappen gezet door het creëren van een aantrekkelijke en vitale kern, hetgeen terug te zien is in de koopstroomonderzoeken op kernniveau. De koopkrachttoevloeiing (percentage van de bestedingen dat gedaan wordt door consumenten afkomstig uit andere gemeenten) ligt in Eerbeek gemiddeld op 27% procent. Dit getal komt voort uit 18% in de dagelijkse sector (supermarkt, bakker, drogist), 30% in de recreatieve sector (modezaak, juwelier) en 32% in de doelgerichte sector (bouwmarkt, tuincentrum, woonwinkels). Op alle sectoren is dit een bovengemiddelde score ten opzichte van vergelijkbare kernen. Deze diverse koopstromen wijzen erop dat Eerbeek verschillende bezoekersmotieven aantrekt. Een van de redenen voor de mate van succesvolle ontwikkelingen in Eerbeek is de organisatiegraad onder de ondernemers. De ondernemers weten gezamenlijk goed in te springen op de uitdagingen die op de kern afkomen. Brummen blijft achter, werk aan de winkel Het centrum van Brummen kent een structurele achterstand in de detailhandel en economie in vergelijking tot Eerbeek, wat vraagt om dringende actie. Het gemiddelde percentage koopkrachttoevloeiing ligt op 13%, waarbij de recreatieve sector (26%) nog enigszins profiteert, maar de overige sectoren sterk afhankelijk zijn van lokale uitgaven.

Het centrum functioneert onvoldoende wat leidt tot vertrekkende winkels, versnippering en leegstand in het winkelbestand. Dat ondermijnt de aantrekkingskracht verder, waardoor een negatieve vicieuze cirkel ontstaat. De focus van de gemeente ligt voornamelijk op wonen, waardoor werken en ondernemen onvoldoende worden gestimuleerd. Om ervoor te zorgen dat de economie en detailhandel in de kern Brummen verbeteren is het versterken van de organisatiegraad onder de centrumondernemers essentieel. Dit kan door ondernemers beter te verenigen en samen te werken aan een compact en aantrekkelijk kernwinkelgebied. Positieve ontwikkelingen, zoals de verbeterde horecakwaliteit bij locaties als Kromhout en Concordia, bieden kansen om het centrum leefbaarder te maken en bezoekers langer vast te

houden. Initiatieven die zorgen voor het stijgen van de gemiddelde besteding en het aantrekken van nieuwe doelgroepen zijn cruciaal om het centrum Brummen economisch gezien nieuw leven in te blazen. Economie in de wijken mag niet concurreren met centrumgebieden Naast de economische activiteiten in de centrumgebieden en op de bedrijventerreinen vinden er op andere plekken ook economische activiteiten plaats. Bijvoorbeeld in de woonwijken zijn kantoorfuncties of voorzieningen aan huis te vinden, zoals trimsalons of een schoonheidssalon. Mede vanwege het ruimtegebrek op de bedrijventerreinen is het wenselijk dat er op diverse locaties economische activiteiten in de wijk plaatsvinden, mits dit niet tot knelpunten leidt. Immers, verschillende economische activiteiten dragen bij aan een levendige kern en diversere economie. Het is daarbij van belang dat activiteiten in de wijk geen overmatige overlast of hinder veroorzaken of in toenemende mate een alternatieve vestigingslocatie worden voor centrumondernemers. De gemeente wil immers een levendig winkelgebied behouden. Indien de economische activiteiten in de wijk goed mengbaar zijn met de woonfunctie en niet concurreren met het centrum zijn deze activiteiten wenselijk.

In onderstaande figuur (figuur 5) zijn de locaties weergegeven met twee of meer arbeidsplaatsen die zich niet op een bedrijventerrein of in het buitengebied bevinden en/of niet tot de landbouwsector behoren. De gemeente ziet een duidelijke clustering in de centrumgebieden en verder wat verspreide economische activiteiten in de wijken. Een dergelijke spreiding van economische activiteiten past bij het profiel van kernen als Eerbeek en Brummen.

20

Programma economie gemeente Brummen 2030

Figuur 5: Wijkeconomie in de gemeente Brummen

Enkele veranderingen die momenteel op de samenleving afkomen en waar actie op ondernomen moet worden zijn de energietransitie, digitalisering en klimaatadaptatie. Antwoorden moeten geformuleerd worden over hoe hiermee om te gaan. Een uitgebreidere toelichting van hoe met deze veranderingen per thema wordt omgegaan volgt in hoofdstuk drie. Toekomstbestendigheid brengt extra ruimtevraag met zich mee Een belangrijke (overkoepelende) verschuiving is de manier waarop naar ruimtelijke ordening wordt gekeken. Veel van de transities en veranderingen die op de gemeente afkomen, vereisen een schaars goed: ruimte! De energietransitie vraagt om ruimte voor infrastructuur, zoals batterijen en kabels. Ook de circulaire economie leidt tot een groeiende vraag naar ruimte voor de opslag en verwerking van materialen. Daarnaast vereist klimaatadaptatie meer ruimte voor bijvoorbeeld waterberging en het aanleggen van groen om hittestress tegen te gaan. Deze veranderingen en de toenemende ruimtebehoefte per thema maken het noodzakelijk om ruimte op een doordachte manier te ordenen en optimaal te benutten.

Bron: PWE Gelderland 2023. Bewerking Stec Groep, 2025

2.6 Toekomstbestendigheid Een gezonde economie, nu én in de toekomst Dit Programma Economie streeft naar een gezonde en functionerende economie, nu én in de toekomst. De toekomstbestendigheid van de economie is sterk afhankelijk van hoe goed veranderingen worden opgevangen. Een belangrijke succesfactor hierin is de organisatiegraad. Samen staan we sterker, weten we meer én kunnen we meer. Bovendien is een organisatiegraad vereist voor subsidies vanuit bijvoorbeeld de provincie, Regiodeals of Oost NL die ingezet kunnen worden om de economie toekomstbestendiger te maken.

Programma economie gemeente Brummen 2030

21

22

Programma economie gemeente Brummen 2030

3. Ambities voor de toekomst

thema’s winst te behalen. Met deze werkwijze zet de gemeente in op het leefbaar en vitaal houden van de gemeente. Onderliggend draagt dit bij aan het ontwikkelen van een toekomstbestendige, veerkrachtige economie. Brummen is een prettige gemeente om te wonen, werken en recreëren, dat moet zo blijven!

Een economie in balans is essentieel voor een vitale gemeente

3.1 Visie: economie van (maatschappelijke) meerwaarde 3.1.1 Wat zijn de ambities? Een economie die bijdraagt aan brede welvaart Niet economische groei, maar de groei van de brede welvaart2 is leidend bij beslissingen over de economie in de gemeente Brummen. Bij de keuzes die de gemeente maakt, zoekt zij een balans tussen economie, mensen en omgeving. De keuzes zijn er op gericht om op alle drie de 2

Brede welvaart draait om een duurzame balans tussen economie, mens en planeet, zowel nu als voor toekomstige generaties. Dit komt tot uiting in het stimuleren van

Zoals in hoofdstuk twee beschreven kent de gemeente Brummen een bovengemiddeld vergrijzende bevolkingssamenstelling en ligt de werkgelegenheid 25% lager dan het nationaal gemiddelde. Onvoldoende werkgelegenheid en economisch activiteiten vormen een potentieel risico voor de leefbaarheid in de gemeente. De cruciale rol van economie als spil in de samenleving vereist een impuls om het brede welvaartsniveau op peil te houden en verder te laten toenemen. De gemeente staat voor een tweeledige opgave die breder gaat dan enkel het economisch domein. Als eerste het faciliteren van economische groei voor het behouden en aantrekken van jongeren en gezinnen, met als spin-off een groter draagvlak voor voorzieningen vanwege een hoger uitgavenpatroon. Als tweede het investeren in passende woningen, voorzieningen en carrièremogelijkheden (denk aan ‘een leven lang ontwikkelen’) in Brummen om de aantrekkelijkheid voor jongeren en gezinnen te vergroten. De gemeente streeft naar een evenwichtige economie om een prettig leef- en verblijfsklimaat te behouden

De gemeente streeft naar een economisch ecosysteem waarin bedrijven, overheid en inwoners gezamenlijk werken aan oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen. Dat doet eenieder vanuit de eigen kracht waardevolle bedrijven voor de gemeente Brummen, het investeren in menselijk kapitaal en duurzaamheid, en het waarborgen van een hoog kwaliteitsniveau op werklocaties en andere gebieden.

23

Programma economie gemeente Brummen 2030

en met oog voor de omgeving en regio. Hierbij gaan economische activiteiten hand in hand met het verbeteren van de kwaliteit van leven. Deze benadering van brede welvaart zal niet alleen de lokale veerkracht vergroten, maar ook bijdragen aan een duurzame toekomst voor de gemeente. Een sterke, diverse economie; de gemeente omarmt sterke sectoren Vanuit het brede welvaartsperspectief weegt de gemeente haar economische kosten en baten af tegen de ecologische en sociaalmaatschappelijke kosten en baten. Dit leidt ook tot grenzen aan de groei. Niet alles is mogelijk. De grenzen op het vlak van ecologie, stikstof, energie, water en simpelweg ruimte zijn bereikt of komen nabij. Dat dwingt de gemeente om keuzes te maken en waar mogelijk multifunctioneel met de ruimte om te gaan. De keuzes maakt de gemeente in de eerste plaats vanuit het economisch perspectief; ze streeft naar economische activiteiten die van meerwaarde zijn voor de economie. Daarnaast weegt de gemeente af of een ontwikkeling geen overlast veroorzaakt, andere ontwikkelingen in de knel brengt en/of ongewenste neveneffecten heeft. Om de eerder beschreven economische balans zo goed mogelijk te borgen kiest de gemeente voor sectoren die meerwaarde bieden voor de samenleving. De focus ligt primair op de papierindustrie, de zorg en toerisme.

Dit zijn krachtige sectoren die hier van oudsher zitten en waar de gemeente een goede propositie voor heeft. Dit zijn sectoren die belangrijk zijn en extra aandacht en prioriteit krijgen. Naast deze waardevolle sectoren, hecht de gemeente veel waarde aan het lokale familiebedrijven en lokaal mkb. Familiebedrijven en mkb zijn een belangrijke schakel in de economie van de gemeente Brummen. Vanuit oudsher zijn veel van deze bedrijven in de gemeente ontstaan en doorgegroeid. Niet alleen vanwege de werkgelegenheid zijn familiebedrijven en mkb van meerwaarde, maar ook vanwege de maatschappelijke verantwoordelijkheid die deze ondernemers vaak voelen bijvoorbeeld door sponsering van lokale verenigingen en initiatieven en behoud van de lokale ondernemerscultuur.

Sector

Toelichting

Papier industrie

De gemeente houdt vast aan de bestaande en kenmerkende papierindustrie. Deze sector levert veel spin-off op voor toeleverende bedrijvigheid en vormt de ruggengraat van de Brummense economie. Het behoud en verdere ontwikkeling van de papierindustrie (bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid) wordt nagestreefd. Hierbij is het de papierindustrie primair aan zet om te innoveren en in te spelen op transities. De gemeente pakt hierbij een faciliterende rol.

Zorg

De zorg is een grote sector in Brummen. Brummen heeft een aantal lokale zorginstellingen dat niet alleen fysieke zorg biedt, maar ook sociale en psychologische ondersteuning voor ouderen en kwetsbare groepen. Dat is waardevol. Onder meer omdat ouderen steeds vaker zelfstandig willen blijven wonen, maar wel de nodige zorg en ondersteuning nodig hebben. Tegelijkertijd is een sterke zorgsector van waarde vanwege de vergrijzende bevolking in de gemeente. Wel kampt de sector met personele uitdagingen; het aantal zorgvacatures ligt landelijk hoog. Daar ligt een economische uitdaging. De sector vindt zijn plek in separaat beleid; de woonzorgvisie ‘Wonen met Zorg’. Daarom gaan we in dit programma economie niet in op specifieke acties.

Toerisme

De ligging van de gemeente is prachtig. Het groene, natuurrijke karakter van de gemeente trekt veel toeristen en dagrecreanten aan. Hier plukt de gemeenschap de vruchten van. Toerisme zet de gemeente in als middel om een bijdrage te leveren aan maatschappelijk opgaven. Zoals behoud van het voorzieningenniveau, het erfgoed en een goed vestigingsklimaat voor horeca en detailhandel. De gemeente moet aantrekkelijk blijven om ook in de toekomst toerisme aan te trekken en de groeiende vraag naar toeristisch aanbod van zowel bezoekers als eigen inwoners om te zetten in kansen. Daar ligt zowel voor de kern Brummen als Eerbeek een uitdaging.

24

Programma economie gemeente Brummen 2030

3.1.2 Waar zet de gemeente op in? De gemeente verbreedt de economie om weerbaarder te zijn De papierindustrie biedt een aanzienlijke hoeveelheid werkgelegenheid en is verbonden met aanpalende bedrijven en diensten. Daar plukt de hele gemeenschap de vruchten van, maar tegelijkertijd zorgt het voor een kwetsbare positie bij tegenwind voor de sector. Vanuit die optiek richt de strategie zich op ‘koesteren’ en ‘diversifiëren’. De papierindustrie is onlosmakelijk met de gemeente Brummen verbonden; het zit in het economisch DNA. Daarom ondersteunt de gemeente binnen haar mogelijkheden de Industriekern Eerbeek Loenen (IKEL) bij zijn ambitie te verduurzamen. Dit doet de gemeente samen met de provincie Gelderland via het programma Eerbeek Loenen 2030. Tegelijk wil de gemeente de economie diversifiëren voor meer veerkracht in tijden van laagconjunctuur. Daarom zet de gemeente bewust in op het verbreden van de economie. Lokale familiebedrijven, het lokaal middenen kleinbedrijf en de toeristische sector acht de gemeente in dit kader kansrijk. Lokale ondernemers dragen bij aan diversificatie van de economie en het op peil houden van het voorzieningenniveau en bestedingsmogelijkheden. Door te diversifiëren bouwt de gemeente aan een robuuste en veerkrachtige(re) lokale economie.

De afhankelijkheid van de papierindustrie neemt hierdoor af waardoor de gemeentelijke economie minder gevoelig is voor schommelingen in deze sector. Het diversifiëren van de economie met lokale mkb’ers en toerisme is een aanvulling op, en zeker geen vervanging van, de papierindustrie.

gemeente Brummen niet de leiding neemt, maar gezamenlijk optrekt met de regio. In het ARM legt de regio de relatie met het sociale domein: de woon-werkbalans, de verwachte ontwikkeling van de beroepsbevolking, de opleidingsachtergrond van de mensen (inwoners) en het belang van bedrijven voor de lokale gemeenschap. Het lokale midden- en kleinbedrijf faciliteert de gemeente zoveel als mogelijk. De (lokale) werkgelegenheid draagt immers bij aan de leefbaarheid en vitaliteit van de gemeente. De prioritering in het ARM is nuttig. Zo krijgt de gemeente scherp voor wie ze werklocaties ontwikkelen/ transformeren en kan de gemeente hier goede keuzes in maken. Daarnaast zet de gemeente via de Regio Stedendriehoek in op het versterken en uitdragen van het profiel, waarbij de gemeente kansen aangrijpt om haarzelf te presenteren aan de markt, zoals tijdens ondernemers- of regionale netwerkbijeenkomsten. 3.1.3 Hoe gaat de gemeente dat doen? In de onderstaande tabel wordt de bovenstaande ambitie en inzet vertaald naar concrete acties. #

Termijn

Rol gemeente

Inzet: De gemeente verbreedt de economie om weerbaarder te zijn

1

De gemeente ondersteunt ondernemers in opkomende sectoren, zoals duurzame installatie- en klimaattechniek, en in de transitie naar een circulaire economie. De gemeente wijst hen op actuele of aanstaande subsidies.