Water- en Rioleringsplan Sint-Michielsgestel 2026-2030

Water- en rioleringsplan Gemeente Sint-Michielsgestel 1 oktober 2025 - Confidential

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

Contactpersoon ARCADIS Arcadis Nederland B.V. Postbus 1018 5200 BA 'sHertogenbosch Nederland

Afbeelding voorpagina: Bron Gemeente Sint-Michielsgestel

2

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

4.7 PROFESSIONEEL BEHEER

Inhoudsopgave 1INLEIDING

5 MAATREGELENPAKKET 6

32

5.1 PLANVORMING EN ONDERZOEK

33

5.2 ONDERHOUD

33

5.3 VERVANGING- EN VERBETERINGSMAATREGELEN

34

5.4 FACILITAIR/OVERIG

34

1.1 WATER EN RIOLERING IN SINT-MICHIELSGESTEL

7

1.2 BELANG VAN HET WRP

7

1.4 RAAKVLAKKEN

7

1.5 PARTICIPATIE

9

1.6 LEESWIJZER

9

6.1 PERSONELE MIDDELEN

36

10

6.2 FINANCIËLE MIDDELEN

36

2 BEELD VAN DE HUIDIGE SITUATIE

6 MIDDELEN

35

7 BIJLAGEN

42

2.1 AREAAL EN TOESTAND

11

2.2 INVULLING ZORGPLICHTEN

12

BIJLAGE A WETTELIJK KADER (WATER EN RIOLERING)

43

15

BIJLAGE B TAKEN EN BEVOEGDHEDEN (WATER EN RIOLERING)

45

3 VISIE EN AMBITIE 3.1 OMGEVINGSVISIE SINT-MICHIELSGESTEL

16

3.3 DOELEN

18

3.4 BASIS OP ORDE

18

4 STRATEGIE

3

29

20

4.1 STEDELIJK AFVALWATER

21

4.2 HEMELWATER / KLIMAATADAPTATIE

22

4.3 GRONDWATER

26

4.4 OPPERVLAKTEWATER

28

4.5 DRINKWATER

28

4.6 BODEM

28

Colofon

48

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

SAMENVATTING Riolering en water zijn belangrijk voor een fijne plek om te wonen Vaak denken we er niet aan, maar riolering heeft ons leven in de afgelopen 150 jaar veel beter gemaakt. Goede zorg voor de riolering blijft nodig, zodat het systeem ook in de toekomst goed werkt. Riolering hoort bij het hele watersysteem in SintMichielsgestel. Bouwsteen voor Programma Klimaatadaptatie en Water De gemeente Sint-Michielsgestel wil dat iedereen prettig en duurzaam kan wonen, ook als het klimaat verandert. Dit nieuwe Water- en Rioleringsplan (WRP) legt uit wat de gemeente doet voor schoon water, droge voeten en het omgaan met regenwater. We zorgen goed voor de riolering en andere voorzieningen boven en onder de grond. Het plan sluit aan op eerdere plannen en vormt een basis voor het nog te ontwikkelen Programma Klimaatadaptatie en Water. Inhaalslag nodig De afgelopen jaren hebben we vooral gezorgd voor het onderhoud van wat er al was. Door wisseling en uitval van personeel konden we minder doen dan gepland. Daardoor lopen we achter op onze planning van het vorige rioleringsplan. Met dit nieuwe Wateren Rioleringsplan (WRP) laten we zien welke stappen we nemen om weer goed overzicht te krijgen en te houden. Vroeger richtten we ons vooral op oplossingen onder de grond tegen wateroverlast. Nu bereiden we ons voor om verbeteringen en vervangingen in de hele openbare ruimte aan te pakken.

Planmatig te werk gaan We willen meer inzicht krijgen in hoe het systeem werkt en wat de staat ervan is. Door een betere en meer geplande aanpak kunnen we goed bijdragen aan het klimaatbeleid van Sint-Michielsgestel en werken we volgens de omgevingsvisie Sint-Michielsgestel. Onze ambitie is om het beheer en onderhoud beter te organiseren. Daarom brengen we onze gegevens op orde. Met goede en betrouwbare data kunnen we betere keuzes

4

maken. Als we ook onze oude modelberekeningen vernieuwen, krijgen we meer grip en inzicht in wat er nodig is. Zo kunnen we effectiever werken en weten we beter hoe ons systeem ervoor staat. Maatregelenpakket Voor de komende jaren hebben we gemiddeld €4,2 miljoen per jaar gepland om uit te geven. We gebruiken dit geld voor acties zoals: • het verbeteren van de opvang van regenwater, • het beter onderhouden van ons water- en rioleringssysteem, • het aanpassen aan het veranderende klimaat. Zo leggen we bijvoorbeeld greppels en sloten aan en koppelen regenwater los van het riool. Hierdoor wordt de kans op wateroverlast bij zware regen veel kleiner. Ook maken we de openbare ruimte groener. Hierdoor wordt Sint-Michielsgestel nog aantrekkelijker en gezonder om in te wonen. Al deze acties zijn belangrijk om de kwaliteit van het water goed te houden, wateroverlast te voorkomen en SintMichielsgestel klaar te maken voor de toekomst. Hemelwaterbeleid Voor de gemeente Sint-Michielsgestel gelden regels voor het afvoeren van regenwater naar het riool. Bij ruimtelijke ontwikkelingen groter dan 50 m2 moet de perceelseigenaar zorgen voor waterberging op het eigen terrein. De omvang en de voorwaarden zijn in dit WRP vastgelegd. Formatie-uitbreiding Onze riolering wordt ouder en we krijgen vaker te maken met extreem weer.

Door de energietransitie komen er nieuwe kabels en leidingen bij in de grond. We werken aan verduurzaming en uitbreiding van ons systeem. Hierdoor hebben we meer mensen nodig. Onze huidige groep medewerkers is te klein voor al het werk dat erbij komt. Er wordt steeds meer gevraagd van ons team. We willen de personele capaciteit daarom uitbreiden. Daar houden we rekening mee in de berekening van de kosten in dit plan.

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

Om in 2027 aan deze regels van de Europese Kaderrichtlijn Water te voldoen zijn extra maatregelen nodig. De Brabantse waterschappen doen al meer om de waterkwaliteit te verbeteren. Aan gemeenten wordt gevraagd om zich ook extra in te spannen. Dat vraagt mogelijk om extra inzet/middelen boven op de al benodigde formatie-uitbreiding.

Ontwikkeling riool en waterzorgheffing We

willen

dat

iedereen

een

eerlijk

bedrag

betaalt

voor

riool

en

water.

Daarom maken we een berekening over de hele levensduur van de riolering. In 2026 blijft het bedrag hetzelfde. In de jaren daarna gaat het bedrag trapsgewijs omhoog tot aan een stabiel niveau. Op deze manier zorgen we dat we genoeg geld hebben om alles goed te regelen.

5

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1

INLEIDING

Sint-Michielsgestel is een groene, dorpse gemeente, met de voordelen van de grote stad dichtbij. De Dommel en verschillende beken stromen door ons mooie landschap. Veel inwoners zijn trots op deze omgeving. In de Omgevingsvisie staat dat deze kwaliteiten ook in 2040 belangrijk moeten zijn voor onze gemeente. Daarom moeten we zorgen dat ons watersysteem goed kan omgaan met extreme situaties, zoals veel regen, langdurige droogte of hevige buien. Ons nieuwe Water- en Rioleringsplan (WRP) helpt ons om dit te bereiken. Het WRP laat zien hoe we werken aan een stevig en flexibel riool- en watersysteem. Dit plan is ook een belangrijke stap voor ons nog op te stellen Programma Klimaatadaptatie en Water. Het WRP helpt ons mee te gaan met nieuwe ontwikkelingen, zoals: • extremer weer door klimaatverandering, • veranderingen in de samenwerking tussen overheid, inwoners, bedrijven en organisaties, • nieuwe wetten en regels. Elke vier jaar evalueren we dit plan waarin staat wat we de komende jaren gaan doen om onze riolering goed te houden. We werken hierbij samen met onze waterpartners, zodat de kwaliteit van het riool goed blijft.

6

PROGRAMMA WATER EN RIOLERING

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

1.1 WATER EN RIOLERING IN SINTMICHIELSGESTEL De omgeving van Sint-Michielsgestel kenmerkt zich door fraaie waternatuur, historische landgoederen en bosrijk gebied. De Dommel en de verschillende beken sieren Sint-Michielsgestel, maar het water geeft ook uitdagingen. Zo kan het te water te hoog staan in natte perioden of het water te laag staan bij langdurige droge perioden. Bij hevige neerslag kunnen riooloverstorten in werking treden, waarbij verdund afvalwater in het milieu terecht komt. Dat is uiteraard niet wenselijk, maar soms onoverkomelijk als we droge voeten willen houden. Via onder andere de Omgevingsvisie, de klimaatadaptatiestrategie en de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie werken we aan onze ambities om SintMichielsgestel leefbaar te houden. Met dit Water en Rioleringsplan geven we een praktische uitwerking aan de wettelijke watertaken en dragen we bij aan de ambitie om Sint-Michielsgestel klimaat-adaptief en duurzaam in te richten.

1.2 BELANG VAN HET WRP Riolering en (schoon) water zijn belangrijk voor een gezonde leefomgeving. Het is echter niet altijd even goed bekend wat de riolering voor onze leefomgeving en levenstandaard heeft betekend. In anderhalve eeuw heeft de riolering onze levenstandaard en leefomgeving aanzienlijk verbeterd. Zo is onze omgeving schoner geworden en zijn we gemiddeld een stuk ouder en gezonder geworden. We hebben zelfs een deel van onze lichaamslengte aan het riool te danken, die in de stedelijke gebieden in 150 jaar is gestegen van gemiddeld 160cm naar 185cm. Dit komt mede door de verbeterde hygiëne en minder ziekten zoals cholera en dysenterie. Met een goed functionerend water- en rioleringssysteem blijven we zorgen voor een gezonde leefomgeving. Met het huidige WRP focussen we (verder) op een robuust watersysteem. De gevolgen van klimaatverandering zullen ook aan Sint-Michielsgestel niet voorbijgaan en vraagt

7

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

om een integrale benadering. Gelijktijdig met dit WRP is de gemeente SintMichielsgestel gestart met het opstellen van het zogenoemde Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW). Met dit overzicht hebben we een goed inzicht in het functioneren van ons water- en rioleringssysteem onder normale en meer extreme omstandigheden. Voorliggend plan beschrijft hoe we hieraan willen bijdragen vanuit de wettelijke watertaken voor afvalwater, grondwater en hemelwater en onze ambities met betrekking tot klimaatadaptatie en duurzaamheid. Dit plan dient als bouwsteen voor het overkoepelende (nog te ontwikkelen) Programma Klimaatadapatie en Water. Dit WRP gaat in per 1 januari 2026 met een onbepaalde looptijd. Om de vier jaar evalueren we het beleid en bepalen we of een eventuele actualisatie nodig is. Het kostendekkingsplan actualiseren we elke twee jaar.

1.4 RAAKVLAKKEN Het water- en rioleringsbeleid heeft raakvlakken met andere omgevingsgerelateerd beleid zoals het Regionaal Water en Bodem Programma (RWP) en de Droogteagenda (‘zonder water geen later’). Voor dit plan zijn het bestuursakkoord, de omgevingsvisie, de klimaatadaptatiestrategie en de transitiepaden van de waterschappen meest van belang.

Bestuursakkoord 2022-2026 Klimaatadaptatie wordt in het bestuursakkoord benoemd als belangrijk onderwerp. Het bestuursakkoord benadrukt dat de gemeente Sint-Michielsgestel te maken krijgt met weersextremen, zoals hittestress en wateroverlast in de bebouwde kommen, en overlast bij hoogwater in de Dommel en de Aa.

PROGRAMMA WATER EN RIOLERING

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel In de Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel is veel aandacht voor een aangename en klimaat-adaptieve inrichting van de gemeente. De visie is opgedeeld in vier thema’s: Aangenaam Leven, Verbindend Netwerk, Krachtige Economie en Inclusieve duurzaamheid. Met name de thema’s Aangenaam Leven en Inclusieve duurzaamheid hebben raakvlakken met dit plan.

Strategie Klimaatadaptatie Sint-Michielsgestel Met de Strategie Klimaatadaptatie beschrijft de gemeente Sint-Michielsgestel hoe de leefomgeving in 2050 klimaat-adaptief ingericht is. Op basis van de stresstesten bleek dat wateroverlast en het hitte-eiland effect vooral in de dorpen binnen de gemeente plaats kunnen vinden door klimaatverandering, terwijl langdurige droogte en overstroming binnen de gehele gemeente een risico vormen. Het water- en rioolsysteem speelt hier ook een belangrijke rol, in het bijzonder voor de verwerking van hemelwater. In de Strategie Klimaatadaptatie hebben we de ambitie opgenomen dat op publiek en privaat terrein minimaal 70 mm hemelwater geborgen dient te worden, zonder schade aan gebouwen of vitale infrastructuur. Ook neemt in onze hele gemeente de kans op droogtestress toe als gevolg van klimaatverandering.

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Klimaatadaptatiestrategie, wordt in samenwerking met gemeenten, bewoners en bedrijven uitgevoerd, onder andere via subsidies voor afkoppel- en infiltratieprojecten.

Watertransitie Waterschap De Dommel Het nieuwe Waterbeheerplan 2022-2027 van Waterschap de Dommel biedt een handelingsperspectief voor de zogenoemde ‘beekdalen’, ‘hoge koppen’ en ‘flanken’. Met de optimalisatie wil het waterschap onder meer bereiken dat zoveel mogelijk water infiltreert op de hoge zandkoppen, de grondwatervoorraad structureel toeneemt en de afvoer naar regionaal oppervlaktewater afneemt. Op de koppen is de meeste winst te halen. Kwelstromen kunnen namelijk vanaf de hoge koppen de flanken en beekdalen van grondwater voorzien (deze worden dan weer natter). Om dit te kunnen realiseren moeten op de hoge koppen de waterpeilen van de watergangen omhoog.

‘Stad als Spons' Waterschap Aa en Maas Het programma Stad als Spons van Waterschap Aa en Maas richt zich op het vergroten van de sponswerking van stedelijk gebied om de gevolgen van klimaatverandering, zoals hevige neerslag, langdurige droogte en extreme hitte, te beperken. Door regenwater lokaal te infiltreren, vast te houden en vertraagd af te voeren, wordt de druk op het riool- en watersysteem verminderd en blijft er in droge periodes meer water in de bodem beschikbaar. Dit draagt bij aan een klimaat-robuuste en waterrobuuste inrichting van de stedelijke leefomgeving. Het waterschap stimuleert maatregelen zoals afkoppelen, vergroening, het verminderen van verharding en het realiseren van klimaat-adaptieve oplossingen zoals wadi’s, waterbuffers en groenblauwe structuren. Deze aanpak, die ook is opgenomen in de

8

Figuur 1: Handelingsperspectief voor de beekdalen

Hoogwater Aanpak Brabant Oost (HowaBo) In de regio van ’s-Hertogenbosch neemt de kans op overstromingen door klimaatverandering toe. De waterschappen, gemeenten, provincie Noord-Brabant en

PROGRAMMA WATER EN RIOLERING

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

Rijkswaterstaat werken aan plan met oplossingen om het gebied te beschermen tegen extreem hoogwater. Mogelijke oplossingsrichtingen zijn bijvoorbeeld bovenstrooms meer water vasthouden en hanteren van een hoger maatgevend waterpeil (tijdens een extreme hoogwatersituatie). Howabo doorloopt een MER procedure (Milieu Effect Rapportage). De eerste stap bestaande uit de Notitie Reikwijdte en Detailniveau is inmiddels gereed.

4 Strategie

Hoofdstuk 5: Hoofdstuk 6:

KRW-Impuls De Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) stelt eisen aan waterkwaliteit van al het oppervlakte en grondwater. Waterbeheerders (rijk, provincie, waterschappen en gemeenten) zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor het halen van deze eisen (doelen) in 2027. Maatregelen zijn nodig om de doelen van KRW te halen. De Brabantse waterschappen nemen extra maatregelen om de waterkwaliteit verder te verbeteren. Om de doelen te halen is extra inzet nodig, ook van gemeenten. Denk hierbij aan ruimtelijke instrumenten, vergunningverlening, toezicht en handhaving.

1.5 PARTICIPATIE Het WRP is in overleg met Waterschap De Dommel en waterschap Aa en Maas opgesteld. Vanuit deze samenwerking hebben we de hoofdlijnen van 'Stad als Spons’ en de beoogde watertransitie van Waterschap De Dommel geïntegreerd.

1.6 LEESWIJZER Hoofdstuk 2: Hoofdstuk 3:

Hoofdstuk 4:

9

Beeld van de huidige situatie Evaluatie afgelopen planperiode en beeld van areaal en toestand Visie en ambitie Omschrijving wat we de komende periode en op lange termijn willen bereiken Strategie

Bijlagen

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Hoe we de ambities gaan realiseren, bijbehorende beleidskaders en een vooruitblik op de juridische verankering daarvan Maatregelenpakket De maatregelen voor de komende periode Middelen Benodigde personele en financiële middelen, evenals onderbouwing van de riool- en waterzorgheffing (Kostendekkingsplan)

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

2

3 Visie en ambitie

BEELD VAN DE HUIDIGE SITUATIE

Om de juiste dingen goed te doen, moeten we goed weten: • hoe ons gebied zich ontwikkelt, • wat de staat is van onze riool en waterobjecten, • hoe het hele systeem werkt. Door terug te kijken op wat we de afgelopen jaren hebben gedaan, zien we wat goed gaat en wat beter kan. We leren van het vorige plan en van onze ervaringen. Hieruit halen we punten waar we extra aandacht aan geven in het nieuwe Water- en Rioleringsplan (WRP). Zo weten we waar we de komende jaren mee aan de slag moeten.

10

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie

2.1 AREAAL EN TOESTAND In Sint-Michielsgestel ligt in totaal ca. 238 km aan leidingen, waarvan 60% vrij-verval en 40% mechanisch. Van dit vrij-vervalsysteem is een deel gemengde riolering (één buis voor de afvoer van schoon en vuil water) en een deel gescheiden stelsel riolering (twee aparte buizen voor de afvoer van schoon en vuil water). Ook zijn infiltratieriolen aangelegd. Dit zijn waterdoorlatende leidingen met een poreuze wand en kleine openingen voor infiltratie van hemelwater in de bodem. Bij vrij-verval riolering wordt het afvalwater getransporteerd door de zwaartekracht. Wanneer de leidingen te diep komen te liggen wordt het water met grotere gemalen omhoog gepompt. Bij mechanische riolering wordt het afvalwater getransporteerd via meerdere minigemalen en persleidingen door middel van overdruk (drukriolering). Om ervoor te zorgen dat tijdens extreme neerslag het water goed wordt afgevoerd, is het rioolstelsel voorzien van riooloverstorten, hemelwaterlozingspunten en diverse (bovengrondse) watervoorzieningen. Al dit afvalwater wordt gezuiverd op de rioolwaterzuiveringsinrichting (rwzi) in Boxtel, in beheer bij Waterschap De Dommel en de rwzi in Vinkel van Waterschap Aa en Maas (afvalwater afkomstig uit de kernen Den Dungen, Berlicum, Middelrode en Maaskantje). Tabel 1: Areaal riolering (in gemeentelijk eigendom)

Objecten Aantal kolken

11

Hoeveelheid

Eenheid

11255

Stuks

Lengte vrij-vervalriolering

142

Km

… vuilwater

18

Km

… hemelwater

21

Km

… gemengd

102

Km

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Lengte persleiding (excl. drukrioolstelsels)

96

Km

Lengte drainage

0,2

Km

Oppervlak wadi's, bodempassages

12

Ha

Lengte IT-riool/DIT-riool

5

Km

Aantal overige voorzieningen hemelwater

23

Stuks

Lengte lijn- en roostergoten

0,5

Km

Aantal gemalen droge opstelling en randvoorzieningen

13

Stuks

Aantal gemalen natte opstelling

18

Stuks

Aantal pompunits mechanische riolering

675

Stuks

Aantal IBA's, decentrale zuiveringen, septic tanks

18

Stuks

Een overzicht van de lozingspunten zal worden opgenomen in het nog po te stellen Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW). Het beheer en onderhoud van duikers en sloten wordt verzorgd door de cluster groen. Riolering en Water draagt hieraan bij. De toestand van ons areaal houden we in de gaten met reguliere (jaarlijkse) inspecties. Momenteel is de kwaliteitstoestand van het riool niet voldoende in beeld. De komende periode maken we een inhaalslag en reserveren extra budget voor inspecties. Er zijn momenteel geen structurele problemen bekend. Bewoners kunnen problemen melden via het servicepunt Fixi en via de Fizi app. Door het rioolbeheersysteem, het Systeemoverzicht Stedelijk Water, meetgegevens en meldingen, verkrijgen we inzicht in het functioneren van het afvalwatersysteem.

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

2.2 INVULLING ZORGPLICHTEN In de Omgevingswet - Artikel 2.16 (gemeentelijke taken voor de fysieke leefomgeving) zijn de wettelijke watertaken van de gemeente opgenomen. Het betreft de zorgplicht stedelijk afvalwater, de zorgplicht hemelwater en de zorgplicht grondwater (zie bijlage 1). Om de koers, indien nodig, te kunnen bijstellen of de aandacht te verleggen, blikken we aan de hand van de wettelijke watertaken uit het vorige plan terug op de afgelopen periode. Samengevat bestaat het volgende beeld:

Zorgplicht stedelijk afvalwater Riolering is belangrijk voor een gezonde leefomgeving. Het beschermt de volksgezondheid en zorgt ervoor dat de bodem en oppervlaktewater niet worden vervuild. Gemeenten hebben wettelijk gezien een zorgplicht afvalwater.

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Zorgplicht afvalwater (Omgevingswet, artikel 2.16) De gemeente heeft een zorgtaak om stedelijk afvalwater van binnen de bebouwde kom in te zamelen. Dit staat in artikel 2.16 van de Omgevingswet. De gemeente hoeft het lozen van bedrijfsafvalwater en vloeibare afvalstoffen op het openbaar vuilwaterriool niet toe te staan. De gemeente is verantwoordelijk voor aanleg en beheer van vuilwaterriolering binnen de bebouwde kom. En ook voor het transport van het afvalwater naar een zuiveringtechnisch werk, bijvoorbeeld een rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi). Eigenlijk geldt ook buiten de bebouwde kom (het buitengebied) de gemeentelijke taak voor de inzameling van huishoudelijk afvalwater. Soms is er sprake is van locaties waarbij huishoudelijk afvalwater vrij kan komen met minder dan 2000 inwonerequivalenten. Als de aanleg van een vuilwaterriool dan niet doelmatig is, dan hoeft de gemeente deze taak niet in te vullen. Bij het beoordelen van doelmatigheid spelen milieubelangen ook een rol. Met de nieuwe Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater is de ondergrens verlaagd van 2000 naar 1000 inwonerequivalenten. In plaats van riolering kan een gemeente of een waterschap ook besluiten om een IBA, een Individuele Behandeling van Afvalwater, te (laten) installeren. Voorwaarde is wel dat het milieu net zo goed wordt beschermd als bij lozing in een vuilwaterriool.

Als er geen aansluiting mogelijk is op een vuilwaterriool en als de gemeente de zorgplicht niet anders invult, dan hebben inwoner en bedrijf een eigen verantwoordelijkheid als lozer van (huishoudelijk) afvalwater. In Sint-Michielsgestel zijn de IBA’s in beheer bij de gemeente. Met de waterschappen is een overeenkomst afgesloten voor het onderhoud ervan.

12

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Zorgplicht hemelwater (Omgevingswet, artikel 2.16) In de afgelopen planperiode hebben zich geen incidenten of milieudelicten voorgedaan waardoor er onbedoeld afvalwater in het milieu terecht is gekomen of mensen in direct contact konden komen met afvalwater. Wel zijn er de afgelopen planperiode meerdere meldingen binnengekomen via Fixi. Het merendeel van deze meldingen ging over verstopte rioleringen en afvoerputten die ervoor zorgen dat water niet goed wegloopt. Dit leidt tot wateroverlast op straten en openbare plekken, verstoppingen in toiletten en andere sanitaire installaties. In een sommige gevallen leidde de verstoppingen tot omhoogkomen van rioolwater in woningen. Daarnaast zijn er meldingen binnengekomen van kapotte of verzakte putdeksels en straatwerk, die gevaarlijke situaties opleveren en bijdragen aan verstoppingen en waterafvoerproblemen. Het belangrijkste oppervlaktewater in de gemeente Sint-Michielsgestel is De Dommel. Deze heeft de functie van waternatuur en Ecologische verbindingszone. Naast de Dommel is er nog een aantal beken met specifieke kwaliteitsdoelstellingen, waaronder de Beeksche Waterloop, de Dungense Loop en de Essche Stroom. De Dommel, Beeksche Waterloop en Essche Stroom zijn in beheer van Waterschap de Dommel. De Dungense Loop is daarentegen in beheer van Waterschap Aa en Maas. Op een aantal locaties zijn er gemengde overstortlocaties.

Ten tijde van langdurige en/of hevige regenval lozen deze overtollig water op oppervlaktewater. Er zijn ter plaatse geen structurele knelpunten in de waterkwaliteit bekend. In het kader van de KRW-impuls worden de komende periode eventueel benodigde verbetermaatregelen opgenomen.

De gemeentelijke zorg voor hemelwater heeft betrekking op het doelmatig inzamelen en verwerken van afstromend hemelwater van openbaar terrein. De eigenaar van het terrein waarop het hemelwater valt is primair verantwoordelijk voor de verwerking van het hemelwater. De gemeente hoeft het hemelwater afkomstig van particulier terrein niet te ontvangen. Alleen voor zover de perceeleigenaar kan aantonen dit niet redelijkerwijs te kunnen verwerken (in de bodem of het oppervlaktewater brengen) is afvoer via een gemeentelijke voorziening toegestaan, op kosten van perceeleigenaar of projectontwikkelaar.

Om een verbeterd inzicht te krijgen in het functioneren van onze stelsels en systemen hebben we in 2019 een klimaatstresstest uitgevoerd en zijn we gestart met het actualiseren van het bestaande rekenmodel. Het afvoerend verhard oppervlak en de afmetingen en hoogteligging zijn inmiddels gewijzigd. Ook de rekenmethoden hebben zich de afgelopen jaren sterk ontwikkeld als gevolg van het willen inspelen op klimaatverandering. De noodzaak voor de inzet van meer nauwkeurige rekenmodellen vertaalt zich door in een sterke behoefte aan volledige en betrouwbare basisgegevens. Op dit punt is een inhaalslag nodig. Waar voorheen de focus lag op de buizen in de grond is nu ook informatie nodig over de bovengrond. Bij extreme buien gaat het immers, naast de ondergrondse afvoercapaciteit ook om de bovengrondse verwerkingscapaciteit van overtollige neerslag.

Zorgplicht hemelwater Riolering en stedelijk water zijn ook belangrijk voor een veilige leefomgeving. Het zorgt ervoor dat straten begaanbaar blijven tijdens regenbuien. Als gemeente hebben we een zorgplicht hemelwater.

13

De afgelopen jaren zijn we doorgegaan met afkoppelen van verhard oppervlak bij aanpassingen in de openbare ruimte. Het burgerinitiatief ‘met elkaar voor mekaar’ is een goed voorbeeld van een organisatie die inwoners van de gemeente helpt bij het afkoppelen. Zo werden in 2022 met behulp van het burgerinitiatief 80 huizen ontkoppeld en het regenwater in tuinen opgevangen.

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

Zorgplicht grondwater Te hoge grondwaterstanden kunnen leiden tot natte kruipruimten en optrekkend vocht in de woning. Dit kan gezondheidsschade tot gevolg hebben. Naast de extreem natte periode in 2023-2024 hebben we ook te maken gehad met langdurige perioden van droogte. Hierdoor kan schade ontstaan aan funderingen en gebouwen, aan groenvoorzieningen en mogelijk ook aan infrastructuur. Daarnaast zijn tijdens perioden van droogte aanvullende kosten nodig voor het bewateren van de beplanting. Ook neemt de kans op schade aan de natuur en waterkwaliteitsproblemen toe. Zorgplicht grondwater (Omgevingswet, artikel 2.16) De gemeente draagt zorg voor het in openbaar gebied treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover dit doelmatig is en geen taak van het waterschap of de provincie.

De afgelopen planperiode is er geen grondwateroverlast gemeten. In sommige lagergelegen gebieden, zoals in Gemonde, is infiltratie niet mogelijk vanwege de kans op grondwateroverlast. In Sint-Michielsgestel zijn er geen structurele grondwaterproblemen. Onder structureel bedoelen we een situatie waarbij de minimaal benodigde ontwateringsdiepte regelmatig wordt overschreden, voor langere tijd geldt en waarbij geen incidentele situatie ten grondslag ligt (zoals overlast na extreme neerslag). Om meer inzicht te verkrijgen in de grondwaterhuishouding zijn in het vorige vGRP plannen gemaakt voor een grondwatermeetnet. Via het nieuwe grondwatermeet, bestaande uit 43 peilbuizen, brengen we (potentiële) problemen in kaart.

14

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3

3 Visie en ambitie

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

VISIE EN AMBITIE

In dit hoofdstuk vertellen we wat we willen bereiken met water en riolering in Sint-Michielsgestell. We bouwen verder op de Omgevingsvisie, het Bestuursakkoord, klimaatstresstesten en plannen van Waterschap De Dommel en Waterschap Aa en Maas.

AFBEELDING 5 We staan voor grote uitdagingen, terwijl we niet alles kunnen veranderen en onze middelen beperkt zijn. Samen met onze partners willen we hier op een verstandige manier mee omgaan. Het is belangrijk dat we ons hiervan bewust zijn. We hebben in ons werkveld te maken met twee grote onzekerheden: • De betrouwbaarheid van onze basisgegevens en rekenmodellen. • De mogelijke veranderingen in het klimaat. Voor de eerste onzekerheid kunnen we zelf zorgen voor een goede en betrouwbare basis. Voor de tweede onzekerheid, zoals het tempo van klimaatverandering en extreme weersituaties, kunnen we ons voorbereiden door onze leefomgeving zo goed mogelijk waterrobuust en klimaatbestendig te maken.

15

6 Middelen

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

3.1 OMGEVINGSVISIE SINT-MICHIELSGESTEL De gemeente Sint-Michielsgestel staat bekend om zijn groene, dorpse en rustige karakter. De meanderende beekdalen van de Dommel en de Aa, cultuurhistorische landgoederen en karakteristieke (lint)dorpen zorgen voor een uniek afwisselend landschap met een landelijke sfeer. In de dorpen is sprake van een hecht verenigingsleven en een grote mate van saamhorigheid waardoor mensen zich er thuis voelen: een aantrekkelijke woongemeente met de voorzieningen van de stad nabij.

Aangenaam leven De gemeente Sint-Michielsgestel kenmerkt zich door dorps en groen wonen met de stad nabij. Dit landelijke wonen in de nabijheid van de stad ’s-Hertogenbosch en met Eindhoven en Tilburg binnen handbereik maakt dat het aangenaam leven is in de gemeente Sint-Michielgestel. Het water van de Dommel en de Aa en de verschillende beken zijn geliefd onder de inwoners. De dorpen hebben elk hun aanbod van

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Zorgplicht grondwater We streven, waar nodig, naar een beheersing van grondwaterstanden om de kans op structurele grondwateroverlast én -onderlast te beperken. Vanuit onze zorgplicht dragen we bij aan bescherming van de grondwaterkwaliteit, onder andere door ongewenste lozingen tegen te gaan. Zorgplicht hemelwater We willen hemelwater zoveel als mogelijk lokaal verwerken om op deze wijze ook bij te dragen aan de droogtebestendigheid van groen. Onze voorkeur gaat uit naar bovengrondse oplossingen die we kunnen combineren met groen. Hierbij houden we wel oog voor verkeersveiligheid en toegankelijkheid (bijvoorbeeld in relatie tot goten). We gaan door met afkoppelen van op de riolering aangesloten verhard oppervlak om de vuilemissie te reduceren, de kans op wateroverlast te beperken en verdroging tegen te gaan. Het oppervlak in Sint-Michielsgestel is grotendeels in particuliere handen. Onze inwoners, ondernemers, ontwikkelaars en woningbouwcorporaties zien we als medeinvesteerders voor een aangename woonomgeving. We stimuleren een duurzame omgang met water, bijvoorbeeld door hemelwater af te koppelen van de riolering.

basisvoorzieningen en delen is belangrijker dan hebben. De beschikbaarheid van woningen staat onder druk. De gemeente kent veel ruime eengezinswoningen. Ondertussen worden huishoudens steeds kleiner en is er sprake van vergrijzing. Onder de inwoners is er behoefte aan ontmoeting, basisvoorzieningen in elke kern en mogelijkheden om te sporten en te bewegen. Zorgplicht afvalwater Huishoudelijk afvalwater dat vrijkomt binnen de bebouwde omgeving zamelen we in en transporteren het naar de overnamepunten van Waterschap De Dommel en waterschap Aa en Maas. We streven via afkoppelen van hemelwater naar een zodanige samenstelling van het afvalwater dat het waterschap de afvalstoffen zo efficiënt mogelijk kan terugwinnen op de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). Afvalwater in het buitengebied verwerken we op een zo doelmatig mogelijke wijze.

16

Oppervlaktewater Ter bevordering van de waterbeleving in de woonomgeving zetten we in op een bovengrondse verwerking van hemelwater met behulp van waterpartijen, wadi's en greppels/waterlopen en voorzien we waterpartijen van natuurvriendelijke oevers. Waterlopen en waterpartijen in woon- en werkgebieden dragen bij aan versterking van de groenstructuur. Drinkwater Omdat voldoende en schoon drinkwater geen vanzelfsprekendheid meer is, willen we in eerste instantie inzetten op een proces van bewustwording en hiermee een gedragsverandering (niet onnodig drinkwater verbruiken en zo mogelijk hemelwater hygiënisch verantwoord hergebruiken). Mogelijk volgt vanuit landelijke regelgeving in de toekomst, bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, een verplichting tot hergebruik van hemelwater. In hoeverre dit wenselijk en haalbaar is wordt op ministerieel niveau onderzocht.

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

Inclusieve duurzaamheid In 2040 draagt de gemeente bij aan doelen van het klimaatakkoord door het opwekken van duurzame energie en warmte en doordat er bij woningen en bedrijven rekening wordt gehouden met het milieu. In de gemeente Sint-Michielsgestel zijn er veel lokale bedrijven en diverse initiatieven die bijdragen aan duurzaamheid. Het is belangrijk dat

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Een klimaatbestendig(ere) omgeving kunnen we alleen samen met inwoners, ondernemers en woningcorporaties bereiken. Bij (her)ontwikkeling kunnen we hierin verder gaan dan in bestaand gebied. We gaan door met het ontwikkelen van te stellen normen voor waterrobuustheid, waarbij het voldoen aan de landelijke maatlat ‘Groene en klimaatbestendige bebouwde omgeving’ leidend is voor nieuwbouw. We kiezen voor ‘groene’ in plaats van ‘grijze’ oplossingen.

iedereen die dat wil hieraan mee kan doen. Daarnaast zorgen het vele groen en de beekdalen ervoor dat regenwater goed kan worden opgevangen, dat er minder hittestress is en dat er ruimte is voor natuur en dier (Bron: Omgevingsvisie SintMichielsgestel 2040). Klimaatadaptatie We dragen vanuit de zorgplicht hemelwater bij aan een klimaatbestendig(er) Sint-Michielsgestel in 2040. We vangen ook droogte en wateroverlast op door meer waterbergingsgebieden en geven voorlichting hoe inwoners kunnen omgaan met het opvangen van hemelwater, bijvoorbeeld door groene daken. Daarbij voorkomen we afwenteling van problemen van bebouwd naar buitengebied. Wateroverlast Bij hevige buien willen wateroverlast zo veel mogelijk voorkomen. We kunnen ons echter niet wapenen tegen alle buien die vallen. Dit is een onmogelijke en onbetaalbare opgave. We accepteren daarom hinder als gevolg van water-op-straat en werken planmatig aan het beperken van de kans op wateroverlast. Daarbij krijgt water meer ruimte en helpen de beken, zoals de Dommel en de Aa bij het afvoeren van water bij piekbuien. We willen ervoor zorgen dat de druk op ons water- en rioolsysteem niet verder toeneemt en tegelijk verdroging tegengaan. We dragen via bovengrondse wateropvangvoorzieningen bij aan een groenere inrichting, ontharden waar mogelijk en brengen geen verhardingen terug als dat niet nodig is.

Hiermee willen we ook als gemeente het goede voorbeeld geven. 17

Rondom de droogteopgave en het grondwaterdossier spelen belangrijke ontwikkelingen in Noord-Brabant. Met het Grondwaterconvenant 2021-2027 sloten 13 Brabantse (water)partijen een overeenkomst om samen te werken aan herstel en bewaking van de grondwaterbalans. In september 2022 bracht de adviescommissie Droogte met het rapport “Zonder water, geen later” voorstellen uit voor de aanpak van droogte in Brabant. De acties uit het Grondwaterconvenant (korte termijn tot 2027) en het adviesrapport (gericht op lange termijn 2040) zijn gecombineerd tot een Droogteagenda 2040 voor Brabant. Deze agenda hebben we als gemeente SintMichielsgestel nog niet ondertekend. De komende periode zal hierover meer duidelijkheid ontstaan. Wij gaan de komende periode een droogte/kansenkaart voor de regio van Boxtel en Sint-Michielsgestel opstellen. Op landelijk niveau is gewerkt aan de uitwerking van het principe Water en Bodem Sturend bij ruimtelijke ordening.

Provincie Noord-Brabant heeft binnen dit kader vijf leidende principes opgesteld voor een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting: • Niet meer water gebruiken dan is aangevuld • In hoge gebieden water infiltreren • Lage gebieden zijn natter • Het systeem kan omgaan met extremen • De waterkwaliteit is op orde Ook deze leidende principes van de provincie omarmen we als gemeente en hebben we in het hoofdstuk strategie op hoofdlijnen verder uitgewerkt.

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

Verder vraagt de provincie aandacht voor de volgende punten: • Risicobeoordeling bij infiltratie van hemelwater bij op locatie met historische bodemverontreiniging. Deze risicobeoordeling is voor Sint-Michielsgestel nog niet uitgevoerd en is opgenomen voor de komende periode. • Inachtneming instructieregel direct lozen in grondwater. De naleving van de instructieregel is een belangrijk aandachtspunt. Dit stemmen we af met de Omgevingsdienst Brabant Noord (ODBN) als uitvoerende partij. • Emissie en droogte beperken overeenkomstig met KRW. Droogte is nog geen thema binnen onze gemeente. Het waterschap brengt de opgave met betrekking tot waterkwaliteit in beeld.

3.2 PROFESSIONEEL BEHEER De riolering en watergangen in Sint-Michielsgestel willen we planmatig beheren. Hiervoor hebben we een Meerjaren Onderhoudsprogramma (MJOP) en prioriteren we op basis van de risico’s die we lopen bij bezwijken van het systeem (hoofdwegen en ontsluitingswegen gaan voor woonstraten en hofjes). We houden via inspecties een vinger aan de pols met betrekking tot de toestand en het functioneren, anticiperen op nieuwe ontwikkelingen, werken doelmatig samen met het waterschap en andere waterpartners en groeien toe naar een structureel beheer van alle water- en rioleringsobjecten.

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

3.3 DOELEN We streven met ons water- en rioleringsbeleid de volgende lange termijn doelen na: Tabel 2: Lange termijn doelen Werkveld

Lange termijn doelen

Stedelijk afvalwater

1. 2.

Doelmatig inzamelen van stedelijk afvalwater; Transport van het stedelijk afvalwater naar een geschikt lozingspunt;

Hemelwater

3. 4.

Doelmatig Inzamelen van overtollig hemelwater; Lokaal verwerken en zo mogelijk hergebruiken van ingezameld hemelwater; Inspelen op klimaatverandering;

5. Grondwater

6.

Op doelmatige wijze grondwateroverlast en grondwateronderlast als gevolg van langdurige droogte voorkomen of beperken;

Oppervlakte - water

7.

Waterlopen en waterpartijen als drager voor groene structuren; Mede invulling geven aan de doelen uit de Kaderrichtlijn Water (KRW);

8. We beschermen de volksgezondheid, beschermen tegen (grond)wateroverlast, beschermen het milieu en dragen bij aan een gezonde leefomgeving. Om blijvend invulling te kunnen geven aan de zorgplichten riolering zorgen we dat we de data op orde brengen en houden. Zo ontwikkelen we een betrouwbare basis voor professioneel beheer. De levensduur van de riolering willen we zover mogelijk oprekken om kosten te besparen en mee te kunnen koppelen met andere ingrepen in de openbare ruimte. Voor een doelmatige werking van het rioleringssysteem werken we samen met onze partners in de waterketen. Afstemming van werkzaamheden vindt plaats via het Integraal Meerjarenplan Openbare Ruimte (IMOR).

18

6 Middelen

3.4 BASIS OP ORDE We zijn op weg, maar moeten de basis op orde brengen om ook toekomstbestendig te kunnen worden. Dit is noodzakelijk vanwege allerlei nieuwe ontwikkelingen: het klimaat verandert, er komen nieuwe kabels en leidingen bij in de ondergrond vanwege de energietransitie, we gaan duurzamer om met grondstoffen en er zullen de nodige in- en uitbreidingen plaatsvinden in het kader van de woningbouwopgave. Ook raakt

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

de riolering steeds verder op leeftijd en groeit het areaal aan te onderhouden voorzieningen als gevolg van in- en uitbreidingen. Voorliggend Water- en Rioleringsplan (WRP) laat zien welke stappen we moeten en willen zetten voor een gezonde en veilige leefomgeving. Waar de focus in de afgelopen periode lag op het treffen van met name ondergrondse maatregelen tegen wateroverlast is het nu zaak om ons goed voor te bereiden op het zoveel als mogelijk kunnen integreren van vervangings- en verbetermaatregelen in de gehele openbare ruimte. Met meer inzicht in de toestand en het functioneren en een meer planmatige benadering van de water- en rioleringszorg kunnen we een doelmatige bijdrage leveren aan onder andere de ‘Strategie Klimaatadaptatie’ en beter werken in lijn met de Omgevingsvisie Sint Michielsgestel. Om toe te kunnen groeien naar een waterrobuust en klimaatbestendig SintMichielsgestel speelt de beschikbaarheid van data een belangrijke rol. Onder een klimaatbestendig en waterrobuust Sint-Michielsgestel verstaan we het zo goed mogelijk voorbereid zijn op de gevolgen van klimaatverandering. We accepteren hinder, beperken overlast en proberen schade te voorkomen. Dit wil dus niet zeggen dat er nooit meer overlast of schade op kan treden.

Met actuele en betrouwbare data, in combinatie met praktijkkennis van onze systemen, zijn we beter in staat om onderbouwde keuzes te maken voor onder andere investeringen, onderhoudsstrategieën en een doelmatige inzet op klimaatadaptatie. De komende periode zetten we daarom een stap richting data-gedreven beheer, als basis voor toekomstige afwegingen met betrekking tot te hanteren beschermingsniveaus en doelmatige oplossingsrichtingen. Onze ambitie voor de komende periode is om het investeringsvolume op peil te brengen, het beheer en onderhoud van water en riolering meer planmatig in te richten en de benodigde gegevens en informatie compleet te maken en te uniformeren. In combinatie met het actualiseren van onze verouderde hydraulische

19

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

modelberekeningen krijgen we hiermee meer grip op en inzicht in de benodigde middelen en vergroten we het inzicht in de toestand en het functioneren van ons areaal. We voorkomen met deze inspanning desinvesteringen en zijn beter in staat om toekomstgerichte, maatschappelijk verantwoorde, maatregelen te nemen. Ondertussen zetten we onze huidige werkzaamheden met betrekking tot beheer en onderhoud en de ingezette koers, voor wat betreft klimaatadaptatie, door en optimaliseren deze waar nodig.

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

4

3 Visie en ambitie

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

STRATEGIE

We maken niet alleen mooie plannen, maar laten ook zien hoe we dit gaan doen. In dit plan vertellen we welke keuzes we maken en hoe we de regels voor water, riolering en klimaatadaptatie sterker willen vastleggen. Dit is nodig zodat deze onderwerpen altijd goed meegenomen worden bij nieuwe ontwikkelingen in Sint-Michielsgestel. We willen onze gegevens (brondata) in onze systemen beter maken en onze berekeningen en beleid updaten. Hierdoor kunnen we betere en goed onderbouwde beslissingen nemen. Zo verbeteren we onze onderhouds- en vervangingsplannen en geven we onze visie voor de toekomst verder vorm.

20

AFBEELDING 6

6 Middelen

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

Met de uitvoering van de gemeentelijke watertaken (zorgplichten afvalwater, hemelwater en grondwater) dragen we bij aan een aangename leefomgeving, waaronder ook een goede kwaliteit van het oppervlaktewater en drinkwater. Omdat water geen grenzen kent zijn er veel raakvlakken, waardoor al snel sprake is van overlap. We hebben ervoor gekozen om de strategieën te ordenen naar de verschillende verschijningsvormen van water en hebben daar ook bodem aan toegevoegd.

4.1 STEDELIJK AFVALWATER ❖ Nieuwe aanleg van riolering Bij aanleg van nieuwe riolering scheiden we vuilwater van schoon hemelwater. Op termijn vervangen we ook de gemengde riolering zoveel als mogelijk op deze wijze. Bij kleinschalige in- en uitbreidingen is aansluiting op het bestaande (gemengde) rioolsysteem acceptabel. In het buitengebied wordt nieuwbouw in principe aangesloten op drukriolering of een IBA. De lozing van hemelwater hierop is niet toegestaan.

❖ Perceelaansluitingen Alle percelen waar afvalwater vrij komt zijn aangesloten op (druk)riolering. Dit betekent dat er geen ongezuiverde afvalwaterlozingen meer plaatsvinden. Of een perceelaansluiting verplicht is hangt onder andere af van de afstand van het perceel tot het riool en het aantal inwonersequivalenten. Is die afstand te groot dan bieden we particulieren in dat geval een alternatief in de vorm van een individuele behandelingsinstallatie voor afvalwater (IBA) aan. Als de lozer niet kiest voor ontzorging moet deze voldoen aan de lozingsvoorschriften in het Besluit activiteiten leefomgeving. De aanlegkosten van een aansluiting op een voorziening zijn voor rekening van de aanvrager/initiatiefnemer. Het beheer en onderhoud van de bestaande IBA’s blijft bij de gemeente, dit pakken we in regionaal verband op via een samenwerkingsovereenkomst.

21

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

❖ Bedrijfslozingen In geval van bedrijfswater dient de lozer zelf een adequate voorziening aan te leggen in het geval we er niet voor kiezen om het afvalwater in te zamelen. Voor een toekomstbestendige situatie is het wenselijk om de kwantiteit van de lozingen in het buitengebied en de kwaliteit van de lozingen in de bebouwde omgeving beter te reguleren. Zo zijn er bijvoorbeeld veel problemen met vetlozingen vanuit hotels. Als eerste stap op weg gaan we gegevens verzamelen over dergelijke lozingen.

❖ Zwembadwaterlozingen De gemeentelijke drukrioleringspompen hebben te weinig capaciteit om de lozingen van zwembaden te verwerken. We willen toe naar een situatie waarbij zwembaden gebufferd lozen op drukriolering tijdens daluren. Dit werken we de komende periode verder uit.

❖ Voorkeursvolgorde lozingen Voor een duurzame omgang met afvalwater hanteren we de voorkeursvolgorde voorkomen/beperken van het ontstaan van afvalwater, gescheiden houden, inzamelen en transporteren. We staan welwillend tegenover eventuele initiatieven om afvalwater decentraal en op duurzame wijze te verwerken. Hiervoor trekken we samen op met de waterschappen en kijken we bij andere gemeenten om van hun ervaringen te leren.

❖ Foutieve aansluitingen Foutieve aansluitingen zijn aansluitingen waarbij afvalwater op een hemelwaterleiding of hemelwater op een afvalwaterleiding is aangesloten. Dit kan negatief doorwerken op de werking van het rioolsysteem, de rioolwaterzuiveringsinstallatie en/of de kwaliteit van het oppervlaktewater. In het geval hier aanleiding toe is, bijvoorbeeld door meldingen of waarnemingen, voeren we onderzoek uit en gaan over tot herstel mits doelmatig.

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

❖ Verstoppingsregeling Bij een verstopping van het riool moet de eigenaar van het huis of gebouw de rioolbuis op zijn eigen grond opgraven. Daarna moet hij de gemeente bellen. De gemeente komt dan kijken waar de verstopping zit. Zit de verstopping op eigen grond? Dan moet de eigenaar het probleem zelf oplossen en zelf betalen. Zit de verstopping op gemeentegrond? Dan lost de gemeente het probleem gratis op.

❖ Emissiereductie Alle riooloverstorten van het gemengde rioleringssysteem zijn voorzien van registratieapparatuur voor het meten van overstortfrequenties en -volumes. Dit geeft ons inzicht in de werking van het systeem in praktijk. Met het oog op de huidige actualisatie van de Europese richtlijn stedelijk afvalwater en de toekomstig strengere eisen aan lozingen op relevante locaties gaan we door met deze praktijkmetingen.

❖ Vergunningen/lozingsregels We coördineren samen met de waterschappen de handhaving van meldingen en vergunningen in het kader van de Omgevingswet. Deze handhaving omvat ook de lozingen op de riolering. De Omgevingsdienst Brabant Noord controleert en handhaaft namens de gemeente. Vergunningen verleend door de waterschappen worden gemeld aan de gemeente. In de komende periode continueren, en zo mogelijk intensiveren, we de samenwerking met de waterschappen en de omgevingsdienst. Beleidsregels met betrekking tot lozingen leggen we vast in het omgevingsplan.

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

We volgen in voorkomende gevallen het Calamiteitenplan 2020 van Waterschap De Dommel en het Calamiteitenbestrijdingsplan van Waterschap Aa en Maas uit 2021. Hierin zijn de rechten en plichten van zowel het waterschap, brandweer als de gemeente geformuleerd, afgestemd op de aard en urgentie van de calamiteit. We zijn als activiteiteneigenaar opgenomen in het draaiboek en conformeren ons aan de daarin vastgestelde plichten.

4.2 HEMELWATER / KLIMAATADAPTATIE Onze voorkeur voor de verwerking van hemelwater gaat uit naar bovengrondse oplossingen die we kunnen combineren met groen en open water. We houden hierbij rekening met de beoogde hoofdstructuur voor groen en dragen inhoudelijk bij aan de procedure ‘weging van het waterbelang’ bij elke ruimtelijke ontwikkeling. We sturen mee op het voorkomen van bouwen in ‘natte’ gebieden en adviseren over ontwateringsmaatregelen en de bouwwijze. Bij ontwikkelplannen denken we als gemeente mee over een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting en brengen onze kennis in met betrekking tot kwetsbare wateroverlastlocaties, wateropvang bij hevige regenval en wateropslag om langdurig droge perioden beter te kunnen overbruggen. Daarbij hanteren we een bredere blik dan het plangebied. Wanneer hier mogelijkheden voor zijn bij nieuwbouwprojecten kijken we ook naar mogelijkheden om knelpunten in het omringende gebied op te lossen.

❖ Voorkeursvolgorde verwerking hemelwater ❖ Optreden bij calamiteiten Voornamelijk in gebieden met een gescheiden rioolstelsel kan tijdens calamiteiten en incidenten via de riolering verontreiniging van het oppervlaktewater optreden door lozingen van chemische stoffen, brandstoffen en afstromend bluswater. Ook de afvoer van schadelijke stoffen naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie kan in het zuiveringsproces problemen veroorzaken.

22

Vertrekpunt is het principe dat stedelijk afval- en hemelwater gescheiden worden ingezameld. Bij bedrijventerreinen en evenemententerreinen is over het algemeen sprake van grote dakoppervlakken en veel terreinverharding. De voorkeur voor dergelijke bedrijventerreinen gaat uit naar rechtstreekse lozing van dakwater op oppervlaktewater of indien mogelijk met behulp van plaatselijke infiltratie in de bodem. Indien sprake is van een hoge vervuilingsgraad van de terreinverharding hanteren we een verbeterd gescheiden stelsel als uitgangspunt.

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

Voor het gebruik van een duurzame verwerking van hemelwater hanteren we de voorkeursvolgorde:

• • • • •

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

verhard oppervlak loopt in 2026 af. Deze regeling gaan we de komende periode evalueren en zo nodig verlengen.

hergebruiken vasthouden/infiltreren bergen afvoeren naar oppervlaktewater afvoeren naar riolering.

In zijn algemeenheid zijn we terughoudend met betrekking tot hergebruik van hemelwater. Waterschap de Dommel heeft het project de 'Waterbank' voor het gezamenlijk opslaan van schoon proceswater voor bijvoorbeeld bluswater, koelwater etc.). Dit is een kansrijke ontwikkeling. Als wijkreconstructies en rioolvervanging/verbetering aan de orde zijn, onderzoeken we voorafgaand de meest doelmatige manier van hemelwaterverwerking. De initiatiefnemer dient de trits te doorlopen en te beargumenteren voor welke optie wordt gekozen. Als hergebruik en (volledige) infiltratie niet mogelijk is, resteert afvoer naar oppervlaktewater/riolering. In dit geval dient hemelwaterberging te worden aangebracht overeenkomstig de beleidsregels van het waterschap (lozing op oppervlaktewater) of van de gemeente (lozing op riolering). Zie paragraaf 'hemelwaterberging'.

❖ Afkoppelen van verhard oppervlak We gaan de komende periode door met afkoppelen van op de riolering aangesloten verhard oppervlak. Dit doen we op basis van een doelmatige afweging en met name bij wijkreconstructies en rioolvervanging/rioolverbetering. Onze afkoppelkansenkaart gaan we de komende periode uitbreiden met infiltratiemogelijkheden. We stimuleren vanuit het werkveld duurzaamheid afkoppelen en/of ontharden door middel van voorlichting, acties en subsidie. De subsidieregeling voor afkoppelen van

23

4 Strategie

Het burgerinitiatief Met elkaar voor Mekaar wil inwoners ontzorgen en het afkoppelen zo makkelijk mogelijk maken. Samen met de gemeente hebben zij een aantal oplossingen opgezet om regenwater in de achter- en zijtuin op te vangen. Zij maken afhankelijk van het initiatief gebruik van de bijdragen van de gemeente, waterschappen, provincie en het bedrijfsleven. Zo maakt het initiatief voor groene daken gebruik van subsidies van de provincie, de gemeente en financiële steun van de Rabobank. In totaal worden daardoor 60 tot 80% van de kosten voor een groen dak gedekt. Als stimuleren van afkoppelen van verhard oppervlak onvoldoende effectief blijkt, kunnen we op termijn overgaan tot het verplicht afkoppelen van verhard oppervlak. Dit nemen we dan op in het Omgevingsplan en werken we uit in wijk/gebiedsgerichte plannen. Het college van Burgemeester en Wethouders kan dan wijken/gebieden aanwijzen waarvoor de verplichting geldt. Dit wordt gekoppeld aan een redelijke termijn waarop dit dient te gebeuren. Met het nog op te stellen Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) kunnen we de effectiviteit van afkoppelen doorrekenen.

❖ Hydrologisch neutraal/positief ontwikkelen Een klimaatbestendige(re) omgeving kunnen we alleen samen met inwoners, ondernemers en woningcorporaties bereiken. Bij (her)ontwikkeling kunnen we hierin verder gaan dan in bestaand gebied. Waterschappen De Dommel en Aa en Maas hanteren bij ruimtelijke ingrepen het principe van hydrologisch neutraal bouwen. Dit betekent dat er niet meer water het plangebied uitgaat dan in de onbebouwde situatie. Door klimaatverandering en het optreden van weersextremen ontstaat er een dilemma tussen de wens om te ‘vernatten’ en te ‘verdrogen’. De komende periode gaan we samen met de waterschappen verkennen hoe we hier als gemeente Sint-Michielsgestel beter op kunnen inspelen.

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

❖ Compenserende hemelwaterberging Waterschap De Dommel en waterschap Aa en Maas schrijven bij nieuwe lozingen vanaf verhard oppervlak en lozingen van afgekoppeld bestaand verhard oppervlak op oppervlaktewater via de keur het aanbrengen van hemelwaterberging voor. Voor Gemeente Sint Michielsgestel geldt het volgende beleidskader voor lozing op de riolering: Bij vergunningplichtige nieuw- en herbouw situaties (uit- en inbreidingen) dient de perceelseigenaar 70 mm compenserende hemelwaterberging aan te brengen op eigen terrein. In incidentele gevallen, zoals in bestaand stedelijk gebied en/of in lokaal minder geschikte geohydrologische omstandigheden (hoge grondwaterstand en/of slechte doorlatendheid) kan hemelwaterafvoer via een openbare voorziening een doelmatigere oplossing vormen. De afweging hiervoor maken we als gemeente. Bij sloop en herbouw dient de perceelseigenaar 70 mm compenserende hemelwaterberging aan te brengen voor het nieuwe verharde oppervlak. Bij verbouw en het aanbrengen van nieuwe verhardingen groter dan 50 m2 dient de perceelseigenaar 70 mm compenserende hemelwaterberging aan te brengen voor de toename van het verharde oppervlak. Bij minder dan 50 m 2 geldt alleen de algemene zorgplicht hemelwater.

Uitgangspunt is dat perceeleigenaren bij vergunningplichtige nieuw- en herbouw situaties (uit- en inbreidingen) 70 mm hemelwaterberging aanbrengen op eigen terrein. In incidentele gevallen, zoals in bestaand stedelijk gebied en/of in lokaal minder geschikte geohydrologische omstandigheden (hoge grondwaterstand en/of slechte doorlatendheid) kan hemelwaterafvoer via een openbare voorziening een doelmatigere oplossing vormen. De afweging hiervoor maken we als gemeente met gebruikmaking van een nog op te stellen transparant afwegingskader.

24

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Ook bij verbouw en het aanbrengen van nieuwe verhardingen willen we, vanaf een bepaalde ondergrens (50m2), compenserende waterberging gaan eisen. Dit werken we de komende periode verder uit. In openbaar gebied brengen we robuuste voorzieningen aan voor het bufferen van overtollig hemel- en grondwater. We kijken we over de plangrenzen heen en streven naar een zoveel mogelijke bovengrondse en natuurlijke inrichting van watercompensatiemaatregelen. Waar mogelijk integreren we water en riolering met ingrepen vanuit andere programma's zoals Wonen, Klimaatadaptatie, Biodiversiteit en de waterbeheerplannen van Waterschap de Dommel en waterschap Aa en Maas. We gaan de komende periode aan de slag om dit hemelwaterbeleid concreet uit te werken en juridisch te verankeren.

❖ Beperken van wateroverlast De weersomstandigheden worden extremer, waarbij de temperaturen hoger worden en de buien extremer. Wateroverlast kunnen we echter nooit helemaal voorkomen. We proberen het wel zo veel mogelijk te beperken. Wateroverlast is er in verschillende gradaties: Hinder Hinder heeft de volgende kenmerken: • Kortdurend beperkte hoeveelheden ‘water op straat’, met een duur in de orde van 15-30 minuten.

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie

4 Strategie

5 Maatregelenpakket

6 Middelen

Ernstige hinder Ernstige hinder heeft de volgende kenmerken: • Forse hoeveelheden ‘water op straat’, ondergelopen tunnels, opdrijvende putdeksels, met een duur in de orde van 30-120 minuten.

(Water)schade (Water)schade heeft één van de volgende kenmerken: • Langduriger en op grotere schaal ‘water op straat’, water in winkels, woningen met materiële schade en mogelijk ook ernstige belemmering van het (economische) verkeer.

Hinder vinden we vanuit economisch oogpunt en gelet op de effecten van klimaatverandering acceptabel. Het is van korte duur. We gaan ervan uit dat weggebruikers hun gedrag hierop aanpassen en langzaam rijden om hekgolven te voorkomen.

In het kader van klimaatbestendigheid leggen we onszelf duidelijk hanteerbare normen op. Hierbij maken we een uitsplitsing tussen ondergrondse afvoercapaciteit en bovengrondse verwerkingscapaciteit.

In geval van ernstige hinder onderzoeken we met welke doelmatige maatregelen we de overlast in de toekomst kunnen beperken. We treffen als gemeente bij de uitvoering van reconstructiewerken zodanige maatregelen, dat de kans op het optreden van ernstige hinder aanmerkelijk kleiner wordt. Bijvoorbeeld door aanpassingen van het dwarsprofiel van de weg.

Bui 8 is een ontwerpbui uit de Kennisbank Stedelijk Water van de Stichting Rioned met een herhalingstijd van 1 keer per 2 jaar. Bui 9 heeft een herhalingstijd van 1 keer per 5 jaar. Beide buien worden gebruikt om rioolstelsels op de ondergrondse afvoercapaciteit te toetsen.

Waterschade willen we niet, maar is niet altijd te voorkomen. Onze ambitie is om toe te groeien naar een waterrobuuste en klimaatbestendige gemeente SintMichielsgestel, die is ingericht om de extreme neerslag het hoofd te kunnen bieden. In geval van waterschade treffen we eerst tijdelijke bovengrondse kostenefficiënte maatregelen om het acute risico op schade te beperken. Op de lange termijn onderzoeken we, ter voorkoming van structurele overlast, de oorzaken en mogelijke oplossingsrichtingen en brengen deze, mits doelmatig (kosten-baten), ten uitvoer.

25

Volgens de meest recente klimaatscenario’s van het KNMI zal hevige neerslag in de toekomst vaker voorkomen. Vanuit de stedelijke wateropgave met betrekking tot hemelwater streven we ernaar om de effecten van hevige neerslag zo goed mogelijk in te schatten, hiervoor stellen we het Systeemoverzicht Stedelijk Water op. Met de klimaat stresstest weten we op welke locaties hardnekkige knelpunten kunnen optreden. Het is niet mogelijk om extreme neerslag volledig ondergronds te verwerken. De capaciteit van het rioolstelsel is hiervoor ontoereikend en het is bovendien erg kostbaar. We zoeken de oplossing daarom vooral in slimme bovengrondse maatregelen, zoals berging in groenvoorzieningen, sloten, wadi's en greppels en het stroomlijnen van oppervlakkige afvoer. De uiteindelijke keuze voor de wijze van omgaan met afvloeiend hemelwater bepalen we op lokaal niveau op basis van een integrale afweging.

❖ Toetsing ondergrondse afvoercapaciteit

Bestaande rioolstelsels toetsen we hydraulisch op bui 8. Hierbij is de norm geen water op straat. Bij maatregelen aan bestaande systemen is de ambitie om bij het ontwerp van de maatregel rekening te houden met een zwaardere bui 9 met 30 centimeter waakhoogte (waterstand blijft 30 cm onder straatniveau).

WATER- EN RIOLERINGSPLAN

1 Inleiding

2 Beeld van de huidige situatie

3 Visie en ambitie