Wensen en bedenkingen erfgoednota Boxtel 2026-2030 - Bijlage 2 - Procesverantwoording

Procesverantwoording: Erfgoednota Boxtel 2026-2030

1

1. Het maakproces van deze erfgoednota Het proces om de erfgoednota te actualiseren is gestart in 2024. Er is gewerkt volgens de methodiek van participatieve beleidsvorming. Dit betekent dat deze nota niet geschreven is op basis van een bureaustudie, maar dat erbij externe partijen informatie is verzameld. Er is gesproken met leden en bestuur van verschillende stichtingen, verenigingen en belanghebbenden die zich inzetten voor het erfgoed in gemeente Boxtel. Samen met deze stakeholders is het (concept) Verhaal van Boxtel opgesteld. Ook is er nagedacht over de kernwaarden van Boxtel. Wat zijn de belangrijkste waarden in Boxtel die samen het Verhaal van Boxtel vertellen? De kernwaarden worden gezien als het fundament van de identiteit van Boxtel. Door deze in de toekomst te koppelen aan de ambities ontstaat er een gemeenschappelijke taal voor belanghebbenden. Daarnaast zijn op basis van de wensen en behoeften van de betrokkenen erfgoeduitgangspunten geformuleerd. De erfgoeduitgangspunten zijn terug te brengen tot de vier geformuleerde uitgangspunten in de Erfgoednota. De uitgangspunten sluiten aan bij de omgevingsvisie. Fasering Het project is in 3 fasen uitgevoerd: 1) Onderzoek en analyse – waar staan we? 2) Ambitie bepalen – waar gaan we naartoe? 3) Visievorming – hoe doen we dat?

Fase 1: Onderzoek & Analyse Bij de uitvoering van fase 1 werd helder dat er geen sprake is van monitoring van het erfgoed en/of betrokkenheid bij het erfgoed door de gemeente. Zo was er geen zogenaamde 0-meting beschikbaar over de betrokkenheid van inwoners bij erfgoedonderwerpen. De start van deze fase bestond daarom uit in gesprek gaan met het lokaal georganiseerde erfgoedveld. Dit zijn stichtingen en verenigingen of individuen die zich in zetten voor een erfgoedbelang in de gemeente. Dit zijn bijvoorbeeld de heemkundekringen zoals Heemkunde Boxtel, Erfgoedvereniging Kèk Liemt, Heemkundekring de Kleine Meijerij, Stichting Heilig Bloedprocessie, Gilde Sint-Barbara en Sint-Joris Boxtel, Museum Boxtel, Het Oertijdmuseum, Natuurwerkgroep Liempde en de projectleider van Project Community Archaeology in Rural Environments-project (CARE) die zich inzet voor gemeenschapsarcheologie. In fase 1 is veel informatie over de huidige stand van zaken opgehaald.

Het huidige beleid en de samenwerking is geëvalueerd aan de hand van de vragen; Wat gaat goed? Wat kan de gemeente beter doen? Wat zijn jullie wensen voor het nieuwe erfgoedbeleid? Zijn er nog aandachtspunten die je de gemeente wilt meegeven? Daarnaast zijn er wensen van de stakeholders opgehaald voor het nieuwe erfgoedbeleid en hebben we de deelnemers persoonlijk de vraag gesteld: Wanneer is het erfgoedbeleid geslaagd? Hieronder zijn afbeeldingen van wensenlijst en de kaart met waardevolle erfgoedplekken volgens de stakeholders weergegeven. Tijdens deze fase hebben de participatiemomenten plaatsgevonden:  8 februari 2024 - kennismakingsgesprek Stichtingen en Verenigingen  24 oktober 2024 – ophalen informatie

2

Kennismakingsgesprek – 8 februari 2024 Tijdens het eerste kennismakingsgesprek met de vertegenwoordigers van verschillende stichtingen en verenigingen, deels in het bijzijn van de wethouder, zijn de belangrijkste thema’s en onderwerpen geïnventariseerd. Het hoofddoel was informeren over het proces en mate van participatie uitvragen. Daarnaast is er opgehaald wat er speelt bij de erfgoedvrijwilligers. De vraag die centraal stond was: waarvoor zouden zij aandacht zouden willen vragen in het nieuwe beleid? Opgehaalde informatie tijdens de externe bijeenkomst – 24 oktober 2024 De belangrijkste onderwerpen die werden geagendeerd waren archeologie, immaterieel erfgoed, erfgoededucatie en samenwerking. Er werd gepleit voor meer aandacht voor archeologie. Zo is er behoefte aan een ‘beleidskaart’ en aandacht voor de doorwerking bij andere beleidsdomeinen en in het omgevingsplan. Er is behoefte aan integraler beleid en structureel en systematisch overleg. Ook is er behoefte aan een duidelijke rol voor de heemkundigen in de processen en communicatie rondom archeologische procedures. Het onderwerp immaterieel erfgoed ontbreekt in de nota van 2009. De suggestie wordt gedaan om te starten met een inventarisatie van dit erfgoed. Als voorbeelden worden genoemd de Heilig Bloedprocessie, carnaval, klompen maken, bakken, gilden (handboog), ambachten (landbouw op oude wijze), wilde hop, etc.

Een belangrijke vraag die geagendeerd wordt is: Hoe houd je het levend en borg je het? Het is kwetsbaar erfgoed. Een aandachtspunt blijft erfgoededucatie. Om erfgoed door te kunnen geven aan de volgende generaties is voorlichting voor de jeugd nodig. Betere samenwerking met de scholen en een vaste plek in het onderwijscurriculum blijft een wens. Daarnaast gaat het veel over samenwerking. Het gebrek aan continuïteit bij de gemeente blijft een aandachtspunt en is een voorwaarde om goede relaties en samenwerking aan te gaan.

3

Uitlegkader Wat hebben de erfgoedstichtingen en verenigingen geagendeerd? Aansluiting bij de jeugd Bij de honderdjarige misviering van de kerk waren de jongeren er niet. Als voorbeeld wordt de Hiphopcultuur van Gemonde genoemd. Welke tools hebben we nodig om de volgende generatie te bereiken? Hoe kunnen we de brug slaan? Welke middelen hebben we nodig om de volgende generaties te activeren en aan te sluiten bij hun belevingswereld zodat geschiedenis ook voor hen gaat leven? Het bereiken van jongeren is een uitdaging. We moeten meer verhalen vertellen en doorgeven. Erfgoed meer beleefbaar maken ‘Zoals bij de open dag van de opgraving in Esch.1 Hier planten we zaadjes bij de volgende generatie en daarin ligt onze opdracht.’ Lezingen zoals de recente ‘onderbelichte oorlogsverhalen’ zijn heel populair. Aandacht voor het behoud van het erfgoed Voorbeelden van acties voor behoud van De Dieze, De Pijp, De Uilenburg en De Stadswal van ’s-Hertogenbosch werden genoemd. Zorgen voor een sterkere koppeling met Recreatie en Toerisme Als jongeren op vakantie gaan bezoeken ze wel historische plekken en leren ze over de geschiedenis. In hun eigen buurt doen ze dat niet.

Er liggen goede voornemens in de Uitvoeringsagenda Bezoekerseconomie.2 Aandacht bij het bestuur creëren voor het rijke erfgoed van de gemeente De kennis over de geschiedenis en het erfgoed van het gebied is bij het college en de gemeenteraad niet goed genoeg aanwezig. Het Romeinse verleden op de kaart zetten Open staan voor nieuw erfgoed Jongeren hebben een ander perspectief op wat zij belangrijk en waardevol vinden. Zij zouden graffiti onder het viaduct bijvoorbeeld ook als erfgoed willen aanmerken. Het voorbeeld van de voetbalhooligans die in ’s-Hertogenbosch werden uitgenodigd om hun erfgoed te benoemen. Actualiseren Erfgoedregister (monumentenlijst) Het erfgoedregister is verouderd en dient geactualiseerd te worden. Thema’s als Post65-erfgoed zijn nog onvoldoende opgenomen en veel gebouwd erfgoed is nog onbeschermd. Erfgoed goed inbedden in de Omgevingsvisie De heemkundigen hebben samengewerkt en een zienswijze op de ontwerp Omgevingsvisie ingediend. Versterken van de samenwerking met de gemeente De gemeente zien we graag in een faciliterende rol, maar de regeldruk voor de vrijwilligers is hoog. De heemkundekringen en stichtingen en verenigingen krijgen nu geen subsidie en de huisvestingskosten stijgen. Ze zouden subsidie wel als een waardering voor hun inzet zien.

Zijn er werkbudgetten of incidentele bijdragen beschikbaar waar ze gebruik van kunnen maken? Ze worden veel gevraagd om werk te verrichten. Denk aan het inventariseren voor cultuurhistorische waardenkaarten. Veel heemkundekringen kunnen niet meer rondkomen. Moeten zij geld gaan vragen voor hun diensten? Belangrijk voor het nieuwe erfgoedbeleid is dat er ook nagedacht wordt over de rol van de gemeente en hoe de gemeente en de belangenbehartigers van het erfgoed met 1 Video van open dag opgraving; geraadpleegd op 2 oktober 2025 via

https://www.youtube.com/watch?v=9OTGFU_HBBs 2 Beleef Boxtel, ‘Historische route’, geraadpleegd op 2 oktober 2025 via https://www.beleefboxtel.nl/wat-tedoen/wandelen/historische-route.

4

elkaar om moeten gaan. Het gaat over verantwoordelijkheden, verwachtingen en waardering. Goede voorbeelden van samenwerking zijn de LEADER subsidie en de samenwerking rond SPPiLL. De vrijwilligers zetten zich vrijwillig in, maar het is ook een vorm van sport waar een infrastructuur voor nodig is. Aandacht voor omgang met initiatieven Voor het nieuwe beleid is het de wens om aandacht te hebben voor de omgang met initiatieven. In lijn met het gedachtengoed van het Verdrag van Faro. Hoe wil de gemeente hier mee omgaan? Kan een inwoner bijvoorbeeld ook subsidie aanvragen? Niet alle initiatieven komen van georganiseerde rechtspersonen. Aandacht voor lokale musea borgen Hoe zit het met het faciliteren van het Oertijdmuseum? De huisvesting van Museum Boxtel is voor twee jaar geregeld. De heemkamer in Liempde kan niet meer toegankelijk blijven. Het gebouw is verkocht en de collectie die daar is samengebracht, veelal schenkingen van inwoners, loopt gevaar. Erfgoed Brabant kan helpen met advies over het bijeenhouden en bewaren van de collectie. Aandacht voor behoud en doorgeven van lokale ambachten De aanwezigen signaleren veel lokale ambachtelijke werkplaatsen die geen opvolging kunnen vinden. Er is sprake van leegstand en dreigende sloop. Als voorbeelden worden de klompenmakerij, kleine brouwerijen (Mout toren, De Leijer) en de sigarenmakerijen genoemd.

Ook de watermolen wordt in dit rijtje benoemd. Met de teloorgang van de gebouwen en uitoefening van de ambachten gaat ook immateriële geschiedenis verloren. Voorbeeldproject wordt benoemd waar aandacht is voor de historische hopteelt in Liempde. Dit is een lokaal project waar natuur, erfgoed en ambacht samenkomen. Samenwerking stichtingen en verenigingen onderling versterken De heemkundekringen hebben samengewerkt door een gezamenlijke zienswijze op te stellen als reactie op de ontwerp-Omgevingsvisie. Het zou goed zijn om meer samen te werken en gebruik te maken van elkaars kennis, inzet en/of faciliteiten zodat er meer eenheid en energie ontstaat. Fase 2: Ambitie bepalen In fase 2 was het doel om alle input te verwerken en in het eindproduct vorm te geven. Het was de bedoeling dat in deze fase de verhaallijnen, erfgoedambities en een lijst met projectideeën zouden worden geconcretiseerd. Helaas in deze fase het project stil komen te liggen vanwege gebrek aan ambtelijke capaciteit. In deze fase zijn alleen de conceptverhaallijnen en een bijbehorend moodboard besproken met de gemeentelijke beleidsadviseurs. De verhaallijnen en moodboard zijn niet specifiek getoetst met de stakeholders. Gezien de verandering van het proces bij de doorstart zijn de concept verhaallijnen en moodboard geen expliciet onderdeel geworden van de Erfgoednota.

Fase 3: Visievorming In de zomer van 2025 is het project weer opgestart. Op basis van de samengebrachte informatie bij fase 1 is de concept Erfgoednota, met uitvoeringsprogramma en erfgoeduitgangspunten, opgesteld. Vervolgens is op 13 oktober 2025 met de stakeholders de concept Erfgoednota besproken. Besproken is hoe de stakeholders zich reflecteren op (de omgang met) hun erfgoed? Wat zij precies belangrijk vinden en op welke manier ze betrokken (willen) zijn bij hun erfgoed? Er is voortgebouwd op de wensen die eerder zijn geïnventariseerd. In de sessie is daarnaast ook een focus gelegd op het versterken van de samenwerking tussen de gemeente en de stakeholders. Het doel van deze werksessie was om draagvlak te creëren voor de nieuwe erfgoednota en toekomstige samenwerking vorm te geven. De opgehaalde input uit deze sessie is verwerkt in de erfgoednota. Tijdens deze fase hebben de participatie momenten op de volgende momenten plaatsgevonden:  13 oktober 2025 – bespreking concept Erfgoednota

5

Opgehaalde informatie tijdens de externe bijeenkomst – 13 oktober 2025 Tijdens deze bijeenkomst is met de deelnemers teruggeblikt op het proces tot nu toe. Vervolgens zijn de erfgoeduitgangspunten en de hoofdpunten van de visie op de omgang van het Boxtels erfgoed gedeeld. De erfgoedprojecten en de wensprojecten zijn besproken en op onderdelen becommentarieerd. Wat vooral een belangrijk aandachtspunt was is de samenwerking tussen de gemeente en de actieve erfgoedvrijwilligers. De vrijwilligers hebben veel last van de discontinuïteit in de ambtelijke organisatie en dat zouden zij graag willen doorbreken. Ze zouden graag zien dat de inzet en de projecten die ze tot stand brengen meer gewaard worden, ook door de politiek. Een voorstel is om, naast de erfgoedprojecten van het uitvoeringsprogramma 2026-2028, een parallelle lijst te maken van erfgoedprojecten waar de stichtingen en verenigingen aan werken. Met dat inzicht kan er ook geprioriteerd worden. Welke projecten komen in aanmerking om samen op te pakken? Wat ligt er stil en kan weer geactiveerd worden met (meer) inzet van de gemeente? Graag zouden enkele deelnemers verkennen of een samenwerkingsovereenkomst tussen de erfgoedverenigingen en de gemeente voor meer structuur en onafhankelijk opereren kan zorgen. Met een samenwerkingsovereenkomst kan de gemeente aangesproken worden op gemaakte afspraken.

Een voorbeeld van een samenwerkingsovereenkomst (dat ingaat op uitvoering in de buitenruimte) is de overeenkomst tussen de gemeente Boxtel en de Natuurwerkgroep Liempde. Er is veel betrokkenheid en continuïteit bij deze groepen. Ze zouden dan ook graag zien dat de expertise en lokale kennis door de gemeente beter wordt benut. De deelnemers zijn blij met de doorstart van de Erfgoednota en hopen op een intensivering van de samenwerking en de relaties. Ze zijn positief over de opzet van de Erfgoednota en de voorgestelde monitoring en evaluatie. Graag zouden ze daar een rol in vervullen en aan bijdragen. De deelnemers hebben de concept Erfgoednota digitaal ontvangen en van feedback kunnen voorzien. Uit deze feedbackronde zijn veel inhoudelijke aanvullingen gekomen die de Erfgoednota hebben verrijkt. Wie is bevraagd in de drie fases? Wegens discontinuïteit bij de ambtelijke organisatie is het proces in 2024 gepauzeerd. Het proces bevond zich toen in het begin van fase 2. In de tussentijd (februari 2025) is de omgevingsvisie vastgesteld met als gevolg dat de erfgoednota als (onderdeel van een) omgevingsprogramma uitgewerkt zou worden. Dit betekende dat de erfgoednota anders van karakter werd (programmauitwerking) en dat bij de participatie de focus kwam te liggen op de stakeholders.

Door het abstractere karakter van de erfgoednota en het ontbreken van directe effecten voor inwoners vanuit dit programma is ervoor gekozen de erfgoednota niet direct aan de inwoners voor te leggen voor participatie. In de uitwerking van de projecten uit het uitvoeringsprogramma worden (indien relevant) separate participatieprojecten doorlopen richting de inwoners. Bij het opstellen van de Erfgoednota is meerdere malen gesproken met leden en bestuur van verschillende stichtingen, verenigingen en belanghebbenden die zich inzetten voor het erfgoed in gemeente Boxtel. De stakeholders zijn bevraagd tijdens drie verschillende bijeenkomsten. De bijeenkomsten hadden interactieve werkvormen, waarbij specifieke vragen werden gesteld aan de deelnemers. De opgehaalde informatie is meegenomen in de Erfgoednota. Waar is het jongerenperspectief bij beleidsontwikkeling en uitvoering? Een belangrijk vraagstuk wat bij het kennismakingsgesprek werd gesignaleerd was het betrekken van jongeren bij de uitoefening van erfgoed. Om inzicht te verwerven over hoe jongeren tegen erfgoed aankijken zijn studenten van de Universiteit Nijmegen gevraagd om in het kader van een opdracht voor het vak ‘actuele dilemma’s in Erfgoedbeleid’ na te denken over deze vraag.

Waar is het jongerenperspectief bij beleidsontwikkeling en uitvoering? En concreter: Hoe kunnen jongeren betrokken worden bij de beoefening van immaterieel erfgoed? De studenten zijn aan de slag gegaan met het contacteren van scholen en het benaderen van stichtingen en verenigingen. Hun resultaten hebben ze gevat in een adviesrapport en actieplan (zie Bijlage 1).

6

2. Participatieverantwoording Hieronder is het format ingevuld. Dit maakt duidelijk hoe de opbrengsten van de werksessies zijn verwerkt. Deelnemers aan de werksessies waren: - Commissie Ruimtelijke Kwaliteit gemeente Boxtel, subcommissie monumenten - Oertijdmuseum - Museum Boxtel (MUBO) - Museum Vekemans - Heemkundekring De Kleine Meijerij - Stichting Promotie Projecten in Leefbaar Liempde (SPPiLL) - Erfgoedvereniging Kèk Liemt - Natuurwerkgroep Liempde - Heemkunde Boxtel - Stichting Heilige Bloedprocessie - Gilde Sint-Barbara en Sint-Joris Boxtel - Senior onderzoeker CARE-projecten - Erfgoed Brabant

7

3. Model transparant participeren Als je bijdraagt aan een proces is het fijn om te weten wat er met de input is gedaan, of deze is verwerkt en zo ja, hoe. Er is gekozen om dit proces inzichtelijk in kaart te brengen door middel van een organogram.

Doel Ophalen van stand van zaken erfgoedveld Boxtel

Ambitie bepalen

Beoogde opbrengst Kernwaarden ophalen (typisch Boxtels)

Omschrijving Input 29 februari 2024: werksessie

Evaluatie huidige samenwerking Het was de bedoeling dat in deze fase de volgende elementen zouden worden geconcretiseerd: - Verhaallijnen; - Erfgoedambities; - Een lijst met projectideeën & wensprojecten

Opbrengst Inventarisatie waardevolle erfgoedplekken. Wensenlijst erfgoedbeleid

Niet behandeld met stakeholders

-

Vertaling in de Erfgoednota De opgehaalde kennis is verwerkt in hoofdstukken 1, 2, 5 en 6 van de Erfgoednota.

De verhaallijnen en moodboard zijn niet getoetst met de stakeholders. Het moodboard en verhaallijnen worden daarom niet ingezet als instrument. Wel maken de concept verhaallijnen een 8

onderdeel uit van de erfgoednota (zie Bijlage 4). Proces gepauzeerd Visievorming en toetsen conceptnota

Versterken samenwerking tussen de gemeente en stakeholders/erfgoed gemeenschappen Versterken van samenwerking tussen de stakeholders/ erfgoedgemeenschap pen

13 oktober 2025: Externe werksessie

Feedback op het Uitvoeringsprogramma Feedback over gewenste samenwerking

Opgehaalde informatie is verwerkt in de hoofdstukken 2, 6 en 7.

Inhoudelijke aanvullingen

Redactieronde erfgoednota en uitvoeringsprogramma

9

Bijlage 1: Adviesrapport & Actieplan 2025 Jongerenparticipatie in het Erfgoed van gemeente Boxtel

ADVIESRAPPORT & ACTIEPLAN 2025

JONGERENPARTICIPATIE IN HET ERFGOED VAN GEMEENTE BOXTEL

Harmen Bakker, Isa Bijker, Doortje van den Bulk, Eva Grooten, Dennis van Lambalgen, Myrthe te Plate en Tijn Steenhuizen 5950 woorden

Inhoud Eigen antwoorden op vragen..................................2 Vooronderzoek..........................................................3 Analyse erfgoednota Boxtel 2009....................3 Analyse Beleidsplan Kunst en Cultuur.............5 Analyse KIEN over jongeren en immaterieel erfgoed...................................................................5 Conclusie...............................................................6 Correspondentie.......................................................7 Met verenigingen in Boxtel.................................7 Met scholen in Boxtel..........................................9 Met jongeren in Boxtel......................................10 Eigen ideeën voor het betrekken van jongeren bij erfgoedbeleid.....................................................11 Idee 1: Pizza-avond.............................................11 Idee 2: Gastles maatschappijleer....................11 Idee 3: Profielwerkstuk......................................12 Idee 4: Snuffelstage/meeloopdag...................12

Idee 5: Kennismaking met Jas de Keistamper..13 Idee 6: Kasteel Stapelen.......................................13 Idee 7: Spaaractie supermarkt.............................14 Idee 8: Gemeentelijke ondersteuning voor schutterijen.............................................................14 Idee 9: Intromarkt verenigingen in Boxtel.........15 Conclusie & Actieplan................................................16 Bijlagen.........................................................................18

1

Eigen antwoorden op vragen Om met de opdracht te beginnen, hebben we vragen van The Missing Link gekregen om mee te nemen in ons onderzoek naar betrekking van jongeren. Aangezien we hebben vastgesteld dat de doelgroep van jongeren vooral die van middelbare schoolleeftijd is, zijn onze antwoorden minder betrouwbaar. Desalniettemin hebben we besloten deze vragen te beantwoorden vanuit het perspectief dat wij hadden als middelbare scholieren. Daar zijn de volgende resultaten uit voortgekomen.

Als jongeren zouden wij snel lid worden van een vereniging of club wanneer er ook leuke activiteiten worden georganiseerd, zodat je andere jongeren kan leren kennen en om daarmee een band te vormen. Als middelbare scholier heb je namelijk vooral contact met medeleerlingen en niet per se buitenschoolse contacten. Dit kan dus bevorderlijk zijn voor het sociale aspect.

Aangaande de betrekking binnen verenigingen en organisaties hebben we een paar bevindingen gedaan. Zo zouden we graag interactie zien vanuit een organisatie of gemeente zodat jongeren enthousiast gemaakt kunnen worden voor een deelname. Ofwel dit via een laagdrempelige manier, zoals benadering via social media, of via een bijeenkomst is. Deze twee opties zouden beiden hun vruchten kunnen afwerpen. Weinig verplichtingen en bewijs van inspraak zouden jongeren nog enthousiaster maken naar onze mening.

Daarnaast zou een flexibel lidmaatschap zeker werken om jongeren te werven. Veel verenigingen of clubs hebben hoge prijzen voor een lidmaatschap, of verwachten een bepaalde aanwezigheid daar voor. Flexibiliteit of aanbiedingen maakt het aantrekkelijker en laagdrempeliger voor jongeren om aan te sluiten. Het delen van updates vanuit een club om de aandacht van jongeren vast te houden, zou ook kunnen werken als er geen lange nieuwsbrieven worden gestuurd. Deze zijn misschien handig voor ouders om een overzicht en idee te krijgen van de evenementen binnen een club, maar jongeren krijgen liever korte en puntsgewijze updates via platforms die makkelijker te benaderen zijn, zoals Whatsapp of Instagram.

Een vereniging wordt aantrekkelijk voor jongeren wanneer het buiten school en werk plaats zou kunnen vinden, zodat jongeren hun vrije tijd hieraan kunnen besteden. De betrekking van jongeren bevordert zodra er een open en welkome sfeer is binnen een vereniging. Dit zou gerealiseerd kunnen worden door doelgerichte berichten via social media of flyers op een vereniging/stichting.

Mogelijke activiteiten die aantrekkelijk zijn voor jongeren hebben we ook besproken. Zo hebben we het vooral gehad over themaavonden met invloed van actuele onderwerpen en trends en onderwerpen waar jongeren gevoelig voor zijn, bijvoorbeeld: een avond met pizza en films et cetera. Verdere ideeën hebben we verderop in het plan uitgewerkt om concrete voorbeelden te geven.

2

Vooronderzoek Analyse Erfgoednota Boxtel 2009 De erfgoednota van Boxtel uit 2009 biedt een overzicht van beleidslijnen op het gebied van monumenten en recreatie, projecten om de bevolking bij erfgoed te betrekken en een onderbouwing van de nota. In de inleiding wordt benadrukt dat de erfgoednota een belangrijke rol speelt in het behouden van de identiteit en cultuurhistorie van Boxtel. Dit belang wordt onderstreept in het volgende citaat: “Boxtel is een prachtige gemeente met een lange historie. Dit heeft geresulteerd in een dorp met een rijke cultuurhistorie: fraaie monumentale panden, archeologische monumenten en vondsten en uiteraard het landschap met verschillende gehuchten.”

van kleurplaten, speurtochten op een historische locatie of prehistorisch pannenkoeken bakken. Deze activiteiten worden gecombineerd met lesprogramma’s op basisscholen over de geschiedenis van Boxtel. Hoewel deze aanpak basisschoolleerlingen introduceert in de erfgoedwereld, blijft de koppeling met immaterieel erfgoed zoals tradities, rituelen en ambachten achterwege. Bovendien is niet bekend in hoeverre deze aanpak in de praktijk nog steeds wordt uitgevoerd. Het betrekken van jongeren bij activiteiten rond bijvoorbeeld de Bloedprocessie, gilden of schutterijen zou hun verbinding met het immaterieel erfgoed kunnen versterken.

Hieruit blijkt dat de nota zich voornamelijk richt op het tastbare en monumentale erfgoed, terwijl er weinig expliciete aandacht wordt besteed aan immaterieel erfgoed, zoals de Heilige Bloedprocessie. Hoewel uit de erfgoednota naar voren komt dat pogingen worden gedaan om de bevolking bij erfgoed te betrekken, blijven concrete plannen om immaterieel erfgoed en jongeren hierbij te betrekken beperkt. Jongeren en erfgoed In de nota worden wel een aantal initiatieven genoemd om jongeren in aanraking te laten komen met erfgoed, maar deze richten zich op basisschoolkinderen. Zo worden er activiteiten georganiseerd als toneelstukken in historische settings, het maken

3

Jongeren die niet meer op de basisschool zitten krijgen geen speciale aandacht in de erfgoednota. Vanuit de gemeente volgde in 2009 dus geen directe sturing om ook hen actief bij het erfgoed te betrekken. Wellicht zou het oprichten van een jongerenadviesraad een mogelijkheid zijn om hen een stem te geven in het erfgoedbeleid in de toekomst. Dit zou helpen om het erfgoed uit Boxtel ook onder deze generatie levend te houden. Volwassenen en erfgoed Hoewel de focus van dit adviesrapport ligt op jongeren, bieden de projecten die voor volwassen worden beschreven in de nota inzicht in nieuwe mogelijkheden. Volwassenen worden namelijk betrokken bij een jaarlijkse erfgoedprijs, artikelen in de lokale krant en discussieavonden over de toekomst van Boxtel in relatie tot de geschiedenis. Hiermee doet de gemeente Boxtel een actieve poging om het erfgoed levend te maken voor haar bewoners, maar wel komt de vraag naar boven in hoeverre deze activiteiten aansluiten bij de behoefte van burgers.

Digitale hulpmiddelen, zoals een toegankelijke erfgoedwebsite, zouden een breder publiek kunnen aanspreken. Dit is ook belangrijk om mee te nemen in het ontwikkelen van nieuw erfgoedbeleid voor jongeren, omdat ook hen dit meer zou kunnen aanspreken. Ook bij volwassenen ligt de focus vooral op het monumentale erfgoed. Toch wordt enigszins aandacht besteed aan immaterieel erfgoed. Zo is er bijvoorbeeld een wekelijkse rubriek in de streekkrant of op een interactieve website, waarin verhalen van Boxtelaren gedeeld kunnen worden. Richting immaterieel erfgoed en aandacht voor jongeren Van alle genoemde initiatieven, voor zowel volwassenen als kinderen, is overigens niet bekend of deze sinds 2009 ook daadwerkelijk zijn uitgevoerd en wat de resultaten waren. De verschillende initiatieven tonen echter wel aan dat de gemeente Boxtel verschillende pogingen heeft gedaan om burgers te betrekken bij erfgoed. Volgens onze analyse zouden deze pogingen voortgezet en uitgebreid moeten worden, met extra focus op jongeren (vooral in het voortgezet onderwijs) en immaterieel erfgoed. Al met al toont de erfgoednota van Boxtel een duidelijk streven om de waarde van erfgoed aan de bevolking over te brengen. Toch ligt de nadruk vooral op volwassenen en monumentaal erfgoed. Jongeren worden slechts beperkt betrokken en de aandacht voor immaterieel erfgoed blijft beperkt.

4

Analyse Beleidsplan Kunst en Cultuur In 2024 is voor de gemeente Boxtel het Beleidsplan Kunst en Cultuur verschenen voor de periode 2025-2030. Hierin komen veel goede ideeën naar voren om de cultuur in de gemeente te stimuleren. Er wordt nadruk gelegd op dat ze de culturele activiteiten over alle vier de kernen van de gemeente Boxtel verspreiden, dus in Boxtel zelf, maar ook in Liempde, Lennisheuvel en Esch. Daarnaast wordt als doel gezien dat deze culturele activiteiten toegankelijk moeten zijn voor alle leeftijdsgroepen. Verder willen ze naar verschillende specifieke sectoren kijken, zoals de zorg en het toerisme, maar ook naar het onderwijs op alle niveaus. Hier ligt een kans om jongeren tussen de 12-18 jaar (meer) kennis te laten maken met het immaterieel erfgoed van de gemeente. De ideeën uit het Beleidsplan zijn (nog) niet uitgewerkt en het lijkt er tevens op dat veel verantwoordelijkheid voor de evenementen bij de verschillende verenigingen in de gemeente gelegd wordt. Hierdoor bestaat de kans dat er niet zoveel evenementen georganiseerd worden als gehoopt, of wellicht anders uitgevoerd worden dan de gemeente voor ogen had, bijvoorbeeld door niet te kijken naar het betrekken van alle leeftijdsgroepen. Daarnaast zijn verenigingen druk met hun eigen activiteiten, dus het grootste deel van de verantwoordelijkheid bij de verenigingen leggen lijkt geen slimme zet.

Erfgoed wordt slechts één keer genoemd in dit document, terwijl het toch een belangrijk onderdeel van de cultuur kan vormen. Door dit meer te betrekken bij het Beleidsplan zou de

bekendheid van het lokale (immateriële) erfgoed vergroot kunnen worden onder de bewoners van de gemeente. Ook zou het een manier zijn om jongeren meer kennis op te laten doen, omdat volgens het Beleidsplan een van de doelen is om alle leeftijdsgroepen te bereiken.

Analyse KIEN over jongeren en immaterieel erfgoed Jongeren vormen een heel belangrijk deel van het immaterieel erfgoed en het is daarom essentieel om te kijken naar waar zij in geïnteresseerd zijn. Een goed voorbeeld hiervan is scouting, dat behoort tot een van de meest succesvolle verenigingen waarin jongeren actief zijn. De jongerencultuur op zichzelf kan al een vorm van immaterieel erfgoed zijn. Hierbij ligt de focus echt op de jongeren zelf en wat zij bijdragen. Door te kijken naar wat jongeren zelf doen en bijdragen aan (in dit geval) Boxtel, kun je het immaterieel erfgoed zichtbaar maken voor de jongeren. Het KIEN heeft het document “Houd je immaterieel erfgoed springlevend!” opgesteld, waarin vele tips zijn beschreven om jongeren te betrekken. Hieruit hebben wij een aantal aanbevelingen opgesteld. Vooral persoonlijk contact, ook via social media, speelt een cruciale rol bij het betrekken van jongeren. Daarom is het belangrijk om jongeren actief op te zoeken en niet te verwachten dat zij zelf het initiatief nemen. Hierbij is het belangrijk om niet over jongeren te praten, maar mét jongeren. Hun ideeën en visies moeten serieus genomen worden; laat ze echt meedenken, meedoen en meebeslissen. Zorg ervoor dat ze weten dat hun visie belangrijk is.

5

Conclusie De belangrijkste punten van het document van KIEN waaraan moet worden gedacht bij het betrekken van jongeren: Neem jongeren, hun ideeën en visies serieus. Laat ze echt meedenken, meedoen en meebeslissen: wat willen jongeren? Samenwerken met jongeren kost tijd, aandacht en is maatwerk. Onderschat én overschat jongeren niet. Benadruk: wat hebben jongeren aan jouw erfgoed? Geef jongeren tijd om te leren: wat gaat goed en wat kan beter? Leer ook van hen. Investeer in tijd en ruimte voor gezelligheid.

In beide documenten van de gemeente Boxtel komt het betrekken van jongeren bij erfgoed nog niet heel erg naar voren. In het beleidsplan wordt zo wel over erfgoed gepraat - hoewel immaterieel erfgoed niet ter sprake komt - maar er wordt niet gepraat over hoe jongeren hierbij te betrekken zijn. Wel hebben ze het over lessen en activiteiten voor basisschoolkinderen en het betrekken van volwassenen. In het beleidsplan kunst en cultuur wordt er wel naar gestreefd om alle leeftijdsgroepen te betrekken, maar er wordt amper gepraat over (immaterieel) erfgoed, terwijl dat wel een onderdeel is van de (lokale) cultuur. Voor een toekomstig beleidsplan is het daarom noodzakelijk om rekening te houden met jongeren als leeftijdsgroep en de manier waarop zij betrokken worden bij erfgoed. Op de website van het KIEN staat een goed document dat vooral voor verenigingen nuttig kan zijn en kan helpen bij de werving van jongeren.

6

Correspondentie Met verenigingen in Boxtel Wij hebben verschillende verenigingen in Boxtel benaderd om meer te weten te komen over de participatie van jongeren in het lokale erfgoed. Wij hebben hiervoor gekozen omdat verenigingen een grote aanwezigheid hebben in het hedendaagse sociale leven van de jongere generaties, waardoor ze belangrijke inzichten kunnen bieden in de manier waarop de lokale cultuur en het lokale erfgoed een rol spelen onder jongeren. Het leek ons verstandig om verschillende soorten verenigingen te benaderen om zo een breder perspectief te krijgen op de jongeren in Boxtel. Wij hebben een lijst van vragen opgesteld waarvan wij van mening zijn dat ze voor belangrijke inzichten kunnen zorgen in het perspectief van verenigingen op de jongerenparticipatie in het lokale erfgoed. Deze vragenlijst is zeer algemeen, maar het is mogelijk om deze vragen anders te verwoorden waardoor ze op een specifieke vereniging gericht kunnen worden. De vragenlijst die wij hebben ingezet bij het benaderen van de verenigingen in Boxtel is te vinden in de bijlagen van het verslag. Wij hebben meerdere verenigingen benaderd, maar Scouting Boxtel, Muziekvereniging Boxtel’s Harmonie en Heemkundekring Boxtel zijn de enige verenigingen die uitgebreid met ons hebben meegewerkt.

Dit zorgt ervoor dat er een zeer diverse blik op de rol van jongeren in het erfgoed van Boxtel bestaat. Iedere situatie is uniek omdat er verschillende soorten verenigingen zijn, en deze verenigingen hebben ieder een eigen positie binnen het vrijetijdsleven van de Boxtelse jeugd. Er blijkt weinig onderling contact te zijn over de rol van jongeren in het erfgoed van Boxtel. In verschillende gevallen kijken de verenigingen vooral naar zichzelf of naar soortgelijke verenigingen in de nabije omgeving. Er is geen overkoepelend overleg tussen de verenigingen in Boxtel over de jongerenparticipatie in het erfgoed. Ook zijn er verschillen in de mate waarin verenigingen contact hebben met de gemeente Boxtel. Sommige verenigingen zijn groot genoeg om zichzelf te kunnen onderhouden, terwijl andere verenigingen de hulp van de gemeente nodig hebben om nieuwe jeugdleden te werven. De diversiteit aan verenigingen biedt veel mogelijkheden om jongeren in contact te brengen met het lokale erfgoed, maar creëert ook een situatie waarin er geen universeel beleidsplan opgezet kan worden dat iedere vereniging in kan voeren.

Uit onze correspondentie blijkt onder andere dat de manier waarop verenigingen omgaan met de jongere generaties in Boxtel sterk kan verschillen. Sommige verenigingen zijn minder betrokken bij de belangen van de jeugd, terwijl anderen juist actief proberen om leden te werven onder de jeugd. Dit zorgt

7

De aanwezigheid van jongeren kan per vereniging verschillen. Dit heeft ongetwijfeld te maken met het feit dat er verschillende soorten verenigingen in Boxtel zijn. Muziekvereniging Boxtel’s Harmonie heeft bijvoorbeeld 175 leden, waarvan 48 leden als jeugdleden aangemerkt kunnen worden. Dit klinkt redelijk indrukwekkend, maar hier staat wel tegenover dat er een groot verloop is onder de jeugdleden. Het beoefenen van een muziekinstrument kost doorzettingsvermogen en tijd, en niet iedereen heeft dezelfde behoefte om dagelijks het gekozen instrument te beoefenen. In veel gevallen leidt dit tot een vertraging van de opleiding, waarbij er vaak wordt gekozen om af te haken. Dat het soort vereniging van invloed kan zijn op het aantal jeugdleden is goed te zien in het aantal jeugdleden van Scouting Boxtel. Deze vereniging heeft ruim 270 jeugdleden. Scouting Boxtel probeert op verschillende manieren jongeren aan te trekken, onder andere door actief te zijn op social media en door activiteiten voor jongeren te organiseren. De vereniging organiseert kerstmarkten, bezorgt kerstkaarten, en geeft nietleden de mogelijkheid om een dag mee te lopen tijdens de vriends/vriendinnnendagen. Muziekvereniging Boxtel’s Harmonie heeft de werving van jeugdleden overgelaten aan Stichting JooP, waarbij ze vooral actief zijn bij muzieklessen op de scholen in Boxtel.

Langzaamaan blijkt dit te werken, aangezien muziekverenigingen voor de corona pandemie het lastig vonden om een voet in de deur te krijgen bij de scholen. Boxtel’s Harmonie organiseert ook in samenwerking met muziekdocenten activiteiten op het Jacob-Roelandslyceum (vwo-havo) en het Baanderherencollege (vmbo). De Heemkunde Boxtel houdt zich als vereniging bezig met het

erfgoed van de gemeente en omgeving, maar heeft geen leden die als jeugdleden aangemerkt kunnen worden. Hun jongste lid is ongeveer 30 jaar oud. Daar staat wel tegenover dat Heemkunde Boxtel zich erg bezighoudt met de jongerenparticipatie in het erfgoed van de gemeente. Op dit moment heeft de heemkundekring een samenwerking met het SintLucas, waarbij ze een podcast houden over de gebeurtenissen in de omgeving van Boxtel tijdens Operatie Market Garden in september 1944. De heemkunde is zeer positief te spreken over deze samenwerking, aangezien de leerlingen een heel ander perspectief bieden op de geschiedenis van de gemeente. Daarnaast heeft Boxtel recent ook meegedaan aan het initiatief ‘Archeologie in je achtertuin’. Veel kinderen en jongeren hebben deelgenomen aan dit project, en het bleek dat Boxtel al veel langer bewoond was dan men origineel dacht. Verder heeft Heemkunde Boxtel in samenwerking met Museum Boxtel een ‘canon van Boxtel’ gemaakt. Verschillende basisscholen bezoeken het museum en de leerlingen krijgen deze canon ook te zien. De heemkunde is ook een samenwerking aangegaan met de bibliotheek, waarbij ze een beeldscherm hebben opgesteld waarop foto’s van ‘veranderend Boxtel’ worden afgebeeld.

Binnen de overkoepeling van Brabantse Heemkundeverenigingen wordt het onderwerp ‘jongeren en erfgoed’ vaak besproken, waarbij het vaak gaat over de manier waarop jongeren in contact gebracht kunnen worden. Binnen Heemkunde Boxtel zelf zijn er wel ideeën over de manier waarop de vereniging jongeren kan aanspreken, maar er worden geen speciale activiteiten georganiseerd die specifiek op jongeren zijn gericht. Er is contact tussen Heemkunde Boxtel en de gemeente, maar tijdens deze contactmomenten wordt er weinig ingegaan op het werven van jongeren voor de vereniging. Er is zodoende ruimte voor

8

verbetering en uitbreiding wanneer het aankomt op de participatie van jongeren binnen de vereniging Heemkunde Boxtel.

Met scholen in Boxtel

Boxtel beschikt over een verschillend aantal scholen die variëren van vakscholen tot middelbare scholen van vmbo tot gymnasium niveau. Er is dus een diverse groep aan scholieren aanwezig in de gemeente. Om deze diverse groep te benaderen en jongeren te betrekken bij (immaterieel) erfgoed zouden erfgoedinstellingen gebruik kunnen maken van de scholen. Om de huidige stand van zaken van erfgoed op de scholen te inventariseren en zo te kunnen adviseren waar we nog mogelijkheden zien, hebben we contact opgenomen met een aantal scholen en hebben we hen een aantal vragen gesteld. Deze vragenlijst is terug te vinden in de bijlagen van het verslag. Van de vier scholen in Boxtel waarmee we contact hebben opgenomen, heeft helaas alleen het SintLucas met ons meegewerkt. Het SintLucas, een vakschool die zichzelf adverteert als school voor creatief talent, heeft in het verleden samengewerkt met verschillende erfgoedinstellingen. De school is op zoek naar

opdrachten met een uitdagend ontwerpvraagstuk voor hun scholieren. Deze opdrachten kunnen uit de non-profit of profit sector komen. Het SintLucas heeft niet direct contact met lokale erfgoedinstellingen uit Boxtel, maar scholieren hebben wel aan opdrachten gewerkt voor erfgoedinstellingen uit de regio. Zo had het SintLucas een samenwerking met Erfgoed Den Bosch. Via het stagebedrijf van de school maakten scholieren moderne technologie, games en opdrachten om het Het Tuighuis van Erfgoed Den Bosch interessant en uitdagend te maken voor jongeren. Daarnaast hebben scholieren voor stichting Oorlog in mijn buurt een reizende tentoonstelling gemaakt, lesmateriaal ontworpen voor de verzetsstrijder Kees Kappers en zijn er diverse projecten uitgevoerd voor het prehistorisch dorp in Eindhoven. Tot slot houden de scholieren van de opleiding creatief vakman, afdeling decoratie en schildertechniek, zich bezig met restauratieprojecten van historische gebouwen en producten. SintLucas werkt bijvoorbeeld al jaren samen met onder andere de Lambertuskerk in Helmond. Hoewel verdiepende lessen in de geschiedenis niet plaatsvinden, omdat het een MBO onderwijsinstelling is, wordt er binnen dit onderwijs wel het vak kunstgeschiedenis gegeven. Het SintLucas merkt dat de scholieren via hun opdrachten een interesse ontwikkelen voor het thema waaraan ze werken.

Hier ligt dus een kans voor de gemeente om lokale erfgoedprojecten en instellingen in contact te laten brengen met het SintLucas. Samen kunnen zij elkaar helpen en worden projecten rondom erfgoed voor en door jongeren gemaakt.

9

Met jongeren in Boxtel Naast verenigingen en scholen hebben we ook contact gehad met jongeren uit Boxtel en hun ervaring met het lokale (immaterieel) erfgoed aangehoord en tips voor hoe dit beter kan worden ontwikkeld. Een bekende praktijk van immaterieel erfgoed in Boxtel is de Heilige Bloedprocessie. Het verhaal van de Heilige Bloedprocessie leren jongeren op de basisschool, maar krijgen het daarna verder niet echt mee. Sommige jongeren op de middelbare school lopen mee met de Bloedprocessie, maar dit blijft een beperkte groep. Deelnemende jongeren zijn daarnaast vaak actief omdat oudere familieleden al meedoen met de Bloedprocessie. Het blijft hierdoor meer een activiteit van de oudere generaties en de deelnemende groep jongeren is beperkt. Vorig jaar heeft de organisatie van de Heilige Bloedprocessie een film gemaakt om de activiteit meer onder de aandacht te brengen bij jongeren. Hoeveel jongeren deze film precies heeft bereikt en hoe effectief deze is geweest, is onbekend. De film is te zien op het YouTube kanaal van Omroep Dommelland en heeft een paar honderd views. Waar de film verder is verspreid, is onbekend. Dat deze film werd gemaakt, betekent niet dat er helemaal geen jongeren zijn die interesse hebben om mee te doen, maar laat wel de beperkte belangstelling onder deze groep zien.

Bloedprocessie niet actief. Het is daarom moeilijk om te vinden hoe je je kan aanmelden. Dit belemmert de al beperkte groep geïnteresseerde jongeren om zich aan te melden en kan een deel van deze groep afschrikken. Het updaten van de online kanalen zou daarom al veel kunnen doen om jongeren meer bij dit stuk immaterieel erfgoed te betrekken en om het hen makkelijk te maken om informatie te verkrijgen en deel te nemen. Naast social media zijn er een aantal fysieke plekken in Boxtel waar veel jongeren te vinden zijn. Zo zijn er verschillende sportclubs waar veel jongeren actief zijn zoals hockeyclub MHC MEP, de voetbalclubs RKSV Boxtel en ODC Voetbal, Rugby Club Ducks, Atletiekvereniging Marvel en sporthal De Braken. Daarnaast zijn carnavalsverenigingen populair onder jongeren. Tot slot heeft Boxtel het jongerencentrum B-town en ’t Hart Van Boxtel waar jongeren in hun vrije tijd te vinden zijn. Op deze plekken zouden jongeren bereikt kunnen worden met informatie naast enkel de online kanalen.

Echter, aanmelden voor de Heilige Bloedprocessie wordt jongeren die wel belangstelling hebben lastig gemaakt. De website is verouderd en op social media is de Heilige

10

Eigen ideeën Als voormalig jongeren hebben we zelf een goed beeld van wat deze leeftijdsgroep aanspreekt. Daarom hebben we een aantal eigen ideeën bedacht om jongeren te betrekken bij erfgoedbeleid. Sommige ideeën zijn algemeen toepasbaar, maar we hebben er ook een paar specifiek op de gemeente Boxtel gericht. Hieronder staan negen ideeën uitgewerkt.

Idee 1: Pizza-avond

Sommige gemeenten organiseren wel eens een pizza-avond voor jongeren, waarbij ze onder het genot van een pizza in gesprek kunnen gaan met elkaar over actuele thema’s. Dit zal wellicht een goede manier zijn om jongeren te motiveren om te komen, omdat ze voor hun aanwezigheid iets lekkers terug krijgen. Een erfgoedspecialist van de gemeente zou dan ook aanwezig kunnen zijn om vragen voor te leggen aan de groep om het gesprek op gang te krijgen en de bevindingen mee te nemen. Ook kan een pizzaavond voorafgaand zijn aan een informatieavond, om op die manier jongeren bij zo’n bijeenkomst te krijgen. Ons advies is om deze pizza-avond vervolgens bekend te maken onder de jongeren van Boxtel. Hiervoor zouden berichten op social media kunnen helpen, of contact met de scholen door middel van een e-mail of docenten bij lessen zoals geschiedenis en maatschappijleer of tijdens de mentoruren een mededeling doen.

11

Idee 2: Gastles maatschappijleer

Veel scholen geven het vak maatschappijleer. Hierbij leren scholieren over de Nederlandse politiek en hoe deze georganiseerd is, van de Eerste en Tweede Kamer en de bijbehorende verkiezingen tot de lokale gemeente en hun rol. Een gastles door iemand van de gemeente die een actueel probleem aan komt kaarten, zoals over erfgoed, zou dan ook goed in het lesprogramma passen, zodat de leerlingen meer kennis opdoen over de werkzaamheden van verschillende mensen binnen een gemeente. Voor het doel van dit onderzoek is het natuurlijk wenselijk dat mensen die zich bezighouden met het erfgoedbeleid deze voorlichting komen doen, maar deze samenwerking tussen scholen en de gemeente zou naderhand ook voortgezet kunnen worden met medewerkers met andere functies.

Tijdens de les zou de erfgoedspecialist kunnen uitleggen over zijn werk, een actueel dilemma voor kunnen leggen aan de klas waar ze over in gesprek kunnen gaan of een enquête rond kunnen laten gaan.

worden. Er zou echter gekozen kunnen worden om meerdere suggesties die hier gedaan worden uit te voeren.

Idee 4: Snuffelstage/meeloopdag Tijdens projectweken is er soms een dag waarop de leerlingen meedraaien bij een bedrijf of organisatie, om erachter te komen wat de werkzaamheden zijn. De gemeente zou zich hierbij ook open kunnen zetten voor een aantal leerlingen, zodat zij mee kunnen kijken bij bijvoorbeeld de afdeling erfgoed. De persoon waar de leerlingen bij meelopen kan dan een opdracht voor hen kunnen maken waar ze die dag mee aan de slag kunnen gaan, om zo vertrouwd te worden met erfgoed. Dit kan bijvoorbeeld door middel van een opdracht waarbij een leerling kijkt naar wat de Heilige Bloedprocessie uniek maakt, of door verschillende gebouwen die op de gemeentelijke erfgoedlijst staan met elkaar te vergelijken. Een leuke afsluiter van zo’n dag zou vorm kunnen krijgen door de leerling te vragen naar diens input aangaande (im)materieel erfgoed in Boxtel. Door kritisch na te denken en argumentatie te geven, komt de leerling mogelijk zelf met een nieuw idee voor het erfgoed van Boxtel.

Een moeilijkheid hierbij is dat het geven van gastlessen in verschillende klassen veel tijd kan kosten. Een oplossing zou kunnen zijn om deze gastles tijdens een projectweek te geven, waarbij bijvoorbeeld meerdere klassen van een jaarlaag tegelijk voorlichting krijgen over erfgoed in de gemeente Boxtel. Dan zou een erfgoedspecialist maar één dag voorlichting geven, in plaats van meerdere dagen naar een school te hoeven gaan. Ook kunnen er in de projectweek wat opdrachten aan verbonden worden, waar leerlingen in groepjes aan kunnen werken.

Idee 3: Profielwerkstuk In het laatste jaar van havo en vwo moeten alle scholieren een profielwerkstuk maken. Ze moeten dan zelf een onderwerp verzinnen dat aansluit bij hun profiel, maar een onderwerp zou eventueel ook aangereikt kunnen worden, bijvoorbeeld over (immaterieel) erfgoed in de gemeente. Dit zou dan vooral gericht zijn op leerlingen die een ‘cultuur en maatschappij’ en ‘economie en maatschappij’ profiel hebben. Zij kunnen dan een onderzoek opzetten naar een onderwerp dat te maken heeft met erfgoed in de gemeente.

De uitdaging van de snuffelstage is om een groter publiek te bereiken. Daar staat wel tegenover dat de jongeren die ervoor kiezen om deel te nemen aan de snuffelstage op persoonlijk niveau contact maken met het erfgoed. Daarnaast ontstaat ook de mogelijkheid dat de jongeren die deelnemen ook meer geneigd worden om deel te nemen aan andere activiteiten zoals de pizzaavond.

Een nadeel hiervan is dat deze profielwerkstukken alleen voorkomen op havo en vwo, dus dan zijn er alsnog leerlingen van de middelbare scholen die hier niet bij betrokken kunnen

12

Idee 5: Kennismaking met Jas de Keistamper Binnen de gemeente Boxtel is de verschijning van de reuzenpop Jas de Keistamper tijdens het carnaval of op Koningsdag een traditioneel evenement. Museum Boxtel heeft een permanente tentoonstelling over de reus, en de traditie is ook deel van het UNESCO immaterieel erfgoed. In het geval dat Museum Boxtel jongeren wil betrekken in de traditie is het misschien mogelijk om een soort voorlichting te houden bij vakken zoals CKV en Beeldende Vorming. Dit creëert zo de mogelijkheid voor jongeren om meer te weten te komen over de traditie, en hoe Boxtel zich verhoudt tot andere gemeenten die ook hun eigen carnavalstradities hebben. CKV en Beeldende Vorming zijn vakken die van zichzelf al meer gericht zijn op de culturele ontwikkeling van jongeren, dus een voorlichting over een lokale traditie zou goed in het lesprogramma kunnen passen. Daarnaast geeft deze setting jongeren ook al meer de mogelijkheid om eigen versies te maken van de ‘reus van Boxtel’, waardoor het misschien ook aantrekkelijker wordt voor jongeren om zich te betrekken in de lokale cultuur.

1915 werd het kasteel verkocht aan de Paters Assumptionisten, waardoor het ook een religieuze functie kreeg. In 2018 hebben de Paters Assumptionisten het kasteel verkocht aan de particuliere vastgoedbeheerder Xander van Mierlo. Het kasteel beschikt over een park waar regelmatig culturele en religieuze activiteiten worden gehouden. Daarnaast wordt dit park omschreven als een prachtige wandellocatie.

Net zoals bij het voorstel van een gastles tijdens de lessen maatschappijleer kan dit idee veel tijd kosten, maar als de docenten CKV en Beeldende Vorming ervoor open staan zou het wel een mogelijkheid bieden voor variatie in het lesprogramma.

Idee 6: Kasteel Stapelen Boxtel beschikt over een uniek monument in de vorm van Kasteel Stapelen. De oudste vermeldingen van het bestaan van dit kasteel zijn te dateren tot 1293, maar het kan mogelijk zelfs ouder zijn. In

13

Het kasteelpark biedt verschillende mogelijkheden voor activiteiten, maar het kasteel zelf is helaas niet open voor het algemene publiek. Dit betekent dus dat we niet kunnen voorstellen dat er een excursie naar Kasteel Stapelen georganiseerd kan worden. Mogelijk zou er tijdens de geschiedenislessen wat over de geschiedenis van het kasteel verteld kunnen worden. Kasteel Stapelen is een rijksmonument, dus misschien zou het als voorbeeld gebruikt kunnen worden bij een gastles over erfgoedbeleid, vergelijkbaar met het voorstel in Idee 2 om gastlessen tijdens Maatschappijleer te organiseren.

Idee 7: Spaaractie supermarkt

Samenwerking met scholen Gemeenten kunnen scholen en schutterijen samenbrengen om erfgoed op een leuke en leerzame manier onder de aandacht te brengen. Denk aan gastlessen over de geschiedenis van schutterijen, de betekenis van de uniformen en hun rol in de lokale gemeenschap. Ook workshops zoals vendelzwaaien of boogschieten kunnen jongeren een actieve ervaring bieden. Dit maakt schutterijen zichtbaarder in dorpen en steden en helpt jongeren een band op te bouwen met het lokale erfgoed.

De Jumbo in Den Bosch heeft momenteel een spaaractie: Historisch Oeteldonk. Klanten kunnen voor plaatjes sparen en deze in het Historisch Oeteldonk spaarboek plakken. Deze actie is gericht op jong en oud om zo de Oeteldonkse geschiedenis te verspreiden. Kinderen en jongeren zijn vaak enthousiast voor dit soort spaaracties en dit is een effectieve manier om lokale geschiedenis onder deze groep te verspreiden. Boxtel heeft in het verleden ook weleens gebruik gemaakt van zulke spaaracties. In de toekomst zouden ze dit kunnen doen met lokaal (immaterieel) erfgoed. De gemeente zou samenwerkingen tussen erfgoedinstellingen en lokale bedrijven, zoals de supermarkt, kunnen stimuleren.

Toegankelijkheid van evenementen Schuttersfeesten en andere activiteiten kunnen aantrekkelijker worden gemaakt voor meer jongeren, met hulp van de gemeente. Bijvoorbeeld door te helpen bij de organisatie of promotie van deze evenementen. Zo krijgen schutterijen meer bekendheid en worden jongeren op een laagdrempelige manier betrokken bij de feestelijkheden.

Idee 8: Gemeenschappelijke ondersteuning voor schutterijen Tijdens eerder onderzoek als student naar de rol van schutterijen in Gelderland stond de vraag centraal hoe deze verenigingen jongeren beter kunnen betrekken bij hun tradities en activiteiten. Veel schutterijen kampen namelijk met een teruglopend aantal leden, vooral onder jongeren. Uit dit onderzoek, waarin ook buitenlandse schutterijen werden onderzocht, bleek dat gemeenten via hun erfgoedbeleid een belangrijke rol kunnen spelen in het helpen van schutterijen om jongeren aan te trekken. We hebben enkele aanbevelingen voor gemeente Boxtel:

14

Innovatie via subsidies Om jongeren aan te spreken is vernieuwing belangrijk. Gemeentelijke subsidies kunnen schutterijen bijvoorbeeld helpen om hun uniformen te moderniseren of nieuwe activiteiten te ontwikkelen. Daarnaast kan financiële steun voor het introduceren van schietvormen die voldoen aan moderne regelgeving binnen de schietsport, ervoor zorgen dat schutterijen hun tradities blijven behouden. Zo blijft duidelijk wat jongeren kunnen verwachten op het moment dat ze lid worden van een schutterij.

Idee 9: Intromarkt verenigingen in Boxtel

het kasteelpark van Kasteel Stapelen. Als er een samenwerking tussen deze partijen geregeld kan worden zou dit een mooie manier zijn voor de brugklassers om kennis te maken met de lokale verenigingen en het erfgoed van Boxtel.

Tijdens de introweek wordt er onder andere een intromarkt georganiseerd waarbij nieuwe studenten de mogelijkheid krijgen om kennis te maken met de verenigingen die gekoppeld zijn aan de Radboud Universiteit. Misschien zou er in Boxtel ook een vergelijkbaar evenement gehouden kunnen worden voor de brugklassers, waarbij de verschillende verenigingen die een connectie hebben met het culturele erfgoed van Boxtel de mogelijkheid krijgen om zich voor te stellen aan de brugklassers en andere geïnteresseerden.

Ook hierbij kan een pizza-avond of iets dergelijks gehouden worden om het aantrekkelijk te maken voor de brugklassers. Daarnaast zou de intromarkt kunnen dienen voor het vinden van een snuffelstage, meeloopdag of onderwerp voor een profielwerkstuk voor oudere leerlingen.

Om deze intromarkt te bewerkstelligen zou er een samenwerking tussen de verenigingen in Boxtel en de middelbare scholen moeten komen. Zo zouden verenigingen langs kunnen komen bij middelbare scholen voor een kennismaking, of zou er een groter evenement georganiseerd kunnen worden op een locatie zoals

Onze ideeën voor de gemeente Boxtel: Idee 1: Pizza-avond Idee 2: Gastles maatschappijleer Idee 3: Profielwerkstuk Idee 4: Snuffelstage/meeloopdag Idee 5: Kennismaking met Jas de Keistamper Idee 6: Kasteel Stapelen Idee 7: Spaaractie supermarkt Idee 8: Gemeentelijke ondersteuning voor schutterijen Idee 9: Intromarkt verenigingen Boxtel

15

Conclusie & Actieplan Sommige verenigingen staan nog niet open voor het werven van jeugdleden, maar wellicht dat door het organiseren van evenementen waarbij de verenigingen mee kunnen doen ze toch geïnteresseerd raken. Door te wijzen op het belang van het doorgeven en in leven houden van traditie zou het mogelijk moeten zijn om verenigingen ervan te overtuigen dat de jongere generaties een belangrijke rol spelen in het onderhouden van het Boxtelse erfgoed. Het vrijetijdsleven in Boxtel is zeer divers, waardoor het niet direct mogelijk is om met een plan te komen dat voor iedere vereniging geschikt is. Dat houdt niet in dat er enkele algemene ideeën zijn die toegepast kunnen worden om jongeren te verbinden met het erfgoed van Boxtel. Dit kan op redelijk simplistische wijze plaatsvinden, bijvoorbeeld door het organiseren van een pizza-avond. Dit geeft jongeren de mogelijkheid om op oppervlakkige wijze kennis te maken met verenigingen. Het organiseren van een introductiemarkt voor brugklassers, zoals hierboven beschreven, kan ervoor zorgen dat een groot aantal verenigingen de mogelijkheid krijgt om zich bekend te maken onder een groot deel van de jeugd van Boxtel.

Sommige verenigingen werken al samen met een aantal scholen, door bijvoorbeeld muzieklessen te organiseren of door leerlingen opdrachten te laten maken om erfgoedinstellingen interessant te maken voor de hedendaagse jeugd. Heemkunde Boxtel heeft daarnaast leerlingen van het SintLucas mee laten werken aan een historische podcast. Dit zijn volgens ons zeer goede initiatieven om jongeren in aanraking te laten komen met het historische verleden en erfgoed van Boxtel en hier moet

dan ook op worden voortgebouwd. Door de toegankelijkheid van verenigingen te verbeteren is het volgens ons mogelijk om de jongerenparticipatie in het erfgoed van Boxtel te verhogen. Een aantal verenigingen die wij hebben benaderd beschikken op dit moment over websites die moeilijk te navigeren zijn, waardoor het lastiger wordt om contact op te nemen met deze verenigingen, zowel voor mensen die slechts een oppervlakkige interesse hebben in de activiteiten die georganiseerd worden door de vereniging, als voor mensen die zich actief willen betrekken. Door de websites te moderniseren zou het in principe veel makkelijker moeten worden om toegang te krijgen tot de verschillende verenigingen en erfgoedinstellingen. Een algemene website voor het erfgoed van Boxtel kan ook een positieve invloed hebben op de jongerenparticipatie. Dit kan voortvloeien uit een samenwerking tussen de gemeente en de verschillende erfgoedinstellingen die op dit moment actief zijn in Boxtel. Daarnaast kan social media een belangrijke rol spelen in het verbeteren van de toegankelijkheid. Verenigingen die al actief zijn op social media hebben het veel makkelijker om een connectie te maken met de jeugd omdat zij een aanwezigheid hebben op de platforms waar de jeugd goed mee bekend is.

Een van de manieren om interactie te hebben met jongeren is door jeugdleden van de vereniging het woord te geven op de socials van de vereniging. Wanneer jongeren zien dat hun leeftijdsgenoten een actieve rol spelen bij de betreffende vereniging is het veel makkelijker om hen bekend te maken met het werk dat de vereniging doet. Daarnaast

16

maakt social media het veel makkelijker om evenementen aan te kondigen aan een groter publiek binnen en buiten Boxtel, waardoor er mogelijk een grotere opkomst is.

ook de mogelijkheid om een jongerenadviesraad op te richten. Dit geeft jongeren de mogelijkheid om hun stem te gebruiken in de beleidsvorming omtrent het erfgoed van Boxtel. Door in te spelen op de belangen van de jeugd moet het in principe makkelijker zijn om hen te betrekken in het behoud van het Boxtelse erfgoed. Vandaag de dag willen jongeren graag hun stem laten horen wanneer er wordt gediscussieerd over kwesties waar zij belang bij hebben. Een jongerenraad is daarmee een zeer geschikt instrument voor de jongeren die van zich willen laten horen en voor de leden van het gemeentebestuur die willen horen hoe de visie van de jeugd eruitziet.

Samenwerking tussen scholen, verenigingen, erfgoedinstellingen en de gemeente is volgens ons een cruciaal aspect in het verbeteren van de jongerenparticipatie in het erfgoed van de gemeente Boxtel. Door de onderlinge communicatie tussen de bovenstaande partijen te verbeteren is het makkelijker om met ideeën te komen voor het behoud van het erfgoed van Boxtel. Daarnaast wordt het makkelijker om samenwerkingen tussen de verschillende verenigingen op te zetten. Deze samenwerkingen kunnen er dan voor zorgen dat de jeugd van Boxtel op spraakmakende manier kennis maakt met het lokale erfgoed. De ideeën die wij hebben voorgesteld zijn goede voorbeelden van de manieren waarop een samenwerking tussen erfgoedinstellingen, scholen en verenigingen in Boxtel vorm kan krijgen. De gemeente kan hierbij een belangrijke bijdrage leveren door financiële steun te bieden aan scholen en verenigingen om ze in contact te brengen met jongeren. Er moeten wel legitieme redenen zijn voor het verlenen van deze financiële steun, zoals een tekort aan professionele arbeidskrachten. De gemeente is uiteraard geen oneindige pot goud waar de verenigingen onbeperkt gebruik van kunnen maken. Daarnaast kan de gemeente steun bieden door de belangen van verenigingen en erfgoedinstellingen ter discussie te stellen in de vergaderingen van het college van Burgemeester en Wethouder.