RIB Woningmarktonderzoek en woonzorganalyse Boxtel 2022- Bijlage 2 Onderzoeksrapport SOWiB 8 september 2022 def (1301830).pdf
Tekst van het document
2.
De betaalbaarheid van de zorg staat al onder druk en dat neemt nog steeds toe. Vektis berekende de groei van de kosten per client 65+ jaar in Boxtel voor WLZ totaal van €49.614 (518 cliënten) in 2016 naar €62.562 in 2021 (620 cliënten). De uitgaven per cliënt stegen in 6 jaar met 26%, het aantal cliënten met 19,5%.
Totaal WLZ-kosten per client 65+ jaar in Boxtel (Vektis 2022) 80.000 60.000
€ 53.029
€ 56.350
€ 59.263
€ 58.879
€ 62.562
€ 49.614
2016
2017
2018
2019
2020
2021
40.000 20.000 0
3.
e
De gemeente Boxtel had in de 1 helft van 2021 2836 inwoners in de maatwerkvoorzieningen WMO geregistreerd. 7% daarvan maakte gebruik van een PGB, de rest van zorg in natura. 2574 inwoners kregen hulp bij het huishouden, begeleiding, een rolstoel, een vervoersvoorziening, een woonvoorziening, een gehandicaptenparkeerkaart of 47
Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
tijdelijk verblijf. Dat aantal was tussen de 1e helft 2019 en 1e helft 2021 toegenomen met 7%. Van de WMO-gebruikers is 70% ouder dan 60 jaar, 2/3e deel daarvan is ouder dan 75 jaar. Het gevaagde inzicht in de gebruikte WMO-budgetten, analoog aan WLZ, hebben we niet ontvangen. Zij zijn ook niet in de gemeentelijke zorgspiegel van Vektis opgenomen (de
1725 1725 1335
2000
0
55
0
90 90 15 40
0
105
0
20
0
30 30 0 20
370
500
430
1000
185 185 35 90
825
985
1500
1130
2500
2065 2065
Aantal WMO-cliënten per wijk in Boxtel 1e halfjaar 2021 (Bron gemeente Boxtel)
0 Gemeente Boxtel
Kern Boxtel
Wmo-cliënten Totaal aantal Wmo-cliënten Ondersteuning thuis, totaal aantal Wmo-cliënten Verblijf en opvang, totaal aantal
Kern Lennisheuvel
Kern Liempde
Kern Esch
Wmo-cliënten Totaal exclusief verblijf en opvang aantal Wmo-cliënten Hulp bij het huishouden aantal Wmo-cliënten Hulpmiddelen en diensten, totaal aantal
gemeente moet ze daarvoor aanleveren). Gebruikte budgetten geven een werkelijk beeld van het gebruik.
Aantal Wmo-cliënten in Boxtel, arrangement, totaal mannen en vrouwen RIVM/VWS 64 1e halfjaar 2015 2e halfjaar 2015 1e halfjaar 2016 2e halfjaar 2016 1e halfjaar 2017 2e halfjaar 2017 1e halfjaar 2018 2e halfjaar 2018 1e halfjaar 2019 2e halfjaar 2019 1e halfjaar 2020 2e halfjaar 2020
75 jaar of ouder
Jonger dan 60 tot 75 jaar 45 tot 60 jaar 30 tot 45 jaar 30 jaar 830 295 175 140 120 820 310 175 145 125 850 320 185 155 135 875 340 200 150 130 860 295 140 85 85 850 310 140 80 85 910 315 135 75 60 900 340 140 75 55 945 370 140 75 60 975 395 155 85 60 1055 445 225 160 155 1035 455 230 165 160
De leeftijdsgroep 60+ jaar is oververtegenwoordigd (72,8% 2ee halfjaar 2020). T.o.v. 2e helft 2015 nam in 2e helft 2020 het aantal cliënten 60+ met 360 toe. 4.
64
In de Monitor Sociaal Domein Boxtel (1e helft 2021) wordt door de rapporteurs het volgende gesteld: ‘Betaalbaarheid. Als we niets doen, blijft de zorg niet betaalbaar. Dit komt door
https://www.regiobeeld.nl/zorggebruik?gemeente=Boxtel 48
Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
vergrijzing, het langer thuis blijven wonen en zeker ook door de invoering van het abonnementstarief. Inwoners ervaren nu veel minder een financiële prikkel om de zorg zelf te regelen en te bekostigen. Dit is een probleem dat landelijk speelt. Gemeenten zoeken naar creatieve oplossingen om de uitgaven in het sociaal domein beheersbaar te houden.’ 5.
In het Tijdschrift Gezondheidswet (2021)65 werd het volgende onderzoeksresultaat gepubliceerd: …Op basis van een statistisch model en trends in de verklarende factoren voor zorggebruik construeren we twee ramingsvarianten: één met en één zonder rekening te houden met de verwachte afname in het aanbod van informele hulp. Het totale gebruik van zorg en ondersteuning stijgt volgens de raming zonder aanbodrestricties tot 2040 met bijna 20% (bijna 350.000 volwassenen). De sterkste groeiers zijn zelf betaalde hulp, verpleeghuiszorg en wijkverpleging. Het aantal gebruikers van publiek gefinancierde zorg en ondersteuning zal naar schatting met 200.000 volwassenen toenemen. Wanneer het aanbod van informele hulp zoals verwacht achterblijft kan die groei zelfs 270.000 volwassenen betreffen. Inzetten op mantelzorgondersteuning, domotica en het uitbreiden van het sociale netwerk van ouderen kan deze stijging wellicht verminderen. …
6.
Het aantal mantelzorgers zal als gevolg van de vergrijzing onder die populatie sterk afnemen (van factor 15,7 in 2022 naar 7 in 2040). Deze afname van het aanbod loopt in tijd parallel met een geprognotiseerde grote toename van zorgbehoefte. De belasting van mantelzorgers en andere zorgverleners zal daardoor sterk toenemen.
Zorgverleners zijn in toenemende mate bezorgd om de zorggeschiktheid van woningen voor ambulante zorg. Het stelt eisen aan de bereikbaarheid van en handelingsruimte in badkamers, slaapkamer en dergelijke. De zorgverleners hebben hun ervaringen ‘uit het veld’ niet omgezet in eisen terwijl ze van steeds groter belang worden. 5.9 Behoefte aan zorg en het aanbod lopen uiteen Het planbureau voor de Leefomgeving heeft een inschatting gemaakt van de groei van de vraag naar wijkzorg onder 85+’ers. In een geïndexeerde weergave van Boxtel is zichtbaar dat de afstand vanaf 2023 substantieel toeneemt mantelzorg = 33 en wijkzorgbehoefte = 269.
Mantelzorg iedereen en toename wijkzorg 85+'ers 300 250 200 150 100 50
Mantelzorg totaal Btl
2040
2039
2038
2037
2036
2035
2034
2033
2032
2031
2030
2029
2028
2027
2026
2025
2024
2023
2022
2021
2020
0
Wijkzorg 85+'ers
Potentieel aan informele zorg 31-08-2020 Planbureau voor de leefomgeving
5.10 Wat vinden de lokale zorgorganisaties ervan? In een overleg met vertegenwoordigers van Zorggroep Elde-Maasduinen (ZGEM) en Vivent werden onze bevindingen over de relatie zorg/welzijn: wonen besproken. •
65
Relevant feit is dat er steeds meer mensen, door het definiëren van intramurale zorg als intensieve gecompliceerde zorg, gebruik gaan maken van het Volledig Pakket Thuis (VPT) en https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s12508-021-00295-x.pdf 49
Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
•
•
•
•
•
•
• • • •
het Modulair Pakket Thuis (MPT) waarbij de woning en de woonomgeving vaak niet passend zijn. Daarnaast kampen beide organisaties met gebrek aan voldoende gekwalificeerd personeel. De bestuurlijke aanpak van beide organisaties is om zoveel mogelijk passend aanbod te organiseren. Het verwachtingsmanagement speelt een grote rol in de dagelijkse praktijk, de wijkverpleegkundige communiceert over de mogelijkheden van zorgbieden en soms de beperkingen daarin. Tegelijkertijd wordt een steeds groter beroep gedaan op de naasten, de mantelzorgers. Veel cliënten beschouwen het krijgen van zorg als een recht en hebben nog niet het besef dat er beperkingen kunnen ontstaan aan het bieden van zorg en ondersteuning. Voorwaardelijke zorg zal in de toekomst steeds meer voor komen. De voorwaarden zullen met de cliënten besproken moeten worden maar zeker ook met hun systeem, het afschalen van thuiszorg betekent het opschalen van mantelzorg in al zijn facetten. Dit bewustwordingsproces kost veel inzet en vraagt om veel begrip bij burgers maar ook om goede communicatie van de zorgverlener en hun organisaties. Het professioneel ouderenmaatschappelijk werk zou hierin ook een rol kunnen spelen. Verder is de leefstijl van veel cliënten een extra zorg en aandachtspunt.
Hierin is nog veel te winnen in preventieve en ook wel in curatieve zin, eigen verantwoordelijkheid en zelfzorg moet meer besproken kunnen worden. Beide organisaties geven aan dat de kwaliteit van zorg wel geborgd is maar dat er qua tijdstip van de zorgaanbieding geaccepteerd moet worden dat niet iedereen op de voorkeurstijd geholpen kan worden. Gelukkig passen veel cliënten zich daaraan aan. Ook het meer toepassen van technologie biedt perspectief. Men loopt in het leveren van thuiszorg ook tegen de beperkingen in de woning die het zorg verlenen bemoeilijken. Beide organisaties hebben daarbij een signaalfunctie richting de woningcorporaties en de gemeente. De particuliere woningbezitters zijn zelf volledig verantwoordelijk voor aanpassingen. De gemeente Boxtel hanteert overigens een zeer terughoudend beleid m.b.t. het aanpassen van woningen met steun vanuit de WMO. Het ‘keukentafelmoment’ is in Boxtel inhoudelijk afgeroomd en beschikkingen worden wegens bezuinigingen als ‘schraal’ gekwalificeerd. Mogelijke oplossingsrichting die door alle partijen genoemd wordt is het meer geclusterd wonen waarbij veel efficiënter zorg en ondersteuning kan worden geboden. Een welzijnspunt, bijvoorbeeld Hartjes in de Wijk, biedt ook soelaas. “Zorggeschikt” wonen en het meer en beter toepassen van technologie kan de thuiszorg meer toekomstbestendig maken.
De urgentie daarvan is hoog en wordt door de zorgpartijen gezien en er wordt op geanticipeerd. Het idee is dat met name de Gemeente Boxtel deze urgentie nog niet ziet of accepteert (zorgpartijen hebben daarover ook weinig of geen communicatie met de Gemeente, wel met het zorgkantoor). De aanpak zou om pragmatische redenen zo moeten zijn dat zo snel mogelijk woningaanpassingen worden gerealiseerd, wellicht als pilot maar zeker ook als aanjager voor de toekomstige mogelijkheden van woning gebonden zorginfrastructuur en woonomgeving. De zorgongeschiktheid van woningen heeft al tot gevolg dat medewerkers neken rugklachten krijgen. Zorgaanbieders pleiten voor een integrale aanpak waarbij alle relevante partijen met elkaar samenwerken en zoveel mogelijk proberen te ‘ontschotten’. Een mooi voorbeeld daarvan wordt in Vught in praktijk gebracht. Hierbij kan ook de z.g. Transmurale zorg (Zorg waarbij zorg door ziekenhuis in samenwerking met eerste lijnszorg thuis wordt geleverd) worden gepraktiseerd. Het wekelijks contact tussen de gemeente Vught en Vivent (Wegwijs Plus!) wordt als een grote succesfactor voor maatwerk gezien. In Boxtel wordt een verschraling van WMO-toekenning ervaren met een, vooral ambtelijk bewerkte, indicatiestelling.
Daarnaast is Woningcorporatie Brabant Wonen in de regio ook een mooi voorbeeld van WoonZorg in de praktijk, ongeveer 80 % van hun woningbezit is zorg geschikt. Zorgpartijen Vivent en ZGEM willen graag blijven samenwerken om extra aandacht te kunnen geven aan de urgentie van het toekomstbestendig maken van de thuiszorg. Thuiszorg ZGEM levert relevante data nog aan over hun activiteiten. Er wordt door beide organisaties bijgedragen aan het ontwikkelen van een regionale zorgvisie. 50
Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
•
De relatie tussen zorgverleners en -ontvangers en hun naasten vraagt in toenemende mate om aandacht. Het stellen van eisen aan de werkomstandigheden en het naar beneden bijstellen van zorg(momenten) geeft extra mentale druk voor de uitvoerenden die daar kritisch over worden benaderd. • Beide organisaties zien een grotere inzet van technologie voor een deel als compensatie van het gekort aan ‘handen in de zorg’ en de betaalbaarheid daarvan. • Verzorgers in het veld ervaren soms ‘dweilen met de kraan open’ in relatie tot zorgverlening en het veranderen van de leefstijl van cliënten. Voorbeelden zijn het dagelijks zwachtelen of obesitas zonder verandering naar een daarbij passende leefstijl. • In een speelveld van schaarste lijkt een prijsopdrijvend effect op te treden. Bij een uitstroom van zorgverleners bij de bestaande organisaties vindt een gelijktijdige duurdere inname van dezelfde zorgverlener als zzp’er door tussen komst van intermediairs plaats. • Organisaties en hun medewerkers in het veld stellen vast dat te vaak zorgvragen hun oorsprong vinden in een behoefte aan contact bij cliënten zijn. Als de primaire behoefte aan contact wordt gemedicaliseerd, dan legt het beslag op schaarse gekwalificeerde zorgmedewerkers en zorgbudgetten. Voor het aanbieden van contact zijn veel laagdrempelige (wijk)voorzieningen beschikbaar.
5.11 Conclusies Zorg • Waar zorg niet of minder vanzelfsprekend beschikbaar is, zal tijdige en benaderbare hulp een belangrijke rol gaan spelen als het noodzakelijk alternatief voor de ambities om ouderen langer zelfstandig thuis te laten wonen. • De opsomming van relevante entiteiten blijft meestal beperkt tot de zorgprofessionals huisarts, POH, specialist ouderengeneeskunde, maatschappelijk werker, wijkverpleegkundige, casemanager dementie, paramedici, ouderenadviseurs en – consulenten en EVV-er. Voor de inzet van ieder van deze professionals is de labeling ‘client’ nodig. Iedere inzet is gedefinieerd en kent de volgende fasen: aanvragen, wegen, toekennen en uitvoeren. Hulp kent een korte weg: vragen/aanbieden en accepteren. Beschikbare hulp is onvoldoende gerubriceerd (een bruikbare sociale kaart van Boxtel is nog steeds niet beschikbaar) en daardoor als alternatief niet of onvoldoende bij de indicatiestelling betrokken. • Zorg is nu aanbod georiënteerd. Zorgorganisaties stemmen weliswaar onderling af, maar zij ontwikkelen in individuele autonomie een bedrijfsstrategie. De gemeente heeft voor haar taak een totaalbeeld van beschikbaarheid van zorg nodig. Daarin zal, naar de toekomst toe, een ondergrens moeten worden bepaald. Gemeenten kunnen dat alleen in onderlinge samenwerking doe. Dat voorkomt ongewenste onderlinge concurrentie.
Een dergelijken aanpak kan winstoptimalisering in de zorg, als gevolg van schaarste, zoveel mogelijk tegengaan. • De ‘Gezondheidsmonitor Ouderen 2020 65 jaar en ouder’ maakt onderdeel uit van een landelijk onderzoek en is daarom geschikt voor benchmarking. De volgende afhankelijkheden voor langer zelfstandig kunnen blijven wonen m.b.t. zorg 1. Het huidige en toekomstige aanbod van zorg en hulp 2. De wijze waarop deze zorg en hulp is georganiseerd 3. De kwantiteit van de beschikbare zorg in relatie tot de vraag
51 Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
De bijdrage en ontwikkeling van mantelzorg.
Ervaren problemen onder Boxtelaren 65+ jaar Ouderenmonitor GGD 2020 120%
100%
80%
1% 12%
2%
2%
11%
18%
17%
5% 6%
3% 5%
2% 2%
20%
6%
10%
25%
12% 2% 1%
13%
1% 2%
30%
24%
40%
16% 27%
3% 2%
60%
2%
15%
14%
19%
10% 10%
5% 12%
14%
4%
20%
5%
17%
14%
10%
15%
9%
10% 22%
21% 12%
24%
19%
15%
% Liempde
Boxtel-Oost
Munsel-Selissen, Lennisheuvel
Boxtel-Centrum
Boxtel-Noord
Esch
Voelt zich psychisch ernstig ongezond Voelt zich psychisch ongezond Kan niet zelfstandig sociale contacten leggen en onderhouden Kan niet zelfstandig geldzaken en/of andere administratie regelen Kan één of meer huishoudelijke activiteiten niet uitvoeren Weinig regie over eigen leven Ontvangt onvoldoende steun van andere mensen Kan niet goed omgaan met problemen Vindt het erg moeilijk om hulp te vragen bij problemen met gezondheid
6.
Elementen van welzijn
Wonen wordt door senioren gewaardeerd naar de levensfase ´Gezien alle prognoses zou ik me meer druk maken om mijn sociale netwerk dan om mijn pensioen.’ waarin men verkeert. Naar gelang de Bron: Michel van Schaik, directeur gezondheidszorg Rabobank Nederland: leeftijd vordert, worden zorg/hulp ondersteunende elementen belangrijker. Levensfasegeschikte woningen worden omschreven als woningen die aanpasbaar zijn aan elke levensfase en waar je dus een heel leven kunt blijven wonen 66. 6.1 Langer thuis of doorstromen? Uit: Ouderen en wonen 67 … Het wonen voor ouderen is ontegenzeggelijk een nijpend probleem. Daar is iedereen het over eens. De gebruikte terminologie geeft onbewust het negatieve aspect al aan. Het woord ‘huisvesting’ gebruiken we meestal voor een vervelende groep die ook ergens een plekje moet hebben. De modale burger van middelbare leeftijd, die is niet gehuisvest, maar woont gewoon in een Vinex wijk. 66 67
https://www.gezondheidsplein.nl/specials/ouder-worden/discussieer-mee/hoe-wil-je-wonen-als-je-oud-wordt/item56510 Door JongeOuderen.nl | jul 11, 2021, https://jongeouderen.nl/ouderen-en-wonen/ 52
Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
Ook in het woord levensloopbestendig zit, in analogie van weersbestendig, iets in van weerbaar zijn tegen dat vervelende ouder worden. … … Het zou iedereen helpen als meer duidelijkheid wordt geboden. Als het ‘wonen voor ouderen’ niet op één hoop wordt gegooid, maar bijvoorbeeld een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen wonen & zorg enerzijds en het levensloopbestendig wonen aan de andere kant. Als het helder is over wie er wordt gesproken en waar precies de urgentie ligt. Het ligt voor de hand om sowieso urgentie te leggen bij de mensen in de vierde levensfase, die kwetsbaar en hulpbehoevend zijn. Voor die groep moeten als de wiedeweerga zaken geregeld worden. De mensen in de derde levensfase hebben nog de tijd om met het thema ‘wonen’ aan de slag te gaan. Als ze dat beseffen en daarin worden geïnformeerd en geïnspireerd krijgen ze daar misschien ook meer zin in dan nu het geval is. Als het idee van zorg wordt losgekoppeld van hun zoektocht, ontdekken ze misschien dat het een mooi avontuur is om te onderzoeken hoe ze willen wonen. Om dat wiel eens rustig uit te vinden. Voor deze groep ligt het accent niet zozeer op de vraag: hoe kan ik langer thuis wonen, maar veel meer op de vraag: hoe, waar, met wie zou ik later willen wonen en welk pakket aan eisen zou ik daaraan willen koppelen. Dat geeft een wezenlijk andere toon aan het thema.
Zij kunnen dan ook zelf bepalen wat geschikt is. Wellicht ontdekken ze dat de apotheek en de supermarkt ook spullen thuis kunnen brengen. Dat in een geclusterde woonvorm het mobiliteitsprobleem minder groot is en dat de huisarts dus niet per se spreekuur hoeft te houden naast de bushalte. Misschien vinden ze dat het ook wel heel leuk is om met jongeren samen te wonen en dat het helemaal niet altijd nodig is om dure projectontwikkelaars in te schakelen. Misschien blijkt dat het wonen in een groene omgeving de voorkeur heeft boven het leven in het centrum, of ze komen erachter dat het wonen in het centrum alleen maar mogelijk is in de vorm van een appartementencomplex met 5 bouwlagen. … In de Gezondheidsmonitor Ouderen 2020 65 jaar en ouder van Boxtel zijn de onderstaande enquête uitslagen opgenomen. Zijn hebben bijzondere betekenis in relatie tot het wonen en de woonomgeving.
GGD-monitor 2020
Vindt het erg moeilijk om hulp te vragen bij problemen met gezondheid
Kan goed omgaan met problemen
Kan niet goed omgaan met problemen
Ontvangt voldoende steun van andere mensen
Ontvangt onvoldoende steun van andere mensen (65+ jaar)
Matig tot veel regie over eigen leven
Weinig regie over eigen leven
Hoeft geen dingen te laten vanwege de gezondheid
Kan één of meer huishoudelijke activiteiten niet uitvoeren (65+ jaar)
Kan niet zelfstandig geldzaken en/of andere administratie regelen (18-64 jaar)
Kan niet zelfstandig sociale contacten leggen en onderhouden (65+ jaar)
Gebruikt geen internet
Voelt zich psychisch ongezond
Voelt zich psychisch ernstig ongezond
Liempde
22%
90%
10%
94%
6%
87%
13%
88%
20%
2%
3%
16%
12%
1%
Boxtel-Oost
21%
86%
14%
95%
5%
85%
15%
83%
24%
5%
3%
14%
18%
2%
Munsel-Selissen, Lennisheuvel
12%
90%
10%
96%
4%
88%
12%
89%
14%
1%
2%
13%
12%
%
Boxtel-Centrum
19%
85%
15%
90%
10%
90%
10%
79%
30%
2%
2%
19%
17%
2%
Boxtel-Noord
24%
86%
14%
95%
5%
81%
19%
80%
27%
6%
5%
20%
11%
%
Esch
15%
91%
9%
90%
10%
83%
17%
91%
25%
2%
1%
16%
16%
2%
Volwassenen (65+ jaar) - 2020 – Wijken
53 Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
6.1 Eenzaamheid Eenzaamheid kent in onderzoeksrapporten 2 dominante factoren. Dat zijn de leeftijd en de sociale context. Naar gelang de leeftijd vordert stijgt de gemeten eenzaamheid68. De Eenzaamheidsschaal van De Jong-Gierveld is de meest bekende vragenlijst om eenzaamheid te meten. De eenzaamheidsschaal bestaat uit elf uitspraken over emotionele eenzaamheid en sociale eenzaamheid en wordt gebruikt om beelden over grote groepen te maken. De landelijke uitgevoerde gezondheidsmonitoren zijn zulke grote groepen.
Eenzaamheid 65+ in Boxtel per wijk (GGD gezondheidsmonitor 2020) 60%
53%
50% 40%
46%
42% 42%
38% 39%
48%
45% 47%
42%
40%
35%
30% 17%
20% 10%
9%
11%
9%
9%
5%
% Liempde (resp 104) Boxtel-Oost (resp Munsel-Selissen, 144) Lennisheuvel (resp 130)
Is eenzaam
Is sociaal eenzaam
Boxtel-Centrum Boxtel-Noord (resp (resp 133) 99)
Esch (resp 112)
Is (zeer) ernstig eenzaam
De vragen zijn69: • Er is altijd wel iemand in mijn omgeving bij wie ik met mijn dagelijkse probleempjes terecht kan. • Ik mis een echt goede vriend of vriendin. • Ik ervaar een leegte om me heen. • Er zijn genoeg mensen op wie ik in geval van narigheid kan terugvallen. • Ik mis gezelligheid om me heen. • Ik vind mijn kring van kennissen te beperkt. • Ik heb veel mensen op wie ik volledig kan vertrouwen. • Er zijn voldoende mensen met wie ik me nauw verbonden voel. • Ik mis mensen om me heen. • Vaak voel ik me in de steek gelaten. • Wanneer ik daar behoefte aan heb, kan ik altijd bij mijn vrienden terecht.
Iemand is sociaal of emotioneel eenzaam als diegene op minstens 2 van de bijbehorende items ongunstig scoort. Iemand is eenzaam bij minstens 3 ongunstige scores op alle items. Bij 9 ongunstige scores is dat ‘sterk eenzaam’. Het betreft sociale en omgevingsfactoren.
68 69
De Staat van Volksgezondheid en Zorg https://www.eenzaam.nl 54
Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
65,9
11,2
8,2
14,3
53,6
44,6 11,5
46 11,3
45 10,7
70 60 50 40 30 20 10 0
46
Landelijk beeld eenzaamheid gemeten in de Gezondheidsmonitoren Volwassenen
19-34 jr 19-34 jr 35-49 jr 35-49 jr 50-64 jr 50-64 jr 65-74 jr 65-74 jr 74-84 jr 74-84 jr > 85 jr > 85 jr eenzaam (zeer) eenzaam (zeer) eenzaam (zeer) eenzaam (zeer) eenzaam (zeer) eenzaam (zeer) ernstig ernstig ernstig ernstig ernstig ernstig eenzaam eenzaam eenzaam eenzaam eenzaam eenzaam 2020*
2012
2016
Landelijk beeld % eenzaamheid naar leeftijd (CBS 2020) 75 jaar of ouder" 65 tot 75 jaar 55 tot 65 jaar 45 tot 55 jaar 35 tot 45 jaar 25 tot 35 jaar 15 tot 25 jaar
0
5
10
,"Sterk emotioneel eenzaam"
15
20
25
"Sterk sociaal eenzaam"
Eenzaamheid is van alle leeftijden70. Wel komt eenzaamheid meer voor onder de alleroudsten. Na de leeftijd van ongeveer 75 jaar kunnen mensen te maken krijgen met een opeenstapeling van verschillende gebeurtenissen die eenzaamheid in de hand werken. Denk aan het overlijden van de partner of andere leeftijdsgenoten, beperkte mobiliteit of minder goed fysiek, cognitief en sensorisch functioneren.71 Man-vrouw Eenzaamheid komt net iets vaker voor bij mannen dan bij vrouwen, maar iets meer vrouwen geven aan zich sterk eenzaam te voelen (11,2 om 10,7 procent). De verschillen zijn echter klein. Vrouwen voelen zich vaker emotioneel eenzaam, terwijl mannen vaker sociaal eenzaam zijn. Burgerlijke staat Een partnerrelatie lijkt een goede buffer tegen eenzaamheid - mits de relatie standhoudt. Bovendien is de kwaliteit van de relatie belangrijk voor het al dan niet ervaren van eenzaamheid. Onder mensen die getrouwd zijn of samenwonen voelen minder mensen zich sterk eenzaam (8%) dan onder mensen die ongehuwd zijn (15%), gescheiden zijn (21%) of hun partner hebben verloren (17%).
70
VWS Eenzaam.nl, Met sensorische informatieverwerking (SI) of prikkelverwerking bedoelen we de manier waarop je informatie via je zintuigen opneemt, verwerkt en omzet in reacties. Je zintuigen informeren je over de wereld om je heen en over je eigen lichaam. Ze vertellen bijvoorbeeld dat je moet stoppen als het stoplicht op rood staat. 55 71
Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
Verweduwd Boxtel CBS 2021 2000 1500 1000 500 0
1894 1445 685
455
195
45
55
40
270
245
115
115
% Boxtelaar 65+ weet waar hulp te krijgen is (GGD 2020) 57
60 50 40 30
48
42 28 30
36
41 34
45
44
52 39
44 43
38
44 47
49
47
28 31 31
37 38 37
34
39 41
20 10 0
Weet waar men in de gemeente terecht kan voor vragen en informatie over Wmo-voorzieningen Weet waarondersteuning bij financiële problemen Weet waar ondersteuning bij mantelzorg Weet waar ondersteuning/hulp i.v.m. gezondheidsproblemen (bijv. hulp in huis, woningaanpassing of vervoersvoorziening)
56 Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
6.2
Conclusies Welzijn • Veel ouderen zijn opgegroeid met het vooruitzicht dat er immer aanwezige zorg beschikbaar is als daar behoefte aan ontstaat. Die zekerheid is er niet meer. Personele en budgettaire ontwikkelingen in de zorg hebben dat proces versneld. Het beleidsdoel om mensen langer thuis in zelfstandigheid te laten leven wordt omgezet in uitvoeringsacties en is een katalysator. • De tekorten in de zorg worden niet in een gelijk tempo gevolgd door noodzakelijke aanvullingen van bouwconcepten. De druk op het ondersteunen van zelfstandig langer thuis wonen zal toenemen. • Te lang is verondersteld dat uitbreiding van mantelzorg het tekort aan zorg kan wegnemen. De afname van mogelijkheden van mantelzorg is een gevolg van autonome demografische ontwikkelingen en kan daarom niet met beleidsmaatregelen worden gecompenseerd. • In Boxtel is een onbalans zichtbaar tussen de profielen van wijken. Wijken als Liempde en Lennisheuvel lijken minder ‘last’ te hebben van sociaal/maatschappelijke problemen. Boxtel Noord daarentegen kent meerdere probleemvelden (die, zoals in het geval van armoede, minder leeftijdgevoelig zijn). • Veel ouderen zijn opgegroeid met het vooruitzicht dat er immer aanwezige zorg beschikbaar is als daar behoefte aan ontstaat. Die zekerheid is er niet meer. Personele en budgettaire ontwikkelingen in de zorg hebben dat proces versneld.
Het beleidsdoel om mensen langer thuis in zelfstandigheid te laten leven wordt omgezet in uitvoeringsacties en is een katalysator. • De tekorten in de zorg worden niet in een gelijk tempo gevolgd door noodzakelijke aanvullingen van bouwconcepten. De druk op het ondersteunen van zelfstandig langer thuis wonen zal toenemen. • Te lang is verondersteld dat uitbreiding van mantelzorg het tekort aan zorg kan wegnemen. De afname van mogelijkheden van mantelzorg is een gevolg van autonome demografische ontwikkelingen en kan daarom niet met beleidsmaatregelen worden gecompenseerd. https://www.zorgvoorbeter.nl/samenwerken-in-de-wijk/versterken-netwerk-client https://www.beteroud.nl/lokaal-samenwerken/even-buurten-toolbox https://digitaal.scp.nl/passende-zorg-voor-ouderen-thuis/houding-en-handelen-van-ouderen-ennaasten/
57 Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
7.
Woon-/Leefomgeving
De volgende afhankelijkheden voor langer zelfstandig kunnen blijven wonen m.b.t. hebben wij aangetroffen in diverse rapportages en onderzoeken: 7.1
De nabijheid van voorzieningen
In ‘Zorg op de kaart’ van het ministerie van VWS is het volgende overzicht over de afstand tot ADLvoorzieningen in Boxtel beschikbaar. Het overzicht is beperkt tot de hoofdgroepen ‘wijk’.
Supermarkt
Overige winkel voor dagelijkse levensmiddelen
Ziekenhuis incl. poliklinieken
Ziekenhuis excl. poliklinieken
Treinstation
Boxtel-Noord Boxtel-Centrum Liempde Munsel-Selissen Lennisheuvel Boxtel-Oost Esch
Apotheek
Afstand in km tot ADLvoorzieningen
Huisarts
De nabijheid van voorzieningen is een belangrijk element voor de geschiktheid van de woonomgeving voor ouderen voor een zelfstandig leven.
0,8 0,6 0,6 1,1 3,1 1 0,4
1,5 0,9 0,6 1,2 3,5 0,9 3,9
0,4 0,6 0,6 1,3 2,4 0,8 0,4
0,3 0,4 0,5 1,3 0,7 0,8 2,8
1,4 1,3 5 1,2 3,8 2,1 3,9
11 12,2 15,2 11,7 14,6 13,2 10
1,9 0,9 4,8 2,3 3,1 2,1 3,8
7.2 WOZO72 Om te bevorderen dat ouderen in de toekomst langer zelfstandig kunnen blijven wonen op een plek waar ze zich thuis voelen, erkennen we als samenwerkingspartners een ontwikkeling die al gaande is maar waarbij de vrijblijvendheid nu voorbij is. De norm wordt: Zelf als het kan: We vergroten de mogelijkheden voor ouderen om zo lang mogelijk, met ondersteuning van de eigen omgeving, zelfredzaam te blijven, ook als de gebreken van de ouderdom zich aandienen. Dat is ook wat de (toekomstige) ouderen van nu graag willen. We investeren in het vermogen van ouderen om te leven zoals voor hen, gegeven hun mogelijkheden, passend is. We stimuleren en activeren ouderen zelf verantwoordelijkheid te nemen voor de wijze waarop zij wonen, hun sociale contacten onderhouden en hun welzijn en gezondheid op peil houden. Thuis als het kan: We maken ouderen beter bewust van de noodzaak zich voor te bereiden op ouder worden en welke woonvorm en woonomgeving daarbij het beste past. 72
WOZO Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen VWS juli 2022 https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2022/07/04/wozo-programma-wonen-ondersteuning-en-zorgvoor-ouderen/wozo-programma-wonen-ondersteuning-en-zorg-voor-ouderen.pdf 58 Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
We realiseren voldoende passende woonvormen in een leefomgeving die activeert en ontmoetingen stimuleert. We werken samen om te zorgen dat ouderen op een plek kunnen wonen waar ze zich thuis voelen in de buurt van hun sociale netwerk. We organiseren zorg en ondersteuning zoveel mogelijk dichtbij. Bij het werken aan toekomstbestendige ondersteuning en zorg voor ouderen moeten we in het bijzonder oog hebben voor de meest kwetsbare groep. Zij moeten kunnen rekenen op hulp als het even niet lukt, zorg dichtbij als nodig en passende zorg in een verpleeghuis als de kwetsbaarheid groot is en de zorgvraag complex. Digitaal als het kan: We beantwoorden zoveel mogelijk zorgvragen met een digitale oplossing. Dit vraagt een andere manier van werken in de zorg. Digitale technologieën helpen ouderen hun zelfstandigheid te behouden en hun kwaliteit van leven te bevorderen. Deze technologieën bestrijken uiteenlopende levensdomeinen: huishouden, sociale interactie, bewegen, veiligheid, (vrijwilligers)werk, vrijetijdsbesteding, gezond en actief leven en zorg. Doorsnijdend in deze drieslag is dat het altijd ‘samen’ is, samen met naasten, samen met de samenleving, samen met informele zorgverleners, samen met andere zorgverleners (over de domeinen heen). Deze samenwerking wordt digitaal ondersteund om samen met anderen tot oplossingen te komen. 7.3
Conclusies Woon-leefomgeving
• •
•
Oriëntaties op de leefomgeving over Boxtel hebben wij niet aangetroffen. Vanuit WOZO worden fundamentele wijzigingen van beleid geïntroduceerd: o … De veranderende voorkeuren van ouderen en het toenemende aantal ouderen vergt een majeure omslag in denken en doen. o Om de noodzakelijke beweging te realiseren sluiten we aan op het gevoel van urgentie, de creativiteit en de energie die al leeft in de sector. Door gezamenlijk (sector en overheid) te zoeken naar oplossingen ontstaat er energie om samen de beweging te maken. Het spreekt voor zich dat ouderen en de patiënten/cliënten een belangrijke stem in deze beweging hebben. o Door met alle betrokkenen in alle betrokken sectoren samen te werken wordt vanuit de diverse perspectieven gekeken naar de te zetten stappen en dragen we zorg voor de uitvoerbaarheid. Daar hebben organisaties een gezamenlijke verantwoordelijkheid, maar ook te onderscheiden individuele verantwoordelijkheden. o Daarnaast leggen en bewaken we de verbinding met andere programma’s die bijdragen aan de maatschappelijke opgave. o Met de nieuwe norm zetten we helder neer wat we willen bereiken: zelf tenzij, thuis tenzij, digitaal tenzij. Met WOZO werken we programmatisch aan het realiseren daarvan. Gezamenlijk geven we sturing aan de uitvoering en monitoren we de resultaten. Dit traject is niet eenvoudig en zal meerdere jaren vergen.
Daarom beginnen we nu en zetten we realistische, eerste stappen. … We kunnen de beleidsconsequenties voor de gemeente Boxtel nog onvoldoende overzien.
59 Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
8 ‘Ouder zijn in 2022 en 2040’, een narratieve benadering 8.1
Uit het leven van een ouder echtpaar in Boxtel anno 2022: Hoe het gaat? Ja zo zijn gangetje. We zijn gelukkig nog met zijn tweeën en hebben het niet slecht, maar het houdt niet over. Ik ben intussen 75 jaar en mijn man is 77 jaar. We hebben naast onze AOW nog een klein pensioentje waarmee we voldoende geld hebben om van te even. Gelukkig hebben we onze hypotheek helemaal afgelost dus hebben we geen hoge woonlasten meer voor onze rijwoning met 4 slaapkamers op twee verdiepingen. We kunnen zelf het huishoudelijk werk nog goed doen al duurt het soms wel wat langer dan we zouden willen. We kunnen het nog allemaal zelf. Af en toe komen de kinderen en de kleinkinderen op bezoek en genieten we van de opmerkingen die de kleinkinderen maken over onze leeftijd en rimpels. Onze kinderen vragen wel eens of we hier blijven wonen nu we al naar de 80 jaar lopen en toch wat lichamelijke gebreken hebben. We redden ons nog prima hoor hoewel het tempo van het dagelijks leven wel wat lager begint te worden. Traplopen gaat ook nog wel, hoewel ook niet meer zo soepel als vroeger. Af en toe gebruiken we seniorenvervoer. We denken erover om een werkster voor een paar uur per week in te huren die het voor ons wat zwaardere huishoudelijk werk kan overnemen. Misschien kan dat via de Gemeente, anders regelen we het gewoon zelf.
Ik hoor wel dat het nog heel veel energie kost om hulp van de gemeente of van de verzekering te krijgen. Ik heb al eens geprobeerd om uit te zoeken bij wiel ik moest zijn en welke informatie er nodig is. Om gek van te worden! Sinds corona maken we ons wel meer zorgen. Onze schoonzus heeft ver gevorderde dementie en zij en mijn broer hebben de afgelopen jaren een heftige tijd doorgemaakt. Ze waren tijdens de lock down een tijd zonder hulp komen zitten en waren op elkaar aangewezen. Ik heb mijn broer enkele keren wanhopig huilend aan de telefoon gehad en heb daar wakker van gelegen. Wij zijn blij met onze gezondheid en proberen met wandelen en fietsen in conditie te blijven. We weten intussen heel goed dat we meer verleden dan toekomst hebben en als we er niet te veel over praten leven we rustig verder zoals we altijd gedaan hebben. Verhuizen naar een gelijkvloerse woning bespreken we wel eens, maar er echt werk van maken doen we niet. Komt tijd komt raad. We wonen nu meer dan 40 jaar in ons huis. Onze buurt is door de jaren heen door veel verhuizingen van onze leeftijdsgenoten duidelijk aan het verjongen. Er worden weer kinderen geboren, de tweede generatie na ons zogezegd. Het gaat met ons zo zijn gangetje. Maar wat gebeurt er als een van ons gebrekkig wordt of erger nog opgenomen moet worden in een verzorgingshuis of verpleeghuis.
Je moet er niet aan denken maar je kunt er wel over nadenken. Wat is het alternatief in Boxtel, verhuizen naar een veel kleiner gelijkvloers huurappartement waarvoor we dan 700 euro per maand moeten betalen of een appartement kopen voor een half miljoen euro? Hoe dan? En waar dan? Als we daar aan denken hebben we in gedachte de keuze al gemaakt voor een traplift en aanpassingen van de badkamer, vooral in gedachte dan…! Intussen gaan de dagen door en blijft toch alles bij het oude omdat we zelf geen keuzes kunnen en willen maken en er niet veel of bijna niks te kiezen valt. We blijven gewoon wonen waar we wonen en we zien wel als het zover is. Gelukkig is onze buurt nog goed en hebben we goede contacten met alle buren, misschien helpen 60
Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
die ons ook wel als het nodig is. En lukt het echt niet meer, dan weten we dat er hulp beschikbaar zal zijn bij de gemeente of onze zorgverzekeraar. 8.2
Uit het leven van een oudere in Boxtel anno 2040: Morgen vier ik mijn 80e verjaardag. Het lijkt wel of ik bijna elke week verjaardagen van 80’ers vier in mijn kennissenkring. Mijn lijf mag veel jaren tonen, ik heb nog best een goede conditie en de geest is nog vief. Daar doe ik ook veel voor. Zoveel mogelijk lopen zoals voor de boodschappen. Dan moet ik op de Baanderherenweg wel goed uitkijken want ik hoor dat daar de laatste tijd verschillende rollator gebruikers zijn gestruikeld op slechte delen van het voetpad. Gek eigenlijk, want de gemeente houdt de begaanbaarheid in Boxtel al jaren goed in de gaten. Ik moet echt uit het ziekenhuis zien te blijven! Niet dat ze me daar niet helpen maar ik hoor dat thuis revalideren erg moeilijk gaat omdat er te weinig zorg voor beschikbaar is. Alleen wonen is best wel een dagelijkse uitdaging. Wijkzorg is schaars en ik hou niet genoeg geld over om extra hulp in te huren. De recente verbouwing van mijn slaap- en badkamer hebben aardig wat spaargeld gekost. Ik had de verbouwing ook niet kunnen doen, maar dan komt de wijkzorg vandaag de dag niet meer. Die stellen namelijk steeds meer eisen aan de inrichting van de woning. Eigenlijk heb ik een beetje spijt dat ik niet heb meegedaan bij het laatste seniorenbouwinitiatief. Dan was mijn woning helemaal op mijn leeftijd aangepast geweest. “Beetje dom”, zou onze vorige koningin zeggen.
Ik ben blij met mijn pensioen want ik kan nog een beetje overhouden. Daar kan ik mijn kleinkinderen af en toe blij mee maken. Niet dat ik ze vaak zie, de helft van mijn kinderen heeft een samengesteld gezin en ze wonen ook best ver weg en eentje woont zelfs in Singapore. Dat mis ik wel, familie en vrienden in de buurt zoals ik dat nog gekend heb. Maar ik heb tegenwoordig een ‘vriendje’, een menneke van 18 jaar die in Boxtel studeert en die bij ons op de galerij woont. Hij mocht bij ons komen wonen omdat hij ons een beetje helpt, zoals bij de vuilcontainer en hij brengt regelmatig boodschappen voor mij mee. Laatst had ik mij buitengesloten en heeft hij ervoor gezorgd dat ik mijn huis weer in kon. Wel fijn om iemand in de buurt te hebben die helpt als dat nodig is, dat slaapt beter. É hij houdt mij op de hoogte van de moderne muziek. Morgen ga ik naar het ‘Hartje in de wijk’ in de Walnoot. Daar kom ik een paar keer per week voor een ‘bekske mee un kletske’. Een keer in de week eet ik er ‘s middags ook. Gezond en heel gezellig. Heb je die maaltijdpakketten voor senioren uit de supermarkt al eens geprobeerd? Erg lekker, heel gezond en makkelijk! Momentje, mijn hulphorloge bibbert, ik moet mijn medicijnen innemen. Ik hoor mijn medicijnen box al piepen dat de pillen in een bakje klaarliggen om geslikt te worden. Ik vergeet ze tegenwoordig nooit meer.
Mijn ‘vriendje’ heeft de box vorige week weer gevuld. Die horloge houdt trouwens heel veel van mij bij. Waar ik ben, mijn hartslag en meer van die dingen. Ook kan hij zien of ik gevallen ben, dan worden mijn overburen automatisch gebeld. Ik ga in het Hartje in de Wijk eens praten met die mevrouw van thuiszorg. Wel fijn dat er nog maar één adres is waar we terecht kunnen met alle vragen, of het nu om zorg gaat of een praktische klus. Én ik word er met de seniorenbus naartoe gebracht. Fantastisch, ik hoef mij geen zorgen te maken over hoe ik er kan komen maar zeker ook hoe ik weer thuiskom.
61 Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
Ik las gisteren dat de seniorenwoningen in de Stationsstraat worden opgeleverd. Daar zitten heel veel technische dingen in en ze zeggen dat het heel eenvoudig is om ze te gebruiken. Wel fijn dat mijn nicht samen met haar dementerende man daar kan gaan wonen omdat er ook zorg is als dat nodig is. Vroeger zouden ze uit elkaar gehaald worden terwijl ze heel hun leven samen waren. Dat gebeurt gelukkig al lang niet meer. Fijn oud worden, dat willen we toch allemaal!
9. Rol gemeente bij een integrale benadering 9.1. Minimale eisen wonen Iedereen heeft recht op een dak boven zijn hoofd. Dit vraagt in Boxtel om beschikbaarheid van een variatie aan woningen en contracten. Op dit moment zijn er al veel mogelijkheden op het gebied van wonen. Toch is er meer diversiteit van woningen nodig om de toename van kleine huishoudens, extramuralisering en demografische ontwikkelingen te kunnen ondersteunen. Deze diversiteit zoeken we niet alleen in nieuwbouw, we bekijken ook de mogelijkheden voor bestaand vastgoed. Inwoners die langer thuis willen blijven wonen en een woning huren hebben de mogelijkheid hun woning levensloopbestendig te maken via een ………………………………. 9.2. Minimale eisen zorg Voor iedereen die zelfstandig woont en zorg nodig heeft is het van belang dat de zorg dichtbij georganiseerd is. De gemeente is verantwoordelijk voor het organiseren en financieren van zorg ter bevordering van de zelfredzaamheid en participatie van haar inwoners. Zaken die het mogelijk maken om langer zelfstandig thuis te kunnen wonen hebben gemeenten, zorgaanbieders en woningcorporaties beschikbaar. De gemeente geeft ondersteuning aan inwoners die dat nodig hebben. Hiermee wordt bedoeld dat inwoners niet voldoende eigen kracht hebben of een toereikend sociaal netwerk.
Inwoners met voldoende eigen kracht organiseren zich steeds vaker om woonzorginitiatieven voor hun oude dag van de grond te krijgen. Dit is een ontwikkeling die we aanmoedigen.
… Ouderen zullen zich samen met hun omgeving actief moeten voorbereiden op het ouder worden. Ze zullen meer op zichzelf zijn aangewezen en langer onafhankelijk blijven. We moeten kijken naar wat de cliënt nog zelf kan, vervolgens naar de omgeving en pas in laatste instantie naar wat een zorgprofessional kan doen. Een van de oplossingen voor de oplopende vergrijzing is reablement, dat heet ook wel ‘Langer Actief Thuis’ De methodiek helpt mensen om weer nieuwe vaardigheden aan te leren waardoor ze langer zelfstandig en onafhankelijk kunnen blijven, weg van professionele ondersteuning. Ons onderzoek laat zien dat dit zorgt voor een vraagreductie van 60 procent. Het onderzoek breidt zich nu uit naar andere zorgorganisaties waarbij we de effecten volgen. Het is hoopgevend naar de toekomst. ‘Langer Actief Thuis’ bespaart enorm op arbeidskrachten, maar komt vooral de kwaliteit van leven ten goede. Wat is nu mooier dan wanneer mensen zeggen: “ik heb mijn vrijheid terug en kan weer zelf beslissen over mijn leven.” …
Bron: Mireille de Wee, bestuurder bij Mijzo en voorzitter van de Actiz kerngroep Wonen en Zorg
62 Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
10.
Verantwoording van de aanpak
Hoewel wij er wel om hebben verzocht, hebben wij geen onderzoeksopdracht van de gemeente Boxtel ontvangen. Wij hebben daarom zelf een opdracht geformuleerd om ons onderzoek te kunnen afbakenen. 10.1
Onderzoeksopdracht (door SOWIB geformuleerd): Breng de lokale situatie, wensen, trends en ontwikkelingen in beeld op het gebied van wonen, zorg, welzijn en leefbaarheid voor ouderen. Gebruik hiervoor de demografische gegevens als basis. Plaats dit in een landelijk perspectief. Onderzoek welke rol de gemeente nu speelt in het kader van een integrale benadering van wonen, zorg, welzijn en leefbaarheid en welke rol noodzakelijk is in het kader van reeds bestaande wetgeving.
De analyse is (primair) gericht op de woon-zorg-welzijn situatie van Boxtelaren van 65+ jaar oud. Als gebruikte bronnen een andere focus hebben, wordt dat vermeld. Boxtel maakt onderdeel uit van de Nederlandse maatschappij waarin voor een groot deel nationaal geldende regels (wetten) gelden. Boxtel heeft maar geringe speelruimte om lokale varianten in de uitvoering te nemen De WMO is zo’n lokale uitvoeringsvariant. In nagenoeg alle analyses en onderzoeksrapporten die wij hebben gebruikt, wordt vastgesteld dat alleen een integrale aanpak effectief zal zijn voor een toekomst waar de zorgbehoefte onder ouderen sterk zal groeien en tegelijkertijd het zorgaanbod zal afnemen. We kwamen echter nauwelijks concrete voorstellen met die integraliteit tegen. Zorgorganisaties zoeken nog steeds vooral oplossingen in de zorg, welzijn binnen welzijn, bouwers doen dat in de bouw en politici in de bestaande politieke instrumenten. Private initiatiefnemers werken nog het meest integraal. De meeste gepresenteerde cijfers zijn berekende uitkomsten. Alleen organisaties zoals JOOST! zijn in staat om categoraal uitspraken te doen over kwaliteit van de door hen verhuurde woningen. Inzichten over de geschiktheid van de particuliere woningen in Boxtel zullen per adres moeten worden opgedaan.
Dat dient 2 hoofddoelen: 1e de eigenaar kan de levensloopbestendigheid van de woning vaststellen en 2e het totaalbeeld (volume) levert inzichten over de inspanningen die in de gemeente nodig zijn om tijdig geprepareerd te zijn en om, samen met strategische partners, gerichte stimuleringsacties te starten. Het geeft daarmee ook prognoses over de benodigde budgetten van bijvoorbeeld WMO. Wij hebben ons niet begeven op het analyseterrein van Companen B.V. Specifiek over Boxtel zijn weinig gegevens beschikbaar of niet beschikbaar gesteld. We hebben dan ook voornamelijk landelijke beelden verzameld en deze, waar dat met de beschikbare bestanden mogelijk was, bewerkt naar een beeld over Boxtel. Veel van de door ons onderzochten terreinen zijn (deels) opgenomen in de GGD Gezondheidsmonitor Ouderen. Aan inzichten uit deze landelijke uitgevoerde monitor, die in 2020 voor de 3e keer ook in Boxtel werd uitgevoerd met een enquête, is door de gemeente Boxtel nauwelijks verdieping gegeven. Dat alsnog en periodiek met relevante lokale partners doen zal een basis vormen voor een gerichte aanpak. De monitor biedt lokale inzichten maar ook een benchmark met andere gemeenten. De kwaliteit is afhankelijk is van het aantal respondenten maar ook van een zo breed mogelijke representatie van de Boxtelaren (zoals bijvoorbeeld inwoners met een taalachterstand).
Daarom wordt aangedrongen om de uitvoering van de versie 2024 onder de Boxtelse burgers te stimuleren met tijdige én actieve communicatie. En vervolgens ook goed te bezien welke conclusies hieruit getrokken kunnen worden. 63 Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022
De GGD Gezondheidsmonitor Ouderen wordt uitgevoerd binnen de reguliere budgetten waaraan ook de gemeente Boxtel bijdraagt. Het samenstellen van de cluster Munsel-Selissen-Lennisheuvel tot één wijk is een kostenafweging van de gemeente. Lennisheuvel als een aparte wijk meten zou een uitbreiding betekenen voor een relatief gering additioneel bedrag. Het heeft consequenties voor de presentaties van alle (landelijke) rapportages waar de 3 uitgevoerde GGD-monitoren (2012, 2016 en 2020) de grondslag van zijn. 10.2 Beschikbaarheid informatie: De werkgroep heeft, in overleg met de gemeente Boxtel en Companen, gekozen voor een focus op zorg en welzijn om van daaruit condities voor wonen te onderzoeken. Met deze aanpak is in Nederland nauwelijks in samenhang ervaring opgedaan waardoor het niet mogelijk was om samenhangend referentiemateriaal te vinden. De vraag naar het specifieke definiëren van gewenste onderzoek data uit gemeentebronnen kon dan ook niet worden beantwoord omdat vooral vanuit voortschrijdend inzicht moest worden gewerkt. Daar zou een ‘warm contact’ met ambtenaren voor nodig zijn geweest en dat was er alleen met de projectleider. Wij hebben geen beeld van of en zo ja welke analyses of thematische onderzoeksrapporten binnen de ambtelijke organisatie in Boxtel onder handen of beschikbaar zijn.
Er is mede daarom slechts marginaal gebruik gemaakt van informatie van de gemeente Boxtel. In februari/maart 2022 heeft de werkgroep kenbaar gemaakt dat voor haar uitvoering de beschikbaarheid van informatie uit Vektis-intelligence van zeer groot belang is. Vektis registreert alle zorgdeclaraties in Nederland en kan daardoor een gedetailleerde zorgspiegel per gemeente opstellen. Die is per april 2022 door Vektis gratis beschikbaar gesteld aan de gemeenten in Nederland. De toegang is inmiddels verleend aan de gemeente Boxtel. De werkgroep had verzocht om deze zorgspiegel zelfstandig te mogen raadplegen. Op 12 juli 2022 konden wij voor het eerst data inzien en een extract maken. De data over WMO-gebruik in Boxtel ontbrak echter volledig in die spiegel. Het zeer laat en incompleet beschikbaar krijgen van zorggegevens over de Boxtelaren heeft ons ernstig beperkt in de uitvoering van onze analyse. 10.3 Samenstelling analysegroep SOWiB Op initiatief van de werkgroep SOWIB (Samen Ouder Worden In Boxtel) is in overleg met het College van B&W van de gemeente Boxtel afgesproken, dat SOWIB ter voorbereiding van de te maken WoonZorgVisie, de WoonZorgAnalyse zal maken. Deze Analyse (stap 1) van de woonzorgopgave in de gemeente Boxtel vormt de basis voor een goede lokale WoonZorgVisie (stap 2).
Hiervoor willen wij de ‘Analysegroep’, bestaande uit Ton van Boxtel, Gerard Schraverus en Jac Nouwens, bedanken voor hun grote inzet en doorzettingsvermogen bij het verzamelen, analyseren, verwoorden van relevante data en informatie over Wonen, Zorg en Woon-/Leefomgeving en de afstemming met Companen B.V. en Mark Weering (gemeente Boxtel). Tevens bedanken wij Ton Rooms voor de tekstcorrectie en redactie van dit onderzoeksrapport. Het onderzoeksrapport is op 8 september 2022 opgeleverd aan het college van burgemeester en wethouders van Boxtel.
Boxtel, 8 september 2022 De werkgroep Samen Ouder Worden in Boxtel
64 Onderzoeksrapport woon-zorg-welzijn 65+ jaar Boxtel 2022