(043) Programmabegroting 2024-2027
Tekst van het document
417465
PROGRAMMABEGROTING
2024 - 2027
NOTITIE SCHETSONTWERP WAARDEVOL BRUMMEN
NOTITIE SCHETSONTWERP WAARDEVOL BRUMMEN
Vraag en Antwoord
Vraag
Proces
Beheer
Vraag 33: Wordt het concept schetsontwerp toch vastgesteld door de bestuurders, ook als bewoners het niet eens zijn met het -tegen de afspraken in- verdere vernatting in de wintersituatie?
Vraag 34: H nog steeds juist een n
Online presentatie 30 juni 2020, WaardeVOL Brummen
Antwoord: We begrijpen de verwaring. Het bestuur gaat niet in detail de maatregelen in het SO beoordelen en vaststellen. Dat doet afbreuk aan ons gebiedsproces. Het bestuur gaat over de doelen, de hoofdlijnen, het te doorlopen proces en zij moeten ook geld beschikbaar stellen om dit SO te kunnen uitvoeren. Wij zien het SO als het resultaat van 2 jaar samenwerking met alle belanghebbenden in het projectgebied. Maar wij kunnen ook niet uitsluiten dat een individuele bewoner het niet eens is met onderdelen van het SO. In het vervolg tijdens de planuitwerking hebben wij daarvoor ook nog alle ruimte om daar over met elkaar van gedachte te wisselen.
Online pre
Antwoord: vasthoude gemaaid te Het is geen
Vraag 35: E gewaarbor
Antwoord: en onderh een andere
Vraag 36: O beek kan s zomermaa
Antwoord: stuw waar te ontlaste tevens het tijd in de Z noordelijke Het peil in het waterp huidige wa dus met de
Huidige Rhienderense beek 48
Programmabegroting 2024-2027 Zaaknummer: Z084557 Documentnummer: D417465 Vastgesteld B&W: 26-09-2023 2
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ....................................................................................................................................................... 3 Aanbieding van de Programmabegroting ............................................................................................................... 4 Programmabegroting 2024-2027 ........................................................................................................................... 8 Financiële Hoofdlijnen ............................................................................................................................................ 9 Programma 1 Bestuur en Veiligheid ..................................................................................................................... 14 Focusgebied Bestuurskracht ............................................................................................................................ 15 Basistaken Bestuur en Dienstverlening ............................................................................................................ 17 Basistaken Veiligheid, Toezicht en Handhaving ...............................................................................................
19 Programma 2 Fysieke leefomgeving ..................................................................................................................... 22 Focusgebied Klimaat en duurzaamheid ........................................................................................................... 24 Focusgebied Ruimte voor Eerbeek / Eerbeek Loenen 2030 ............................................................................ 28 Focusgebied Centrum Brummen ..................................................................................................................... 31 Focusgebied Wonen ......................................................................................................................................... 32 Basistaken Fysieke leefomgeving ..................................................................................................................... 34 Programma 3 Sociale leefomgeving ..................................................................................................................... 40 Focusgebied Sociaal domein ............................................................................................................................ 41 Basistaken Vitale Samenleving .........................................................................................................................
48 Programma 4 Financiën ........................................................................................................................................ 55 Basistaken Bedrijfsvoering en financiën .......................................................................................................... 56 Paragrafen ............................................................................................................................................................ 61 A. Lokale heffingen ........................................................................................................................................... 62 B. Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ................................................................................................. 68 C. Onderhoud kapitaalgoederen ...................................................................................................................... 74 D. Financiering .................................................................................................................................................. 79 E. Bedrijfsvoering ............................................................................................................................................. 83 F.
Verbonden partijen ...................................................................................................................................... 87 G. Grondbeleid ............................................................................................................................................... 101 H. Openbaarheid van Bestuur ........................................................................................................................ 104 I. Leefbaarheid................................................................................................................................................ 105 Financiële begroting ........................................................................................................................................... 106 Baten en lasten............................................................................................................................................... 107 Financiële positie............................................................................................................................................ 114 Bijlagen ............................................................................................................................................................... 124 1.
Subsidieplafonds ........................................................................................................................................ 125 2. Financiële uitgangspunten en grondslagen ................................................................................................ 126 3. Taakvelden ................................................................................................................................................. 128 4. Beleidsdocumenten.................................................................................................................................... 130
3
Aanbieding van de Programmabegroting Geachte leden van de raad, De bestuursperiode 2022-2026 is nu bijna halverwege, Wij zijn nu ruim een jaar aan de slag als college. Wij hebben flinke stappen gezet om de begroting structureel gezond te maken en het weerstandsvermogen te versterken. In deze begroting kijken wij verder naar de komende jaren. Een belangrijk doel is om financieel gezond te blijven. Dankzij een goed jaarresultaat in 2022 hebben wij nu al de beoogde omvang van het weerstandsvermogen bereikt. Maar het zal niet meevallen om vanaf het financiële ravijnjaar 2026 deze gezonde financiële uitgangspositie te continueren. Zeker niet omdat wij ook ruimte willen houden voor het verder versterken van onze bestuurskracht en voor de opgaven die er onder andere liggen op het gebied van klimaat en duurzaamheid, het sociaal domein, de woningbehoefte, de economische ontwikkeling en het toerisme. Wij willen voortvarend doorgaan met de uitvoering van het collegeprogramma en daarnaast de lasten voor de inwoners betaalbaar houden. Daarbij moeten wij aantekenen dat de huidige krapte op de arbeidsmarkt een bedreiging kan zijn voor het behalen van doelstellingen en ambities. Deze begroting is de verdere uitwerking van de Perspectiefnota 2024-2027. Daarbij is rekening gehouden met de gevolgen van de meicirculaire 2023 voor het gemeentefonds.
Penny wise... - kortingen vanaf 2026 op het gemeentefonds: de gevolgen en het vervolgproces Vanaf 2026 worden alle gemeenten in Nederland getroffen door kortingen van het Rijk op het gemeentefonds. In totaal gaat het om 4 miljard euro, waarvan 1 miljard door het Rijk via structurele extra bijdragen wordt gedekt, in afwachting van uitbreiding van de mogelijkheden voor gemeenten om zelf belastingen te heffen. Het benodigde beleids- en wetgevingsproces hiervoor is echter door het Rijk nog niet in gang gezet. Ravijn Gemeenten en Provincies waarschuwen al geruime tijd voor het financieel ravijn dat na 2025 zou ontstaan. Tot die tijd zijn ze redelijk zeker van hun inkomsten, mede door het vastzetten van het zogeheten accres. Vanaf 2026 wordt het gemeentefonds lager vastgesteld (stand 2022), waardoor een deel van de groei van het gemeentefonds wordt teruggedraaid. Daarnaast wordt de opschalingskorting geherintroduceerd (kortingen die het rijk oplegt om verdere samenwerking en schaalvergroting van gemeenten te stimuleren) en heeft Brummen extra nadeel van de nieuwe verdeling van het gemeentefonds. Bovendien wordt een nieuwe normeringssystematiek voor de groei van het gemeentefonds vastgesteld. Deze groei van het gemeentefonds, zo is afgesproken tussen Rijk en gemeenten, ademt de komende jaren alleen nog mee met de loon- en prijsontwikkeling.
Dit loopt niet meer gelijk op met de uitgaven van het rijk, zoals voorheen het geval was (trap-op-trap-af-systematiek). Decentralisatie De discussie rond het gemeentefonds is niet nieuw, maar speelt al sinds 2015. Met de decentralisatie van onder andere de jeugdzorg en Wmo kregen gemeenten er niet alleen taken bij, maar moesten ze deze ook voor veel minder geld uitvoeren. Jarenlang ging de financiële discussie met het Rijk vooral over het sociale domein, maar inmiddels zijn daar de energietransitie, de woningbouwopgave en klimaatadaptatie bijgekomen. Om deze uitdagingen goed aan te kunnen pakken, is structureel extra geld nodig. Met de kortingen op het gemeentefonds gebeurt juist het tegenovergestelde. 4
Vanaf 2026 moet Brummen rekening houden met structureel € 2,1 miljoen minder uit het gemeentefonds ten opzichte van 2025. Ondertussen stijgen de inflatie en lonen gestaag door, waardoor het daadwerkelijke tekort nog hoger uitpakt. Per saldo verslechtert het financiële beeld van 2025 tot 2026 met ongeveer € 3 miljoen, zoals u kunt zien in deze meerjarenbegroting. Advies VNG De VNG heeft deze zomer gemeenten als volgt geadviseerd: • •
Zorg in 2024 en 2025 voor een sluitende begroting; Breng de lasten en baten in 2026 en 2027 in beeld via een realistische begroting, baseer deze op het huidige takenpakket, de noodzakelijke investeringen, de inflatie, de stijgende rente, de ambities uit de coalitieakkoorden en geschatte mee- en tegenvallers. Het college neemt dit advies over. Dit resulteert in een fors tekort voor de jaren 2026 en 2027.
In lijn met de aanbevelingen van de VNG presenteren wij de begroting voor de jaarschijven 2024 en 2025 sluitend en 2026 en 2027 met een negatief saldo.
De juiste koers Toezichthoudende rol provincie De provincie houdt toezicht op de financiën van gemeenten. Eén van de toetsingscriteria is het hebben van een structureel sluitende begroting. In lijn met de VNG-oproep is ervoor gekozen om dit niet te doen, maar zou gemeente Brummen haar begroting sluitend moeten maken, dan zullen er harde en ingrijpende bezuinigingsmaatregelen genomen moeten worden om aan deze eis te voldoen. Zonder uitputtend te willen en kunnen zijn op dit moment, proberen we deze hieronder te schetsen. Juiste koers In het algemeen geldt dat een groot deel van de uitgaven van een gemeente vastliggen. Denk hierbij aan salarissen, verplichte uitgaven om regelgeving uit te voeren, investeringen die al zijn gedaan, bijdragen aan verbonden partijen zoals de Veiligheidsregio en uitgaven voor ICT. Op korte termijn kan hier maar beperkt aan gesleuteld worden, op langere termijn iets meer. Wat dat betreft is de gemeente net een containerschip: als je hard aan het stuur draait duurt het even voordat je de juiste koers te pakken hebt. Uitgangspunt is dan ook dat op de korte en middellange termijn (3 à 4 jaar) ongeveer 80% van de uitgaven vastligt. Daarnaast krijgt de gemeente 2/3 van haar inkomsten uit het gemeentefonds. Een individuele gemeente heeft ook daar geen invloed op.
Eigen belastinggebied De kortingen vanuit het ministerie van BZK op het gemeentefonds zijn onder meer ingegeven vanuit het voornemen vanuit Den Haag om het eigen belastinggebied van gemeenten te verruimen. Tot nu toe is het bij een voornemen gebleven: de val van het kabinet zal het wetgevingsproces niet versnellen. Met andere woorden: de gemeente mag nog geen extra belastingen heffen, maar wordt wel gekort op haar inkomsten.
5
Mogelijke bezuinigingsmaatregelen Om de begroting weer sluitend te krijgen moeten er ingrijpende maatregelen worden genomen. Deze kunnen in twee categorieën worden verdeeld: maatregelen om de inkomsten te verhogen en maatregelen om de kosten te verlagen. Dit kan in beide gevallen niet zonder ingrijpende gevolgen blijven. Een aantal voorbeelden: Inkomsten verhogen De onroerende zaakbelasting kan worden verhoogd. Dat zou een hogere aanslag betekenen voor inwoners en ondernemers. De ruimte is echter beperkt: gemeente Brummen heeft al de belastingcapaciteit vrijwel volledig benut. De gemeentelijke lasten zijn ten opzichte van het landelijke en het Gelderse gemiddelde relatief hoog. Een andere manier om meer inkomsten te genereren is het verhogen van de toeristenbelasting met een euro per overnachting. De financiële gevolgen voor de toeristische bezoeker lijken op het eerste oog beperkt. Een week kamperen, met drie personen bijvoorbeeld, gaat dan € 21 extra kosten. Maar wel met het risico dat je je als gemeente uit de markt prijst en toeristen verjaagt. Tenslotte bestaat de wettelijke mogelijkheid om precariorechten en hondenbelasting in te voeren. De kosten voor administratie en controle zijn echter dermate hoog, dat dit nauwelijks soelaas biedt. Kosten verlagen Op een aantal onderwerpen zouden kosten kunnen worden verlaagd.
Verlaging van het onderhoudspeil op wegen, openbaar groen en straatverlichting is een relatief eenvoudige ingreep. Maar wel met op langere termijn grote gevolgen. Er ontstaat achterstallig onderhoud, risico's voor de verkeers- en sociale veiligheid en daarnaast kan de gemeente worden geconfronteerd met schadeclaims. Achterstallig onderhoud kan ook leiden tot kapitaalvernietiging. Dit herstellen vergt aanzienlijke extra investeringen. Bovendien kan dit leiden tot vragen bij de provincie. Deze houdt toezicht of de gemeente een voldoende onderhoudsniveau kan waarborgen. De gemeente zou ook het dienstverleningsniveau kunnen verminderen door openingstijden van het gemeentehuis te reduceren en het Servicepunt Eerbeek te sluiten. Dit leidt tot besparingen in met name personeelskosten, maar leidt ook tot verschraling van de dienstverlening en een grotere afstand tussen gemeente en burgers. Op het gebied van woningbouw zou de gemeente haar inzet kunnen verminderen door het realiseren van woningen geheel aan de markt overlaten. Dit scheelt de gemeente geld, met name voor wat betreft minder rendabele complexen. Nadeel is wel dat de taakstelling om voldoende voor de bevolking te bouwen in gevaar komt. Qua aantal, maar zeker qua voldoende betaalbare woningen en woningen voor specifieke doelgroepen. De gemeente kan niet goed meer sturen in het voldoen aan de woningbehoefte.
In het sociaal domein zou het minimabeleid opgeheven en in zijn geheel overgeschakeld naar de bijzondere bijstand kunnen worden. Het voorzieningenniveau bij Wmo en jeugdzorg zou naar beneden kunnen worden gebracht, zodat inwoners minder snel in aanmerking komen voor hulp en slechts bij hoge uitzondering voor een maatwerkvoorziening in aanmerking komen. Bovendien kunnen toetsingscriteria voor het leerlingenvervoer worden opgerekt. Verschraling van het voorzieningenaanbod levert weliswaar een tijdelijke besparing op de uitgaven op, maar op langere termijn leidt deze verschraling tot hogere kosten omdat door zwaarder geworden problematiek dure zorg moet worden ingezet. Daarnaast heeft het effect voor de brede welvaart in de gemeente en de sociale samenhang.
6
Naast de risico's op de specifieke beleidsgebieden heeft het totaal aan mogelijke bezuinigingen een grote potentiële impact op de leefbaarheid. Slecht onderhouden wegen, armoedig groenonderhoud, schrale culturele voorzieningen, tochtige scholen met achterstallig onderhoud, dalende werkgelegenheid, beperkte toegang tot sociale voorzieningen en gebrekkige sportaccommodaties hebben een fnuikende invloed op de gemeenschapszin, en daarmee op de leefbaarheid. Activiteiten worden niet meer georganiseerd, vrijwilligers lopen weg en het fundament onder de samenleving brokkelt af. De eenzame oudere dame in haar sociale huurwoning wordt aan haar lot overgelaten, ‘want de gemeente doet ook niks’. Vervolgproces De VNG kan niet anders dan vaststellen dat een structurele korting van € 3 miljard vanaf 2026 gemeenten een zeer ingrijpende en zeer zichtbare bezuinigingsoperatie op zal leggen, met substantiële gevolgen voor de betrokkenheid van de gemeenten bij de grote maatschappelijke opgaven van dit moment. Op het VNG Jaarcongres is een motie aangenomen waarin gemeenten stellen dat het teruggeven van medebewindstaken aan het Rijk een mogelijkheid is. In het rapport van BMC, dat aan de basis ligt voor het tweede advies van de Taskforce Taken en Middelen Gemeenten wordt afgeraden om te bezuinigen op de vrij besteedbare middelen en de OZB te verhogen.
Het heeft meteen effect op het beeld dat de inwoners van hun gemeente hebben. In dat geval resteren alleen de medebewindstaken om op te bezuinigen. Het is te voorzien dat gemeenten massaal het advies van VNG zullen volgen, het tekort van 2026 en 2027 laten zien en daarmee de omvang van het financiële vraagstuk expliciet maken richting het Rijk. De VNG en het Interprovinciaal Overleg (IPO) zijn vervolgens aan zet om met het nieuwe kabinet verder te onderhandelen over deze situatie. Het college volgt deze ontwikkelingen op de voet en zal indien nodig de raad hierover informeren binnen de P&C cyclus. Mocht in de loop van 2024 duidelijk worden dat het Rijk volhardt in haar opstelling, dan moet in het komende jaar worden geanticipeerd op ombuigingsmaatregelen die het begrotingstekort kunnen gaan dichten. Hierover gaat het college in 2024 bij de behandeling van de Perspectiefnota 2025-2028, dan wel bij de meerjarenbegroting 2025-2028, over in gesprek met de raad.
De raad is aan zet Dit is de tweede begroting die uw raad in de huidige raadsperiode vaststelt. Wij willen Brummen ook in deze onzekere tijden klaarstomen voor een gezonde toekomst, met aandacht voor klimaat, wonen, economie, toerisme, de lasten voor de inwoners en welzijn voor iedereen. We zien uit naar een constructieve besprekingen met u over de voorliggende begroting. Het college van burgemeester en wethouders Brummen, september 2023
7
Programmabegroting 2024-2027
8
Financiële Hoofdlijnen Inleiding In dit hoofdstuk laten we het verloop van het financieel meerjarenperspectief 2024-2027 van de Perspectiefnota naar deze programmabegroting zien. Daarnaast geven we inzicht in het structureel begrotingssaldo, de ontwikkeling van de algemene reserve en de weerstandsratio.
Financieel meerjarenperspectief 2024-2027 In tabel 1 staat het financieel meerjarenperspectief voor de jaren 2024-2027 met hierin opgenomen de belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de Perspectiefnota 2024-2027. Tabel 1 (Bedragen x 1.000)
2024
Saldo Perspectiefnota 2024-2027
€ 74
2025
€ 1.040
2026
2027
€ 240
-€ 123
Autonome ontwikkelingen
€ 420
-€ 44
-€ 979
-€ 257
Aanvullende nieuwe ontwikkelingen
-€ 458
-€ 674
-€ 1.982
-€ 1.767
€ 36
€ 322
-€ 2.721
-€ 2.147
Financieel meerjarenperspectief 2024-2027
Toelichting financieel meerjarenperspectief 2024-2027 Saldo Perspectiefnota 2024-2027 Het startpunt voor de saldi in deze begroting zijn de saldi vanuit het meerjarenperspectief in de Perspectiefnota 2024-2027. In de begroting zijn een aantal wijzigingen van deze saldi verwerkt. De wijzigingen die voortvloeien uit het bestaande beleid worden "autonome ontwikkelingen" genoemd. Als er nieuwe beleidskeuzes worden voorgesteld, dan valt dit onder de noemer "nieuwe ontwikkelingen". Autonome ontwikkelingen Een grote autonome ontwikkeling is de stijgende loonsom. De actuele verwachting is dat de lonen van overheidsmedewerkers in 2024 met 4,7% gaan stijgen. Dit is fors hoger dan de 3,9% waar in de voorgaande meerjarenraming vanuit was gegaan. Deze groei zet naar ook in de komende jaren door. Dit betekent € 415.000 aan extra lasten in 2024, oplopend tot € 1,8 miljoen in 2027. Daarnaast nemen ook de kapitaallasten toe. Vanwege de aanschaf van een aantal flexwoningen nemen de afschrijvingslasten vanaf 2024 toe met circa € 200.000. Daarnaast vallen de rentelasten hoger uit. Dit loopt van € 40.000 in 2024 tot € 270.000 extra in 2027. Ondanks de besparende maatregelen blijken de kosten van energie hoger uit te vallen dan geraamd. Met name bij openbare verlichting is dit het geval. De energiekosten van gebouwen waar geïnvesteerd is in besparende maatregelen nemen juist af.
Per saldo leidt dit tot een nadeel van € 80.000 in 2024 en dat neemt in de opvolgende jaren licht toe. Dit kan wordt opgevangen met de stelpost energielasten. Ook op andere terreinen heeft inflatie effect. Hierbij valt onder andere te denken aan materiële kosten bij beheer en onderhoud, tariefstijgingen bij zorgaanbieders of verhoogde bijdragen aan verbonden partijen. Voor een deel kunnen deze ontwikkelingen opgevangen worden met de stelpost inflatie. Per saldo betekent dit een nadeel van circa € 155.000 in 2024. Tegenover de stijgende lasten staan in een aantal gevallen ook stijgende baten. Zo levert de meicirculaire voor de algemene uitkering een voordeel op van circa € 463.000 voor 2024 ter compensatie van de loon- en prijsontwikkelingen. Daarnaast neemt ook het aantal specifieke 9
uitkeringen toe. Zo wordt een Rijksbijdrage verwacht voor de eerder genoemde kosten van de flexwoningen, maar met name in het sociaal domein zijn er veel nieuwe regelingen. Opgeteld betekent dit een extra inkomst voor 2024 en verder van circa € 450.000. Voor riolering en afvalstoffenverwerking heft de gemeente een kostendekkende heffing. Vanwege toenemende kosten van riolering betekent dit in 2024 een extra opbrengst van € 410.000. De kosten van afvalstoffen stijgen minder hard dan verwacht. Per saldo is de opbrengst in 2024 € 73.000 lager. De lokale belastingen zijn structureel geïndexeerd. De opbrengst van de onroerende zaakbelasting is verwerkt conform de uitgangspunten in de Perspectiefnota 2024. Dit levert een extra opbrengst op in 2024 van € 150.000. De opbrengst van de toeristenbelasting neemt in 2024 toe met € 18.000. Hiervan wordt een kwart afgestort in de Bestemmingsreserve Toerisme en Recreatie. Nieuw beleid Ten opzichte van de Perspectiefnota 2024 zijn een aantal aanvullende ontwikkelingen verwerkt in de begroting. In het kader van onderwijshuisvesting wordt voorgesteld om een nieuwe Bestemmingsreserve Onderwijshuisvesting in te stellen. Aan deze reserve wordt jaarlijks een toevoeging gedaan op basis van het deel van de algemene uitkering dat betrekking heeft op onderwijs minus de lasten en baten van onderwijs in de gemeente.
De reserve wordt ingezet voor de dekking van (de lasten van nieuwe) investeringen in onderwijsaccommodaties. In 2024 wordt een toevoeging gedaan van € 275.000, vanaf 2025 is dit structureel € 550.000. De meerkosten voor groenbeheer, groenprojecten en het wegwerken van onderhoudsachterstand van bomen voortkomend uit het programma Groen zijn opgenomen in de begroting. Het gaat om een structureel bedrag van ruim € 16.000 per jaar en daarnaast incidentele kosten van in totaal € 372.000, verspreid over de komende vijf jaar. In 2024 moet een applicatie voor het sociaal domein vervangen worden. Omdat dit een cloudoplossing betreft, komen de lasten in één keer ten laste van het resultaat en mogen ze niet over vijf jaar afgeschreven worden. Dit betekent een eenmalige extra kostenpost van € 311.000. In voorgaande jaren en bij de Perspectiefnota 2024 zijn maatregelen getroffen om de consequenties van het ravijnjaar 2026 te verzachten. Dit gaat om twee onttrekkingen uit de Behoedzaamheidsreserve in 2026 (€ 580.000) en 2027 (€ 420.000) en daarnaast een taakstelling van € 795.000 in die twee jaren. In lijn met de oproep van de VNG om de consequenties van het ravijnjaar in 2026 en 2027 helder in beeld te brengen, zijn deze maatregelen in het meerjarenbeeld teruggedraaid.
Om het meerjarenbeeld voor in ieder geval 2024 en 2025 sluitend te krijgen, zijn drie wijzigingen verwerkt in de begroting. De post onvoorzien is verlaagd met € 30.000 naar € 20.000. Deze post is bijgesteld naar afgerond € 1 per inwoner. Daarnaast zijn er twee negatieve stelposten opgevoerd. Op de kapitaallasten is er bij de jaarrekening regelmatig een voordeel te melden omdat projecten langer duren of goedkoper uitvallen vanwege niet-geraamde subsidies. Hierop is een voorschot genomen door een negatieve stelpost op te voeren van € 150.000. Bij personeelslasten is er ook regelmatig een onderschrijding vanwege bijvoorbeeld vacatureruimte. Hiervoor is een negatieve stelpost opgenomen van € 100.000. Consequenties van het ravijnjaar In het huidige meerjarenbeeld worden de consequenties van het ravijnjaar helder zichtbaar. Aan de lastenkant van de begroting vindt er een gestage stijging plaats van lonen, rente en prijzen. De eerste twee jaren groeien de baten in gelijke mate mee, waardoor er sprake is van sluitende 10
begrotingsjaren. Vanaf 2026 zorgt de korting van het gemeentefonds voor een fors structureel gat in de begroting. In lijn met de oproep van de VNG is er bewust voor gekozen om deze jaren niet dekkend te presenteren.
Overzicht incidentele lasten en baten In tabel 2 wordt inzicht gegeven in de mutaties tussen het totale financiële meerjarenperspectief en het structurele meerjarenperspectief. Een gedetailleerd overzicht van de incidentele bedragen vindt u in de financiële begroting. Tabel 2 (Bedragen x € 1.000)
2024
Financieel meerjarenperspectief 2024-2027 (zie tabel 1)
2025
2026
2027
€ 36
€ 322
-€ 2.721
-€ 2.147
Incidentele lasten
€ 3.065
€ 2.271
€ 918
€ 376
Incidentele baten
€ 1.868
€ 1.572
€ 251
€ 36
Incidentele toevoegingen
€0
€0
€0
€0
Incidentele onttrekkingen
€ 149
€ 73
€ 63
€ 46
€ 1.084
€ 947
-€ 2.117
-€ 1.853
Structureel meerjarenperspectief 2024-2027 (zie tabel 3)
Structureel meerjarenperspectief 2024-2027 In tabel 3 is het structureel meerjarenperspectief voor de begrotingsjaren 2024-2027 opgenomen. Tabel 3 (Bedragen x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
Structurele saldi Perspectiefnota 2024-2027
€ 836
€ 1.627
-€ 543
-€ 706
Structurele autonome ontwikkelingen
€ 510
-€ 143
-€ 787
-€ 361
Structurele aanvullende nieuwe ontwikkelingen
-€ 262
-€ 537
-€ 787
-€ 787
Structureel meerjarenperspectief 2024-2027
€ 1.084
€ 947
€ -2.116
€ -1.853
Toelichting structureel meerjarenperspectief 2024-2027 Het startpunt zijn de structurele saldi vanuit de Perspectiefnota 2024-2027. In deze begroting zien we dat het structurele beeld in 2024 en 2025 er nog goed voor staat, maar vanaf 2026 fors verslechtert. Oorzaken zijn de doorzettende loon- en prijsstijgingen, gecombineerd met de kortingen op het gemeentefonds vanaf 2026. De VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) heeft gemeenten geadviseerd de gevolgen vanaf het ravijnjaar 2026 duidelijk in beeld te brengen om daarmee richting het Rijk een duidelijk signaal af te geven dat gemeenten onvoldoende geld ontvangen om hun wettelijke taken financieel verantwoord uit te kunnen voeren.
11
Ontwikkeling algemene reserve Tabel 3 toont de stand van de algemene reserve aan het begin en eind van elk jaar. De jaarlijkse structurele storting en incidentele toevoegingen of onttrekkingen worden onder de tabel toegelicht. Tabel 4 (bedragen x € 1.000) Jaar
Algemene reserve per 1 januari
Jaarlijkse storting Incidentele mutaties Algemene reserve per 31 december
2024
€ 8.106
€0
€ 187
€ 8.292
2025
€ 8.292
€0
€ 36
€ 8.329
2026
€ 8.329
€0
€ 322
€ 8.651
2027
€ 8.651
€0
-€ 2.721
€ 5.930
2028
€ 5.930
€0
-€ 2.147
€ 3.783
Toelichting spaarprogramma Een belangrijk onderdeel van het financieel herstelplan dat destijds is vastgesteld bij de Perspectiefnota 2022-2025 is een spaarprogramma dat ertoe leidt dat gemeente Brummen een weerstandsratio van tenminste 1,6 bereikt eind 2027. Met een aantal incidentele toevoegingen aan de algemene reserve is dat inmiddels ruimschoots gelukt. Met ingang van 2024 wordt dan ook geen jaarlijkse storting van € 600.000 meer geraamd. Het stopzetten van het spaarprogramma betekent niet dat er niet meer gespaard wordt. Door toevoeging aan een aantal bestemmingsreserves wordt nog steeds een buffer aangelegd voor specifieke doelen zoals onderwijshuisvesting, toerisme en recreatie, grondexploitaties en duurzaamheid. In de kolom "incidentele mutaties" staan de verwachte begrotingssaldi voor de komende jaren. Begrotingssaldi worden als jaarrekeningresultaat in een volgend jaar toegevoegd of onttrokken aan de algemene reserve. Op basis van de huidige ramingen zal de algemene reserve naar verwachting een niveau bereiken van € 8,6 miljoen per eind 2026, ofwel een weerstandsratio van 2,1. In de daarop volgende jaren worden de gevolgen van het ravijnjaar 2026 verder zichtbaar. Bij ongewijzigd beleid zou de omvang van de algemene reserve alleen al in 2027 met bijna een derde slinken.
Ontwikkeling weerstandsratio In tabel 4 wordt op basis van de stand van de algemene reserve in tabel 3, de raming van de post onvoorzien in het meerjarenperspectief en de geïnventariseerde risico's de weerstandsratio in beeld gebracht tot eind 2028. Tabel 5 (Bedragen x € 1.000)
1-1-2024
1-1-2025
1-1-2026
1-1-2027
1-1-2028
1-1-2029
Weerstandsvermogen - Algemene reserve
€ 8.106
€ 8.292
€ 8.329
€ 8.651
€ 5.930
€ 3.783
- Onbenutte belastingcapaciteit
€ 560
€ 560
€ 560
€ 560
€ 560
€ 560
- Post onvoorzien
€ 20
€ 20
€ 20
€ 20
€ 20
€ 20
€ 4.435
€ 4.435
€ 4.435
€ 4.435
€ 4.435
€ 4.435
2,0
2,0
2,0
2,1
1,5
1,0
Geïnventariseerde risico's
Ontwikkeling weerstandsratio
Toelichting ontwikkeling weerstandsratio De weerstandsratio wordt berekend door de weerstandscapaciteit bestaande uit de algemene reserve, de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorzien te delen door de geïnventariseerde risico's. Op basis van de geactualiseerde risico's zien we dat de risico's dalen van € 4,875 miljoen in 12
de risico-inventarisatie van juni 2022 naar € 4,435 miljoen in deze begroting. De geïnventariseerde risico's dalen doordat prijs- en loonindexen opgenomen zijn in de begroting en door het instellen van een behoedzaamheidsreserve, waarmee schommelingen in het gemeentefonds kunnen worden afgedekt. Door de toename van het weerstandvermogen en de afname van de geïnventariseerde risico's komt het weerstandsratio op dit moment op 2,0. Dit wordt beoordeeld als ruim voldoende. Maar ook dit staat onder druk als gevolg van het ravijnjaar.
Vaststelling Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 9 november 2023, De gemeenteraad van Brummen,
D.D. Balduk griffier
A.J. van Hedel voorzitter
13
Programma 1 Bestuur en Veiligheid Introductie Dit programma gaat over de volgende basistaken: • Bestuur en dienstverlening • Veiligheid, toezicht en handhaving Dit programma gaat over het focusgebied: •
Bestuurskracht.
Wat mag het kosten? Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2024 Progr.begr. Begroting 2025 Progr.begr. Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. 2024-2027 2024-2027 2024-2027 2024-2027
Lasten Incidenteel
0
0
0
0
Structureel
5.412
5.588
5.833
6.117
Totaal Lasten
5.412
5.588
5.833
6.117
Structureel
382
255
256
256
Totaal Baten
382
255
256
256
Saldo excl. bestemmingen
-5.030
-5.333
-5.578
-5.861
Saldo incl. bestemmingen
-5.030
-5.333
-5.578
-5.861
Baten
14
Focusgebied Bestuurskracht Portefeuillehouders A.J. van Hedel
Uitgangspunten coalitieakkoord De komende jaren werken we aan het versterken van onze bestuurskracht. Dat doen we met als doel onze taken als zelfstandige gemeente goed uit kunnen voeren. Daarnaast is versterking ook nodig om beter in positie te komen in de opgaven die de aanwezigheid van de papierindustrie in Eerbeek met zich meebrengt. De uitvoering van deze bestuurskrachtversterking loopt langs vijf ontwikkelsporen. 1. Politiek-bestuurlijk samenspel 2. De organisatieontwikkeling 3. De aanwezigheid van de papierindustrie 4. Brummen en de regio 5. Draagvlak binnen de gemeente Deze ontwikkeling overlapt meerdere raadsperioden en loopt tot 2030. In de raadsperiode 20222026 staan de doelen, acties en mijlpalen uit fase twee van het ontwikkelplan centraal. We monitoren de uitvoering en bepalen jaarlijks of we nog op koers liggen.
Trends en ontwikkelingen Als gemeente zijn we goed in gesprek met de provincie over de uitvoering van het ontwikkelplan Bestuurskracht. De voortgang van ontwikkelspoor 1 (Politiek-bestuurlijke samenwerking) krijgt in 2024 een impuls door het opstellen van een toekomstvisie op onze gemeente. In ontwikkelspoor 3 (opgaven door de aanwezigheid van papierindustrie) verwachten we de gemeentelijke programmaorganisatie in 2024 verder te versterken en te ontwikkelen. Hierdoor verschuift de rol van de provincie bij nieuwe ontwikkelingen in het plangebied in Eerbeek van regievoerend naar faciliterend. Wat willen we bereiken? 1. Ons doel is om onze gemeentelijke taken goed uit te kunnen voeren en beter in positie te komen in de opgaven die de aanwezigheid van de papierindustrie in Eerbeek met zich meebrengt.
Wat gaan we doen? 1. In 2024 komen we tot een door de raad vastgestelde visie op de toekomst van onze gemeente.
15
Het financieel verloop van het focusgebied Bestuurskracht Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2024 Progr.begr. Begroting 2025 Progr.begr. Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. 2024-2027 2024-2027 2024-2027 2024-2027
Focusgebied Bestuurskracht Lasten
0
80
140
259
Totaal Focusgebied Bestuurskracht
0
-80
-140
-259
Saldo incl. bestemmingen
0
-80
-140
-259
Financiële ontwikkelingen focusgebied Bestuurskracht Lasten In januari 2021 heeft de raad ingestemd met de oplossingsrichting van het ontwikkelplan om de bestuurskracht van de gemeente de komende jaren te versterken. De financiële strategie gaat uit van een ingroeimodel van de lasten. Stapsgewijs wordt elk jaar bekeken hoe het staat met de uitvoering en of de aanvankelijk geraamde lasten realistisch en noodzakelijk zijn. De integrale afweging vindt jaarlijks plaats. In de uitvoering van het ontwikkelplan zien we een aantal knelpunten. Het eerste knelpunt is dat de update van de toekomstvisie door het ontbreken van capaciteit niet van de grond komt. Het tweede knelpunt is dat ontwikkelspoor 4 (Brummen in de regio) zonder extra formatie onvoldoende versterking van de bestuurskracht oplevert. Dit knelpunt kunnen we oplossen door een strategisch bestuursadviseur aan te trekken. We stellen dan ook voor om de benodigde middelen voor het versterken van het strategisch vermogen reeds vanaf 2024 in te zetten. Dit kost in 2024 incidenteel € 45.000 extra. Daarnaast stellen wij voor om het budget voor het versterken van regie- en contractmanagement (€ 74.000) door te schuiven van 2026 naar 2027, waardoor een eenmalig voordeel kan worden ingeboekt. Het totaalbedrag dat in 2024 is toegevoegd aan de begrotingsprogramma's 2, 3 en 4 voor bestuurskrachtversterking bedraagt € 682.000.
Dit is dus eenmalig € 45.000 meer dan in het financieel ingroeimodel van januari 2023 staat aangegeven. Van deze € 682.000 worden de strategische adviseurs bekostigd, het kernteam Eerbeek, de inkoopadviseur en de adviseurs gebiedsgericht werken. Omdat alle lasten zijn verdeeld over die programma's is er geen sprake van een restsaldo en staat de jaarschijf 2024 in de tabel hierboven op nul.
16
Basistaken Bestuur en Dienstverlening Portefeuillehouders A.J. van Hedel
Uitgangspunten coalitieakkoord Als gemeente zijn we onderdeel van de lokale samenleving. We willen met inwoners, organisaties, ondernemers en wijk- en dorpsraden bespreken welke opgaven er zijn en welke oplossingen we samen kunnen realiseren. Door met inwoners en instanties uit een bepaald gebied meer samen te werken, ligt de focus niet op één specifiek onderdeel, maar op de samenhang van opgaven. Zo werken we aan vertrouwen tussen gemeente en samenwerkingspartners. Een opgave hierbij is het bereiken van de stille meerderheid. Bij participatie gaat het om samen te werken en wisselwerking met inwoners. Als gemeentebestuur is het onze taak alle belangen te wegen die dat met zich meebrengt. Ook de belangen die zich niet (kunnen) laten horen in het proces. Voor veel bewoners is de gemeente de meest nabije overheid. Voor leefbaarheid vinden we dat ook belangrijk. Bewoners moeten makkelijk ‘binnenstappen’ en vragen kunnen stellen. In dit opzicht willen we de 1-loket gedachte uit de omgevingswet in Brummen goed vormgeven. Concreet betekent dat een goed contact met andere overheden zoals Provincie, Waterschap en omgevingsdiensten. Het vertrouwen in overheden is laag. Dat blijkt onder meer uit de lage opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen en de vele proteststemmen bij de verkiezingen voor Provinciale Staten.
Raadsleden, burgemeester, wethouders en ambtenaren werken echter keihard om juist voor inwoners goede dingen te doen. Daar zou juist veel vertrouwen in moeten zijn. Dat vertrouwen willen we daarom graag terugwinnen. Dat begint met toegankelijk en aanspreekbaar zijn. Wat ons betreft worden raadsleden, ambtenaren en het college van B&W daarom nog veel zichtbaarder in de samenleving.
Trends en ontwikkelingen Het afwegen van belangen die zich niet laten of kunnen laten horen in het besluitvormingsproces vergt continue aandacht. En de opgave om de stille meerderheid in de samenleving te vertegenwoordigen is niet eenvoudig. Met name bij woningbouwprojecten zien we dat toekomstige bewoners als belanghebbende nog geen stem hebben en dat in de participatie vanuit de samenleving vooral de belangen van huidige omwonenden naar voren worden gebracht. Bouwen aan vertrouwen vergt in die besluitvormingsprocessen een duidelijke uitleg waarom standpunten worden ingenomen en welke belangen daarmee worden gediend. De eerste ervaringen vanuit pilots met gebiedsgericht werken geven vertrouwen dat we daarmee een werkwijze ontwikkelen waardoor we als ambtenaren en bestuurders beter snappen hoe inwoners hun woonomgeving in de dagelijkse praktijk ervaren en welke vragen er spelen.
17
Wat willen we bereiken? 1. We willen gemeentelijke activiteiten beter op elkaar afstemmen. Dan versterken ze elkaar.
Wat gaan we doen? 1. We ronden in 2024 de pilots gebiedsgericht werken af en komen tot aanbevelingen voor gebiedsgericht werken in onze gemeente
Wat willen we bereiken? 2. Een toegankelijk en zichtbaar gemeentebestuur
Uitnodigende communicatie, werkbezoeken, aanwezig zijn bij wijk- en dorpsraadsbijeenkomsten en waar dit grote meerwaarde heeft vergaderen buiten het gemeentehuis. Wat gaan we doen? 2. We onderzoeken welke aanpassingen gewenst zijn in de raadszaal, zowel aan de technische installatie als ruimtelijk.
Het financieel verloop van de basistaken Bestuur en Dienstverlening Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2024 Progr.begr. Begroting 2025 Progr.begr. Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. 2024-2027 2024-2027 2024-2027 2024-2027
Basistaken bestuur en dienstverlening Lasten
2.830
2.852
2.933
3.008
Baten
369
241
242
243
Totaal Basistaken bestuur en dienstverlening
-2.461
-2.610
-2.691
-2.765
Saldo incl. bestemmingen
-2.461
-2.610
-2.691
-2.765
Financiële ontwikkelingen Basistaken Bestuur en Dienstverlening Bestuur Als gevolg van wijzigingen in de vergoedingen stijgen de uitgaven voor bestuurskosten (gemeenteraad, griffie, college) met € 52.000. Daarnaast is er extra budget geraamd voor de rekenkamer en voor de vorming en opleiding van college en gemeenteraad. In totaal betreft dit een structureel bedrag van € 30.000. Kosten accountant Vanwege de hogere omvang van het aantal specifieke uitkeringen nemen de kosten voor de accountantscontrole van de SiSa-bijlage toe. Daarnaast was in de raming nog geen rekening gehouden met de indexering van de accountantskosten. De extra lasten bedragen € 23.000. Intergemeentelijke samenwerking Vanwege een uitbreiding van werkzaamheden en versterking van de regionale werkorganisatie stijgt de jaarlijkse gemeentelijke bijdrage aan Regio Stedendriehoek structureel met € 83.000. Daarnaast stijgt de jaarlijkse bijdrage aan de VNG structureel met € 12.000.
18
Basistaken Veiligheid, Toezicht en Handhaving Portefeuillehouders A.J. van Hedel
Uitgangspunten coalitieakkoord Over het algemeen mogen wij ons in de gemeente Brummen gelukkig prijzen met een veilige gemeente, een goede samenwerking met het politieteam waaronder wijkagenten en binnen onze grenzen een goede sociale controle. De lijnen zijn kort tussen gemeente, SWB, politie en brandweer, organisaties en instellingen. Belangrijke spelers op het gebied van veiligheid zijn natuurlijk de politie en de brandweer. De politie wordt bekostigd door de Rijksoverheid. De brandweer wordt bekostigd door de gemeentelijke bijdrage aan de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland. De gemeente Brummen scoort over het algemeen beter dan het landelijke gemiddelde op klassieke veiligheidsindicatoren zoals geweldsmisdrijven, diefstal uit woning en vernielingen in de openbare ruimte. Minder zichtbaar in de veiligheidsindicatoren zijn de ondermijnende criminaliteit en de cybercriminaliteit. De aanpak van ondermijning en de georganiseerde criminaliteit vraagt om een goed georganiseerde en samenwerkende overheid. Daarom besteden we aandacht aan bewustwording en aan het op orde hebben van beleid, regelgeving en onze eigen systemen.
Trends en ontwikkelingen In de driehoek/ regio zijn drie aandachtsvelden geprioriteerd: • • •
Ondermijnende criminaliteit (drugscriminaliteit, zorgfraude, mensenhandel) Zorg en Veiligheid (overlast kwetsbare personen) Digitale veiligheid (Cybercrime)
Wat willen we bereiken? 1. Een veilige gemeente blijven.
Wat gaan we doen? 1. In- en externe bewustwordingsactiviteiten organiseren 2. Effectieve inzet van bestuursrechtelijke aanpak 3. De samenwerking met zorg- en veiligheidspartners versterken
19
Het financieel verloop van de basistaken Veiligheid, Toezicht en Handhaving Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2024 Progr.begr. Begroting 2025 Progr.begr. Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. 2024-2027 2024-2027 2024-2027 2024-2027
Basistaken veiligheid, toezicht en handhaving Lasten Baten
2.582
2.656
2.761
2.850
14
14
14
14
Totaal Basistaken veiligheid, toezicht en handhaving
-2.569
-2.643
-2.747
-2.837
Saldo incl. bestemmingen
-2.569
-2.643
-2.747
-2.837
Financiële ontwikkelingen Basistaken Veiligheid, toezicht en handhaving Veiligheidsregio De begroting 2024-2027 van de Veiligheidsregio gaat uit van een kostenstijging voor de gemeente Brummen van € 46.000, oplopend tot € 95.000 in 2026 en € 143.000 in 2027 als gevolg van inflatie en beleidsintensiveringen. Brandweerkazernes Eerbeek en Brummen In juni 2023 is een investeringskrediet door de Raad vastgesteld voor aanpassingen aan de brandweerkazernes voortvloeiend uit harmonisering van kazernes binnen de veiligheidsregio. De hieruit voorkomende kapitaallasten en lagere exploitatielasten zijn in deze begroting verwerkt. Milieu handhaving De gemeentelijke bijdrage voor de Omgevingsdienst Veluwe stijgt met € 21.000 in 2024, oplopend tot € 50.000 in 2027 als gevolg van een hogere inflatie. Verder is de post Milieubeheer handhaving verhoogd met € 62.000. Dekking van € 50.000 komt vanuit programma 2 Ruimtelijke ordening particuliere plannen en € 12.000 vanuit het budget routekaart.
20
Beleidsindicatoren BBV nr. 6
8
9
10
11
Benaming
Toelichting
Jaar Waarde Brummen
Verwijzingen Halt
Aantal per 10.000 jongeren
2019
105
132 Bureau Halt
2020
130
110
2021
50
80
2022
50
80
2019
0,5
2,3 CBS
2020
0,5
2,0
2021
0,5
1,8
2022
0,5
2,3
2019
1,9
4,8 CBS
2020
2,4
4,6
2021
1,9
4,3
2022
1,9
4,6
2019
1,9
2,3 CBS
2020
1,9
1,8
2021
1,4
1,3
2022
1,4
1,4
2019
3,9
5,9 CBS
2020
5,1
6,3
2021
6,2
6,0
2022
4,3
6,0
2018
6,8
2022
6,3
2018
6,6
2022
6,3
Brummen Spreekt
2018
6,1
Inwonerpanel
2022
5,9
Winkeldiefstallen
Geweldsmisdrijven
Diefstallen uit woning
Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)
Aantal per 1.000 inwoners
Aantal per 1.000 inwoners
Aantal per 1.000 inwoners
Aantal per 1.000 inwoners
Lokaal Tevredenheid dienstverlening
Rapportcijfer
Lokaal Tevredenheid communicatie
Rapportcijfer
Lokaal Tevredenheid participatie
Rapportcijfer
21
Waarde Nederland
Bron
Brummen Spreekt
Programma 2 Fysieke leefomgeving Introductie Dit programma gaat over de volgende focusgebieden: • Klimaat en duurzaamheid • Ruimte voor Eerbeek / Eerbeek – Loenen 2030 • Centrum Brummen • Wonen Dit programma gaat over de volgende basistaak: •
Fysieke leefomgeving
Regiodeal: lokale projecten met een bijdrage aan regionale doelen De Rijksoverheid ondersteunt belangrijke regionale opgaven via Regiodeals. Diverse lokale projecten sluiten goed aan bij de regionale doelen en met de (mede)financiering vanuit de Regiodeals kunnen projecten kansrijker worden. De volgende projecten zijn aangedragen: • •
•
Regiodeal ´Slimme Groene Verstedelijking’: Stationsgebied Brummen (woningbouw, versterken stationsgebieden en goede bereikbaarheid) en Smart Energy Grid EerbeekLoenen (verduurzamen bestaande wijken en verminderen netcongestie); Regiodeal ‘Vitaal Landelijk Gebied’: Biobased van Plant tot Pand (agrarisch ondernemerschap en landbouwtransitie), Lokale Voedselverwerkingsruimte (duurzaam voedselsysteem), IJsselmarke Lokaal Voedselnetwerk (agrarisch ondernemerschap en duurzaam voedselsysteem), Water in Eerbeek (water vasthouden), Waternetwerk Veluwe (water vasthouden, verminderen onttrekking en meer circulariteit) en Drinkbare IJssel (schoen IJssel en waterrotonde Eerbeek) Regiodeal ‘Regionale Economie van de Toekomst’: Groene en Gasloze Bedrijventerrein (energietransitie en klimaat en toekomstig en aantrekkelijk vestigingsklimaat), Papier Experience Centrum Eerbeek (toeristisch perspectief, brede welvaart en veerkrachtige arbeidsmarkt) en Herstructurering Lokale Bedrijventerreinen (verstreken organisatiegraad en meer ruimte voor bedrijvigheid door herstructureren)
22
Wat mag het kosten? Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2024 Progr.begr. Begroting 2025 Progr.begr. Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. 2024-2027 2024-2027 2024-2027 2024-2027
Lasten Incidenteel
1.367
983
515
262
Structureel
14.356
15.363
16.106
16.725
Totaal Lasten
15.723
16.347
16.621
16.988
Baten Incidenteel
738
469
42
14
Structureel
7.008
7.349
7.797
8.028
Totaal Baten
7.746
7.817
7.840
8.042
Saldo excl. bestemmingen
-7.977
-8.529
-8.781
-8.946
Mutaties reserves
75
75
75
75
Structureel
0
0
0
0
Totaal Stortingen
75
75
75
75
345
270
261
244
Stortingen
Onttrekkingen Mutaties reserves Structureel
80
80
80
80
Totaal Onttrekkingen
425
350
341
324
Bestemmingen per saldo
350
275
266
249
Saldo incl. bestemmingen
-7.627
-8.254
-8.515
-8.697
23
Focusgebied Klimaat en duurzaamheid Portefeuillehouder P. Inberg
Uitgangspunten coalitieakkoord Het coalitieakkoord bevat een stevige inzet om de energietransitie te bevorderen, met nadruk op praktische realisatie van duurzame energiebronnen en energiebesparing. Dat is nodig, want we staan als maatschappij voor grote en urgente opgaven op het gebied van ons klimaat: de overgang naar schone en hernieuwbate energie, klimaatveranderingen, schaarste aan grondstoffen, veranderingen in ons voedsel- en landbouwsysteem. Deze complexe vraagstukken vergen ook in onze lokale samenleving veel aandacht. Vanuit deze koers werken we aan de uitdagingen voor de komende jaren. Dat doen we met aandacht voor participatie van inwoners en organisaties in de totstandkoming van plannen, besluitvorming en uitvoering. Want het gaat om veranderingen met een maatschappelijke en/of ruimtelijke impact en daarom zoeken we de dialoog op waar dat kan.
Trends en ontwikkelingen De noodzaak om te werken aan de hiervoor benoemde zaken blijkt dagelijks. Het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change, een intergouvernementele organisatie van de Verenigde Naties voor wetenschappelijk onderzoek naar klimaatverandering) heeft in 2023 weer een alarmerende bijstelling gedaan van haar eerdere rapporten: de klimaatverandering gaat harder dan gedacht. Wereldwijde actie is nodig. In Europa is op 12 juli de Natuurherstelwet aangenomen. Op nationaal niveau is onduidelijk hoe de stikstofcrisis aangepakt gaat worden. Het behalen van de Kaderrichtlijn Water in 2027 is een grote uitdaging. Het Rijk heeft in ieder geval tot en met 2025 extra middelen voor personele inzet toegezegd via de CDOKE regeling (zie paragraaf financiële ontwikkelingen focusgebied Klimaat en duurzaamheid). Voor klimaatadaptatie werken we vanuit de gemeentelijke visie aan maatregelen die de gebouwde omgeving geschikter maken voor de weerseffecten die structureel aan het veranderen zijn. Daar hoort ook bewustwording bij: inwoners en organisaties kunnen hun omgeving zo inrichten dat ze beter voorbereid zijn op overlast door droogte, hitte of juist wateroverlast. We voeren het Water- en Riool-programma hiervoor uit. Op basis van Uitnodigingskader zonnevelden en windmolens is in 2022 een eerste maatschappelijke tender georganiseerd.
De initiatieven met de hoogste score op criteria voor onder andere landschappelijke inpassing, zijn in 2023 een traject van interactieve gebiedsontwikkeling ingegaan. Daarmee levert Brummen een bijdrage aan de regionale energiestrategie en aan onze lokale doelen voor schone opwek. We monitoren de toename van zon op dak in onze gemeente. We onderzoeken via de Omgevingsdienst Veluwe de naleving van de Wet milieubeheer (Erkende Maatregelen Lijst) die bedrijven verplicht om qua energie stappen te zetten die binnen 5 jaar worden terugverdiend. Onze warmtetransitievisie geeft richting aan een langjarige aanpak om wijk voor wijk van het aardgas af te gaan. Het meeste concrete project dat actueel loopt betreft de voorbereiding van een warmtenet in Eerbeek, in samenwerking met papierbedrijven, Veluwonen, netbeheerder Alliander en de gemeenten Apeldoorn en Rheden. Met het programma Klimaat en Duurzaamheid werken we verder aan behoud van het landschap, natuurontwikkeling, de bodem- en wateropgave, biodiversiteit, klimaatadaptatie, duurzaam 24
bouwen, een circulaire economie en emissievrije mobiliteit. Dit draagt bij aan een gezondere leefomgeving en een schonere IJsselzone. De eigen bedrijfsvoering van de gemeente organiseren we zoveel mogelijk vanuit een duurzame grondhouding, onder andere via inkoop en mobiliteit. We streven daarbij naar samenhang tussen de diverse onderwerpen waar dat kan. We renoveren slechte groenvlakken voor meer klimaatbestendigheid en werken aan de aanplant van extra bomen; we voeren het biodiversiteitsplan en het groenstructuurplan uit. Wat willen we bereiken? 1. Verbeteren van onze ecologische omgeving: natuurwaarden, biodiversiteit, bodemkwaliteit, waterbalans, landschapsontwikkeling.
Wat gaan we doen? 1a. We werken op veel manieren aan versterking van natuur en biodiversiteit. Met bovenlokale projecten streven we naar zo groot mogelijke impact. Daarmee dragen we bij aan adaptatie, kringlooplandbouw, cultuurtoerisme, leefbaarheid, etc. 1b. We ondersteunen met behulp van provinciale subsidie educatie, projecten, werkgroepen en/of initiatieven op basis van het Landschapscontract 2023-2026. 1c. Met buurgemeenten werken we samen in een ketengerichte aanpak om bio-based bouwen te stimuleren, bij voorbeeld door agrarische producten te promoten als materiaal voor het isoleren van gebouwen. 1d. We werken samen met provincie, waterschap en Natuurmonumenten aan maatregelen om water langer vast te houden voor landbouw en natuur. Daarbij zal het beheer van Natura 2000 gebied centraal staan.
Wat willen we bereiken? 2. Aanpassen van onze gebouwde omgeving richting een groene en klimaatbestendige gemeente
Wat gaan we doen? 2a. We zetten met de papierindustrie, de provincie, Veluwonen en de gemeenten Apeldoorn en Rheden in op een gebiedsgerichte aanpak voor een warmtenet in Eerbeek en omgeving. 2b. Om tot een uitvoeringsprogramma voor de warmtetransitie te komen, stellen we een warmtebronnenstrategie op die inzicht geeft welke vorm van warmte(-opwek) beschikbaar is in welke wijken. 2c. In het kader van onze woonopgave stimuleren we duurzame huizenbouw en gebiedsontwikkeling, bij voorbeeld door natuurinclusieve keuzes in ontwerp en uitvoering. 2d. In 2024 en 2025 wordt een ecologisch onderzoek uitgevoerd in de kernen Brummen en Eerbeek, op basis waarvan een Soorten Management Plan (SMP) wordt opgesteld. De meest voorkomende soorten worden geïnventariseerd.
25
Wat willen we bereiken? 3. Een transitie in onze energievoorziening: meer energiebesparing en opwek van schone energie.
Wat gaan we doen? 3a. We herijken het Uitnodigingskader zonnevelden en windmolens, dit op basis van de evaluatie die is uitgevoerd na de eerste tranche van de maatschappelijke tender en bereiden een tweede tender voor. 3b. We ontwikkelen een lokale energiestrategie om te bepalen aan welke specifieke energiedoelstellingen wij in onze gemeente werken en op welke wijze. 3c. We voeren met behulp van rijkssubsidie in de periode tot 2029 een isolatieprogramma uit, met aandacht voor de bestrijding van (dreigende) energiearmoede. 3d. We stellen een uitvoeringsprogramma voor verbetering van de luchtkwaliteit op, om invulling te geven aan het Schone Lucht Akkoord waar onze gemeente bij aangesloten is.
Wat willen we bereiken? 4. Een duurzamere organisatie wat betreft vastgoed en bedrijfsvoering.
Wat gaan we doen? 4a.
We werken aan de uitvoering van het besluit tot een zonneparking bij het gemeentehuis.
4b. We voeren het besluit uit om gemeentelijke gebouwen te verduurzamen en versneld van het aardgas af te brengen.
Wat willen we bereiken? 5. Ontwikkelingen in het bedrijfsleven en in de samenleving: toekomstbestendiger bedrijventerreinen en meer duurzaamheid bij bedrijven en maatschappelijke organisaties.
Wat gaan we doen? 5a. We werken verder aan het traject om De Hazenberg en Rhienderen Noord toekomstbestendiger te maken: op het gebied van energie en groenere omgeving. Dit doen we met behulp van de Regiodeal. 5b. We volgen in het kader van de samenwerking tussen gemeenten, provincie, regio en industrie de ontwikkelingen in de verduurzaming van productie- en bedrijfsprocessen, zoals de verkenning naar een smart energy hub.
26
Het financieel verloop van het focusgebied Klimaat en duurzaamheid Bedragen x €1.000 Exploitatie
Begroting 2024 Progr.begr. Begroting 2025 Progr.begr. Begroting 2026 Progr.begr. Begroting 2027 Progr.begr. 2024-2027 2024-2027 2024-2027 2024-2027
Focusgebied klimaat en duurzaamheid Lasten
1.549
1.519
1.121
1.103
Baten
520
473
47
19
Stortingen
75
75
75
75
Onttrekkingen
149
73
63
46
Totaal Focusgebied klimaat en duurzaamheid
-955
-1.048
-1.086
-1.113
Saldo incl. bestemmingen
-955
-1.048
-1.086
-1.113
Financiële ontwikkelingen focusgebied Klimaat en duurzaamheid Voor de komende jaren is structureel budget nodig van afgerond € 445.000 in 2024 oplopend naar ruim € 480.000 in 2027 voor maatregelen van ons klimaat- en duurzaamheidsbeleid. Komende jaren ligt de focus op het warmtenet, warmtetransitie, soorten managementplan en IJsselmarke voedselnetwerk. Naast structureel budget is incidenteel budget nodig voor incidentele projecten, kosten tenders, controles milieubeheer, POP3 projecten, burgerraad en inwonersklankbordgroepen. Deze kosten worden onttrokken uit de reserve Duurzaamheid. Jaarlijks wordt € 75.000 toegevoegd aan de reserve Duurzaamheid. Leader subsidie IJsselvallei Het college heeft besloten deel te nemen aan het opstellen van een Lokale Ontwikkelingsstrategie voor de IJsselvallei, waarvoor een Leadersubsidie beschikbaar is. De bedoeling is verder invulling te geven aan het Masterplan IJsselvallei waarin wordt gewerkt aan een drietal maatschappelijke opgaven: klimaatadaptatie, invulling geven aan kringlooplandbouw en het versterken van het cultuurtoerisme en de leefbaarheid. De deelnemende gemeenten zullen moeten meefinancieren. Voor Brummen gaat het om eenmalig € 23.113 in 2024.
Versneld van het gas af Uw raad heeft besloten een extra investeringskrediet van € 2.314.000 beschikbaar te stellen om diverse gemeentelijke onroerende zaken voor gemiddeld 94% energieneutraal te maken door het nemen van extra verduurzamende maatregelen. De lasten hiervan worden gedekt uit de besparing op energiekosten. Tijdelijke regeling CDOKE (Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid) Voor de jaren 2024 en 2025 ontvangen wij ongeveer € 425.000 per jaar. Het is de bedoeling dat de bijdragen worden ingezet voor uitvoeringskosten van ons klimaat- en energiebeleid.
27
Focusgebied Ruimte voor Eerbeek / Eerbeek Loenen 2030 Portefeuillehouder S. van de Graaf
Uitgangspunten coalitieakkoord Sinds 2018 werken de provincie Gelderland, de Industriekern Eerbeek-Loenen (IKEL) en de gemeente Brummen samen aan een toekomstbestendig Eerbeek. In het programma Eerbeek-Loenen 2030 werken we samen aan diverse projecten die effect hebben op de leefbaarheid in de kern Eerbeek, het vestigingsklimaat van het bedrijfsleven en de energietransitie. De wijk- en dorpsraden zijn hierbij actief betrokken. De provincie heeft in de afgelopen jaren een grote personele en financiële inzet georganiseerd om een aantal projecten in het programma te trekken. Ook als gemeente hebben we structureel budget in de begroting opgenomen. Uit het bestuurskrachtonderzoek blijkt dat we nog wel een ontwikkelopgave hebben. We hebben als gemeente afgesproken dat we ons de komende jaren versterken, waardoor de provincie zich in de komende jaren kan gaan terugtrekken en meer aan ons kan overlaten. Op dit moment ligt een aantal bevoegdheden binnen de projecten bij de provincie. College en raad zetten in op een intensiever overleg met elkaar, zodat de gemeente zich proactief en constructief kan opstellen in de samenwerking door onze eigen agenda te formuleren en deze in het besluitvormingsproces onder de aandacht te brengen. Het is bekend dat de belangen in Eerbeek regelmatig botsen. Eenvoudige oplossingen die iedereen tevreden stellen zijn er niet.
Of het nu gaat om veilig verkeer, wonen, de noodzaak voor de industrie om snel veel duurzamer te worden of diversificatie van de lokale werkgelegenheid: Als gemeente hebben we oog voor de verschillende belangen. De aanwezigheid van de industrie in de nabijheid van woonwijken is een gegeven. Deze industrie met alle bedrijvigheid eromheen brengt werkgelegenheid én brengt in zekere mate overlast met zich mee. Dat moet in evenwicht zijn en blijven. Daarom blijft de verbinding tussen werken en leefbaarheid onderwerp van gesprek. Naast gemeentelijke inspanningen voor verduurzaming is er een rijksopgave die door de provincie samen met de papierindustrie wordt vertaald in concrete plannen om de stikstofreductie en de CO2 uitstoot te verminderen. In het centrum van Eerbeek hebben lokale ondernemers goede stappen gezet om het heringerichte Stuijvenburchplein tot een levendig centrum te maken voor inwoners en toeristen. Er liggen in en om het centrum nog meer mogelijkheden om de aantrekkelijkheid te vergroten. Deze projecten realiseren we in afstemming met de partners binnen het programma Eerbeek-Loenen 2030.
Trends en ontwikkelingen In juni 2023 kwam het nieuws vanuit Stora Enso dat zij de locatie ‘De Hoop’ in Eerbeek willen sluiten. Vooralsnog is dit een voorgenomen sluiting. Eind 2023 geeft Stora Enso uitsluitsel. Het is nog niet duidelijk wat er met de locatie van ‘De Hoop’ gaat gebeuren, mocht er een definitieve sluiting komen. Mogelijk een voortzetting van de papierfabriek met een andere eigenaar of een andere invulling van de fabriek of terrein. Op dit moment is hier nog niks over te zeggen. Effecten van de voorgenomen sluiting op het programma Eerbeek Loenen zijn voor nu het ‘On Hold’ zetten van het provinciaal inpassingsplan voor het Logistiek Centrum Eerbeek (LCE). Papierfabriek De Hoop is een van de fabrieken die gebruik willen maken van het LCE. Door de mogelijke sluiting is nog onbekend wat de gevolgen zijn voor de opslag die er nodig is en wat de effecten zijn op mogelijk vrijkomende locaties voor opslag.