Visie bezoekerseconomie gemeente Boxtel- Bijlage 1 Visie (1299517).pdf

Visie Bezoekerseconomie Boxtel 2022 - 2030 Augustus 2022

Samenvatting De bezoekerseconomie verder ontwikkelen met een gedragen visie De bezoekerseconomie, bestaande uit de deelsectoren Retail, Horeca, Evenementen, Recreatie en Toerisme, is belangrijk voor gemeente Boxtel. In het beleidsakkoord staat niet voor niets omschreven “Een sterke economie is de motor van een bloeiende samenleving”. De bezoekerseconomie heeft een grote economische betekenis en zorgt daarnaast voor werkgelegenheid in Boxtel. Tegelijkertijd is het hebben van voorzieningen een vereiste voor een prettig woonklimaat voor eigen inwoners. Afgelopen maanden hebben we als gemeente en sector samengewerkt aan een heldere en realistische visie op de bezoekerseconomie, inclusief een bijbehorend concreet uitvoeringsprogramma. We staan klaar om gezamenlijk stappen te zetten om de bezoekerseconomie van Boxtel verder te versterken. De betekenis van de bezoekerseconomie De gemeente Boxtel bestaat uit vier kernen: Boxtel, Liempde, Lennisheuvel en Esch. Deze vier kernen hebben allemaal hun eigen signatuur en vullen elkaar onderling aan. Het verblijfsaanbod in de gemeente is veelal kleinschalig, samen goed voor 28.000 overnachtingen in 2019. De grootste dagrecreatieve trekker in de gemeente is de natuur. In 2015 trok alleen Kampina al 219.000 unieke bezoekers. Daarnaast zijn er zo’n 20 dagrecreatieve aanbieders die zorgen voor nog eens ca. 275.000 bezoeken per jaar.

Het Oertijdmuseum is veruit de grootste trekker. Er zijn 135 retailbedrijven van in totaal 37.000 m2 wvo. Het retailaanbod is grotendeels verdeeld over de dorpscentra in Boxtel, Liempde en Esch, de wijkwinkelcentra Oosterhof en Selissen en perifere detailhandelslocatie Vuurijzer. Iets meer dan 20% van de retailbedrijven in Boxtel ligt verspreid.

Horeca speelt een cruciale rol in de bezoekerseconomie vanwege haar verzorgingsfunctie, gastvrijheid en bijdrage aan de levendigheid. Boxtel beschikt over 75 horecabedrijven, voornamelijk gevestigd in de centra van Boxtel en Liempde. De horecasector wordt gewaardeerd, de koopkrachtbinding ligt op een passend niveau en de toevloeiing is groot. Evenementen spelen eveneens een belangrijke rol in de bezoekerseconomie en zijn kenmerkend voor Boxtel en de gemeenschapszin in de kernen. De grootste en belangrijkste doelgroep van de bezoekerseconomie is de eigen inwoner. Zij doen hun aankopen veelal lokaal en genieten van het horeca-aanbod en de dagrecreatieve voorzieningen. Daarnaast zijn er dagjesmensen en verblijfsgasten uit de regio die naar de gemeente komen en tot slot is er een groep verblijfsgasten die in de gemeente zelf verblijven. Het zijn vooral de natuur- en cultuurliefhebbers die Boxtel bezoeken, evenals de jonge gezinnen die graag actief en educatief bezig zijn. Belangrijkste opgaven voor de bezoekerseconomie van Boxtel De bezoekerseconomie van Boxtel is in veel opzichten kansrijk. Tegelijkertijd zijn er aandachtspunten waaraan gewerkt moet worden. Op basis van de gesprekken die zijn gevoerd, trends en ontwikkelingen die zijn beschreven en analyses die zijn gedaan, is een aantal uitdagingen geformuleerd: 1.

Voorzieningen (met name retail) staan onder druk in de dorpscentra, 2. Een eenduidig (toeristisch) profiel van Boxtel ontbreekt, 3. (Zeer) beperkt verblijfsen dagrecreatief aanbod, 4. Boxtel heeft prachtige natuur, erfgoed en cultuurhistorie, maar het is nog nauwelijks beleefbaar, 5. Er wordt onvoldoende geprofiteerd van mogelijke synergie tussen clusters. Vooral de

2

3

verbinding tussen het buitengebied en Boxtel centrum moet sterker, 6. Een gastvrije bezoekerseconomie is afhankelijk van voldoende (en gastvrij) personeel, en 7. De samenwerking met/tussen ondernemers en met/tussen organisaties kan verder versterkt worden.

Een passende ambitie Komende jaren willen we de bezoekerseconomie de prioriteit geven die het verdient. Voorop staat dat we als gemeente en sector een hoge ambitie hebben en actief de opgaven willen aanpakken. Ondernemers krijgen de ruimte om te ondernemen en gemeente faciliteert waar mogelijk. We kiezen er in de positionering voor om vast te houden aan het Beleef-thema: Beleef natuur, Beleef cultuurhistorie, Beleef gezelligheid in de kernen. Beleef het samen staat hierbij centraal. Toerisme en recreatie 2030 Boxtel is in 2030 de plek waar bezoekers (incl. eigen inwoners) op een duurzame manier genieten van het landschap en erfgoed. De verhalen komen tot leven en vormen de identiteit van de gemeente. Voor gezinnen met (jonge) kinderen is er de laatste jaren behoorlijk wat dagrecreatief aanbod bijgekomen. Op het gebied van verblijfstoerisme is afgelopen jaren een inhaalslag gemaakt. Het verblijfsaanbod is vergroot, waardoor het aantal toeristen is verdubbeld. Er zijn duidelijke clusters ontstaan waar men kan recreëren: rondom het Oertijdmuseum en rondom Recreatieplas De Langspier is genoeg te beleven. Maar ook in het buitengebied is meer aanbod ontwikkeld. Een grote ontwikkeling heeft plaatsgevonden aan de rand van de Kampina, waar een toegangspoort tot het natuurgebied is gecreëerd.

Retail en horeca 2030 Er is hard gewerkt om de retail- en horecastructuur te behouden. Hierdoor is de leefbaarheid in de kernen op peil gebleven. Het meeste aanbod is geclusterd in het centrum van Boxtel, maar ook deelgebied Breukelen, Liempde-centrum, Esch, Oosterhof, Selissen en Vuurijzer vervullen een belangrijke rol in de structuur. Kwaliteit en beleving zijn bepalende begrippen en kenmerkend voor de meeste aanbieders in de gemeente. Er is veel lokaal ondernemerschap en de betrokkenheid is groot. Het gemeentelijke horecaaanbod heeft de afgelopen jaren een kwaliteitsimpuls gekregen en is hier en daar uitgebreid. Vooral in de dorpscentra is horeca te vinden, maar ook in het buitengebied kan men uitrusten na een fiets- of wandeltocht. De gemeenschapszin in de kernen is fors en uit zich onder andere in de vele evenementen en activiteiten zoals KoopLokaal die georganiseerd worden. Strategielijnen om richting te geven aan ontwikkelingen Om gericht te werken aan de visie, zijn vier strategielijnen opgesteld: 1. Basis op orde: Een solide basis om op te bouwen; 2. Impuls aanbod: De juiste (nieuwe) ontwikkelingen op de juiste plek 3. Zichtbaar en beleefbaar: profiteren van wat we hebben 4. Verbindingen leggen en samenwerken Bovenstaande strategielijnen gelden voor de gehele bezoekerseconomie. Elke strategielijn kent onderliggende actielijnen.

Dit is verder uitgewerkt in een apart uitvoeringsprogramma.

4

Inhoud Hoofdstuk 1. Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Basisprincipes 1.3 Proces

5 6 7 9

4.5

Hoofdstuk 2. Boxtel in een notendop 2.1 Inleiding 2.2 De vier kernen van de gemeente 2.3 Huidig aanbod per sector 2.4 Vertaald naar huidige clusters in Boxtel 2.5 Huidige doelgroepen bezoekerseconomie Boxtel

10 11 12 13 15 16

Hoofdstuk 5. Opmaat naar uitvoering 5.1 Vier strategielijnen voor uitvoering 5.2 Organisatie en financiën

37 38 39

Hoofdstuk 3. Perspectief 3.1 Inleiding 3.2 SWOT-analyse 3.3 Samenvattend: uitdagingen bezoekerseconomie Boxtel

17 18 19 20

Hoofdstuk 4. Bezoekerseconomie Boxtel 2030 – Visie en uitgangspunten 4.1 Inleiding 4.2 Beleef Boxtel 2030: “Vanuit eigen kracht verbindingen leggen” 4.3 De ambities en doelen 4.3.1 Sterke clusters 2030 4.4 Verdieping Recreatie en Toerisme 4.4.1 Foto recreatie en toerisme 2030… 4.4.2 … en vertaald naar sterke clusters in 2030 4.4.3 Uitgangspunten voor (toekomstige) ontwikkelingen

21

Bijlagen Bijlage 1: (Beleids-)kaders Bijlage 2a: Aanbod verblijfsrecreatie Bijlage 2b: Aanbod dagrecreatie Bijlage 2c: Aanbod retail en horeca Bijlage 3: Achtergrond Leefstijlvinder Bijlage 4: Trends en ontwikkelingen Bijlage 5: Uitkomsten inwonersenquête Bijlage 6: Schema organisatiestructuur Bijlage 7: Begrippenlijst Bijlage 8: Lokale marketing en gastheerschap

41 42 44 45 46 49 54 56 58 59 61

22 23 24 25 26 27 28 29

Verdieping Retail en Horeca 4.5.1 Droombeeld retail en horeca 2030… 4.5.2 … en vertaald naar sterke clusters in 2030 4.5.3 Uitgangspunten voor (toekomstige) ontwikkelingen

30 31 32 34

5

01 Inleiding

6

1.1

Aanleiding

De gemeente Boxtel ligt in de Brabantse stedendriehoek en middenin Het Groene Woud. Met het toevoegen van de kern Esch is een nieuwe viereenheid ontstaan tussen de kernen Boxtel, Esch, Lennisheuvel en Liempde. De bezoekerseconomie, bestaande uit de deelsectoren Retail, Horeca, Evenementen, Recreatie en Toerisme, is belangrijk voor gemeente Boxtel. In het beleidsakkoord staat niet voor niets omschreven “Een sterke economie is de motor van een bloeiende samenleving”. De bezoekerseconomie heeft een grote economische betekenis en zorgt daarnaast voor werkgelegenheid in Boxtel. Tegelijkertijd is het hebben van voorzieningen een vereiste voor een prettig woonklimaat voor eigen inwoners. Denk daarbij aan een goede spreiding van de supermarkten zodat men op aanvaardbare afstand van de woning boodschappen kan doen, maar ook aan het hebben van horeca en evenementen in de kernen. Het centrum van Boxtel vervult daarnaast een belangrijke rol als het gaat om recreatief winkelen. Een belangrijke overeenkomst tussen retail, horeca, recreatie en toerisme is dat het gaat over het bedienen van bezoekers (waaronder eigen inwoners). Door inwoners en bezoekers van buiten de gemeente centraal te zetten, wordt gestreefd naar een optimaal woon-, werk- en recreëerklimaat. Zo draagt de bezoekerseconomie bij aan een leefbare en levendige gemeente.

Afgelopen maanden hebben we als gemeente en sector samengewerkt aan een heldere en realistische visie op de bezoekerseconomie, inclusief een bijbehorend uitvoeringsprogramma, dat separaat beschikbaar komt. Daarmee zijn zowel de Beleidsnota detailhandel en horeca uit 2015, als de Toeristisch-recreatieve visie Boxtel 2017 – 2021 geactualiseerd. Voorliggend document is het resultaat van een intensief en gezamenlijk traject. We zijn begonnen bij het begin; het in kaart brengen van de huidige situatie en het gezamenlijk formuleren van een ambitie en doelen. Zo is een duidelijke visie voor de bezoekerseconomie geformuleerd. Dit gezamenlijke traject legt een goede basis voor de uitvoering. We staan klaar om gezamenlijk stappen te zetten om de bezoekerseconomie van Boxtel verder te versterken.

Sfeerimpressie werkatelier maart 2022

7

1.2

Basisprincipes

Voorliggende visie sluit aan op nationale en regionale (beleids-)kaders. Daarnaast is de visie in lijn met de ambities die zijn benoemd in het lokale beleidsakkoord ‘Samen aan de slag’ en wordt er aangesloten bij eerder vastgestelde visies zoals de Cultuurnota en Erfgoednota. Er is daarnaast gebruik gemaakt van bestaande data zoals de Analyse detailhandels en horecavisie (Bro, 2021) en Retailvisie Boxtel: Aanzet en discussienota (Centrummanagement Boxtel, 2021). In bijlage 1 is een samenvatting van genoemde kaders opgenomen. De beschreven kaders vormen samen het raamwerk waarbinnen de visie bezoekerseconomie is opgesteld. Op basis van deze kaders en gesprekken met betrokkenen (zowel gemeentelijk als met de sector) is een aantal basisprincipes geformuleerd. Deze vormen de basis en zijn een integraal onderdeel van de analyses, visie en het bijbehorende uitvoeringsprogramma.

De gemeente en inwoners staan positief tegenover de bezoekerseconomie De bezoekerseconomie is belangrijk voor Boxtel. Het is tijd om kansen te verzilveren en uitdagingen aan te gaan. Dit betekent dat er een “Ja, mits..” houding is ten aanzien van nieuwe initiatieven. Nieuwe ontwikkelingen zijn goed. Het is wel belangrijk dat nieuwe initiatieven meerwaarde hebben voor de samenleving en passen bij de omgeving en liefst complementair zijn aan, het bestaande aanbod. De basis en de plus Het is belangrijk om allereerst de basisvoorzieningen voor de eigen inwoners op orde te houden. Behoud van het dagelijkse aanbod (o.a. supermarkten en versspeciaalzaken) is hierin een vereiste, maar ook horeca en dagrecreatie spelen een belangrijke primaire rol. Inwoners moeten in de nabijheid van hun woning kunnen sporten en recreëren. Een stukje wandelen, fietsen en/of varen. Naar de speeltuin, een galerie, een optreden of even lekker uit eten.

8

Dit draagt direct bij aan de leefbaarheid van de gemeente Boxtel. Toerisme vormt de plus. Het zorgt voor stuwende economische bijdragen en het bevordert het in stand houden van voorzieningen en cultureel erfgoed. Aansluiten waar mogelijk, uitblinken waar nodig Boxtel staat niet op zichzelf, maar is vervlochten met de regio. Boxtel ligt onder de rook van grote Brabantse steden en heeft daarmee vele potentiële bezoekers in de nabijheid. Tegelijkertijd zorgt dit op het gebied van recreatief winkelen voor extra uitdagingen voor het centrum van Boxtel. Belangrijk is om samen te werken met de regio. Boxtel ligt midden in Het Groene Woud en is onderdeel van Van Gogh Nationaal Park. Er wordt aangesloten bij bestaande initiatieven en verhaallijnen. Daarbij wordt Beleef Boxtel gebruikt om uit te blinken en bezoekers (incl. inwoners) bewust te maken van het moois dat Boxtel te vertellen en beleven heeft. Innovatie, duurzaamheid en inclusiviteit Innovatie en duurzaamheid zitten in het DNA van Boxtel en raken ook nadrukkelijk de bezoekerseconomie. Met initiatieven als Plaats De Kleine Aarde komt dit tot uiting. Ook voor andere ondernemers liggen er kansen om actief aan de slag te gaan met innovatie en duurzaamheid. Dit vraagt om creatieve oplossingen, zoals KoopLokaal, de circulaire economie, en natuurontwikkeling gekoppeld aan toeristisch-recreatieve ontwikkelingen.

Door innovatie en duurzaamheid als uitgangspunt mee te nemen in voorliggende visie, kan eveneens ingespeeld worden op (maatschappelijke) opgaven zoals stijgende brandstofprijzen, personeelstekort, CO2/stikstofuitstoot, etc. Naast innovatie en duurzaamheid, wordt ook inclusiviteit als integraal onderwerp meegenomen.

Geen blauwdruk, wel een duidelijke koers Voorliggende visie is geen blauwdruk van de toekomst van Boxtel, maar schetst wel een duidelijke koers die ingezet wordt. Deze visie en bijbehorend uitvoeringsprogramma worden gerealiseerd door samenwerking tussen gemeente, ondernemers, organisaties en inwoners. Bestaande en nieuw op te richten samenwerkingsverbanden spelen daarin een belangrijke rol. Door continu te evalueren en monitoren kan bijtijds worden bijgestuurd waar nodig. Trends en ontwikkelingen in de sectoren van de bezoekerseconomie gaan hard en daardoor is het belangrijk om kansen te grijpen als die zich voordoen en opgaven gezamenlijk aan te pakken zodra die ontstaan.

9

1.3

Proces Leeswijzer

De gemeente heeft Ginder (voorheen Seinpost-ZKA) gevraagd om in coproductie te onderzoeken wat de potenties voor de bezoekerseconomie zijn, uitmondend in een visie met een koers en kaders voor mogelijke acties. Voorliggende visie is het resultaat van diverse sessies en gesprekken met belanghebbenden over de identiteit, ambities, opgaven en acties voor komende jaren. Om te komen tot een samenhangende visie en concrete acties, is het volgende stappenplan aangehouden. Hierbij is gebruik gemaakt van bestaande documenten, de aanwezige kennis binnen de gemeente en bij ondernemers en van de expertise van Ginder. De volgende sessies en overleggen hebben plaatsgevonden: ✓ Startgesprek met betrokken ambtenaren. ✓ Schouw door de gemeente onder begeleiding van betrokken ambtenaar. ✓ Periodieke afstemming portefeuillehouders Recreatie & toerisme en Economie & Arbeidsmarkt. ✓ Drietal inhoudelijke bijeenkomsten met betrokken ambtenaren en afvaardiging uit de sector en VVV Noordoost-Brabant. ✓ Drietal inhoudelijke bijeenkomsten met de klankbordgroep, bestaande uit een afvaardiging van ondernemers uit de verschillende deelsectoren en kernen. ✓ Telefonische interviews met tien toeristisch-recreatieve ondernemers. ✓ Kennismakingsgesprek met Overleg Winkelcentra Boxtel (OWB) en deelname afrondende bijeenkomst Kom-In-Actie-traject Boxtel Centrum. ✓ Enquête onder inwoners.

✓ Eerste werkateliers met ondernemers en diverse stakeholders uit de sector, incl. raadsleden als toehoorders (circa 60 deelnemers). ✓ Tweede toelichtende bijeenkomst met ondernemers, stakeholders uit de sector en raadsleden.

➢ In het eerste hoofdstuk is een inleiding gegeven en zijn de uitgangspunten voor de visie benoemd. ➢ Na het inleidende hoofdstuk, wordt in het tweede hoofdstuk de bezoekerseconomie van Boxtel in beeld gebracht. Er is aandacht voor de afzonderlijke kernen en deelsectoren in de gemeente, resulterend in een overzicht van de huidige clusters. Ook de huidige doelgroepen worden in dit hoofdstuk beschreven. ➢ In het derde hoofdstuk wordt het toekomstperspectief geschetst. Wat zijn de relevante trends en ontwikkelingen en welke kansen en bedreigingen doen zich voor. Het hoofdstuk eindigt met de belangrijkste opgaven voor de bezoekerseconomie. ➢ In het vierde hoofdstuk worden bovengenoemde thema’s vertaald naar een concrete ambitie voor de bezoekerseconomie, aangevuld met een duidelijke visie op gemeente-, sector- en clusterniveau. ➢ In het vijfde en tevens laatste hoofdstuk gaan we in op wat er nodig is om de bezoekerseconomie te laten floreren en om de ambities te realiseren. Dit resulteert in een concreet uitvoeringsprogramma dat separaat beschikbaar komt. Een samenvatting van de (beleids-)kaders, aanvullende analyses, informatie over de leefstijlvinder, uitkomsten van de inwonersenquête, een begrippenlijst en advies over de marketingorganisatie zijn opgenomen als bijlage.

10 9

02 Boxtel in een notendop

11

Dagrecreatie

Verblijfstoerisme

Bezoekerseconomie

2.1

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt aandacht besteed aan de huidige bezoekerseconomie van gemeente Boxtel. De vier kernen van de gemeente worden beschreven, het aanbod wordt in beeld gebracht en dit wordt vertaald naar de bestaande clusters binnen de bezoekerseconomie. Tot slot benoemen we de huidige doelgroepen binnen die bezoekerseconomie. Dit hoofdstuk maakt op deze manier inzichtelijk wat het vertrekpunt is van waaruit de visie voor de komende periode is opgesteld.

Retail

Horeca

12

2.2

De vier kernen van de gemeente

De gemeente Boxtel bestaat uit vier kernen: Boxtel, Liempde, Lennisheuvel en Esch. Deze vier kernen hebben allemaal hun eigen signatuur. • Boxtel is de grootste kern met 25.000 inwoners, gelegen aan de Dommel. De kern ligt aan de A2 en heeft een eigen station. Boxtel heeft vele buurtschappen met ieder hun eigen identiteit en organisatiekracht. Het centrum is rijk aan horeca en detailhandel en er is een weekmarkt. Daarnaast zijn er wijkwinkelcentra zoals Selissen, Oosterhof en winkelcluster Breukelen. Er zijn vele culturele en historische bezienswaardigheden in het centrum, zoals de Sint-Petrusbasiliek en Kasteel Stapelen. Diverse recreatieve voorzieningen liggen in en rondom de kern: Oertijdmuseum, MUBO, Museum Vekemans, Podium Boxtel, Recreatieplas de Langspier en Boerderij ‘t Dommeltje. Boxtel kent diverse B&B’s en vakantiewoningen, één hotel en een conferentieboerderij. • Esch heeft ruim 2.000 inwoners, is gelegen aan de Esschestroom en ligt in de nabijheid van landgoederen en natuurgebieden. Naast religieus erfgoed (o.a. St. Willibrorduskerk, Mariakapel) zijn er veel sporen uit de Romeinse Tijd zichtbaar (tumulusgraven, grafheuvels). Interessant zijn ook de Essche molen en diverse monumentale boerderijen (o,a, kortgevelboerderijen). Het saamhorigheidsgevoel is hier goed merkbaar.

Boxtel

Esch

•

Lennisheuvel is een kerkdorp met zo’n 1.200 inwoners, een gezonde dosis gemeenschapszin en kent bezienswaardigheden als de SintTheresiakerk en Den Eijngel. In Lennisheuvel ligt Natuurpark Boscheind en de kern is fraai gelegen nabij Kampina. • Liempde is een typisch kransakkerdorp met een historische dorpskern. Het is omgeven door een cultuurhistorisch zeer waardevol landschap. Het heeft ongeveer 4.800 inwoners en staat bekend om de gemeenschapszin wat zich uit in vele verenigingen, maar zeker ook in het Bezoekerscentrum D’n Liempdsen Herd. Er zijn diverse bezienswaardigheden, waarvan Het Groot Duijfhuijs de bekendste is. Verder zijn er dagrecreatieve voorzieningen als Het Gouden Woud, De Rekkendonken en kleine musea. Bijzonder om te vermelden is Landgoed Velder, het Duits Lijntje en de aanwezigheid van edelherten. Toeristen kunnen in Liempde verblijven in een van de B&B’s of vakantiewoningen of op de camping. De gemeente is onderdeel van Nationaal Landschap Het Groene Woud, ligt tussen drie grote steden en binnen de gemeente liggen diverse natuurgebieden waaronder Kampina, het Dommeldal, De Geelders, De Scheeken, Sparrenrijk en Landgoed Velder.

Lennisheuvel

Liempde

13 12

2.3

Huidig aanbod per sector

Voor de gehele bezoekerseconomie is in kaart gebracht wat de omvang is. Hoeveel aanbod is er en welke bezoekersstromen horen daar bij. In bijlage 2 is dit verder uitgewerkt en toegelicht. Hieronder staan per sector de belangrijkste bevindingen. Verblijfsaanbod • Er zijn circa 45-50 aanbieders in de gemeente Boxtel. Dit is, in absolute aantallen, niet veel. In totaal zijn ze goed voor ong. 28.000 overnachtingen2. Daar bovenop waren er in 2019 22.000 overnachtingen op de tijdelijke camping bij Landgoed Velder i.v.m. meerdaagse evenementen. In vergelijking: Sint-MIchielsgestel heeft 100.000 en Vught 160.000 overnachtingen per jaar. • Het aanbod is veelal kleinschalig: met name B&B’s en vakantiewoningen. • Er is op dit moment (2022) geen groot hotel of vakantiepark / grote camping (gericht op toeristisch gebruik) aanwezig in de gemeente. • De bezetting van de accommodaties, voor zover bekend, is relatief laag te noemen. • Er zijn wat wisselingen geweest in de afgelopen jaren. De belangrijkste zijn de overname van De Mus’donck door BlueWoods en de sluiting van een hotel in Liempde. Dagrecreatief aanbod • De grootste trekker is de natuur. In 2015 trok alleen Kampina al 219.000 unieke bezoekers (Natuurmonumenten, 2015. Natuurvisie Kampina & Oisterwijkse Bossen en Vennen 2016-2033). • Daarnaast zijn er zo’n 20 aanbieders die zorgen voor nog eens ca. 275.000 bezoeken per jaar.

• Het aanbod wordt qua bezoekersaantal gedomineerd door het Oertijdmuseum (85.499 bezoekers in 2019). Daarna zijn er zo’n 5 aanbieders met een behoorlijk aantal bezoekers. • Het overige aanbod is kleinschaliger, zoals kleinere (dorps)musea en verhuur (fiets, kano etc.). • Daarnaast is er veel cultuurhistorisch erfgoed in de gemeente. Werkgelegenheid: Gemeten volgens de landelijke R&T standaard was de werkgelegenheid in de R&T sector in Boxtel in 2019 volgens stichting LISA circa 4,6%. Dat komt neer op 700 banen aan directe werkgelegenheid. Dit is lager dan landelijk (circa 7,0%). 2

Bron: Toeristenbelasting gemeente Boxtel, 2019 en aanvullende interviews met enkele aanbieders.

14 13

Retail • Er zijn 135 retailbedrijven van totaal 37.000 m2 wvo (bron Locatus). • Het retailaanbod is grotendeels verdeeld over de dorpscentra in Boxtel (inclusief Breukelen) Liempde en Esch, de wijkwinkelcentra Oosterhof en Selissen en perifere detailhandelslocatie Vuurijzer. Iets meer dan 20% van de retailbedrijven in Boxtel ligt verspreid. • Het dagelijkse, recreatieve en doelgerichte aanbod heeft een verzorgingsfunctie voor de eigen gemeente, de koopkrachttoevloeiing uit de randgemeenten is beperkt. Ruim de helft van de Recreatieve en Doelgerichte koopkracht vloeit af naar winkels elders. Daar is het aanbod ruimer of onderscheidt zich kwalitatief (Den Bosch, Eindhoven etc.) • De doelgroep is met name de eigen inwoners; retail vervult hiervoor een verzorgingsfunctie. Overige doelgroepen vormen een plus in de centra van Boxtel en Liempde, in mindere mate van Esch en Lennisheuvel. Horeca • Er zijn 75 horecabedrijven met een totale omvang van 6.500 m2 wvo (bron gemeente).

•

60% ligt geconcentreerd in de centra van Boxtel of Liempde, dat is meer

•

dan in vergelijkbare gemeenten. De horecasector wordt gewaardeerd, de koopkrachtbinding ligt op een

passend niveau en de toevloeiing is groot. • Horeca speelt een cruciale rol in de bezoekerseconomie vanwege haar verzorgingsfunctie, gastvrijheid en bijdrage aan de levendigheid: in centra, in wijken en dorpen, op vrije tijdslocaties, onderweg etc. Ze is een belangrijke verbinder met overige functies incl. evenementen. Leegstand • 26 panden staan leeg, tegen 5.400 m2 wvo. Driekwart daarvan ligt in Boxtel-centrum. Overige winkelgebieden kennen weinig leegstand. • Leegstand blijft een belangrijk aandachtspunt voor het centrum van Boxtel. Het duidt op een overaanbod aan vierkante meters. Werkgelegenheid: volgens KSO2021 kende de gemeente in 2020 ruim 1.000 banen in de retail en bijna 500 in de horeca. Ten opzichte van 2018 zijn dat 50 banen minder in de retail en 30 minder in de horeca. In de periode 20162018 was er nog een lichte groei in beide sectoren.

15

2.4

Vertaald naar huidige clusters in Boxtel

In Boxtel is op een aantal plekken een cluster met aanbod te vinden. In sommige gevallen gaat het om thematische clusters, waarbij aanbieders met een vergelijkbare identiteit zijn gevestigd of een vergelijkbare beleving wordt geboden. Denk daarbij aan het centrum van Boxtel, incl. Breukelen, de natuurgebieden of het cluster rondom de recreatieplas waarbij ontspanning en vermaak de boventoon voeren. Ook de kern Liempde geldt als thematisch cluster waar ingezet wordt op het creëren van een ontmoetingsplek en fietsdorp. Op andere plekken gaat het meer om functionele clusters, bijvoorbeeld de wijkwinkelcentra en perifere locatie Vuurijzer. Rondom het Oertijdmuseum is een functioneel cluster te vinden, waarbij het museum wordt versterkt door nabijgelegen horeca.

Huidige clusters gemeente Boxtel Esch

Boxtel

Lennisheuvel

De supermarkten* zijn, gelet op het belang ervan, eveneens opgenomen op de kaart. Dit geldt ook voor de drie entreezones die de gemeente kent. Het gaat hier om de A2 afritten, maar ook nadrukkelijk om het treinstation. Voor bezoekers belangrijke toegangspoorten naar de gemeente. Figuur 1. Clusters bezoekerseconomie Boxtel 2022 *: fullservice- en discountsupermarkten, exclusief gespecialiseerd zoals biologisch, buitenlands e.d.

Liempde

16

2.5

Huidige doelgroepen bezoekerseconomie Boxtel

De doelgroep van de bezoekerseconomie bestaat voor het grootste deel uit de eigen inwoner. Zo’n 60-70% van de dagrecreatieve activiteiten wordt door de eigen inwoners gedaan. Bij retail ligt dit aandeel nog veel hoger: dagelijks 94%, recreatief 86% en doelgericht 83%. Inwoners vormen daarmee de belangrijkste doelgroep voor Boxtel. Daarnaast zijn er dagjesmensen en verblijfsgasten uit de regio die naar de gemeente komen en tot slot is er een groep verblijfsgasten die in de gemeente zelf verblijven. De doelgroep voor Boxtel kunnen we beschrijven aan de hand van demografische kenmerken, maar ook met leefstijlkenmerken 1: t/m 7 Waarden en normen die mensen hebben en die van invloed zijn op hun gedrag. Het bepaalt onder andere wat zij doen in hun vrije tijd. De uitleg van deze Leefstijlen is te vinden in bijlage 3. Met de gekozen doelgroepen voor Boxtel, die hieronder staan beschreven, sluiten we aan bij twee van de drie doelgroepen die Visit Brabant voor de provincie heeft geformuleerd: Curious families (met kinderen van 4- 16 jaar) en Active Gen ‘X’ (oudere stellen vanaf 50 jaar).

3

4

1

5

2

Eigen inwoners

2

3

4

6

De grootste en belangrijkste doelgroep is de eigen inwoner. Zij genieten van de voorzieningen in de eigen kern(en). Dit gaat onder andere om lekker bourgondisch genieten bij de horeca, winkelen in de winkelstraten en het bezoeken van het dagelijks aanbod. Daarnaast zijn zij de meest frequente bezoekers van de natuurgebieden, maar ook van het dagrecreatieve aanbod zoals de recreatieplas en speel-/activiteitenlocaties. Daarnaast zijn zij vaak bij de evenementen die er georganiseerd worden en die de gemeenschapszin versterken. In termen van leefstijlen zijn dit met name de Rust-, Verbinding- en Harmoniezoekers. Maar ook de Stijl- en Inzichtzoekers zijn goed vertegenwoordigd in de gemeente.

3 Natuur- en cultuurliefhebber De gemeente Boxtel wordt o.a. bezocht door de natuurliefhebbers en degenen die genieten van cultuur (historie) en (religieus) erfgoed. Niet alleen de eigen inwoners scharen zich hieronder; ook de dagjesmensen vanuit de regio of de verblijfsgasten behoren tot deze doelgroep. Het zijn vaker wat oudere mensen op zoek naar rust en verdieping (Active Gen X). Het zijn de Inzicht-, Rust- en Verbindingszoekers: ze willen kennis opdoen over de natuur en cultuur van een streek. Ze houden van wandelen en fietsen door de natuurgebieden en bezoeken de gezellige, interessante kernen. Daar genieten ze ook van het bourgondische leven. Er is voor hen veel interessant aanbod in de gemeente.

Jonge gezinnen die spelend ontdekken Een dagje uit of vanuit de verblijfsaccommodatie op stap: een andere doelgroep voor Boxtel zijn de gezinnen met jongere kinderen die graag lekker actief en educatief bezig zijn (Curious families). Al spelend willen zij de wereld ontdekken. Dit spreekt de Harmonie-, Plezier- en Verbindingszoekers sterk aan. Zij kunnen zich prima vermaken bij bijvoorbeeld het Oertijdmuseum, bij de diverse speel-/ activiteitenlocaties of in de natuur. Lekker spelen met soms een educatief tintje. Maar ook vermaak op en aan het water spreekt deze doelgroep aan. Een hapje, drankje en ijsje mag dan niet ontbreken; de wat meer gangbare horeca bezoeken zij graag.

17

03 04 Perspectief

18

3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk worden de potenties voor de bezoekerseconomie van Boxtel in kaart gebracht. Verschillende bouwstenen worden hiervoor gebruikt. In het vorige hoofdstuk staat de huidige stand van zaken met betrekking tot de bezoekerseconomie in Boxtel omschreven. Naast de informatie die tijdens sessies met de gemeente en met stakeholders is opgehaald, zijn ook trends en ontwikkelingen van belang voor het perspectief van de gemeente. Rechts op deze pagina staan daarom de belangrijkste trends en ontwikkelingen benoemd. In bijlage 4 zijn deze verder uitgewerkt en toegelicht. Uit voorgenoemde onderdelen volgt de SWOT analyse (pagina 18), waarin de sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen voor de gehele bezoekerseconomie van Boxtel in één beeld zijn samengevat. Deze analyses leiden uiteindelijk tot enkele uitdagingen voor Boxtel als het gaat om het versterken van de bezoekerseconomie.

De tien belangrijkste trends en ontwikkelingen voor de bezoekerseconomie van Boxtel: 1. Winkelgebieden veranderen naar een plek om elkaar te ontmoeten 2.

Supermarkten onmisbaar in centra

3.

Een groei in het aantal vakanties en ‘workation’

4.

Clustering dagrecreatie voor totaalbeleving

5.

Authenticiteit en beleving

6.

Transitie buitengebied​

7.

Platteland in trek voor bezoekers (incl. inwoners)

8.

Toenemende aandacht voor duurzaamheid, MVO en inclusiviteit

9.

Technologie en digitalisering

10. Opvolgingsproblematiek en personeelstekort

3.2

19

SWOT-analyse

Sterkten o Bereikbaarheid (snelweg en spoor); o Ligging tussen drie grote steden en in Het Groene Woud o Ondernemersgeest; o Gemeenschapszin Liempde, Lennisheuvel en Esch (veel lokale evenementen); o Kwaliteitsimpuls centrum Boxtel; o De weekmarkt in centrum Boxtel o Landschappelijke kwaliteiten (Kampina, Geelders, Mortelen, Scheeken, Dommel, Groene Woud, kleinschalig landschap en diverse landgoederen; o Cultuurhistorische waarden; o Hoge waardering horeca; o Diversiteit en spreiding van het aanbod dagelijks en doelgericht; o Oertijdmuseum, De Langspier, 't Dommeltje en Het Gouden Woud als recreatieve trekkers; o Bezoekerscentrum d’n Liempdsen Herd; o Kunstschool SintLucas; o Duurzaamheid als onderdeel profiel Boxtel (door DKA en In Goede Aarde). Kansen o Door woningbouw (zoals Heem van Selis of evt.

in de toekomst in de kernen) ontstaat meer draagvlak voor voorzieningen en recreatief aanbod; o Groeiende behoefte aan korte vakanties in eigen land; o Behoefte aan authenticiteit en beleving van erfgoed, natuur- en cultuurhistorische kwaliteiten; o Winkelgebieden veranderen van een plek om te kopen naar een plek om te beleven en ontmoeten; o Transitie buitengebied gebruiken om aanbod toerisme en recreatie te versterken en natuur en centra met elkaar te verbinden; o Ondernemers investeren, door lage rente, graag in nieuwe ontwikkelingen; o Vraag om duurzame en lokale voeding en producten groeit (bewustwording in horeca en landbouwproducten).

Zwakten o Duidelijk imago en profiel gemeente Boxtel ontbreekt; o Online en fysieke vindbaarheid van het aanbod/weinig marketing; o Diverse karakteristieke bezienswaardigheden zijn beperkt of niet te bezichtigen (o.a. Sint Petrus Basiliek, Kasteel Stapelen, Het Groot Duijfhuis); o Entreegebied vanaf afrit Liempde niet aantrekkelijk en interne bereikbaarheid (bewegwijzering) onvoldoende; o NS station als ontvangstlocatie bezoekers onvoldoende (ontbreken fietsverhuur voor recreanten, informatievoorzieningen etc.); o Samenwerking toeristisch-recreatieve ondernemers niet gestructureerd; o Verspreid centrumaanbod Boxtel en Liempde; o De dagelijkse en niet-dagelijkse trekkers liggen buiten de centra of aan de buitenrand; o Ontsluiting, parkeercapaciteit en parkeerregime in het centrum van Boxtel; o Verbinding buitengebied en het centrum van Boxtel; o Weinig verblijfs- en dagrecreatief aanbod; o Weinig samenwerking kernen op het gebied van Recreatie en toerisme. Bedreigingen o Omliggende gemeenten ontwikkelen zich sterk door en hebben een sterker eigen profiel; o Online winkelen als concurrentie van (modisch) recreatief aanbod en overige detailhandel in centra; met als gevolg leegstand en verschraling; o Vergrijzing ondernemerschap en problemen opvolging;

20

3.3

Samenvattend: uitdagingen bezoekerseconomie Boxtel

Dit hoofdstuk staat in het teken van het toekomstperspectief voor Boxtel. Daarbij zijn de belangrijkste trends en ontwikkelingen weergegeven en is een SWOT analyse gemaakt. Op basis van de SWOT analyse en gesprekken met de sector blijkt dat de bezoekerseconomie voor een aantal uitdagingen staat waar komende jaren gezamenlijk aan gewerkt moet worden. Ze geven richting aan de visie en ambities in het volgende hoofdstuk: ➢ Voorzieningen (met name retail) staan onder druk in de dorpscentra. Vooral voor Liempde ligt er een grote uitdaging om het aanbod te behouden. Het centrum van Boxtel heeft daarnaast te maken met een compactiseringsopgave. Het is belangrijk om hier aandacht voor te hebben komende jaren. Centra functioneren immers als hart van de kern en zorgen voor leefbaarheid. ➢ Een eenduidig (toeristisch) profiel van Boxtel ontbreekt waardoor inwoners en bezoekers onvoldoende weten wat (er in) Boxtel is. Door een gezamenlijk profiel te formuleren, kan dit worden uitgestraald. Dit dient vervolgens als vertrekpunt voor zowel product- /aanbodontwikkeling als promotie (online en offline).

➢ (Zeer) beperkt verblijfs- en dagrecreatief aanbod laat toeristische potenties onbenut en biedt inwoners beperkte dagrecreatieve mogelijkheden. Versterking van het aanbod is nodig om zo eigen inwoners nog beter te bedienen en meer bezoekers van buiten de gemeente te trekken en langer vast te houden. ➢ Boxtel heeft prachtige natuur, erfgoed en cultuurhistorie, maar het is nog nauwelijks beleefbaar. De verhalen en het aanbod zijn er, nu moet het toegankelijk en beleefbaar gemaakt worden. ➢ Er wordt onvoldoende geprofiteerd van mogelijke synergie tussen clusters. Vooral de verbinding tussen het buitengebied en Boxtel centrum moet sterker. Er kan profijt gehaald worden uit een intensievere verbinding tussen gebieden/clusters. Zowel qua routes als gedeelde arrangementen. In Liempde is een dergelijke verbinding al deels aan de orde. ➢ Een gastvrije bezoekerseconomie is afhankelijk van voldoende (en gastvrij) personeel. Met de huidige krapte op de arbeidsmarkt is het aantrekken, opleiden en behouden van personeel essentieel. ➢ De samenwerking met/tussen ondernemers en met/tussen organisaties kan verder versterkt worden. Zowel binnen de sectoren als tussen sectoren.

21

04

Bezoekerseconomie Boxtel 2030 Visie en uitgangspunten

22

4.1

Inleiding

Nu de centrale kansen en uitdagingen voor Boxtel duidelijk zijn, kunnen de doelen worden gesteld, gekoppeld aan de visie: Hoe ziet de bezoekerseconomie van Boxtel er in 2030 uit? Wat betekent dit voor de verschillende deelsectoren? En hoe vertaalt zich dit naar de diverse clusters in de gemeente? Gestart wordt met een algemene visie op de bezoekerseconomie. Vervolgens wordt een verdieping gegeven op Recreatie & Toerisme en Retail & Horeca. Deze verdieping bevat opeenvolgend: 1. een omschrijving van de gewenste situatie in 2030, 2. een vertaling van de gewenste situatie naar clusters en 3. de concrete uitgangspunten die gedurende de looptijd van dit beleid worden gehanteerd.

De informatie die is opgehaald tijdens de participatiemomenten is erg van belang geweest voor dit hoofdstuk. De input komt van de inwoners, ondernemers, de gemeente en externe partijen. In gezamenlijkheid is nagedacht over de ambitie en gewenste ontwikkelrichting. Dat maakt het breed gedragen.

Kiezen voor een duidelijk profiel Voor inwoners en bezoekers van buiten de gemeente is het belangrijk om te weten wat Boxtel is en wat je er kunt beleven. Een duidelijke positionering helpt om Boxtel de komende jaren gericht verder te ontwikkelen. Dit maakt het mogelijk om vanuit eigen kracht aan te sluiten bij de regio. De positionering van Boxtel moet herkenbaar zijn. Daarom kiezen we ervoor om vast te houden aan het Beleef-thema: Beleef natuur, Beleef cultuurhistorie, Beleef gezelligheid in de kernen. Beleef het samen staat hierbij centraal. Het thema Beleef geeft aan dat er in Boxtel veel te beleven valt. Zeer kenmerkend hiervoor zijn de vele evenementen en de goed gewaardeerde horecavoorzieningen. Deze levendigheid en gezelligheid, mogelijk gemaakt door een positieve ondernemersgeest, krijgt een prominente plek in de positionering omdat het een bezoek aan Boxtel verrijkt. Boxtel kenmerkt zich ook door prachtige natuur, uitermate geschikt voor een wandeling of fietstocht. In verhaallijnen over het landschap wordt aangesloten bij de regio, maar Boxtel blinkt uit door de achterliggende verhalen, de verborgen plekjes en de goede voorzieningen. Qua cultuurhistorie heeft Boxtel een rijk verleden dat soms nog enigszins onbekend is: bloedprocessie, Romeinse tijd, Duitse spoorlijn, kastelen en landgoederen, etc.

Niet alles kan gelijktijdig worden uitgewerkt, maar kansen liggen er voor Boxtel om de cultuurhistorie meer beleefbaar te maken. Ondernemers kunnen samen één van de cultuurhistorische thema’s laden; dat geeft focus. Een duidelijk profiel trekt een duidelijke doelgroep: (Jonge) gezinnen en (oudere) stellen beleven samen Boxtel; ieder op zijn eigen manier.

23

is de afgelopen jaren hard gewerkt om het voorzieningenniveau in de gemeente te houden. Vooral voor de leefbaarheid van eigen inwoners, maar ook om bezoekers (uit de regio) beter te bedienen. De kernwoorden

Beleef de kernen

ontmoeten, beleven en gemak zijn hierbij cruciaal geweest, met als resultaat

dat de basisvoorzieningen zoals supermarkt en (ondersteunende) horeca op gepaste afstand van inwoners te vinden zijn. Daarnaast fungeren de centra van Esch, Liempde, Lennisheuvel en Boxtel als ontmoetingsplek voor de kern. De gemeenschap is de laatste jaren nog actiever geworden en zorgt voor levendigheid in de kernen. Dit is terug te zien in het rijke verenigingsleven en de vele evenementen die jaarlijks worden georganiseerd, passend bij de

Het landschap en de cultuurhistorie van Boxtel zijn in 2030 levendiger dan ooit en bepalen voor een groot deel de identiteit van de gemeente. Zowel het

landschap als het cultuurhistorische aanbod zijn -passend bij de omvang en karakteristiek- beleefbaar en toegankelijk. Hierbij is aandacht voor inclusiviteit, zodat iedereen kan genieten van de natuur en het rijke historische verleden. Qua dagrecreatie is het aanbod versterkt en is er vooral voor jonge gezinnen aanbod toegevoegd waardoor er ook voor hen genoeg te beleven is. Oudere stellen weten het cultuurhistorische aanbod en de natuur in de gemeente beter te vinden en te waarderen. Er is vooral op het gebied van verblijfsaanbod het e.e.a. toegevoegd, waardoor er meer toeristen naar de gemeente komen, die zorgen voor bestedingen bij retail, horeca en

omvang van de kernen.

dagrecreatie. Door op innovatieve wijzen economische ontwikkelingen te

In het compacte centrum van Boxtel is een mix aan functies te vinden. Het is

leefomgeving mee.

koppelen aan duurzaamheid en natuurontwikkeling, profiteert ook de

de plek in de gemeente waar men recreatief kan winkelen, incl. bezoek aan horeca. Men vindt er gastvrije en lokale ondernemers met bijzondere

Ondernemers, vastgoedeigenaren en gemeente hebben de handen ineen

concepten, maar ook (vers-)speciaalzaken. Het centrum heeft een prettige

geslagen en zijn met elkaar om tafel gegaan. Door samen te werken, zijn de

uitstraling en wordt goed gewaardeerd door de consument, o.a. de

clusters in Boxtel op zichzelf versterkt, maar is ook de onderlinge synergie

parkeervoorzieningen en routestructuur zijn sterk verbeterd. De

toegenomen. Dit komt doordat er op strategische plekken (m.n. bij de

mogelijkheden voor langparkeren zijn uitgebreid en er zijn

clusters) aanbod is toegevoegd, maar ook doordat zowel online als fysiek de

herkenbare loopmogelijkroutes naar het centrum. Beleving en gastvrijheid

vindbaarheid van het aanbod is toegenomen. Vanuit eigen kracht zijn

zijn belangrijke kernwaarden van het centrum en hebben weerstand

verbindingen gelegd tussen clusters, dat is de succesfactor. Zo beleven de

geboden aan de concurrentie van online-winkelen.

verschillende doelgroepen (bewoners, (oudere) stellen en (jonge) gezinnen) samen Boxtel in de diverse, bij hen passende, clusters.

Beleef samen.

Gemeente Boxtel is een prettige plek om te wonen, werken en recreëren. Er

Beleef de natuur en het verleden.

Beleef Boxtel 2030: “Vanuit eigen kracht verbindingen leggen”

.

4.2

24

4.3

De ambities en doelen

Lokale economie

Leefbaarheid

Een florerende bezoekerseconomie, een belangrijke economische drager voor de lokale economie. ▪ Groei-doelen in 2030: ▪ Minstens verdubbeling van overnachtingen door toevoegen middelgroot hotel en vakantiepark/camping(s); ▪ Groei bezoeken dagrecreatief aanbod met 25% t.o.v. 2019; ▪ Werkgelegenheidsaandeel R&T stijgt tot 7%; ▪ Behoud werkgelegenheid retail & horeca ▪ Behoud hoge binding horeca (76% (KSO, 2021)), door kwalitatieve versterking; ▪ Meer diversiteit van het aanbod in het centrum van Boxtel. ▪ Toename horeca gekoppeld aan recreatie in het buitengebied. ▪ Actieve samenwerking met onderwijs in relatie tot personeelswerving.

Een prettige leefomgeving voor eigen inwoners. ▪ Gemeenschapszin staat centraal. ▪ Voldoende mogelijkheid voor fietsen, wandelen en waterrecreatie. ▪ Vergroten bereikbaarheid en herkenbaarheid clusters. ▪ Vergroten trekkersrol supermarkten en behoud lokale voorzieningen. ▪ Waardering centrum Boxtel toegenomen tot benchmarkgemiddelde KSO. ▪ Jaarrond evenementenprogramma, passend bij de kernen ▪ Slim gebruik van (vrijkomende of lege) bebouwing.

Natuur- en cultuurhistorische waarde Vergroten natuur en cultuurhistorische waarde. ▪ Ontwikkelen toegangspoort natuurgebied. ▪ De natuur- en cultuurhistorische verhalen worden getoond en het erfgoed is goed toegankelijk en vindbaar. ▪ De beleefbaarheid is vergroot, onder andere door ingepaste recreatieve routes en voorzieningen.

Sterk netwerk Samenhangende, krachtige organisatie. ▪ Door samen te werken, blinken we uit en houden we de gast langer vast. ▪ Gezamenlijk profiel dat eenduidig wordt gepromoot. ▪ BeleefBoxtel.nl als de website met actuele en relevante informatie. ▪ Samenwerking R&T via op te richten toeristisch platform. ▪ Vastgoedeigenaren centrum Boxtel verenigd en investeren samen. ▪ Oprichten horecaplatform ▪ Oprichten regiegroep bezoekerseconomie. ▪ Structurele overlegstructuur gemeente en sector.

25

4.3.1

Sterke clusters 2030

Esch

Mogelijke locatie vakantiepark Versterken dagrecreatie gezin Mogelijke locatie Toegangspoort (bijv. Kampina)

Boxtel

Liempde

Lennisheuvel

Cultuurhistorie en evenementen centrum Boxtel Cluster horeca (o.a. hotel) Fiets- en wandeldorp

26

4.4

Verdieping Recreatie en Toerisme

27

4.4.1

Foto recreatie en toerisme 2030…

Boxtel is in 2030 de plek waar bezoekers (incl. eigen inwoners) op een duurzame manier genieten van het landschap en erfgoed. Het is niet de vraag of je in Boxtel gaat wandelen of fietsen, maar waar in Boxtel je gaat wandelen/fietsen. Het is een luxeprobleem en gelukkig geeft de website BeleefBoxtel.nl actuele informatie over de verschillende plekken in de gemeente. Niet alleen voor het landschap komt men naar Boxtel, ook het cultuurhistorische aanbod spreekt aan. Vooral het feit dat het cultuurhistorische aanbod goed beleefbaar en toegankelijk is. De verhalen komen tot leven en vormen de identiteit van de gemeente. In zijn algemeenheid geldt dat het aanbod in Boxtel meer beleefbaar is geworden middels verhalen, digitale toepassingen, bebording en thematisering. Zo kunnen de diverse doelgroepen ((jonge) gezinnen en (oudere) stellen) het aanbod dat bij hen past gemakkelijk vinden. Ook de hoeveelheid evenementen is kenmerkend voor Boxtel. Elke kern heeft zijn eigen activiteiten, passend bij de omvang en karakteristiek van de kern. Dat is de laatste jaren alleen maar versterkt en wordt gewaardeerd door inwoners. De website BeleefBoxtel geeft een compleet overzicht van het aanbod in Boxtel en doet zelfs suggesties voor een dag- en meerdaagse programma’s, afhankelijk van interesses.

Voor gezinnen met (jonge) kinderen is er de laatste jaren behoorlijk wat dagrecreatief aanbod bijgekomen; hierdoor is het voor deze doelgroep ook interessanter geworden om in Boxtel te (blijven) wonen. Doordat een deel van het aanbod overdekt is, is er jaarrond genoeg te beleven voor gezinnen. Het aanbod kent gastvrije ondernemers. Op het gebied van verblijfstoerisme is afgelopen jaren een inhaalslag gemaakt. Het verblijfsaanbod is vergroot, waardoor veel meer toeristen de gemeente bezoeken. Bezoekers hebben meer keus in het aanbod: van kleine camping tot groter vakantiepark, van gezellige kleine hotels, B&B’s of vakantiewoningen tot een middelgroot hotel langs de snelweg. Camperplekken zijn bij bestaande aanbieders te vinden. Het aanbod is divers, maar centraal staat de verbinding met het landschap. Het vakantiepark is bijvoorbeeld als landschapspark ontwikkeld, in combinatie met natuurontwikkeling. Een goed voorbeeld van innovatie in de sector. De toeristen maken dankbaar gebruik van alles wat Boxtel te bieden heeft.

Er zijn duidelijke clusters ontstaan waar men kan recreëren: rondom het Oertijdmuseum en rondom Recreatieplas De Langspier is genoeg te beleven. Maar ook in het buitengebied is meer aanbod ontwikkeld. Doordat duidelijke (thematische) routes en lusjes zijn gemaakt, komen bezoekers makkelijker van het buitengebied naar het centrum en vice versa. De bezoeker vindt makkelijk zijn weg door de gemeente en kan zo van kern naar kern gaan, van het buitengebied naar het centrum. Het station fungeert meer en meer als startpunt naar zowel het buitengebied als de kernen. Met aantrekkelijke aanvullende vervoersmiddelen kan de bezoeker vanaf het station al het aanbod goed bereiken. Ondernemers weten elkaar goed te vinden; er is onderling contact en overleg en waar mogelijk worden arrangementen gemaakt, passend bij de doelgroepen.

28

4.4.2

… en vertaald naar sterke clusters in 2030

Cluster Oertijdmuseum: Het Oertijdmuseum is de grootste trekker van de gemeente (na de natuur). Het museum heeft zich verder versterkt en is met mooie arrangementen verbonden aan ander dagrecreatief aanbod. Met goede, aantrekkelijke fiets- en wandelroutes van het museum naar het centrum van Boxtel (incl. station) en naar het cluster rondom De Langspier is het goed verbonden aan de rest van de gemeente. Bovendien fungeert het museum zo als een soort toegangspoort: hier kan men in de nabijheid parkeren en verder te voet of met de fiets de rest van de gemeente verkennen. Met name voor gezinnen met kinderen zijn interessante arrangementen gemaakt en is de benodigde informatie beschikbaar. Rondom het museum is horeca en kleinschalig verblijf te vinden.

Cluster Recreatieplas De Langspier: Binnen dit cluster is de plas zelf de belangrijkste trekker. Daar heeft vernieuwing en uitbreiding plaats gevonden waardoor de plas nog aantrekkelijker is. Daarnaast is nabij de plas een grootschaligere landschapscamping/-vakantiepark voor verblijfsrecreatie ontstaan. Tezamen met de sportieve mogelijkheden in een natuurrijke omgeving is dit echt een cluster van ontspanning en vermaak. Doordat het gebied ontwikkeld, is ook meer dagrecreatief aanbod ontwikkeld. Het cluster heeft een gunstige ligging tussen Esch en Boxtel, tussen cluster Oertijdmuseum en Kampina. Dat biedt kansen om het cluster nog verder te versterken naar de toekomst toe. Ontwikkeling langs de snelweg: Langs de snelweg is ruimte geboden aan initiatieven die profiteren van de goede bereikbaarheid. Er is een middelgroot hotel en horeca toegevoegd.

Buitengebied (toerisme, recreatie en horeca): De ontwikkelingen in het buitengebied zijn de laatste jaren hard gegaan. Agrarische bedrijven zijn gestopt en initiatieven op het gebied van toerisme en recreatie hebben zich aangediend. Per initiatief is bepaald wat past binnen de kaders van Boxtel, maar concreet heeft dat tot een aantal toeristisch-recreatieve invullingen geleid. Een grote ontwikkeling heeft plaatsgevonden aan de rand van de Kampina, waar een toegangspoort tot het natuurgebied is gecreëerd. Er zijn dan meerdere toegangspoorten tot natuurgebieden maar ook bij Esch en in Liempde is er al een. Bezoekers vinden er o.a. goede parkeer- en informatievoorzieningen, maar ook horeca waar na een wandeling gestopt kan worden. Er is tevens informatie over andere aanbieders in Boxtel te vinden, waardoor een combinatiebezoek sneller gemaakt wordt. In en rondom de kernen zijn opstapplekken voor fietsers gerealiseerd. Dit houdt de auto’s uit de centra, maar maakt het mogelijk dat bezoekers op de fiets de omgeving verkennen. Uiteraard lopen de fietsroutes langs deze parkeerplekken.

Voor jonge gezinnen is op diverse plekken in de gemeente een plek gecreëerd of versterkt met voorzieningen voor (kleine) kinderen. Het Sparrenrijk tussen de recreatieplas en het Oertijdmuseum is hier een voorbeeld van. Maar ook het gebied rondom Het Gouden Woud en Rekkendonken is een mooi voorbeeld hiervan. De clusters Esch, Liempde, Lennisheuvel en Boxtel centrum hebben raakvlakken met zowel retail & horeca, als recreatie & toerisme. Uitleg over deze clusters is te lezen op pagina 31 en 32.

29

4.4.3

Uitgangspunten voor (toekomstige) ontwikkelingen 2022 - 2030

Ja, mits De gemeente Boxtel wil ruimte bieden aan nieuw toeristisch-recreatief aanbod. Zowel voor verblijfsaanbod als dagrecreatief aanbod. Het is de ambitie om meer overnachtingen de realiseren. Hiervoor is het nodig dat er meer accommodaties zijn en dat er voldoende aansluitend dagrecreatief aanbod is. Daarbij is het van belang dat het aanbod jaarrond beschikbaar is. De gemeente hanteert een ‘ja, mits’-houding ten aanzien van nieuwe ontwikkelingen en uitbreidings- en herontwikkelwensen. Ja, mits initiatieven meerwaarde hebben voor de samenleving van de gemeente Boxtel; het moet de leefbaarheid vergroten of versterken en het liefst complementair zijn aan het huidige aanbod (bijv. andere doelgroep, andere (hogere) kwaliteit).

Juiste initiatieven op de juiste plek De gemeente daagt initiatiefnemers uit om kwalitatief goede, innovatieve en duurzame initiatieven te bedenken en zo bij te dragen aan gepaste groei van recreatie en toerisme. Groei die bijdraagt aan de leefbaarheid van de samenleving en waar mogelijk gecombineerd wordt met landschapsontwikkeling. Alleen de ‘juiste’ initiatieven komen in aanmerking voor een bestemmingsplan(wijziging)/ / omgevingsvergunning. Om nog meer sturing te geven aan afwegingscriteria, kan op termijn gekozen worden voor het opstellen van een uitnodigend ontwikkelkader. Hierin worden heldere criteria geformuleerd waar nieuwe initiatieven aan moeten

voldoen. Te denken valt aan: • Maatschappelijke en economische meerwaarde​: Het initiatief heeft meerwaarde (en levert een plus op) als het maatschappelijke kansen benut. • Regioversterkend: Het initiatief versterkt de kenmerken en identiteit van de gemeente Boxtel en de regio waarin zij ligt en kent een goede landschappelijke inpassing.​ • Stuwende economische functie​: Het initiatief is economisch haalbaar en heeft een langjarige focus op (toeristisch-)recreatieve exploitatie.​ • Circulair​: Het initiatief sluit aan bij de Nota Duurzaamheid van de gemeente. Initiatieven dragen bij aan de natuurlijke omgeving en aan de samenleving. ​Bij voorkeur wordt aan een toeristisch-recreatieve ontwikkeling ook natuurontwikkeling gekoppeld. Qua locaties ziet de gemeente Boxtel concreet kansen voor een verdere ontwikkeling en uitbreiding van het cluster Langspier & cluster Oertijdmuseum, zijn er mogelijkheden langs de snelweg en zijn er heel wat (m.n. kleinschalige) mogelijkheden in het buitengebied.

Ruimte voor maatwerk Er moet altijd ruimte blijven voor enige vorm van maatwerk. Soms zijn er bijzondere, innovatieve en duurzame initiatieven die niet in een hokje te vatten zijn. ​Per initiatief wordt een passende afweging gemaakt.

30

4.5

Verdieping Retail en horeca

31

4.5.1

Foto retail en horeca 2030

Afgelopen jaren is hard gewerkt om de retail- en horecastructuur te behouden. Gelukkig met succes waardoor de leefbaarheid in de kernen op peil is gebleven, met een goede spreiding van de dagelijkse voorzieningen. Service-, discount- en gespecialiseerde supermarkten zijn waar nodig gemoderniseerd. Dit is vooral gelukt door goed samen te werken en elkaar aan te spreken op ieders verantwoordelijkheid. Ondernemers is de ruimte geboden om te ondernemen en in te spelen op nieuwe trends en ontwikkelingen. Tegelijkertijd werd bewaakt dat de juiste ontwikkeling op de juiste plek kwam. Dit laatste was met name nodig in Boxtel-centrum vanwege haar kwetsbare positie vanwege de leegstand, gevolgd door Liempde en Esch. Hoewel dit ook vandaag de dag nog belangrijke aandachtspunten zijn, lijkt het tij voorlopig gekeerd. Het meeste aanbod is geclusterd in het centrum van Boxtel, maar ook deelgebied Breukelen, Liempde-centrum, Esch, Oosterhof, Selissen en Vuurijzer vervullen een belangrijke rol in de structuur. Kwaliteit en beleving zijn bepalende begrippen en kenmerkend voor de meeste aanbieders in de gemeente. Er is veel lokaal ondernemerschap en de betrokkenheid is groot. Doordat retail niet enkel gericht is op verkopen, maar ook steeds meer op het bieden van beleving, is het gelukt de online concurrentie aan te gaan. Tegelijkertijd weten ondernemers steeds beter mee te liften op online.

Daar komt bij dat er afgelopen jaren veel jonge ondernemers gestart zijn met vernieuwende concepten. Oosterhof is gerevitaliseerd en functioneert goed als wijkwinkelcentrum. De supermarkt in Selissen heeft weten in te spelen op de kansen dankzij Heem van Selis. Voor perifere branches die vanwege aard en omvang van de goederen niet in de centra passen, kan de bezoeker terecht op Vuurijzer: andere branches – zoals een supermarkt- zijn daar niet gewenst. Het verspreide retailaanbod is de laatste jaren per saldo afgenomen vanwege verplaatsingen naar de winkelgebieden. Door op een passende wijze om te gaan met plancapaciteit buiten het centrum konden ongewenste ontwikkelingen worden voorkomen. Uitzonderingen zijn mogelijk voor boerderijwinkels die het dagrecreatieve gebruik in het buitengebied ondersteunen. Horeca is het visitekaartje van Boxtel. Het gemeentelijke horeca-aanbod heeft de afgelopen jaren een kwaliteitsimpuls gekregen en is hier en daar uitgebreid. Vooral in de dorpscentra is horeca te vinden, maar ook in het buitengebied kan men uitrusten na een fietstocht. Langs de snelweg is bestaande capaciteit benut met nieuwe horeca en verblijf (hotel). Door duidelijke regels te hanteren, weten ondernemers onder welke voorwaarden ze buiten de centra mochten starten. Leidend daarbij waren de volgende voorwaarden: 1.

Er kan aangetoond worden dat er een behoefte is van de doelgroepen ter plaatse. 2. Het aanbod complementair is aan het bestaande aanbod in de centra en 3. Er aan één van deze voorwaarden wordt voldaan: a. Er een koppeling is met dagrecreatieve activiteiten; b. Het om een trafficlocatie gaat; of c. Bij transformatie van historische gebouwen of vrijkomende agrarische gebouwen.

32

4.5.2

… en vertaald naar sterke clusters in 2030

Figuur 2 toont de gewenste retailstructuur voor de gemeente Boxtel. Vertaald naar clusters betekent dit in 2030 het volgende: Centrum Boxtel: Het centrum van Boxtel is het hoofdwinkelgebied van de gemeente en vervult de belangrijkste rol in de bezoekerseconomie. Het is een sfeervol en gastvrij centrum met een divers aanbod. De verschillende deelgebieden zoals het kernwinkelgebied ‘Binnen de Bruggen’, de verbindingsstraat Stationsstraat en het deelgebied Breukelen vullen elkaar aan in uitstraling en functie. Horeca is gecentreerd op de markt en zorgt voor levendigheid. De openbare ruimte van de Markt wordt multifunctioneel gebruikt, voor autoparkeren, weekmarkt, verblijf en activiteiten op dit horeca-, winkel- en evenementenplein. Dat is de kracht van Boxtel-centrum. Nieuw in het centrum zijn kleinschaliger functies in de dagelijkse, recreatieve en doelgerichte branches, bijv. een verscluster of bijzondere woonwinkels. Zo is actief gestuurd op de juiste functie op de juiste plaats. Als verbindingsstraat is de openbare ruimte van de Stationsstraat opgeknapt. Winkels zijn hier minder gevestigd, het aantal woningen neemt toe wat zorgt voor variatie en levendigheid. De ontwikkeling van het deelgebied Breukelen wordt aan de markt overgelaten op basis van bestaande plancapaciteit voor detailhandel en horeca. Verruiming voor andere functies waaronder wonen wordt gefaciliteerd.

Zo blijft dit deelgebied complementair aan het kernwinkelgebied Er zijn duidelijke looproutes gecreëerd om bezoekers van en naar de parkeerplekken en door het centrum te begeleiden. Er is hierbij een verbinding gelegd met parels zoals Kasteel Stapelen en de SintPetrusbasiliek.

Bronpunten zijn ook de supermarkten nabij de buitenrand van het centrum. Deze supermarkten kunnen beperkt uitbreiden, als optimalisatie van de huidige formule: de focus blijft op het centrum zelf. Het centrum van Boxtel is via wandel- en fietsroutes verbonden met de rest van de gemeente en dient als perfecte locatie om te genieten van een versnapering of terrasje. Via het spoor is het centrum van Boxtel het start- en eindpunt tijdens een bezoek aan de gemeente. Een boetiekhotel aan de rand van het centrum is gericht op bezoekers die willen overnachten in de gemeente en ‘s avonds op loopafstand van het centrumaanbod genieten.

Retailstructuur Boxtel Dorpscentrum Esch (basisvoorzieningen)

Vuurijzer (PDV-cluster) Selissen (Wijkwinkelcentrum)

Centrum Boxtel, incl. deelgebied Breukelen (Hoofdwinkelgebied)

Lennisheuvel

(basisvoorzieningen)

Oosterhof

(Wijkwinkelcentrum)

Centrum Liempde (Kernverzorgend centrum)

Figuur 2: retailstructuur Boxtel

33

Centrum Liempde: Het centrum van Liempde heeft volop aandacht gekregen en dat is terug te zien. Er is hard gewerkt om het bestaande aanbod te behouden en zo mogelijk te clusteren. Dat viel niet altijd mee, want het draagvlak voor voorzieningen is aan grenzen gebonden: zodra de kans zich voordoet krijgt Liempde een impuls dankzij extra woningbouw. De ambitie is dat ondernemers (meer) van elkaar profiteren. Zo is de supermarkt toekomst-bestendig gemaakt via schaalvergroting en betere ruimtelijke condities. Door deze koopkracht aan de kern te binden kan het overige aanbod profiteren. De toeristisch-recreatieve potentie van Liempde is ook verzilverd. Niet alleen eigen inwoners, maar ook bezoekers genieten uitgebreid van de prachtige omgeving inclusief activiteiten in het buitengebied bij o.a. Het Gouden Woud of De Rekkendonken. Liempde is een echt fiets- en wandeldorp met voldoende rustplekken, voorzieningen voor langparkeren (zoals D’n Tip) en als ontmoetingsplek het Raadhuisplein met horeca. De gemeenschapszin van inwoners komt onder andere tot uiting in de vele activiteiten die georganiseerd worden Esch: Supermarkt en horeca vormen belangrijke dragers voor de leefbaarheid en die zijn behouden gebleven. De gemeenschapszin van Esch is onveranderd hoog.