Accountantsverslag PwC Gemeente Breda 2022
Tekst van het document
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Accountantsverslag 2022
Onze conclusies Specifieke dossiers
Jaarverslag
Gemeente Breda
Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 16 mei 2023
0I
1
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Aanbiedingsbrief Gemeente Breda T.a.v. de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders Postbus 90156 4800 RH BREDA
Jaarverslag Jaarrekening
16 mei 2023
Vooruitblik
Referentie: SSCMSFDJUY3D-1420785742-68
Onze samenwerking
Geachte leden van de raad en het college,
Bijlagen
Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze opdracht om de jaarrekening 2022 (de ‘jaarrekening’) van Gemeente Breda (‘Gemeente Breda’, ‘de gemeente Breda’ of ‘de gemeente’) te controleren. Wij hebben de controle uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan van 2 november 2022. Ons accountantsverslag gaat in op de belangrijkste bevindingen uit onze controle van uw jaarrekening en is met uw ambtelijke organisatie besproken op 8 mei 2023.
Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.
drs. A.E. Gerritsma RA senior director
A.C.M. Kros RA director
Wij bespreken de inhoud van dit verslag tijdens de vergadering van de auditcommissie op 1 juni 2023. Hebt u in de tussentijd nog vragen, neemt u dan gerust contact met ons op.
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Fascinatio Boulevard 350, 3065 WB Rotterdam, Postbus 8800, 3009 AV Rotterdam T: +31 (0) 88 792 00 10, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterda m.
2
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze kernboodschappen In dit hoofdstuk hebben wij onze kernboodschappen samengevat.
01
2I
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen
Onze conclusies
Onze conclusies
Observaties jaarverslag
Wij hebben onze controle van de jaarrekening van Gemeente Breda nagenoeg afgerond en verstrekken hierbij een goedkeurende controleverklaring op het aspect getrouwheid en rechtmatigheid. Daarnaast geldt dat wij geen indicaties van fraude en/of niet-naleving van wet- en regelgeving hebben geconstateerd. Ook hebben wij geen bevindingen die strijdig zijn met de veronderstellingen van het college omtrent de financiële positie van de gemeente.
•
Specifieke dossiers
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
• Onze conclusies
Vooruitblik en samenwerking
Jaarverslag
Controle 2022 Gemeente Breda
Vooruitblik en samenwerking
Jaarrekening en financiële positie
Financiële positie en jaarrekening
•
Zie de volgende pagina. Ontwikkelingen 2022
Ontwikkelingen 2022
Bevindingen
•
Zie de volgende pagina. Bevindingen
•
• •
Er is geen sprake van ongecorrigeerde getrouwheidsfouten. De onzekerheden over de prestatielevering in het sociaal domein beslaan €7,2 miljoen. De omvang van de Europese aanbestedingsfouten is circa €2,3 miljoen. Er is sprake van één bevinding inzake begrotingsonrechtmatigheid.
•
•
Wij hebben geen nieuwe tekortkomingen in de interne beheersing geconstateerd ten opzichte van de rapportage interim-bevindingen. De inrichting van algemene IT-beheersmaatregelen rondom AFAS is in ontwikkeling. Aanbevelingen zien toe op periodieke controle en monitoring.
De jaarrekening en het jaarverslag zijn met elkaar verenigbaar. De kwaliteit van het jaarverslag is goed. Wij zijn van mening dat het jaarverslag de raad goede informatie geeft per beleidsterrein, maar wel een grote mate van detail verschaft. Wij adviseren meer op hoofdlijnen te rapporteren.
• •
De financiële positie is de afgelopen jaren steeds verbeterd, maar blijft in de toekomst onzeker en de financiële wendbaarheid en weerbaarheid zijn goed. Het weerstandsvermogen blijft ook de komende jaren voldoende. Het voorspellend vermogen kan worden verbeterd gezien de verschillen tussen de (gewijzigde) begroting en de jaarrekening. Wij adviseren in de analyse van de verschillen onderscheid te maken tussen resultaten waarop de gemeente zelf kan sturen en externe ontwikkelingen. De schattingen van het college zijn onderbouwd en uitgebalanceerd. Het aantal SiSa-regelingen (51) is net als vorig jaar flink toegenomen (van 38). Dit verhoogt de administratieve lasten en de controlekosten en wij bevelen dan ook aan om het proces omtrent de regelingen meer in de grip te krijgen. Wij hebben enkele bevindingen geconstateerd en deze zijn aangepast of worden gerapporteerd.
2II
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen
Onze conclusies Vooruitblik en samenwerking
Specifieke dossiers
•
Jaarverslag
•
Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking
•
Bijlagen
De rechtmatigheidsverantwoording is effectief vanaf 2023. Gemeente Breda heeft alle voorbereidingen daarvoor getroffen. De gemeente heeft een belangrijke maatschappelijke rol en taak om het klimaatverdrag van Parijs te realiseren en heeft dit op onderdelen uitgewerkt in de klimaatbegroting 2023. Om beter op deze opgave te kunnen sturen, adviseren wij om deze klimaatbegroting ook op andere thema’s naast de CO 2-reductie uit te werken en onderdeel te laten zijn van de P&C-cyclus. Wij hebben een constructieve samenwerking ervaren tijdens het controleproces. De aanlevering was kwalitatief op orde en op tijd, mede door de inzet van het Audit-team. Er was sprake van een frequente, open en transparante communicatie.
Ontwikkelingen 2022
•
•
•
•
Ruimtelijk domein: In 2022 zijn er drie nieuwe grondexploitaties gestart. Daarnaast zijn vier grondexploitaties afgesloten. De risico’s met betrekking tot de grondexploitaties zijn toegenomen, maar realistisch ingeschat. Sociaal domein: In 2022 zien wij een verbetering in beheersing rondom feitelijke zorglevering. Daarnaast heeft de gemeente in 2022 te maken gekregen met extra taken, zoals de opvang van Oekraïners en het tegengaan van de energie-armoede door het versterken van energietoeslag. Gemeente Breda heeft de recente uitspraken van de commissie BBV inzake de voorziening verlofsparen en de bijdragen aan de activa in eigendom van derden correct verwerkt in de jaarrekening. Organisatieontwikkeling: Er is een nieuwe fase aangebroken in het verbetertraject, waarbij het verbeterplan Rechtmatigheid is opgevolgd door een organisatieontwikkel-programma en transitieplan. Deze gedegen plannen moeten bijdragen aan een fundament van Interne beheersing. Wij adviseren om de uitvoering van het transitieplan te blijven monitoren in de reguliere P&C cyclus.
Onze conclusies
Vooruitblik en samenwerking
Jaarverslag
Controle 2022 Gemeente Breda
Ontwikkelingen 2022
Bevindingen
Jaarrekening en financiële positie
3
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze conclusies In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over ons oordeel bij de jaarrekening. Hierin lichten wij de geconstateerde fouten en onzekerheden voor de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid toe.
02
3I
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies Ons oordeel bij uw jaarstukken 2022 is goedkeurend voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid
Specifieke dossiers
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik
Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2022 van de gemeente Breda afgerond. Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring op de aspecten getrouwheid en financiële rechtmatigheid, onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad.
Onze samenwerking
Fouten en onzekerheden geconstateerd in relatie tot getrouwheid
Bijlagen
Wij hebben fouten geconstateerd in relatie tot getrouwheid. De overzichten van deze fouten en onzekerheden inzake getrouwheid worden hier getoond. De totale rechtmatigheidsfout is circa €2,3 miljoen Het totaal van de rechtmatigheidsfouten en -onzekerheden komt neer op respectievelijk circa €2,3 miljoen en €7,9 miljoen (2021: €12,5 miljoen en
€12,0 miljoen). Afwijkingen van de rechtmatigheidscriteria zijn veelal niet te corrigeren. Het detailoverzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid wordt hier getoond. Overige informatie in uw jaarverslag is consistent met uw jaarrekening Als accountants zijn wij ervoor verantwoordelijk dat wij in onze controleverklaring verslag uitbrengen over de overige informatie die in het jaarverslag is opgenomen. De overige informatie omvat uw jaarverslag, programmaverslag, de paragrafen en de bijlagen. Wij hebben geen materiële inconsistenties, materiële onjuistheden en/of omissies opgemerkt in de informatie die op grond van het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) moeten worden verstrekt.
Getrouwheid Oordeel:
Rechtmatigheid
Goedkeurend
Oordeel:
30.000.000
30.000.000
20.000.000
20.000.000
10.000.000
10.000.000
-
Goedkeurend
Fouten
◼ = absoluut bedrag fouten of onzekerheden x €1.000
Onzekerheden ◼ = door u vastgestelde goedkeuringstolerantie x €1.000
Fouten
Onzekerheden
3II
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik
Overzicht van gecorrigeerde fout inzake getrouwheid De volgende geconstateerde afwijking betreft de gecorrigeerde fout in relatie tot getrouwheid boven de gestelde rapporteringstolerantie van €300.000
Onze samenwerking #
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
APPA-Voorziening was initieel te laag gewaardeerd
Voorziening
Bijlagen
Onzekerheden (x € miljoen) 0,6
Totaal Effect op het resultaat
Fouten (x € miljoen)
0,6 -/- 0,6
3III
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Overzicht van ongecorrigeerde fouten en onzekerheden inzake getrouwheid De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de ongecorrigeerde fouten en onzekerheden in relatie tot getrouwheid boven de gestelde rapporteringstolerantie van €300.000. Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college. Fouten (x € miljoen)
Onzekerheden (x € miljoen)
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Onzekerheden prestatielevering Jeugd ZiN
Lasten Jeugd
1,3
2
Onzekerheden prestatielevering Wmo ZiN
Lasten Wmo
4,1
3
Onzekerheden prestatielevering pgb’s
Lasten pgb’s
1,8 Totaal
7,2
3IV
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking
Overzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de geconstateerde fouten en onzekerheden in relatie tot rechtmatigheid boven de gestelde rapporteringstolerantie van €300.000. Afwijkingen in relatie tot rechtmatigheid zijn niet te corrigeren. Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.
Bijlagen
Fouten (x € miljoen)
Onzekerheden (x € miljoen)
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Niet voldoen aan Europese aanbestedingsregels
Inkopen
2
Ontbrekende onderbouwing BUIG-dossiers
Participatie
0,7
3
Onzekerheden getrouwheid omtrent sociaal domein
Sociaal domein
7,2
2,3
Totaal
2,3
7,9
4
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige dossiers Organisatie ontwikkelingen Jaarverslag Jaarrekening
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Specifieke dossiers 2022 In dit hoofdstuk beschrijven wij de relevante ontwikkelingen voor het ruimtelijk domein, het sociaal domein, het domein bedrijfsvoering en overige specifieke dossiers.
03
5
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ruimtelijk domein De risico’s in de grondexploitaties zijn toegenomen en realistisch ingeschat
Specifieke dossiers
Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige dossiers Organisatie ontwikkelingen Jaarverslag Jaarrekening
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Inzicht in realisatie belangrijke projecten De grondexploitatieprojecten van de gemeente Breda komen terug in het programma ‘Ondernemend Breda’ voor de ‘grondexploitaties werken’ en de ‘grondexploitaties Cross Mark’. In het programma ‘duurzaam wonen in Breda’ komt de ‘grondexploitatie Wonen’ terug. In de jaarrekening van 2022 is een resultaat verantwoord van €18.000 negatief. Het totaal aan risico’s grondexploitaties voor de gemeente Breda is toegenomen met €1,5 miljoen naar €13,3 miljoen, verspreid over de verschillende projecten. De ingeschatte risico’s zijn voornamelijk toegenomen door hogere kosten als gevolg van de inflatie en stijgende rente. In 2022 zijn drie nieuwe grondexploitaties geopend. Het gaat hierbij om Calandstraat, Waregemstraat en Meulenspie, wat drie relatief kleinere grondexploitaties zijn. Voor Calandstraat en Meulenspie worden positieve resultaten verwacht (€188.000 respectievelijk €600.000). Waregemstraat wordt verwacht af te sluiten met een verlies van €146.000, wat mede wordt verklaard door de ongunstigere parameters, afgezet tegen de parameters van vorig jaar. Het bedrag is gedoteerd aan de verliesvoorziening. Samen met de twee nieuwe grondexploitaties die al in 2021 waren geopend komt hiermee de samenstelling van de portefeuille grondexploitaties weer meer in balans te staan met projecten in diverse fases.
Per jaareinde is de voorziening €14,8 miljoen (2021: €18,5 miljoen). De daling van €3,6 miljoen ontstaat voor het grootste deel door de afsluitingen van Markpark, Wisselslag en Meulenspie. De daarbij ontstane verliezen zijn gedekt vanuit de voorziening, voor een bedrag van €4,4 miljoen. Dit wordt gedeeltelijk gecompenseerd door een verhoging van de voorziening voor Stationskwartier en een totale ophoging van de voorziening van €797.000. Tussentijdse winstneming 2022 verwerkt conform BBV-uitgangspunten Het BBV schrijft voor dat in sommige situaties, eerder dan bij het afsluiten van grondexploitaties, tussentijds winst genomen moet worden op basis van de Percentage-of-Completion-methode. In 2022 is er €450.000 aan tussentijdse winst verantwoord. Wij hebben vastgesteld dat de winst voor 2022 terecht is verantwoord.
20
Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties 2021
2022
15
10
5
De verliezen in de grexen zijn conform verwachting De verliesvoorziening wordt gevormd voor grondexploitaties waar een tekort wordt verwacht op de eindwaarde.
0 Prognose resultaat
Risico's
Verliesvoorziening
5I
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Ruimtelijk domein
Onze conclusies
Ontwikkelingen ‘t Zoet
Specifieke dossiers
In 2022 is op initiatief van Corbion een allonge getekend op de overeenkomst inzake de aankoop van 't Zoet. De restant koopsom is in 2022 direct afbetaald met een korting van €390.000. De financiële gevolgen van de allonge zijn juist verwerkt in de jaarrekening 2022.
Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige dossiers Organisatie ontwikkelingen Jaarverslag Jaarrekening
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Ontwikkelingen leiden tot mogelijk nieuwe risico’s Nieuwe projecten zullen in de huidige tijd mogelijk ook voor nieuwe risico’s zorgen. Diverse ontwikkelingen, zoals de woningschaarste, oplopende rentes en de situatie in Oekraïne, zorgen voor een tekort aan grondstoffen en stijgende prijzen. Wij verwachten dat deze ontwikkelingen tot uitdrukking komen in toekomstige risicoschetsen van de organisatie. De parameters voor de grondexploitaties zijn realistisch ingeschat De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s, stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld.
Wij hebben vastgesteld dat de parameters zijn geactualiseerd als gevolg van de hoge inflatie die in de loop van 2022 is ontstaan. De parameters voor de grondexploitaties zijn realistisch bepaald en de gemeente maakt hierbij gebruik van de jaarlijkse publicatie ‘outlook grondexploitaties’ van het bureau Metafoor. De gemeente gaat hierbij uit van de gemiddelde cijfers voor de ‘top-gebieden’ en de ‘midden-categorie’. Wij achten de inschatting van het college voor de parameters van Breda realistisch. Het Didam-arrest heeft impact
In de uitspraak in de zaak ‘Didam’ bepaalde de Hoge Raad vorig jaar dat overheden bij de verkoop van grond gelegenheid moeten bieden aan de mogelijke gegadigden om mee te dingen. In gebiedsontwikkelingen moeten onder andere gemeenten sinds eind november 2021 rekening houden met het Didam-arrest. Wij zien dat de gemeente Breda hier actief op inspeelt.
5II
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige dossiers Organisatie ontwikkelingen Jaarverslag Jaarrekening
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Ruimtelijk domein Voorzichtigheid omtrent waardering panden Gasthuisvelden
Nieuwe voorwaarden warme gronden
Jaarlijks wordt er een marktwaardetoets uitgevoerd op de portefeuille panden en gronden van vastgoedontwikkeling. Onderdeel van deze toets zijn de panden die onderdeel zijn van de gebiedsontwikkeling Gasthuisvelden: het oude belastingkantoor aan de Gasthuisvelden en het gerechtsgebouw aan de Sluissingel.
De commissie BBV heeft besloten de voorwaarden waaronder sprake is van warme gronden aan te passen per 2022 in het kader van de Omgevingswet. De aanpassing heeft effect op de post gronden onder de materiële vaste activa en leidt tot het volgende: • De gebiedsontwikkeling hoeft niet langer uitsluitend betrekking te hebben op woningbouw. • De voorwaarde dat er bij de gebiedsontwikkeling betrokkenheid is van de provincie of de rijksoverheid vervalt. • De (toekomstige) bestemming(en)/functies (ontwikkeling) betreffende het plangebied moeten goed onderbouwd worden.
Voor het oude belastingkantoor is in 2022 een besluit tot sloop genomen, waardoor de waardering uitgaat van de directe opgrengstwaarde. Hierbij is rekening gehouden met de te verwachten sloopkosten die zijn ingeschat op basis van kengetallen uit het bouwkostenkompas voor sloop van kantoorgebouwen. Hierdoor is de voorziening duurzame waardevermindering verhoogd met €1,3 miljoen. Voor het oude gerechtsgebouw is in 2022 een nieuwe taxatie uitgevoerd om de marktwaarde te bepalen. De nieuwe taxatiewaarde komt daarbij €1,2 miljoen hoger uit dan de huidige boekwaarde, waardoor de voorziening duurzame waardevermindering uit het verleden teruggenomen zou kunnen worden. Aangezien de gebiedsontwikkeling nog onzeker is, heeft de gemeente Breda vanuit het voorzichtigheidsprincipe de volledige voorziening behouden. Als onderdeel van onze controle merken wij de waardering als voorzichtig aan.
Dit resulteert erin dat de warme gronden een langere looptijd mogen aanhouden waardoor geen duurzame waardevermindering hoeft plaats te vinden. Bij de gemeente Breda hebben wij vastgesteld dat er wordt voldaan aan de nieuwe voorwaarden ten aanzien van de warme gronden.
6
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige dossiers Organisatie ontwikkelingen Jaarverslag Jaarrekening
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Sociaal domein Verbetering in Wmo-proces zichtbaar, maar laatste stap moet nog worden gezet De gemeente Breda heeft met een aantal gerichte maatregelen meer grip gekregen op de prestatieleveringen binnen de Wmo. Belangrijke basissen hiervoor zijn de geactualiseerde Wmo-verordening en nieuw overeengekomen contracten met zorgaanbieders (met meer kaders en gedetailleerdere afspraken). Wij zien verder dat in 2022 een nieuwe methodiek voor indicatiestelling is geïntroduceerd (FAQT-V), waarmee de omvang en intensiteit van zorg met een uniforme werkwijze kan worden bepaald. Ook zorgt ook de implementatie van het nieuwe klachtensysteem Naris voor een verbetering van de interne beheersing. Tegelijk zien wij nog geen doorvertaling van deze maatregelen naar het wegnemen van onzekerheden. Met de huidige set aan maatregelen bestaat hier wel de mogelijkheid voor (zoals met de tussentijdse evaluaties, klanttevredenheidsonderzoeken, opvolging signalen Naris en huisbezoeken). Belangrijk hierbij is echter wel dat het bestaan van de maatregelen dusdanig wordt vastgelegd dat achteraf de resultaten vast te stellen zijn. Voorlopig zien wij de volledige Wmo-populatie zonder geldige controleverklaring als onzekerheid. Voor 2022 gaat dit om een totaalwaarde van €4,2 miljoen.
Realisatie 2022 (x €1.000)
Realisatie 2021 (x €1.000)
Realisatie 2020 (x €1.000)
Jeugdzorg ZiN
40.552
37.670
35.861
Jeugdzorg pgb
424
537
911
Wmo ZiN
54.990
56.011
60.439
Wmo pgb
1.496
2.980
5.411
Totaal
97.462
97.198
102.622
Sociaal domein
6I
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige dossiers Organisatie ontwikkelingen Jaarverslag Jaarrekening
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Sociaal domein Ook in 2022 blijken er onzekerheden rondom de prestatielevering zorg in natura De gemeente Breda werkt sinds 1 januari 2021 samen in WBO-verband ten behoeve van de uitvoering van de jeugdzorg. Dit houdt in dat de processen rondom het autoriseren en betalen van de zorgfacturen inzake de WBO apart zijn ingericht in de administratie van de gemeente Breda. In tegenstelling tot voorgaand jaar heben wij geen separate specifiek overeengekomen werkzaamheden (NV COS 4400) uitgevoerd op de auditrapportage van Concerncontrol. Het werd daarmee een regulier onderdeel van onze jaarrekeningcontrole. Het gevolg is dat de accountants van de andere gemeenten ook zelfstandig hun werkzaamheden op de auditrapportage hebben moeten uitvoeren. Voor Gemeente Breda zijn hier geen bijzonderheden uit gebleken. Kleine zorgaanbieders (<€125.000) overleggen alleen een bestuursverklaring, wat onvoldoende zekerheid geeft over de prestatielevering. Nieuw ten opzichte van vorig jaar is dat de organisatie voor deze groep een steekproef heeft uitgevoerd om aanvullende controlezekerheid te verkrijgen ten aanzien van de prestatielevering. Wij zien dit als een positieve ontwikkeling in de interne beheersing. Voor 9 van de 170 ‘kleine zorgaanbieders’ zijn in totaal 33 declaraties beoordeeld. De organisatie heeft de controle op passende wijze en met voldoende diepgang uitgevoerd.
Door deze exercitie brengt de gemeente Breda de onzekerheid terug van €3,4 miljoen (de totale populatie met alleen bestuursverklaringen in 2022) naar nul. Uit de steekproef kwam wel een rechtmatigheidsfout naar voren, maar geëxtrapoleerd komt deze niet boven onze rapportagetolerantie uit.
2022 (x €1.000)
2021 (x €1.000)
Fout
Fout
Getrouwheid
Jeugdzorg ZiN Wmo ZiN
Onzeker
Onzeker
1.339
4.300
4.100
3.900
Jeugdzorg en Wmo PGB
1.797
500
2.900
Totaal
7.236
500
11.100
Tabel: Overzicht van fouten en onzekerheden sociaal domein
Prestatielevering pgb niet geheel vastgesteld Voor alle cliënten die een pgb ontvangen, worden door de gemeente beschikkingen verstrekt aan de cliënt. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) verzorgt het administratieproces en legt daarvoor verantwoording af, maar controleert niet of de prestatie is geleverd voor gedeclareerde zorgkosten. De gemeente Breda heeft op dit aspect aanvullende werkzaamheden verricht door voor Jeugd-PGB’s een telefonische enquête te houden. Hierdoor is de onzekerheid voor Jeugd-PGB’s verlaagd van €0,4 naar €0,3 miljoen.
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
7
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige dossiers Organisatie ontwikkelingen Jaarverslag Jaarrekening
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Overige dossiers Toelichting ten aanzien van specifieke dossiers Afschrijvingsduur van een bijdrage aan activa in eigendom van derden Gemeenten en provincies doen bijdragen aan het Rijk of andere lokale overheden voor de investeringen die zij doen. Artikel 64 lid 6 van het BBV stelt dat voor deze bijdragen aan de activa in eigendom van derden de afschrijvingsduur die door de gemeente wordt gehanteerd maximaal gelijk is aan de afschrijvingsduur van de derde partij. Indien er een bijdrage wordt gedaan aan het Rijk, waarover niet wordt afgeschreven omdat het Rijk het kasstelsel hanteert, moet de gemeente deze bijdrage dus in één keer afschrijven en dus in feite verantwoorden als last. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Breda de uitspraak van het BBV heeft opgevolgd, wat heeft geleid tot een afboeking van activa met een waarde van €577.370. Dit betroffen met name activa die bij derden niet geactiveerd zijn omdat ze bijvoorbeeld in particulier eigendom zijn gekomen of bij een derde direct ten laste van het resultaat zijn gebracht. Het resterend bedrag van bijdragen aan activa in eigendom van derden is €48.000. Voor de toekomstige bijdragen zijn aandachtspunten: rekening houden met de eigendomssituatie (wie heeft wat in bezit?) en de verdeling van de kosten.
Wij hebben vastgesteld dat er in de nieuwe financiële verordening rekening is gehouden met de verwerkingswijze conform de BBV-regels. Gemeente Breda heeft een voorziening verlofsparen opgenomen voor €4,5 miljoen
In 2022 is op basis van de cao een nieuwe regeling spaarverlof (of verlofsparen) geïntroduceerd, waardoor de verjaringstermijn, die voor bovenwettelijk verlof vijf jaar bedraagt, komt te vervallen als een medewerker aangeeft gebruik te willen maken van verlofsparen.
Conform het BBV moet voor arbeidskostengerelateerde verplichtingen die niet elk jaar ongeveer een gelijke omvang kennen, een voorziening worden gevormd. Aangezien er geen sprake is van een gelijkmatige omvang per jaar is voor de verplichting inzake verlofsparen per 31 december 2022 een voorziening getroffen bij de gemeente Breda. De directie van de gemeente Breda is ten aanzien van de verlofrestanten – na een proces om sturing te verbeteren – tot het besluit gekomen om alle restanturen van vóór 1 januari 2022 als ‘bovenwettelijk’ te verklaren met een bijbehorende verjaringstermijn van 5 jaar, en daarbij te sturen op reductie van de verlofsaldi. Voor deze uren was eerder nog geen voorziening gevormd. Het directiebesluit betekent dat ook de uren van vóór 1 januari 2022 die nog over zijn per eind 2022 in de voorziening verlofsparen moeten worden opgenomen. Bij de bepaling van de hoogte van de voorziening is gebleken dat de verlofadministratie van de gemeente Breda niet op orde was. In samenwerking met de organisatie heeft het team Audit acties uitgezet om de betrouwbaarheid van de verlofadministratie te borgen ter onderbouwing van de voorziening. Wij merken op dat binnen de organisatie nog nadere afspraken moeten worden gemaakt tussen directie, HR en leidinggevenden over het monitoren van én sturen op de verlofsaldi vanaf 2023.
In 2023 wordt bepaald hoe de werkelijke lasten in het vervolg, als gevolg van de mutaties in de voorziening over de betreffende afdelingen kunnen worden verdeeld. De exercitie heeft geleid tot een voorziening verlofsparen van €4,5 miljoen, die is verantwoord op het thema solide financiën. Wij beoordelen de voorziening overigens als voorzichtig geraamd, zie ook de sheet schattingen van het college.
7I
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige dossiers Organisatie ontwikkelingen Jaarverslag Jaarrekening
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Overige dossiers Toelichting ten aanzien van specifieke dossiers Onzekerheid ten aanzien van de venootschapsbelasting Wij begrijpen dat de gemeente Breda momenteel in overleg is met de Belastingdienst om afspraken te maken over de vennootschapsbelastingpositie (Vpb-positie) vanaf het jaar 2016. Eén van de onderwerpen waarover momenteel met de Belastingdienst wordt gesproken is de hoogte van de fiscale openingsbalans van de grondexploitaties per 1 januari 2016. Deze uitkomst zal ook invloed hebben op de hoogte van de verschuldigde Vpb. Wij hebben begrepen dat het overleg met de Belastingdienst momenteel niet afgerond is dat er daarom geen zekerheid is over de hoogte van de fiscale openingsbalans en de Vpb-last in de jaren 2016 tot en met 2022. Al gevolg hiervan heeft de gemeente Breda een globale en voorzichtige inschatting gemaakt van de totale Vpb-last ter zake van de grondexploitaties. Zodra zekerheid wordt verkregen over de hoogte van de balanswaarden, wordt de daadwerkelijke Vpb-last berekend. Wij zien de onzekerheid over de afwijking ten opzichte van de werkelijke last niet als materieel in het kader van de jaarrekeningcontrole. Ook begrijpen wij dat in de komende periode afspraken met de Belastingdienst worden gemaakt over de reclameopbrengsten, bedrijfsafval en de fietsenstallingen.
Onterecht geactiveerde software tijdig gecorrigeerd Bij de materiële vaste acitva is gebleken dat de gemeente Breda de kosten van software voor SAAS-oplossingen heeft geacitveerd. Het BBV geeft echter geen ruimte voor het activeren van kosten van software/ICT-oplossingen in het geval van SAAS, omdat niet aan de algemene randvoorwaarden voor activeren wordt voldaan.
Naar aanleiding van de bevinding is nader onderzoek gedaan naar de aard en omvang van de geactiveerde software. Conclusie is dat deze ten onrechte is geactiveerd en vervolgens is €2,2 miljoen afgeboekt. Deze afboeking is juist verwerkt in de jaarrekening 2022. Realisatie en extern onderzoek naar ESF heeft gezorgd voor bijstelling van de opbrengst met minimaal €1,1 miljoen Eind 2022 heeft Breda ESF-gelden verantwoord voor activiteiten om de werkgelegenheid te stimuleren voor de periode februari 2020–juli 2022. Begin 2023 is een eerste controle uitgevoerd door het Rijk (Uitvoering Van Beleid). Uit deze controle bleek een groot aantal dossiers onvoldoende onderbouwd te zijn, wat leidde tot een aanzienlijk lagere subsidieopbrengst dan het eerder beschikte bedrag van €5,5 miljoen. Vanwege gebrek aan interne capaciteit en kennis is externe expertise ingeschakeld om aanvullend onderzoek te doen naar het mogelijke subsidiabele bedrag. De voorlopige uitkomst van het onderzoek is een bedrag van maximaal €4,3 miljoen aan subsidieopbrengst, waarvan €2,6 miljoen aan opbrengst voor de gemeente Breda is. Dat bedrag is als opbrengst in 2022 verantwoord. Om herstelacties en aanvullende onderzoeken bij de verantwoording van meerjarige subsidies te voorkomen, adviseren wij om de voortgang periodiek te meten en per jaarschijf de realisatie in kaart te brengen.
Dit om de baten juist en volledig weer te kunnen geven en aan de andere kant het risico op niet-voldoen aan de voorwaarden te bewaken.
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige dossiers Organisatie ontwikkelingen Jaarverslag Jaarrekening
Vooruitblik
Overige dossiers Toelichting ten aanzien van specifieke dossiers Monitoring van subsidies blijft punt van aandacht Ook in 2022 is het aantal SiSa-regelingen weer substantieel toegenomen, van 38 regelingen in 2021 naar 51 regelingen in 2022. In het accocuntantsverslag van 2021 hebben wij aandacht gevraagd voor de beheersing van deze inkomende geldstromen. Wij merken op dat, in overeenkomst met de interne managementletter van Concerncontrol, ook gedurende 2022 nog onvoldoende grip bestaat op deze stromen. Dit heeft, samen met de complexiteit van sommige specifieke uitkeringen, geleid tot diverse nagekomen boekingen na opmaak van de jaarrekening en detailbevindingen zoals in de bijlage weergegeven. Uiteindelijk is de conclusie dat het proces omtrent subsidies nog verder aandacht behoeft om meer grip te krijgen op de uitvoering en verantwoording van de subsidies. Energietoeslag
Onze samenwerking Bijlagen
In december 2021 heeft het kabinet besloten om een eenmalige energieteoslag voor huishoudens met een laag inkomen mogelijk te maken. Gedurende 2022 besteedde de gemeente Breda €13,3 miljoen euro aan eneregietoeslagen voor ruim 10.000 huishoudens
7II
8
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Organisatieontwikkeling Organisatieontwikkelplan en transitieplan voor focus en richting van de ambtelijke organisatie
Specifieke dossiers
Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige dossiers Organisatie ontwikkelingen Jaarverslag Jaarrekening
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Van verbeterplan rechtmatigheid naar transitieplan De laatste voortgangsrapportage en onze bevindingen tijdens de accountantscontrole laten zien dat er verbeteringen in de interne beheersing zijn gerealiseerd. De geconstateerde fouten en onzekerheden blijven binnen de goedkeuringstoleranties. Wij zien echter dat er in de derde lijn door team Audit diverse herstelacties zijn uitgevoerd. De belangrijkste doelstelling van het verbeterplan rechtmatigheid is behaald, maar de zichtbare beheersing en doorontwikkeling van de drie gekozen processen blijft een aandachtspunt. Deze worden uitgewerkt in het transitieplan. Met de overgang van het verbeterplan naar het transitieplan gaat de organisatie voor een meer integrale verbetering van onderliggende processen en de realisatie van deelproducten. Een voorbeeld hiervan is de inrichting van een control framework om een duidelijk kader te geven voor het gewenste volwassenheidsniveau van de interne beheersing. In de kwaliteit van de beheersing en de processen zien wij dat in de eerste en tweede lijn verbeteringen noodzakelijk blijven. Vanuit de eerste en tweede lijn wordt hierbij steeds meer coaching en afstemming met Concerncontrol gezocht om te komen tot een integrale werkwijze bij de inrichting. Concrete voorbeelden van te realiseren verbeteringen zijn: •
Inrichten van de spendanalyse ten aanzien van aanbestedingen in de eerste of tweede lijn, zodat de derde lijn de onafhankelijke controle kan uitvoeren.
•
Optimaliseren van functiescheidingen in Proactis, zodat gebruik kan worden gemaakt van de autorisaties in het proces.
•
Het centraliseren en digitaliseren van het subsidieproces, zodat subsidiekennis en capaciteit op de juiste plek in de organisatie wordt belegd met de juiste verantwoordelijkheden zoals dossiervorming en monitoring.
Daarnaast zijn de aanbevelingen die wij hierbij doen op de afzonderlijke plekken in dit accountantsverslag toegelicht. Ook adviseren wij voor de borging van de primaire processen basiswerkwijzen en afspraken uit te werken in overeenkomst met de doelstellingen uit het transitieplan, omdat wij zien dat de basisregistraties van processen nog aan kwaliteit moeten toenemen. Wij adviseren dit in te bedden in uitgangspunten en visie op de bredere organisatieontwikkeling van FIT. Breda gaat voor FIT in het organisatieontwikkelprogramma Op basis van een organisatieanalyse gaat de gemeente Breda de organisatieontwikkeling aan via FIT (Flexibel, Integraal en Toekomstgericht). Het doel is om de ambities, taken en uitdagingen aan te kunnen en tegelijkertijd klaar te zijn voor de incidentele en/of crisistaken die op de gemeente afkomen. Wij zien dat het ontwikkelprogramma is opgezet vanuit een gedegen omgevingsanalyse met herkenbare elementen. De gekozen projecten onder leiding van de directie zijn een belangrijke stap om de basis van de organisatie te versterken en fit te maken voor de toekomst. Belangrijk hierbij is dat de projectmijlpalen en monitoring van de voortgang nog moeten worden ingericht. Wij adviseren hierover ook periodiek de raad te informeren via de P&C-producten.
9
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Jaarverslag Specifieke dossiers
Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking
Bijlagen
In dit dit hoofdstuk hoofdstuk beschrijven beschrijven we wij wat ons is In is opgevallen in relatie opgevallen in relatie tottot dede informatiewaarde van van het het jaarverslag. jaarverslag. informatiewaarde Daarnaast beschrijven beschrijven we wij onze visie op Daarnaast de financiële financiële positie positie.van de gemeente X. de
04
10
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie De kengetallen laten een positieve ontwikkeling zien
Specifieke dossiers
Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking
Bijlagen
Wij hebben uw financiële positie aan de hand van zes kengetallen onder elkaar gezet. Hierbij hebben wij ook de landelijke cijfers gepresenteerd (zie de tabel hiernaast). Het exploitatieresultaat over 2022 is positief. In de meerjarenbegroting werden echter vanaf het jaar 2026 tekorten verwacht. Door de september- en decembercirculaire zijn deze tekorten in de toekomst opgevuld. De VNG heeft de signaleringswaarde voor de solvabiliteit vastgesteld op 20%. De solvabiliteit van de gemeente Breda in 2022 is 21% en laat een verbetering van de financiële positie zien. Dit kengetal wordt gedempt, doordat de gemeente grote geldleningen heeft verstrekt aan woningcorporaties en aan BreedSaam. Zonder deze leningen is het kengetal solvabiliteit 26,1%, wat meer overeenkomt met het landelijk gemiddelde. Om te beoordelen of de gemeente Breda in staat is om in te spelen op de toekomstige risico’s, is het belangrijk de solvabiliteit te bezien in verhouding tot het weerstandsvermogen en de uitdagingen in de meerjarenbegroting.
De structurele exploitatieruimte is positief. Hiermee laat de gemeente zien dat de structurele lasten door structurele baten worden gedekt. Ook de nettoschuldquote laat door een daling een positieve ontwikkeling zien, waarbij de gemeente, ook bij een stijging van de schuldpositie, nog steeds goed in staat is om aan haar verplichtingen te voldoen.
De financiële positie van de gemeente Breda blijft onzeker Het resultaat van de gemeente Breda over 2022 is €22,8 miljoen positief voor mutaties reserves, waarvan €10,6 miljoen een incidenteel karakter heeft. Om de grip op uw financiële positie te vergroten, heeft de gemeente Breda een financiële paragraaf in de raadsvoorstellen opgenomen met daarbij het effect van het voorstel op de financiële positie. Hierbij is het van belang om de raad mee te nemen in het begrotingsperspectief vanaf 2025, zodat deze op de juiste momenten beter de financiële consequentie in uw besluitvormingsproces kan afwegen. Kengetallen
Gemeente Breda
Landelijk**
2022
2021
2022*
2021
Solvabiliteit
21%
19%
30%
31%
Grondexploitaties
2%
4%
7%
9%
1,8%
0,3%
0,2%
1%
Nettoschuldquote
53%
61%
74%
73%
Nettoschuldquote gecorrigeerd
35%
41%
68%
67%
Belastingcapaciteit
95%
97%
105%
105%
Weerbaarheid
Structurele exploitatieruimte Wendbaarheid
* **
Op basis van de begroting 2022. Bron: https://findo.nl/jive.
10I
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het weerstandsvermogen blijft de komende jaren voldoende
Specifieke dossiers
Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking
Bijlagen
De gemeente Breda stuurt voor de ratio weerstandsvermogen (beschikbaar/benodigd) op een waarde van 1 of hoger. Hierbij wordt het integrale cijfer, het algemene reserve opgehoogd met €1 miljoen onvoorzien, als uitgangspunt genomen. De ratio weerstandsvermogen is ten opzichte van 2021 licht gedaald, met name door een afname van de algemene reserve, door bijvoorbeeld de inzet van steunpakketten corona. Uit bijgevoegd figuur is zichtbaar dat de ontwikkeling van het weerstandsvermogen voldoende blijft in de toekomst om de huidige risico’s op te vangen. De financiële risico’s worden berekend door de Monte Carlo-simulatie. Hierdoor worden verschillende scenario’s doorgerekend en komt het totaal van risico’s uit op €56,4 miljoen voor 2022. De toprisico’s, zoals toegelicht in de jaarrekening, geven een goed beeld van de belangrijkste risico’s van de gemeente. De risico’s komen voornamelijk voort uit het sociaal domein en de grondexploitaties. Nieuw is het risico omtrent ‘inflatie en sensiviteit’ van €12,6 miljoen. Dit risico is opgenomen vanwege de onzekerheden op macro-economisch gebied door de invasie van Rusland in Oekraïne en door de krapte op de arbeidsmarkt, en ziet toe op de inflatie en sensiviteit van de gehanteerde prijzen en tarieven.
Ontwikkeling van het weerstandsvermogen 99.600
2025
56.400 92.000
2024
56.400 85.800
2023
56.400 86.800
2022
56.400 96.000
2021
53.300 93.400
2020
67.000
Weerstandscapaciteit (x €1.000)
Risico's (x €1.000)
10II
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het resultaat van de gemeente Breda laat zich in dit tijdperk lastig voorspellen
Specifieke dossiers
Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking
Bijlagen
Het voorspellend vermogen van de gemeente Breda kan worden verbeterd De grafiek hiernaast laat het verschil tussen het begrote resultaat na wijzigingen en gerealiseerde saldo van baten en lasten zien van 2020 tot en met 2022 (het resultaat voor toevoegingen aan en onttrekkingen uit de reserves). Er is een trend te zien, waaruit blijkt dat de gemeente Breda de lasten consistent voorzichtig begroot. De begroting 2022 na wijzigingen had een totaal aan lasten van €769,2 miljoen. Terwijl de jaarstukken 2022 rapporteren over een totaal van €772,1 miljoen. En in de begroting na wijzigingen werd nog rekening gehouden met een overschot van van €1,1 miljoen, terwijl uiteindelijk een winst is behaald van €22,8 miljoen. Hoewel het effect van de decembercirculaire zeker aanwezig is en het resultaat voor €10,6 miljoen een incidenteel karakter kent, kan de kwaliteit van de prognose zeker nog worden verbeterd. Wij adviseren het college om kritisch te kijken naar het voorspellend vermogen. Daarnaast geven wijter overweging mee of de bijgestelde verwachtingen rondom de ruimtelijke projecten meer dan één keer per jaar verwerkt moeten worden in de (begrotings)cijfers, zodat de resultaten financieel kunnen worden bijgesteld.
Voorspellend vermogen van de gemeente Breda € 25.000 € 20.000 € 15.000 € 10.000 € 5.000 €€ -5.000 € -10.000
€ -15.000 € -20.000 2020
2021
Saldo baten en lasten begroting (x 1.000) Saldo baten en lasten realisatie (x 1.000)
2022
11
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening
Observaties jaarverslag De kwaliteit van uw jaarverslag is goed De jaarrekening en het jaarverslag zijn verenigbaar en het jaarverslag voldoet aan de vereisten van het BBV Wij hebben vastgesteld, op grond van de verkregen informatie in onze controle, dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn. In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag, waaronder de nieuwe paragraaf ‘Wet open overheid’. De gemeente Breda heeft deze paragraaf conform de vereisten opgenomen in het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag voldoet aan het BBV.
Vooruitblik
De kwaliteit van uw paragrafen is voldoende
Onze samenwerking
Wij hebben vastgesteld dat alle verplichte informatie in de paragrafen is opgenomen. Daarnaast hebben wij de informatiewaarde van de paragrafen beoordeeld. Deze geven veel informatie over de realisatie ten opzichte van de uitgangspunten van het beleid.
Bijlagen
Uw paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ geeft onvoldoende inzicht in het fraudepreventieprogramma van de gemeente Breda In onze controleverklaring rapporteren wij over de risico-inschatting, onze verrichte werkzaamheden en materiële bevindingen ten aanzien van fraude. Daarbij hebben wij ook aandacht besteed aan de toelichtingen die de gemeente Breda heeft opgenomen in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Wij vinden de toelichting inzake fraude te kort en niet in verhouding staan met de werkelijke interne beheersing. In de paragraaf ‘bedrijfsvoering’ hoort minimaal te staan wat er aan risicoanalyse is gedaan, welke beheersmaatregelen zijn getroffen, welke meldingen hebben plaatsgevonden en dat er naar de mening van het college geen materiële afwijkingen bestaan als gevolg van fraude.
De paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ geeft voldoende inzicht in het vermogen om risico’s uit de bedrijfsvoering financieel op te vangen Naast het onderwerp fraude rapporteren wij in onze controleverklaring ook over de financiële positie van de gemeente Breda. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente alle relevante informatie heeft opgenomen in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’; daarnaast zijn alle relevante ontwikkelingen uit de sector en macro-economische ontwikkelingen en de impact daarvan op de gemeente Breda opgenomen in de toelichting. Wij vinden dat de gemeente Breda in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ een goede reflectie heeft gegeven op het vermogen om de risico’s vanuit de bedrijfsvoering financieel op te vangen. Informatiewaarde is goed
Ons oordeel is gebaseerd op de leesbaarheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses. Wij zijn van mening dat het jaarverslag de raad de gewenste informatie verschaft per beleidsterrein, maar wel een grote mate van detail verschaft. Hierdoor kan de lezer moeite hebben met het scheiden van hoofdzaken en bijzaken. Daarnaast adviseren wij om de toelichting meer toe te spitsen op het effect voor het gewenste beleid.
12
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Jaarverslag Jaarrekening Rechtmatigheid Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing
Update IT-omgeving Update cybersecurity Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Jaarrekening In dit hoofdstuk geven wij een beschrijving voor de verrichte werkzaamheden met betrekking tot de verhoogde risico’s, de rechtmatigheid en de schattingen. Ten slotte staan wij stil bij fraude en het niet naleven van wet- en regelgeving.
05
13
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid De onrechtmatige Europese aanbestedingen zijn afgenomen van €12,0 miljoen naar circa €2,3 miljoen
Specifieke dossiers
Jaarverslag Jaarrekening Rechtmatigheid Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing
Update IT-omgeving Update cybersecurity Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Bij de jaarrekening 2020 en 2021 hebben wij een oordeel met beperking afgegeven inzake de rechtmatigheid van Europese aanbestedingen. De organisatie is in 2021 op basis van het verbeterplan rechtmatigheid gestart met een integraal onderzoek naar onrechtmatigheden dat heeft gezorgd voor het stopzetten van verschillende contracten en het opstarten van nieuwe aanbestedingsprocedures. De verbeterslagen in de ambtelijke organisatie hebben ervoor gezorgd dat de onrechtmatigheden dit jaar onder de tolerantie blijven, waardoor een goedkeurende verklaring inzake rechtmatigheid kan worden afgegeven. Op basis van de uitgevoerde werkzaamheden is een totale fout van €2,3 miljoen (2021: €12,0 miljoen) geconstateerd. De geconstateerde fout kan worden uitgesplitst in: • €1,3 miljoen: doorloop bekende fouten uit 2021 in 2022. Hierbij is gerekend met de uitgaven (spend) in 2022, minus het in 2021 al opgenomen foutbedrag voor 2022 (van €2,8 miljoen) en de doorloop in 2023. • €1 miljoen: ‘nieuwe’ fouten geconstateerd bij lasten 2022. Op basis hiervan concluderen wij dat de aanbestedingen geen materiële fouten bevatten. Verbeterslagen in ambtelijke organisatie hebben effect Op basis van het verbeterplan rechtmatigheid en projectplan ITB, heeft de ambtelijke organisatie stappen gezet richting een meer gestructureerd proces rondom inkopen, aanbestedingen en inhuur.
Dit zorgt – naast de succesvolle opschoningsactie – voor minder ‘nieuwe’ fouten ten opzichte van 2021.
Richting de toekomst is adequate registratie van contracten een belangrijk aandachtspunt. Een gebrek hieraan zorgt voor een vertroebeld inzicht in hoe de diverse geldstromen te koppelen zijn aan lopende afspraken. Een volledige en correcte registratie van contracten geeft de organisatie de gelegenheid om fouten te voorkomen, in plaats van op te lossen. Er zijn met-dwingende-spoed-aanbestedingen verricht inzake Oekraïne De gemeente heeft gebruikgemaakt van de dwingende-spoedregel. Hiermee is er geen Europese aanbesteding gedaan voor de inkopen gerelateerd aan de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. Gemeente Breda heeft acties uitgezet om periodiek te onderzoeken of vernieuwingen en wijzigingen van het contract volgens de geldende regels ten aanzien van Europese aanbestedingen verlengd kunnen worden of opnieuw in de markt gebracht dienen te worden. Daarbij is op te merken dat beslissingen die in de dwingende-spoedperiode zijn genomen, ook voor langer dan een jaar, niet direct tot een afwijkend oordeel hoeven te leiden. Afhankelijk van de casus kan worden verdedigd dat er is voldaan aan de voorwaarden van dwingende spoed, dus ook bij contracten langer dan een jaar. Op het moment dat contracten worden verlengd is het belangrijk om na te gaan of er echt sprake is van een onvoorziene situatie.
13I
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid Er is één onrechtmatige overschrijding in het kader van de begrotingsrechtmatigheid
Specifieke dossiers
Jaarverslag Jaarrekening Rechtmatigheid Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing
Een onderdeel van onze rechtmatigheidscontrole betreft de naleving van het budgetrecht van de raad. Is op programma- of kredietniveau niet meer besteed dan waar u als raad toe besloten heeft? Op basis van artikel 19.1 van uw financiële verordening blijkt dat de begroting wordt vastgesteld op programma- en themaniveau.
De spelregels rondom begrotingsrechtmatigheid zijn vanaf 2022 veranderd. In het hoofdstuk ‘Vooruitblik’ geven wij inzicht in de gerelateerde ontwikkelingen.
Begrotingsoverschrijdingen kunnen dus, in sommige gevallen, als onrechtmatig worden aangemerkt. In de onderstaande tabel hebben wij de overschrijdingen opgenomen en weergegeven of deze wel of niet meewegen in ons oordeel bij de jaarrekening. Lasten werkelijk (in miljoenen)
Overschrijdingen ten opzichte van begroting (na wijziging) (in miljoenen)
Onze samenwerking
Thema Opgroeien, binnen programma Vitaal en Sociaal
€114,7
€2,6
Nee
Openeinderegeling Wmo en Jeugdzorg.
Bijlagen
Thema Betrokken Zijn, binnen programma Vitaal en Sociaal
€59,3
€3,0
Nee
Openeinderegeling Wmo en Jeugdzorg.
Thema Totaal Leven, binnen programma Vitaal en Sociaal
€9,0
€0,2
Ja
Ontstaan door lastenoverschrijding op GROGZ/GGD en gezondheidsbeleid, onder andere vanwege de impact van de cao 2022.
Update IT-omgeving
Programma en thema
Update cybersecurity
Telt overschrijding mee bij het oordeel?
Toelichting
Vooruitblik
14
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Specifieke dossiers
Jaarverslag Jaarrekening Rechtmatigheid
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke boekhoudkundige schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames die door het college zijn gedaan beoordeeld en concluderen dat Oordeel Schatting
Update interne beheersing
Update IT-omgeving
Opmerkingen 2022
2021
Afschrijvingen van materiële vaste activa
⚫
⚫
Het activabeleid van de gemeente ligt ten grondslag aan de wijze van afschrijven op materiële vaste activa. De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn gebruikelijk in de sector.
De waardering van de materiële vaste activa
⚫
⚫
Bij materiële vaste activa met een maatschappelijke functie (bijvoorbeeld een schoolgebouw) bestaat de intentie om dit duurzaam te exploiteren en dus speelt duurzame waardevermindering geen rol. De waardering van het vastgoed met een economische functie hebben wij in detail gecontroleerd. Hierbij wordt de waardering van de panden in de gebiedsontwikkeling Gasthuisvelden als voorzichtig aangemerkt.
De waardering van de financiële vaste activa
⚫
⚫
Wij hebben de waardering van uw financiële vaste activa in detail gecontroleerd. Ook de deelnemingen hebben wij specifiek gecontroleerd. Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van deze deelnemingen en (gerelateerde) leningen evenwichtig tot stand gekomen zijn.
De waardering van de grondexploitaties
⚫
⚫
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. De uitgangspunten die in de berekeningen gehanteerd worden zijn voor zover mogelijk onderbouwd met rapportages van externe partijen. Zie tevens de paragraaf omtrent het ruimtelijk domein.
Schattingen Fraude en wet- en regelgeving
deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Onderstaande tabel bevat een overzicht van onze bevindingen met betrekking tot die schattingen en oordelen.
Update cybersecurity Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Controleverschil
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
14I
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht
Specifieke dossiers
Jaarverslag Jaarrekening Rechtmatigheid Schattingen
Oordeel Schatting
2022
Met betrekking tot de voorziening onderhoud hebben wij geconstateerd dat de onttrekkingen achterblijven op het onderhoudsplan. Uit nader onderzoek blijkt dat dit achterwege blijft als gevolg van tekorten aan personeel in de bouw en het ontbreken van technische noodzaak voor onderhoud gedurende het ingeschatte jaar. De voorziening is en blijft daardoor toereikend. Bij actualisatie van het onderhoudsplan raden wij aan om na te gaan of het onderhoud met dezelfde regelmaat ingepland moet worden, met een eventuele verlaging van de structurele dotatie als gevolg.
De juistheid en volledigheid van de voorziening inzake dubieuze debiteuren sociale zaken
Overeenkomend met voorgaand jaar blijkt uit de beoordeling van de voorziening inzake dubieuze debiteuren sociale zaken dat de nominatieve staat niet eenduidig aan te sluiten is met het model en dat het model een hoge mate van subjectiviteit bevat en niet wordt getoetst op basis van objectieve criteria. Acties worden uitgevoerd op basis van signalen van individuele vorderingen, maar niet systematisch. Het risico is dat openstaande vorderingen niet juist en volledig in de balans zijn opgenomen en het invorderingsbeleid niet efficiënt is ingericht. Op basis van onze werkzaamheden achten wij de voorziening voorzichtig, en blijft deze binnen een aanvaardbare bandbreedte. Wij adviseren wederom om de onderbouwing van de voorziening te verbeteren door zichtbaar aan te sluiten op de brondocumenten en de gehanteerde uitgangspunten te objectiveren.
Update interne beheersing
Update cybersecurity Vooruitblik
2021
De juistheid en volledigheid van de onderhoudsvoorziening
Fraude en wet- en regelgeving
Update IT-omgeving
Opmerkingen
Onze samenwerking Bijlagen
Controleverschil
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
14II
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht
Specifieke dossiers
Jaarverslag Jaarrekening Rechtmatigheid Schattingen
Oordeel
Schatting
Opmerkingen 2022
2021
De waardering en indexatie van de APPA-voorziening
De voorziening voor wethouderspensioenen (APPA) per eind 2022 is onderbouwd door actuariële berekeningen van een externe serviceorganisatie. Deze organisatie heeft de uitgangspunten uit de circulaire van het ministerie gebruikt. Daarnaast is de voorziening tweemaal geïndexeerd, eerst met 2,39% per juni 2022 en vervolgens met 11,96%; dit betreft de index per 1 januari 2023 van het ABP. De nieuwe collegeleden zijn meegenomen in de voorziening. Wij merkten daarbij op dat de waardering conform het grootboek €0,6 miljoen te laag was. Wij hebben hiervoor een correctie voorgesteld zijn akkoord met de uitgangspunten die de gemeente Breda heeft gehanteerd.
De juistheid en volledigheid van de voorziening verlofsparen
De directie van de gemeente Breda heeft in 2021 alle restanturen van vóór 1 januari 2022 als ‘bovenwettelijk’ verklaard. Daarnaast is uit de werkzaamheden gebleken dat met meerdere medewerkers het gesprek moet worden gevoerd ten aanzien van het verlofstuwmeer dat ontstaan is. Gemeente Breda heeft bij de bepaling van de voorziening al deze uren in de afwegingen betrokken, zonder een afslag te nemen. De BBV gaat uit van een gelijkblijvende last, waarbij enkel de uren die zorgen voor een niet-gelijkblijvende last opgenomen moeten worden in de voorziening verlofsparen. Wij beoordelen de voorziening daarom als voorzichtig.
Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing
Update IT-omgeving Update cybersecurity Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Controleverschil
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
15
Accountantsverslag | Gemeente Breda | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Fraude en wet- en regelgeving
Onze conclusies
Geen aanwijzingen of signalen van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving geïdentificeerd
Specifieke dossiers
Jaarverslag Jaarrekening Rechtmatigheid Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing
Update IT-omgeving Update cybersecurity Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze controleverklaring Fraude is een ernstig maatschappelijk probleem dat burgers, ondernemingen en de overheid financieel benadeelt. Het voorkomen en opsporen van fraude binnen uw organisatie is primair de verantwoordelijkheid van het management en degenen die belast zijn met governance. In dat kader verwachten wij dat u een frauderisicomanagementsysteem hebt geïmplementeerd dat bijdraagt aan het voorkomen en detecteren van fraude. Wij hebben tijdens onze controle bijzondere aandacht besteed aan de relevante aspecten van het frauderisicomanagementsysteem, zoals het proces dat u hebt opgezet om frauderisico’s en risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving te identificeren. De uitgevoerde werkzaamheden en de uitkomsten rapporteren wij, net als in 2021, in onze controleverklaring. Eerste goede basis voor de frauderisicoanalyse uitgewerkt door Concerncontrol De afdeling Concerncontrol werkt aan een frauderisicoanalyse op basis van de kennis als onderdeel van de auditprogramma’s. De uitkomsten van deze concernbrede analyse zijn in april 2023 binnen de ambtelijke organisatie in concept gedeeld, waarvan wij kennis hebben genomen. Deze frauderisicoanalyse is momenteel uitgevoerd op de zes geselecteerde kernprocessen en vormt een goede eerste basis.
Wij adviseren u minimaal een keer per jaar deze frauderisicoanalyse te updaten en daarin ook aandacht te besteden aan risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving en maatregelen op te zetten en te implementeren om risico’s te beheersen en af te dekken. Daarnaast adviseren wij om deze analyse uit te rollen over de overige processen en ook aandacht te houden voor de procesoverkoepelende risico’s voor de gemeente als geheel.