ACV gemeente Breda 2021
Tekst van het document
0I
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag
Accountantsverslag 2021
Gemeente Breda
Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 3 juni 2022
1
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Aanbiedingsbrief Gemeente Breda T.a.v. de raad en het college van burgemeester en wethouders Postbus 90156 4800 RH BREDA 3 juni 2022 Referentie: KZNXZWFHFTMK-1265773995-117 Geachte leden van de raad en het college, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze opdracht om de jaarrekening 2021 (de ‘jaarrekening’) van gemeente Breda te controleren. We hebben de controle uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan van 29 november 2021. Ons accountantsverslag gaat in op de belangrijkste bevindingen uit onze controle van uw jaarrekening en is met uw ambtelijke organisatie en wethouder financiën besproken. In dit verslag hebben we specifieke aandacht besteed aan: • De strekking van onze verklaring. • De ontwikkeling van de financiële positie. • De gerealiseerde voortgang in het verbeterplan rechtmatigheid en de focus op de ontwikkeling van de interne beheersing.
Wij bespreken de inhoud van dit verslag tijdens de vergadering met een afvaardiging van de gemeenteraad op 9 juni 2022. Heeft u in de tussentijd nog vragen, neem dan gerust contact met ons op. Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Dit document is elektronisch ondertekend door:
Anton Eelco Gerritsma []
drs. A.E. Gerritsma RA senior director
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Fascinatio Boulevard 350, 3065 WB Rotterdam, Postbus 8800, 3009 AV Rotterdam T: 088 792 00 10, F: 088 792 95 33, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
2
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze kernboodschappen In dit hoofdstuk hebben we onze kernboodschappen samengevat.
01
2I
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen
Onze conclusies
Onze kernboodschappen in één oogopslag
Ontwikkelingen 2021
Onze conclusies
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Wij hebben onze controle van de jaarrekening van gemeente Breda ver afgerond en zijn voornemens een controleverklaring met goedkeurend oordeel met betrekking tot getrouwheid en een oordeel met beperking op het aspect financiële rechtmatigheid af te geven. Het college beschikt nog niet over een interne frauderisicoanalyse waarin frauderisico’s worden geïdentificeerd en relevante interne controlemaatregelen gedefinieerd om deze frauderisico’s te mitigeren. Er zijn overigens Ontwikkelingen 2021 geen aanwijzingen van fraude onder onze aandacht gekomen.
Jaarverslag
Onze conclusies
Jaarverslag
De kwaliteit van het jaarverslag is goed, maar zeer uitgebreid. Wij zien dat de analyses zeer uitgebreid zijn en veel details bevatten. Wij adviseren om korter en bondiger te rapporteren om meer tot de kern van de ontwikkeling te komen.
Observaties jaarrekening •
Gemeente Breda
Observaties jaarrekening
Ontwikkelingen 2021
Dit rapport is opgesteld uitsluitend voor gebruik door de raad en het college van burgemeester en wethouders van gemeente Breda. Op dit rapport kan niet door derden worden gesteund aangezien derden niet op de hoogte zijn van het doel van de werkzaamheden en de resultaten onjuist kunnen interpreteren. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid, zorgplicht en/of verantwoordelijkheid jegens andere partijen dan gemeente Breda.
Ruimtelijk domein: Een tweetal nieuwe projecten in de grondexploitaties zijn geopend Klavers Jansen en Duivenstraat. Daarnaast is het terrein ‘t Zoet aangekocht Onze dat onderdeel uit maakt van het project CrossMark. samenwerking en Bevindingen Sociaal domein: De inschatting van de nog te maken vooruitblik zorglasten aan het eind van het jaar kan beter. De gemeente heeft met de uitvoering van de WBO-administratie wel goed ingespeeld op veranderingen. Wel blijft de afhankelijkheid van Onze samenwerking en vooruitblik derden voor het vaststellen van de prestatielevering van de zorg. • We hebben een constructieve samenwerking ervaren Bedrijfsvoering: Uit de 3e rapportage over de voortgang van tijdens het controleproces. het verbeterplan rechtmatigheid blijkt de focus op het • De rechtmatigheidsverantwoording wordt ingevoerd in voorkomen van nieuwe fouten en acties gericht op herstel van 2023. Op basis van de inrichting van de werkzaamheden geconstateerde fouten. In de komende periode ligt de van concerncontrol en de proefverantwoording in 2021 is aandacht op de uitwerking van het controlframework en de de gemeente klaar voor de invoering van de structurele borging van zichtbare interne beheersmaatregelen rechtmatigheidsverantwoording.
•
•
Financiële positie gemeente Breda is solide. In de komende jaren zit de uitdaging in het vinden van de balans tussen de opgaven en ambities aan de ene kant en een ambtelijk sterke en moderne organisatie om deze te realiseren. Schattingen van het college zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Geen onrechtmatigheden geconstateerd in relatie tot Covid-19.
Bevindingen •
• •
Voor in totaal €12,0 miljoen hebben wij geconstateerd dat niet aan de Europese aanbestedingsregels is voldaan. In het sociaal domein is in totaal voor €11,1 miljoen aan onzekerheden geconstateerd. Geen sprake van onrechtmatigheden in het kader van begrotingsrechtmatigheid.
3
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze conclusies In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over ons oordeel bij de jaarrekening. Hierin lichten we de geconstateerde fouten en onzekerheden voor de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid toe.
02
3I
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies
Ontwikkelingen 2021
Ons oordeel bij uw jaarstukken 2021 is goedkeurend voor getrouwheid en een oordeel met beperking inzake de rechtmatigheid
Jaarverslag
Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld
Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2021 van gemeente Breda afgerond. Wij zijn voornemens een controleverklaring met goedkeurend oordeel met betrekking tot getrouwheid en een oordeel met beperking op het aspect financiële rechtmatigheid af te geven onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad. Fouten en onzekerheden geconstateerd in relatie tot getrouwheid In totaliteit hebben we twee controleverschillen geconstateerd in relatie tot getrouwheid, deze zijn gecorrigeerd. De overzichten van de niet-gecorrigeerde fouten en onzekerheden inzake getrouwheid worden hier getoond. De totale rechtmatigheidsfout is €12,5 miljoen
informatie die op grond van het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) moet worden verstrekt.
Getrouwheid Oordeel: 30.000 20.000 10.000 -
Het totaal van de rechtmatigheidsfouten en -onzekerheden komt neer op respectievelijk €12,5 miljoen en €12,0 miljoen (2020: €14,1 miljoen en €17,4 miljoen). Afwijkingen van rechtmatigheidscriteria zijn veelal niet te corrigeren. Het detailoverzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid wordt hier getoond.
Oordeel:
Overige informatie in uw jaarverslag is consistent met uw jaarrekening
20.000
Als accountants zijn wij ervoor verantwoordelijk dat wij in onze controleverklaring verslag uitbrengen over de overige informatie die in het jaarverslag is opgenomen. De overige informatie omvat uw jaarverslag, programmaverslag, de paragrafen en de bijlagen. Wij hebben geen materiële inconsistenties, materiële onjuistheden en/of omissies opgemerkt in de
Goedkeurend
Fouten
Onzekerheden
Rechtmatigheid Beperking
30.000
10.000 -
Fouten
= absoluut bedrag fouten of onzekerheden x €1.000
Onzekerheden = door u vastgestelde
goedkeuringstolerantie x €1.000
3II
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Overzicht van ongecorrigeerde fouten en onzekerheden inzake getrouwheid
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffende de ongecorrigeerde fouten en onzekerheden in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €300.000. De onzekerheden zijn niet gecorrigeerd in de jaarrekening, omdat deze ontstaan doordat onvoldoende controle-informatie beschikbaar is. Zij kunnen dus niet gecorrigeerd worden. Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Fouten (x €1 miljoen)
Onzekerheden (x €1 miljoen)
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Onzekerheden prestatielevering Jeugd
Lasten Jeugd
€4,3
2
Onzekerheden prestatielevering WMO
Lasten WMO
€3,9
3
Onzekerheden prestatielevering PGB’s
Lasten PGB’s
€2,9
4
Onjuiste inschatting PGB last 2021
Lasten PGB’s
€0,5 Totaal
€0,5
€11,1
3III
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Overzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffende de geconstateerde fouten en onzekerheden in relatie tot rechtmatigheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €300.000. Afwijkingen in relatie tot rechtmatigheid zijn niet te corrigeren. Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Fouten (x €1 miljoen)
Onzekerheden (x €1 miljoen)
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Totaal fouten en onzekerheden van sheet getrouwheid
Lasten sociaal domein
€0,5
2
Niet voldoen aan Europese aanbestedingsregels
Inkopen
€12,0
3
Ontbrekende onderbouwing BUIG dossiers
Sociale uitkeringen
€11,1
€0,9 Totaal
€12,5
€12,0
4
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Ontwikkelingen 2021
Ruimtelijk domein
In dit hoofdstuk beschrijven we relevante ontwikkelingen voor het ruimtelijke domein, het sociaal domein en het domein bedrijfsvoering.
Sociaal domein Overige domeinen Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
03
5
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ruimtelijk domein Risico’s en verwachte resultaten van de projecten ruimtelijk domein zijn afgenomen
Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige domeinen Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Inzicht in realisatie belangrijke projecten De grondexploitatieprojecten van de gemeente Breda komen terug in het programma Ondernemend Breda voor de 'grondexploitaties werken' en de 'grondexploitaties Cross Mark/grote projecten'. In het programma Duurzaam wonen in Breda komt de ‘grondexploitatie gericht op wonen’ terug. In de jaarrekening 2021 is een resultaat verantwoord van €4,4 miljoen positief, hiervan was €2,2 miljoen al in de begroting verwerkt. De oorzaak is met name de tussentijdse winstneming en per saldo een vrijval uit de verliesvoorziening. In 2021 zijn twee nieuwe grondexploitaties geopend. Het gaat hierbij om Klavers Jansen en Druivenstraat en één project is afgesloten in 2021. Wij begrijpen dat er meer projecten op korte termijn gaan volgen om de portefeuille van projecten aan te vullen (in 2022 zijn al drie nieuwe exploitaties geopend). Daar waar in de afgelopen jaren het grootse deel van de grondexploitaties zich in de eindfase bevonden, komt de samenstelling van de portefeuille met de nieuwe projecten weer meer in balans. Zowel Klavers Jansen als Druivenstraat hebben een negatief planresultaat, met respectievelijk -/- €1,1 miljoen en -/- €0,2 miljoen. Hiervoor is in de jaarrekening 2021 een dotatie gedaan aan de verliesvoorziening.
steeds meer projecten zich in de eindfase bevinden, waardoor bepaalde risico’s niet langer van toepassing zullen zijn. De verliesvoorziening op de grondexploitaties is met €2,3 miljoen afgenomen ten opzichte van 2020 naar €18,5 miljoen. Belangrijkste mutaties zijn: •
de positieve bijstelling van het plan Bouverijen met €3,5 miljoen, door hogere opbrengsten en de toepassing van de meerwaarderegeling. Op basis van de meerwaarde regeling worden de grondverkopen voor de gemeente verhoogd op basis van de stijgende verkoopprijzen van de woningen door de projectontwikkelaar.
•
een negatieve bijstelling door het openen van de nieuwe grondexploitatie Klavers Jansen met een verwacht negatief resultaat van €1,1 miljoen. 25
Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties 2020
2021
20 15 10 5
Actualisatie risico’s en verliesvoorziening De gecalculeerde risico’s ten aanzien van de grondexploitaties in de paragraaf weerstandsvermogen zijn afgenomen in 2021. Dit is inherent aan het feit dat
0
Prognose resultaat
Figuur 1 Risicoprofiel grondexploitaties
Risico's
Verliesvoorziening
5I
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Ruimtelijk domein
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige domeinen Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Strategische grondpositie toegenomen met aankoop ‘t Zoet
Ontwikkelingen leiden tot mogelijk nieuwe risico’s
In 2021 heeft de gemeente Breda samen met de provincie Noord-Brabant het terrein ‘t Zoet aangekocht voor €21,9 miljoen. Deze koopprijs moet volgens de notariële akte uiterlijk per 30 juni 2030 zijn voldaan. Daarom is een langlopende schuld van €10,9 miljoen opgenomen. De marktwaarde van de grond is echter lager ingeschat. De verplichting tot koop was al voor 2021 aangegaan en daarom was ultimo 2020 een voorziening opgenomen van €8,8 miljoen. Op basis van de strategische ontwikkeling van het gebied heeft de gemeente Breda gezamenlijk met de provincie Noord-Brabant besloten het gebied aan te kopen.
Nieuwe projecten zullen in de huidige tijd mogelijk ook voor nieuwe risico’s zorgen. Diverse ontwikkelingen in Nederland zoals de woningschaarste, maar ook de situatie in Oekraïne zorgen voor een tekort aan grondstoffen en stijgende prijzen. Wij verwachten dat deze ontwikkelingen tot uitdrukking komen in toekomstige risicoschetsen van de organisatie.
De voorraad strategische grond is per saldo met €2,2 miljoen toegenomen. De aanschafwaarde voor gemeente Breda was €11 miljoen, waaraan de voorziening van €8,8 miljoen is gekoppeld. Resultante is de eerder genoemde boekwaarde van €2,2 miljoen. De voorziening is gevormd om de marktwaarde van de gronden te benaderen. Het ‘t Zoet is onderdeel van het project CrossMark dat is aangemerkt als één van de 14 landelijke gebiedsontwikkelingen in het kader van de Nationale omgevingsvisie.
De parameters voor de grondexploitaties zijn realistisch ingeschat De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van financieel-economisch inzicht. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. De gemeente Breda hanteert voor het bepalen van de diverse parameters voor de kosten- en opbrengstenstijgingen de jaarlijkse publicatie ‘Outlook Grondexploitaties’ van bureau Metafoor. Hierbij gaat de gemeente uit van de gemiddelde cijfers voor de 'top-gebieden' en de 'midden-categorie'. Wij achten de inschatting van het college voor de parameters van Breda realistisch.
6
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Sociaal domein Gemeente Breda voert de WBO-administratie en heeft aandacht voor het afsluitproces Wmo en Jeugdhulp
Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige domeinen Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Het sociaal domein kent een stevige opgave. Sinds 2015 is er sprake van een stijging van het aantal inwoners dat gebruik maakt van maatwerkvoorzieningen (Jeugd en Wmo) en daarmee stijgende lasten. De gemeente Breda werkt samen in WBO-verband ten behoeve van de uitvoering van de jeugdzorg. Per 1 januari 2021 is de WBO en daarmee de gemeente Breda als uitvoerder verantwoordelijk voor het voeren van de administratie. Voorheen werd deze uitgevoerd door Zorg-Lokaal. De inschattingen rondom de te betalen kosten verbeteren De organisatie werkt aan het verbeteren van de inschattingen van de af te rekenen zorglasten in de jaarrekening. In 2021 is het administratieve proces van afstemmingen en beoordeling van de productieverantwoordingen en defnitieve vaststelling versneld om een betrouwbare schatting per jaareinde op te kunnen nemen. Buiten het controleverschil rondom de PGB’s zijn in de schattingen voor de verwerking van de lasten geen verschillen naar voren gekomen.
Onzekerheid door ontbreken documentatie dossiers participatiewet Zoals ook gerapporteerd in 2020 bestaat er een onzekerheid in de lasten van de participatiewet door het ontbreken van uitkeringsdossiers. Op basis van onderzoek van concerncontrol blijft deze onzekerheid voor €900.000 in 2021 van toepassing. Op basis van de toetsing van de uitkeringsdossiers zijn geen nieuwe fouten of onzekerheden naar voren gekomen met betrekking tot onvolledige dossiers. In 2021 zijn door de keten participatie-acties opgezet om het archiveringsproces opnieuw in te richten en te digitaliseren. Wij adviseren tevens acties in te richten om de onvolledige dossiers aan te vullen.
Realisatie 2021 (x €1.000)
Realisatie 2020 (x €1.000)
Jeugdzorg ZIN
37.670
35.861
Jeugdzorg PGB
537
911
Wmo ZIN
56.011
60.439
Wmo PGB
2.980
5.411
Totaal
97.198
102.622
Sociaal Domein
Tabel 1: Sociaal Domein
6I
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Sociaal domein Vaststellen prestatielevering afhankelijk van rapportages zorgaanbieders
Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige domeinen Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Prestatielevering van Jeugdzorg in de WBO-samenwerking
Prestatielevering PGB niet vastgesteld
De afdeling concerncontrol en team WBO hebben een plan van aanpak opgesteld om de prestatielevering van de jeugdzorg vast te stellen. Op basis van de werkzaamheden is een totaal van €4,8 miljoen aan onzekerheden in de prestatielevering geconstateerd. De werkzaamheden voor het vaststellen van de prestatielevering betreffen het beoordelen van productieverantwoordingen en de controleverklaringen, kwaliteitsonderzoeken bij zorgaanbieders en het beoordelen van de gedeclareerde bedragen ten opzichte van de productieverantwoordingen.
Aan alle cliënten die een PGB ontvangen, verstrekt de gemeente een beschikking. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) verzorgt het administratieproces en legt daarvoor verantwoording af, maar controleert niet of de prestatie is geleverd voor gedeclareerde zorgkosten. De gemeente Breda heeft hiervoor geen aanvullende werkzaamheden uitgevoerd. Voor 2021 geldt hierdoor dat de totale last uit hoofde van pgb’s als ‘onzeker’ wordt aangemerkt.
Prestatielevering Zorg in Natura zichtbaar maken in de reguliere processen Voor het vaststellen van de prestatielevering van de zorg in natura betreffende de Wmo steunt de gemeente Breda op de productieverantwoordingen inclusief controleverklaring. Dit zorgt voor een onzekerheid van €6,3 miljoen. Wij adviseren de zichtbare interne beheersingsmaatregelen in lijn te brengen met de SDO-notitie van de NBA. Denk hierbij aan standaardagenda’s en templates voor de vastlegging van gesprekken met de zorginstellingen en de cliënten. Wij adviseren hierbij een haalbare planning uit te werken om de prestatielevering in het primaire proces (eerste en tweede lijn) zichtbaar te maken.
Uit de analyse van de inschatting van de opgenomen PGB last 2021 ten opzichte van de verklaring van de SVB blijkt dat de totale PGB last €500.0000 te hoog is opgenomen in de jaarrekening. Dit is meegenomen als fout in de controle.
Getrouwheid
2021 (x €1.000)
2020 (x €1.000)
Fout
Fout
Onzeker
Jeugdzorg ZIN
4.300
Wmo ZIN
3.900
2.978 6.322
Jeugdzorg en Wmo PGB
500
2.900
Totaal
500
11.100
Tabel 2: Overzicht van fouten en onzekerheden sociaal domein
487
Onzeker
487
6.428
15.728
7
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overige domeinen Toelichting specifieke dossiers
Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige domeinen Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Achterstallig onderhoud van €3,2 miljoen is voorzien In de voorziening achterstallig onderhoud is een toevoeging van €3,2 miljoen verwerkt. Op basis van de actualisatie was het noodzakelijk een dotatie te doen, omdat sprake is van onveilige situaties die moeten worden opgelost. Op basis van de ontvangen documentatie en planvorming kunnen wij instemmen met de dotatie aan de voorziening. In de paragraaf weerstandsvermogen is tevens een risico van €1,8 miljoen opgenomen. Dit risico ziet toe op de mogelijkheid dat de achterstanden in de toekomst tot achterstalligheid en kapitaalvernietiging gaat leiden. Gezien de onzekere factoren in het plannen van onderhoud van wegen kunnen wij met deze uitsplitsing instemmen. Observaties waardering debiteuren Uit de beoordeling van de voorziening inzake dubieuze debiteuren sociale zaken blijkt dat de nominatieve staat niet eenduidig aan te sluiten is met het model en dat het model een hoge mate van subjectiviteit bevat en niet wordt getoetst op basis van objectieve criteria. Acties worden uitgevoerd op basis van signalen van individuele vorderingen, maar niet systematisch. Het risico is dat openstaande vorderingen niet juist en volledig in de balans zijn opgenomen en het invorderingsbeleid niet efficiënt is ingericht. Op basis van onze werkzaamheden achten wij de voorziening prudent, maar blijft deze binnen een aanvaardbare bandbreedte.
Wij adviseren echter om de onderbouwing van de voorziening te verbeteren door zichtbaar aan te sluiten op de brondocumenten en de gehanteerde uitgangspunten te objectiveren.
Beheersing inkomende subsidies en SiSa-regelingen verdient verdere aandacht In de afgelopen jaren is de omvang van de via de SiSa methodiek te verantwoorden regelingen sterk toegenomen. Zoals opgenomen in de interne managementletter van concerncontrol vormt de beheersing van het aantal regelingen en het voldoen aan de voorwaarden daarvan een aandachtspunt. Wij zien dit in de jaarrekeningcontrole terug in de tijdigheid en kwaliteit van de specifieke dossiers en de benodigde herstelacties door concerncontrol. Een specifiek voorbeeld (ESF) hebben wij onderstaand opgenomen. Het is belangrijk om, gezien de toename en complexiteit van de regelingen, bewust te zijn van de voorwaarden die de gemeente Breda moet naleven om financieel rechtmatig te handelen en het recht op de subsidiegelden te behouden. Het voorstel uit de interne managementletter om de inkomende gelden centraal te organiseren is hierbij een goed startpunt. Financiële realisatie ESF Arbeidsmarktregio Breda De gemeente Breda heeft een ESF-subsidiebeschikking ontvangen inzake de arbeidsmarktregio Breda van €4 miljoen. De looptijd van deze subsidie is tot en met juni 2022. Het is echter voor de gemeente Breda niet mogelijk een betrouwbare inschatting van de realisatie ultimo 2021 op te stellen, omdat geen betrouwbaar inzicht in de inzet van de subsidiemiddelen kan worden opgesteld.
Daarom is er geen subsidie-opbrengst aan 2021 toegerekend. (zie volgende pagina)
7I
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overige domeinen Toelichting specifieke dossiers
Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige domeinen
Wij adviseren om bij meerjarige subsidies de voortgang te meten en per jaarschijf de realisatie in kaart te brengen. Dit om de baten juist en volledig weer te kunnen geven en aan de andere kant het risico op niet voldoen aan de voorwaarden te bewaken. De voortgang van het project is opgenomen bij de niet uit de balans blijkende rechten en verplichtingen.
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Mogelijke onduidelijkheid in interpretatie uitgaande subsidies €1,1 miljoen In de toepassing van de Algemene Subsidieverordening (ASV) bestaat onduidelijkheid over de uitleg en toepassing van de regelgeving bij reservevorming en reserveposities bij het verstrekken van subsidies. In 2021 is voor twee subsidies een beschikking afgegeven op basis van de ASV met een bedrag van in totaal €1,1 miljoen aan instelingen waar reservevorming een issue is. Omdat de subsidies in het voorjaar 2022 definitief worden vastgesteld adviseren wij het college een duidelijke motivatie te geven over de gekozen interpretatie van de genoemde onduidelijkheid, zodat de vaststelling van de subsidies als rechtmatig kan worden gekenmerkt. Overigens is verhelpen van deze onduidelijkheid tevens onderdeel van het verbeterplan rechtmatigheid. Hierbij wordt gewerkt aan een nieuwe inrichting van de ASV (medio 2022), van de afwikkeling en vaststelling van subsidiedossiers en een nieuwe inrichting van het subsidieproces met nadrukkelijke aandacht voor de interne beheersing.
Realisatie investeringskredieten blijft achter bij de begroting In het totaal is in 2021 27% van de investeringskredieten gerealiseerd (€60,7 miljoen van de €222 miljoen). Waaruit enkele investeringskredieten meerdere jaren betreffen. Bij de jaarrekening wordt de kredietbeheerders/projectleiders gevraagd hoe de restantkredieten gerealiseerd gaan worden en wordt de begroting geactualiseerd. In relatie met de ambitieuze planning, uitdagingen in de ambtelijke organisatie en tekorten in materialen adviseren wij actief te sturen op de begroting versus realisatie van kredieten en bij meerjarige investeringskredieten de begrote realisatie per jaar zichtbaar te maken. Toelichting incidentele baten en lasten Het uitgangspunt is dat de gemeente taken structureel uitvoert en daarvoor structurele lasten raamt in de begroting die reëel zijn en in evenwicht met de structurele baten. De gemeente identificeert afwijkingen ten opzichte van de begroting als incidenteel, tenzij deze langer dan drie jaar aanhouden. Hierbij wordt een drempelwaarde van €100.000 gehanteerd om de verschillen te verklaren. Wij adviseren u de relatief lage drempelwaarde, de diepgang van de toelichting en de toegevoegde waarde te heroverwegen. Landelijk speelt er een discussie omtrent de begripsvorming en uitwerking van de incidentele baten en lasten, waarbij vooral naar de aard van de posten wordt gekeken.
Wij adviseren om de uitkomsten van de discussie te betrekken op de situatie van de gemeente Breda en hierop, waar nodig, in te spelen.
7II
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Overige domeinen Versterking bedrijfsvoering op basis van de in het verbeterplan benoemde prioriteitsprocessen
Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige domeinen Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Update ten aanzien van tekortkomingen in de interne beheersing In onze rapportage interim-bevindingen 2021 hebben wij ons beeld gegeven van de interne beheersing van de gemeente Breda. In aanvulling daarop hebben we recent opgemerkt dat de interne beheersing rondom misbruik en oneigenlijk gebruik in het Tozo-proces niet in alle gevallen zichtbaar was gedocumenteerd. Op basis van aanvullende werkzaamheden en andere (reguliere) checks is de rechtmatigheid van de uitkeringen in voldoende mate geborgd. Voor meer details zie de bijlage. Naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole hebben wij geen andere belangrijke aandachtspunten in de interne beheersing geconstateerd. Voor zover wij bevindingen hebben in de controle met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van uw geautomatiseerde gegevensverwerking, melden wij die. Wij hebben er geen specifiek onderzoek naar gedaan. Bij onze controle is in dit opzicht niets naar voren gekomen. In de rapportage interim-bevindingen hebben wij onze scope en werkzaamheden rondom de geautomatiseerde gegevensverwerking uiteengezet. Werken aan de verankering beheersmaatregelen in de eerste en tweede lijn Zoals gerapporteerd in de rapportage interim-bevindingen werkt de organisatie aan de verbetering van de effectiviteit van de interne beheersing in de primaire processen.
Op basis van het verbeterplan rechtmatigheid zijn de processen inkopen & aanbesteden, subsidies en inhuur als prioriteit aangemerkt. In de beschreven opzet van de processen zien wij hierin ontwikkeling.
De voortgang is echter nog niet zover dat het bestaan en de werking van deze beheersmaatregelen kan worden vastgesteld, bijvoorbeeld bij inkopen & aanbesteden met de implementatie van ProActis. Concerncontrol heeft de auditwerkzaamheden in de 3e lijn grotendeels conform planning uitgevoerd. We zien hierbij dat concerncontrol functioneert als slot op de deur en op basis van de werkzaamheden veel zaken signaleert van de stappen die in de 1e en 2e lijn opgepakt dienen te worden. In de analyse van de interne beheersing in onze interim-rapportage hebben wij geen onderscheid gemaakt naar 1e en 2e lijn, omdat de theoretische scheiding tussen deze lijnen in de Bredase praktijk niet altijd te identificeren is. Wij adviseren echter om bij de herinrichting van de processen volgens het verbeterplan de verschillende rollen wel te onderscheiden, omdat dit helpt in het zichtbaar maken van de verantwoordelijkheden. Het college werkt aan de versterking van de interne beheersing op basis van het verbeterplan rechtmatigheid Zoals in de rapportage interim-bevindingen opgenomen werkt het college samen met de ambtelijke organisatie aan de versterking van de interne beheersing op basis van het verbeterplan rechtmatigheid. Op 8 april 2022 hebben wij onze reflectie op de tweede voortgangsrapportage met de griffie gedeeld.
Op basis van de 3e voortgangsrapportage rechtmatigheid blijkt de focus op het voorkomen van nieuwe fouten en acties gericht op herstel van geconstateerde fouten. In de komende periode ligt de aandacht op de uitwerking van het controlframework en de structurele borging van zichtbare interne beheersmaatregelen. Wij zullen onze reflecties apart aan u rapporteren.
8
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarverslag
Jaarverslag
In dit hoofdstuk beschrijven we wat ons is opgevallen in relatie tot de informatiewaarde van het jaarverslag. Daarnaast beschrijven we onze visie op de financiële positie.
Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
04
9
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Financiële positie
Onze conclusies
De kerngetallen laten een stabiel beeld zien
Ontwikkelingen 2021
Wij hebben uw financiële positie aan de hand van zes kengetallen onder elkaar gezet. In de financiële positie van de gemeente Breda valt op dat de solvabiliteit lager is dan gemiddeld. De solvabiliteit laat de verhouding tussen eigen en vreemd vermogen zien, waarbij het vreemd vermogen van de gemeente Breda zich kenmerkt door een relatief grote doorgeleende leningportefeuille. In de doorkijk van de meerjarenbegroting wordt voor 2022 een solvabiliteit van 14% en groei naar 17% in 2025 gerapporteerd, hetgeen overigens lager lijkt dan de realisatie (zie tabel hiernaast). In de begroting 2022 wordt hier geen toelichting op gegeven; daar is opgenomen dat het college zich bewust is van de lagere solvabiliteit dan gemiddeld.
Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
heeft het college een overzicht opgenomen van de belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de begroting. De belangrijkste oorzaken zijn lagere instroom van bijstandsgerechtigden dan begroot, hogere incidentele Rijksbijdragen, positieve resultaten van de grondexploitaties en baten uit de bouwleges. Het resultaat kent grotendeels een incidenteel karakter. In de komende jaren zit de uitdaging in het vinden van de balans tussen de opgaven en ambities aan de ene kant en een ambtelijk sterke en moderne organisatie om deze te realiseren. Dit uit zich naast de incidentele resultaten in de realisatie van de investeringskredieten.
De omvang van de boekwaarde grondexploitaties in verhouding tot het balanstotaal is lager dan het landelijk gemiddelde. Dit is te verklaren doordat een aantal grote projecten in de eindfase is en een aantal nieuwe grote projecten in de opstartfase. Hierbij adviseren wij in de doorkijk van de financiële kengetallen de ontwikkeling van de benodigde financiering voor nieuwe projecten in verhouding tot de treasuryfunctie te bewaken.
Kengetallen
De structurele exploitatieruimte is in 2021 0,34%; dit houdt in dat de structurele lasten worden gedekt door structurele baten. Voor 2022 wordt een structureel tekort verwacht van -0,2%; vanaf 2023 wordt een sluitende structurele begroting gepresenteerd. In de management samenvatting is een duidelijke analyse opgenomen over de duiding en ontwikkeling van de kengetallen voor gemeente Breda. De financiële positie van gemeente Breda is voldoende stabiel Het resultaat voor mutaties reserves is €6,6 miljoen positief (begroot na wijzigingen €16,8 miljoen negatief). In het financieel overzicht per programma
Gemeente Breda
Landelijk**
2021
2020
2021*
2020
Solvabiliteit
19%
18%
31%
35%
Grondexploitaties
4%
5%
9%
9%
Structurele exploitatieruimte
0,34%
-0,97%
1%
2%
Nettoschuldquote
61%
62%
73%
49%
Nettoschuldquote gecorrigeerd
41%
40%
67%
42%
Belastingcapaciteit
98%
99%
105%
103%
Weerbaarheid
Wendbaarheid
* op basis van de begroting 2021 ** Bron: https://findo.nl/jive Tabel 3: Kengetallen financiële positie
9I
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het weerstandsvermogen is ruim voldoende om geïdentificeerde risico’s op te vangen
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Het weerstandsvermogen betreft de verhouding tussen de geïdentificeerde risico’s en de capaciteit om de risico’s op te vangen vanuit de reserve positie en onbenutte belastingcapaciteit. Om de geïdentificeerde risico’s te kwantificeren voert de gemeente Breda een risicosimulatie (Monte-Carlo-analyse) uit. Voor 2021 zijn de risico’s gekwantificeerd op €53,3 miljoen, in 2020 was dit €67 miljoen en bij de begroting 2020 was de inschatting €54,6 miljoen.
Ontwikkeling van het weerstandsvermogen
€ 94.100
2021 € 53.300
De afname van de geïdentificeerde risico’s komt op hoofdlijnen naar voren door een afname van het risicoprofiel in de grondexploitaties, afname in het sociaal domein door structurele financiering door de landelijke overheid. Als nieuw risico is de achterstand in verhardingen opgenomen voor €1,8 miljoen, dit naast de toevoeging aan de voorziening van €3,2 miljoen voor het opvangen van het risico dat achterstanden tot achterstalligheid en gevaarlijke situaties gaan leiden. In de paragraaf weerstandsvermogen is duidelijk het beleid uitgewerkt hoe de risico-inventarisatie wordt uitgevoerd en welk deel van het vermogen benodigd is om risico’s op te vangen. Door het uitvoeren van de risicosimulatie wordt een risico zo goed mogelijk theoretisch gekwantificeerd. De verhouding tussen de gekwantificeerde risico’s en het benodigde weerstandsvermogen is ultimo 2021 ruim voldoende (1,77, 2020: 1,39). Wij adviseren om voor de gewenste verhouding in gesprek te gaan met de raad.
€ 93.400
2020 € 67.000
€ 75.601
2019 € 72.600
Weerstandscapaciteit (x €1.000) Figuur 2 Onwikkeling weerstandsvermogen
Risico's (x €1.000)
9II
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het resultaat van gemeente Breda laat zich in dit tijdperk lastig voorspellen
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De figuur hiernaast laat het verschil tussen het begrote en gerealiseerde saldo van baten en lasten van de programma’s zien van 2019 tot en met 2021 (het resultaat voor toevoegingen en onttrekkingen uit reserves). Er is een trend te zien waaruit blijkt dat de begroting na wijziging consistent een voorzichtig beeld geeft, waarbij het verschil in 2021 het grootste is. In de begroting na wijzigingen werd nog rekening gehouden met een negatief resultaat van €16,8 miljoen waar uiteindelijk een positief resultaat van €5,9 miljoen is gerealiseerd, €22,7 miljoen zoals weergegeven in de figuur. Uit de analyse van het resultaat blijkt dat 2021 een bijzonder jaar was en het resultaat is beïnvloed door incidentele voordelen en aan de andere kant een nadeel op het sociaal domein. Het gerealiseerde resultaat na mutaties reserves is €15,9 miljoen positief. Het college heeft vervolgens aan de raad voor €12,7 miljoen aan voorstellen voor bestemming gedaan, in belangrijke mate voor het inzetten van incidentele niet geoormerkte middelen.
Voorspellend vermogen € 25.000
€ 20.000
€ 15.000
€ 10.000
€ 5.000
€0 Aanbeveling ter verdere verbetering We adviseren het college om kritisch te kijken naar het voorspellend vermogen. Daarnaast geven we ter overweging de bijgestelde verwachtingen rondom de ruimtelijke projecten meer dan één keer per jaar te verwerken in de (begrotings)cijfers, zodat de resultaten financieel kunnen worden bijgesteld.
2019
2020
2021
verschil werkelijk/begroot saldo baten en lasten (in €1.000) Figuur 3 Voorspellend vermogen
10
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Observaties jaarverslag De kwaliteit van uw jaarverslag is goed
Ontwikkelingen 2021 Jaarrekening en jaarverslag zijn verenigbaar
Jaarverslag Financiële positie
Wij hebben vastgesteld, op grond van de verkregen informatie in onze controle, dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn.
Jaarrekening en jaarverslag zijn verenigbaar
Observaties jaarverslag
Jaarverslag voldoet aan eisen BBV In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag voldoet aan het BBV.
Jaarrekening
Bijlagen
Jaarverslag voldoet aan eisen BBV
Onze samenwerking
Kwaliteit paragrafen
Vooruitblik
Kwaliteit paragrafen Wij hebben vastgesteld dat alle verplichte informatie in de paragrafen is opgenomen. Daarnaast hebben wij de informatiewaarde van de paragrafen beoordeeld. Deze geven veel informatie over de realisatie ten opzichte van de uitgangspunten van het beleid.
Informatiewaarde is goed maar zeer uitgebreid Informatiewaarde is goed
Ons oordeel is gebaseerd op de leesbaarheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses. Wij zijn van mening dat het jaarverslag de raad de gewenste informatie verschaft per beleidsterrein. Hierin zien wij dat de analyses zeer uitgebreid zijn en veel onderwerpen in detail worden toegelicht. Wij adviseren om korter en bondiger te rapporteren om meer tot de kern van de ontwikkeling te komen.
11
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021
Jaarrekening
Jaarverslag
In dit hoofdstuk geven we een beschrijving voor de verrichte werkzaamheden met betrekking tot de verhoogde risico’s, rechtmatigheid en schattingen. Ten slotte staan we stil bij fraude en het niet naleven van wet- en regelgeving.
Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Onze controleverklaring Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
05
12
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening
Verhoogde risico’s Bij de uitvoering van de werkzaamheden ten aanzien van de verhoogde risico’s hebben we vastgesteld dat niet is voldaan aan de Europese aanbestedingsregels. In onderstaande tabel geven wij een samenvatting van de uitkomsten van verrichte werkzaamheden met betrekking tot de risico’s die wij in ons controleplan inherent op significante of verhoogd hadden ingeschat. Ten opzichte van ons controleplan hebben wij geen nieuwe risico’s geïdentificeerd. Ten opzichte van ons controleplan hebben wij geencontrolewerkzaamheden nieuwe risico’s geïdentificeerd ten opzichte van het controleplan. Inherent Risico Uitkomst
Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Onze controleverklaring Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management
Het doorbreken van beheersingsmaatregelen door het management is op basis van de controlestandaarden altijd een significant risico. Interne beheersingsmaatregelen, ongeacht hoe goed in opzet en bestaan, kunnen risico's van materiële onjuistheden in de jaarrekeningen slechts beperken, en niet volledig afdekken, wegens de inherente beperkingen van interne beheersingsmaatregelen. We hebben een data-analyse uitgevoerd op (handmatige) boekingen 2021 voor de gemeente Breda. We hebben uit hoofde van deze test geen ongebruikelijke transacties geconstateerd.
Het frauderisico in deze opbrengststroom is dat over het algemeen geldt dat men uit wil komen op de begroting. Frauderisico in de inkomende Begrotingsoverschrijdingen wil men dan zoveel mogelijk vermijden. Wij hebben werkzaamheden verricht op de subsidies (juiste afgrenzing en voldoen afgrenzing van inkomende subsidies waarbij wij de ontvangen subsidies in het boekjaar 2022 hebben gecontroleerd. aan voorwaarden) Uit onze werkzaamheden zijn geen bijzonderheden naar voren gekomen. Aanbestedingen voldoen niet aan EU-aanbestedingsrichtlijnen
De aanbestedingsrichtlijnen zijn complex. De omvang van de onrechtmatige aanbestedingen is toegenomen. De toelichting van de fouten inzake de Europese aanbestedingen is opgenomen in de paragraaf rechtmatigheid.
12I
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Verhoogde risico’s
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's
Risico
Waardering van de grondexploitaties is onjuist
Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19
Dit risico rondom mogelijke gunning aan bevriende partijen is doorgaans bij gemeenten een verhoogd risico. Dit komt omdat gemeenten zaken doen met een veelvoud aan leveranciers met ook nog een grote diversiteit in inkoop van goederen en diensten. Bij onze controlewerkzaamheden hebben we gecontroleerd of voldoende functiescheiding is gehanteerd bij aanbestedingstrajecten en bij het aangaan van contracten. We hebben bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden geen bevindingen geconstateerd.
Grondverkopen: het risico van niet-zakelijke transacties bij grondverkopen
Dit risico rondom mogelijke niet-zakelijke transacties bij grondverkopen is doorgaans bij gemeenten met een relatief grote projectportefeuille een verhoogd risico. Dit komt omdat er doorgaans veel grondverkopen plaatsvinden. Bij onze controlewerkzaamheden hebben we gecontroleerd of bij grondverkopen een marktconforme prijs is ontvangen en daarbij de bandbreedtes zijn gehanteerd die de raad heeft meegegeven in de grondprijzennota. We hebben bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden geen bijzonderheden geconstateerd.
Onze controleverklaring
Onze samenwerking Bijlagen
Het risico van waardering van de grondexploitaties is doorgaans bij gemeenten een verhoogd risico. Dit komt omdat er veel schattingsposten zijn gemoeid bij deze balanspost. Behalve de parameters (kostenstijging, opbrengstenstijging, etcetera) is de waardering gebaseerd op een raming van nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten. We hebben controlewerkzaamheden uitgevoerd op de waardering en we hebben uit hoofde van deze test geen bijzonderheden geconstateerd.
Gunning van (Europese) aanbestedingen aan bevriende partijen
Fraude en wet- & regelgeving
Vooruitblik
Uitkomst controlewerkzaamheden
13
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid De onrechtmatigheid Europese aanbestedingen blijft in lijn met in 2020 (2021: €12,0 miljoen, 2020: €12,9 miljoen)
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Onze controleverklaring Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Bij de jaarrekening 2020 hebben wij een oordeel met beperking afgegeven inzake de rechtmatigheid van de Europese aanbestedingen. De organisatie is op basis van de geconstateerde fouten (inclusief de geëxtrapoleerde fout) en het verbeterplan rechtmatigheid aan de slag gegaan om de oorzaken van de fouten te achterhalen en voor 2021 onderzoek te doen naar mogelijke overige fouten. Uit deze werkzaamheden en analyse is naar voren gekomen dat ten aanzien van de geconstateerde fouten in 2020 verschillende contracten zijn stopgezet in 2021 en nieuwe aanbestedingsprocedures zijn uitgezet. Aan de andere kant zijn ook fouten naar voren gekomen op basis van contracten uit eerdere jaren, die in 2020 nog niet concreet ontdekt waren en waarvan de fout toen geschat is. De organisatie verwacht nu alle onrechtmatigheden in beeld te hebben. Op basis van de werkzaamheden van concerncontrol en onze deelwaarnemingen is een totale fout van €12,0 miljoen (2020 €12,9 miljoen) geconstateerd. De geconstateerde fout kan worden uitgesplitst in: • €0,6 miljoen: doorloop bekende fouten uit 2020, hierbij is gerekend met de contractwaarde voor 2021 tot en met 2024; • €8,0 miljoen: fouten geconstateerd bij lasten 2021 met start van de opdracht voor 2021; • €3,4 miljoen: geconstateerde onrechtmatigheden inhuur gedurende 2021.
Verbeterplan zorgt voor herinrichting proces en focus op naleving afspraken Op basis van het verbeterplan rechtmatigheid werkt de ambtelijke organisatie aan de ene kant aan het voorkomen van nieuwe onrechtmatigheden door de herinrichting van het inkoop en aanbestedingsproces. Aan de andere kant worden op basis van deelwaarnemingen en analyse van contracten mogelijk fouten opgespoord. Wij zien dat door de aandacht voor het verbeterplan er aandacht is voor het voldoen aan de Europese aanbestedingsregels. Het is zichtbaar aan de analyse van de fouten dat een groot aantal contracten waarin fouten zijn geconstateerd zijn stopgezet, maar dat ook voor een deel van de eerder onrechtmatig aanbestede contracten nog uitgaven worden gedaan in 2021. Zoals gerapporteerd in onze tweede reflectie op het verbeterplan is het belangrijk om in 2022 te waarborgen dat nieuwe aanbestedingen voldoen aan de te volgen procedures.
13I
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid Geen sprake van onrechtmatigheden in het kader van begrotingsrechtmatigheid
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's
Een onderdeel van onze rechtmatigheidscontrole betreft de naleving van het budgetrecht van de raad. Is op programma of kredietniveau niet meer besteed dan waar u als raad toe besloten heeft. Op basis van artikel 4 van uw financiële verordening blijkt dat de begroting wordt vastgesteld op programmaniveau en investeringskredieten > €1 miljoen.
Rechtmatigheid
Begrotingsoverschrijdingen (op programmaniveau) kúnnen dus, in sommige gevallen, als onrechtmatig worden aangemerkt. Onderstaand hebben wij de overschrijdingen opgenomen en weergegeven of deze wel of niet meewegen in ons oordeel bij de jaarrekening. De spelregels rondom begrotingsrechtmatigheid veranderen vanaf 2022. In het hoofdstuk ‘Vooruitblik’ geven we inzicht in de gerelateerde ontwikkelingen.
Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving
Programma
Lasten werkelijk (x €1.000)
Onze controleverklaring Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Basis op orde in Breda
€162.512
Overschrijdingen t.o.v. begroting (na wijziging) (x €1.000)
Telt overschrijding mee voor het oordeel?
€6.538 Nee
Toelichting
Tegenover de hogere lasten staan hogere baten. Deze baten zijn gerelateerde inkomsten. Hierdoor is er geen sprake van een onrechtmatigheid.
14
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Schattingen
Onze conclusies
De schattingen van het college nader uitgelicht
Ontwikkelingen 2021
Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke boekhoudkundige schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames die door het college zijn gedaan beoordeeld en concluderen dat deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Onderstaande tabel bevat een overzicht van onze bevindingen met betrekking tot die schattingen en oordelen.
Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's
2021
Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving
Onze samenwerking Bijlagen
Opmerkingen
2020
Afschrijvingen van materiële vaste activa
Het activabeleid van de gemeente ligt ten grondslag aan de wijze van afschrijven op materiële vaste activa. De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn gebruikelijk in de sector.
De waardering van de materiële vaste activa
Voor het maatschappelijk deel van het vastgoed bestaat de intentie om dit duurzaam te exploiteren en dus speelt duurzame waardevermindering geen rol. Voor activa met een bedrijfseconomisch functie hebben wij geen indicaties op bijzondere waardevermindering geconstateerd. Het college gebruikt actuele lijsten om grip te houden op de status van panden en eventuele verkoop daarvan.
Onze controleverklaring Vooruitblik
Oordeel
Schatting
De waardering van de financiële vaste activa
De waardering van de grondexploitaties
Controleverschil
1 3 , 4 4
Wij hebben de waardering van uw financiële vaste activa in detail gecontroleerd. Ook de deelnemingen hebben we specifiek gecontroleerd. Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van deze deelnemingen en (gerelateerde) leningen evenwichtig tot stand gekomen zijn. Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. De uitgangspunten die in de berekeningen gehanteerd worden zijn voor zover mogelijk onderbouwd met rapportages van externe partijen.
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
14I
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Onze controleverklaring Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Schatting
Oordeel 2021
Opmerkingen
2020
De juistheid en volledigheid van de onderhoudsvoorziening
Met betrekking tot de voorziening onderhoud hebben wij geconstateerd dat de onttrekkingen achterblijven op het onderhoudsplan. Uit nader onderzoek blijkt dat dit achterwege blijft als gevolg van tekorten aan personeel in de bouw. Door de huidige Covid-19-situatie is dit tekort alleen maar toegenomen. Verdere toelichting over de aanvullende dotatie is opgenomen in de paragraaf overige domeinen.
De waardering van de APPA-voorziening
De voorziening voor wethouderspensioenen (APPA) per ultimo 2021 is onderbouwd door actuariële berekeningen berekend door een externe serviceorganisatie. Door deze organisatie zijn de uitgangspunten uit de circulaire van het ministerie gebruikt. Wij zijn akkoord met deze uitgangspunten.
15
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Impact van Covid-19 De impact van Covid-19 voor de jaarrekening(controle) 2021
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving
Het coronavirus heeft geleid tot een onvoorstelbare impact op het openbare leven en op het persoonlijke leven van velen. Van economie tot veiligheid en van cultuur tot het welzijn van inwoners zelf. Dat we moeten toewerken naar een ‘nieuwe manier van werken’, ondervinden we tot op de dag van vandaag. Gemeente Breda heeft een specifieke paragraaf ingericht ten aanzien van de impact van Covid-19 Voor specifiek inzicht en monitoring van de impact van de coronacrisis heeft het college van gemeente Breda een hoofdstuk Corona opgenomen in het jaarverslag. Deze paragraaf geeft de (financiële) gevolgen van de crisis overzichtelijk weer op basis van de onderdelen aanpak, resultaten en financiën.
Onze controleverklaring Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Er resteren uiteraard onzekerheden en risico’s Op basis van eerdere compensaties concludeert het college dat het kabinet er in deze overbruggingsfase alles aan doet om de gevolgen voor gemeenten van de coronacrisis zoveel mogelijk te compenseren. Het risico op die onderdelen is daarmee vooralsnog beperkt. Dat neemt niet weg dat er een risico bestaat dat deze steun een keer ophoudt dan wel (veel) minder wordt. In de toelichting van de algemene financiële effecten in het hoofdstuk Corona is de uitwerking van de resultaten en de inschatting van de risico’s opgenomen.
Geen onrechtmatigheden geconstateerd in relatie tot Covid-19 Afgelopen jaar is vanuit de sectorgroep binnen PwC een ‘praatplaat’ en een ‘actieplan’ ontwikkeld om u en uw gemeente te ondersteunen in het gesprek over de impact van Covid-19 op de financiële positie en de getrouwheid en rechtmatigheid van transacties van gemeenten en provincies. De aandachtspunten die we voorgaand jaar met elkaar hebben geïdentificeerd gelden nog steeds. In 2021 heeft de gemeente opvolging gegeven aan de onderstaande ontwikkelingen: • De onduidelijkheid bij mogelijke onrechtmatigheden met betrekking tot het vaststellen van de identiteit bij de Tozo-regeling is inmiddels verduidelijkt. Indien de gemeente de identiteit met BRP, Suwinet of DigiD vaststelt, is er sprake van een formele onrechtmatigheid zonder financiële gevolgen. Gemeente Breda stelt de identiteit vast door een paspoort of ID-kaart. Hierdoor leidt dit niet tot een financiële/formele onrechtmatigheid in 2021. • In lijn met het M&O-beleid heeft de gemeente Breda aandacht gegeven aan het (zichtbaar) toetsen van IB-signalen gerelateerd aan Tozo-uitkeringen. • Gemeente Breda heeft inzichtelijk gemaakt en onderbouwd bij welke uitgaande subsidies gebruik is gemaakt van de hardheidsclausule.
Hierbij is er (niet) gemotiveerd waarom bepaalde keuzes gemaakt worden en waarom bepaalde subsidies wel of niet anders worden vastgesteld dan initieel verleend.
16
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid
Fraude en wet- en regelgeving Geen aanwijzingen of signalen van fraude geïdentificeerd. Geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen. Wij hebben tijdens onze controle bijzondere aandacht besteed aan het proces dat u heeft opgezet om frauderisico’s en risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving te identificeren. De gemeente Breda neemt deel aan de pilot waarin wij in 2021 in de controleverklaring een uitgebreide tekst inzake frauderisicobeheersing opnemen.
Onze controleverklaring
In dat kader hebben wij geconstateerd dat u nog niet gestructureerd beschikt over een frauderisicoanalyse, waarin frauderisico’s worden geïdentificeerd en relevante interne controlemaatregelen gedefinieerd om deze frauderisico’s te mitigeren. Wij adviseren u minimaal eenmaal per jaar een dergelijke frauderisicoanalyse uit te voeren en daarin tevens aandacht te besteden aan risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving en maatregelen op te zetten en te implementeren om risico’s te beheersen en te mitigeren.
Vooruitblik
Uw interne controlekader met betrekking tot fraude en het niet naleven van wet- en regelgeving
Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving
Onze samenwerking Bijlagen
Fraude is een ernstig maatschappelijk probleem dat burgers, ondernemingen en de overheid financieel benadeelt. Het voorkomen en opsporen van fraude binnen uw organisatie is primair de verantwoordelijkheid van het management en degenen die belast zijn met governance. In dat kader verwachten wij dat u een frauderisicomanagementsysteem heeft geïmplementeerd dat bijdraagt aan het voorkomen en detecteren van fraude. Wij hebben de opzet en de implementatie van de relevante aspecten van het frauderisicomanagementsysteem geëvalueerd, zoals gedragscode, klokkenluidersregeling, de werkzaamheden van concerncontrol.
Hierbij hebben wij vastgesteld dat gewerkt wordt aan een gemeentebrede frauderisicoanalyse en is gestart met een analyse van mogelijke risico’s in uitgaande geldstromen. Verantwoordelijkheden van het college en de raad De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en opsporen van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving berust bij degenen die belast zijn met governance van de gemeente (de gemeenteraad) en het college. Als uw accountant is het onze verantwoordelijkheid om onze controle te plannen en uit te voeren om redelijke zekerheid te krijgen dat de jaarrekening als geheel geen materiële onjuistheden bevat, of die nu worden veroorzaakt door fraude of door fouten, rekening houdend met het toepasselijke wet- en regelgevende kader. Door de inherente beperkingen van een controle is het risico onvermijdelijk dat sommige materiële onjuistheden in de jaarrekening onopgemerkt blijven. Geen aanwijzingen of signalen van fraude geïdentificeerd Tijdens de controle van de jaarrekening 2021 zijn geen aanwijzingen van fraude onder onze aandacht gekomen. Geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen Tijdens de controle van de jaarrekening 2021 zijn geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen buiten de opgenomen fouten en onzekerheden inzake de financiële rechtmatigheid.
17
Accountantsverslag 2021
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze controleverklaring Onze controleverklaring is op basis van een pilot voor gemeente Breda uitgebreider op het aspect fraude
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- & regelgeving Onze controleverklaring Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Gemeente Breda neemt deel aan de pilot inzake de wijzigingen in de controleverklaring van accountants ten aanzien van fraude en continuïteit Op 8 december 2021 heeft de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) besloten dat accountants voor jaarrekeningcontroles die vallen binnen het domein van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) vanaf het boekjaar 2022 uitgebreider moeten rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring. Omdat gemeente Breda vanaf het boekjaar 2020 meedoet in de pilot, is deze uitgebreidere rapportage ook in de controleverklaring 2021 uitgewerkt. Ten aanzien van fraude zullen wij op basis van de aangepaste standaard gaan rapporteren over de risico-inschatting, verrichte werkzaamheden en materiële bevindingen ten aanzien van fraude. Ten behoeve daarvan hebben we aandacht voor: • de implementatie van een gedragscode en voor het creëren van een cultuur van eerlijkheid; • de door het management uitgevoerde frauderisicoanalyse; • de maatregelen van interne beheersing die getroffen zijn om specifieke frauderisico’s te mitigeren; • de wijze waarop het management opvolging geeft aan meldingen van klokkenluiders of andere signalen van fraude. Bij de gemeente Breda constateren we dat er in de processen, procedures en interne controles aandacht is ter voorkoming van fraude en misbruik en oneigenlijk gebruik.