Programma volkshuisvesting en wonen-welzijn-zorg 2023-2027 Redactionele aanpassingen- Bijlage 1 Programma

6.000

400 250

330 210

5.000

250 160

4.000

1.000

280 180

450 280

1.540

1.710

4.150

4.360

4.400

2030

2035

2040

1.340

1.130

3.000 2.000

3.550

3.750

2022

2025

Regulier wonen

Geclusterd wonen

1.000 0

24-uurszorg SOM

24-uurszorg PG

800

600 400 200 0

400

450

250

280

330

160

180

210

250

280

2022

2025 2030 2035 24-uurszorg SOM 24-uurszorg PG

2040

Bron: Prognosemodel Companen.

Een deel van de ouderen wil verhuizen, blijkt uit de onderzoeken van Companen en SOWiB. Als alle ouderen met een verhuiswens zouden verhuizen komen er tot 2.000 woningen in Boxtel vrij, waarmee weer in belangrijke mate in de vraag van andere woningzoekenden kan worden voorzien. Dit vraagt wel eerst kwalitatief passend woningaanbod. Op basis van het woningmarktonderzoek gaat dit dan om meer levensloopgeschikte woningen met minimaal twee slaapkamers en moderne of collectieve woonvormen als hofjeswoningen. Hieraan voldoen veel bestaande woningen niet. In het aanbod is een kwaliteitsslag nodig om ouderen te verleiden om te verhuizen. Daarnaast is advisering bij verhuizing nodig vanwege alle belemmeringen (weg uit de bekende buurt, afscheid van het huis, geregel, financiën en rompslomp van verhuizing). Een belangrijke ontwikkeling in het Rijksbeleid is het toenemende beroep op de zelfstandigheid van ouderen vanuit het motto: ‘zelf als het kan, thuis als het kan, en digitaal als het kan’. Dit betekent dat de woon-, zorg- en leefomgeving moet bijdragen aan de zelfstandigheid van oudere huishoudens (zover mogelijk en wenselijk). Ook digitalisering van ondersteuning en zorg (door middel van bijvoorbeeld domotica) gaat een steeds belangrijkere rol spelen.

Naast levensloopgeschiktheid moeten woningen ook geschikt (te maken) zijn voor de inzet hiervan, en voor het leveren van fysieke zorg. Regulier wonen: ‘Gewone’ woning die niet is gelabeld of bestemd voor een bepaalde doelgroep. Het gaat hierbij zowel om gezinswoningen als om appartementen of studio’s. Levensloopgeschikte woning: Woningen die in hun ontwerp bij realisatie dan wel in een later stadium zonder trappen van buiten af bereikbaar zijn en waarbij de zogenaamde ‘primaire ruimten’ (keuken,

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

26

sanitair, woonkamer en minimaal één slaapkamer) zich op dezelfde woonlaag bevinden. Drempels in de woningen zijn laag of ontbreken. De woning is ook geschikt als er sprake is van fysieke handicaps of chronische ziekte. Geclusterd wonen voor ouderen: Woonvorm voor ouderen die zelfstandig willen wonen, maar wel met een zekere mate van beschutting en de mogelijkheid voor laagdrempelig contact met buren. De woningen zijn levensloopgeschikt en er is een mogelijkheid voor ontmoeten (ontmoetingsruimte, recreatievoorziening of buitenruimte voor gezamenlijk gebruik) inpandig of in de directe woonomgeving. Bij voorkeur is er de mogelijkheid van onplanbare Wlz- of Zvw-zorg in het geclusterd wonen complex. Eventuele zorg aan bewoners wordt betaald vanuit de Zvw, Wmo of Wlz. Intramurale voorzieningen vallen niet in deze categorie. Geclusterd wonen met Wlz-zorg (SOM + PG): Woonvorm voor ouderen met een Wlz-zorgvraag. Er zijn verschillende verschijningsvormen: binnen deze categorie vallen zowel verpleeghuizen en grootschalige woonzorgcentra als kleinschalige woonvormen, bijvoorbeeld voor mensen met dementie. Als de zorgvraag toeneemt wil een deel van de ouderen zelfstandig geclusterd wonen8 met ontmoetingsmogelijkheden in of nabij het wooncomplex. De vraag naar geclusterde tussenvormen voor ouderen zal sterk toenemen. Er is nu al een tekort van 225 geclusterde woningen.

Dit loopt op naar 695 woningen in 2030. Een groot deel van deze woningen moet in het sociale segment gerealiseerd worden. Deze opgave kan de gemeente niet alleen via nieuwbouw realiseren. Er ligt ook een transformatieopgave in de bestaande woningvoorraad. Ervan uitgaande dat de meeste ouderen in hun wijk of dorp willen blijven wonen, zoals aangegeven in de inwonersavonden en de digitale vragenlijst, verdeelt de behoefte voor geclusterd wonen voor ouderen zich als volgt over de wijken en kernen. Tabel 6.1: Vraag geclusterd wonen voor ouderen per kern en segment (2022-2040; huishoudens) 2022 2025 2030 Boxtel-Centrum 330 360 420 Boxtel-Oost 280 320 380 Boxtel-Noord 100 120 140 Munsel-Selissen 80 90 100 Lennisheuvel 20 30 40 Liempde 130 150 190 Esch 50 60 70 Totaal 1.000 1.130 1.340 Totaal tekort -225 -405 -695

8

2040 510 460 180 140 60 260 100 1.710 -1.255

Een geclusterde woning is een woning in een complex met seniorenwoningen, aanleunwoningen of hofjes-woningen. Ook moet het complex gelabeld zijn als een seniorenwoning (denk aan een 55+-label) en moet het mogelijk zijn om in deze woning te wonen met en zonder indicatie vanuit de Wet langdurige zorg.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

27

Levensloopbestendige wijken en kernen Met het weer zelfstandig wonen zullen mensen die minder mobiel zijn toch in hun omgeving voorzieningen, ontmoeting en activiteiten moeten vinden. Liefst is dit verspreid over de verschillende kernen van de gemeente. Tegelijkertijd vraagt spreiding veel van welzijns- en zorgorganisaties die diensten moeten leveren. Met de groei van de zelfstandig wonende ouderen en toenemende personeelstekorten in zorg en welzijn kan dit onder druk komen te staan.

Wet langdurige zorg Een kleine groep ouderen kan echt niet meer volledig zelfstandig wonen. Hier is 24-uurszorg nodig. Tot 2030 is er behoefte aan 130 extra plekken waar deze zorg geleverd kan worden. Het Ministerie van VWS wil deze groei niet of slechts zeer beperkt via extra bedden in verpleeghuizen realiseren. Dit zal vooral in de eigen omgeving moeten met behulp van het Volledig Pakket Thuis (VPT) of het Modulair Pakket Thuis (MPT). Enkel voor mensen die zeer specialistische zorg nodig hebben zal traditionele intramurale 24uurszorg blijven bestaan, geleverd vanuit de Wet langdurige zorg. Bovendien is het door personeelstekorten in de zorg onzeker of die zorg overal aangeboden kan worden. Ons uitgangspunt is dat goede zorg krijgen niet afhangt van je portemonnee. Dit vraagt anders nadenken over zorg in de toekomst. Het vergroot het belang, maar ook de druk op mantelzorgers. In de kleine kernen is door de hechte sociale samenhang een netwerk dat voor elkaar in staat. In de kern Boxtel is het onzeker of de sociale samenhang afdoende is. Via een wijkgerichte aanpak is hier aandacht voor (zie hoofdstuk 8) Technologieën (domotica9) spelen dan een belangrijke rol om zorg in de toekomst mogelijk te houden. Dat geldt ook voor woonconcepten waar mensen elkaar onderling kunnen helpen.

6.2 Weer zelfstandig kunnen wonen met welzijn en zorg Onze inzet samengevat • Inzet op positieve gezondheid − Welzijn, preventie, informatievoorziening en geschiktheid fysieke leefomgeving. Structurele inzet op herkennen en faciliteren van initiatieven rond burgerkracht. Samenwerking met en tussen organisaties versterken. − Ontmoetingspunt in elk wijk of dorp, zoals bijvoorbeeld “Hartjes in de wijk”. • Realiseren levensloopgeschikte en passende woonomgeving en woningvoorraad − Bewustwording van gevolgen van ouder worden door voorlichting. − Toegankelijke woonomgeving in alle dorpen. − Aanpassingen van en in bestaande woningen (met inzet domotica). − Helft van de nieuwbouw is levensloopgeschikt/aanpasbaar en voldoet aan Woonkeur (of gelijkwaardig). Gezamenlijk met ontwikkelende/bouwende partijen en zorg- en ouderenorganisaties onderzoeken we de ontwikkeling naar een Boxtels label dat uitgaat van zorggeschikt, toegankelijk en doorgankelijk (ook ten behoeve van mensen met een lichamelijke en/of verstandelijke beperking). − Hieronder ook aanbod van 700 geclusterde woningen (bijvoorbeeld nieuwe hofjes of bestaande gebouwen met ontmoetingsmogelijkheid) om het tekort in te lopen en aan de vraag tot 2030 te voldoen; gespreid over alle kernen met slim gebruiken van de gecombineerde zorginfrastructuur van alle aanbieders in deze kernen.

− Inzetten op passende huisvesting, doorstroming en levensloopgeschikte woonomgeving. 9

Technologie in de woning die thuis wonen langer mogelijk maakt. Denk aan medicijndispensers en valdetectoren.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

28

•

• •

Ondersteuning door professionele zorg − Inzet op preventie, beperken afhankelijkheid professionele zorg. − Beschikbaarheid eerstelijnszorg in alle kernen. − Waar intensieve 24-uurszorg nodig is, dit clusteren in Boxtel en beperkt ook in Liempde en Esch met 150 geclusterde 24-uurszorgwoningen nabij zorginfrastructuur. In wijken voorzieningen meer clusteren (bijvoorbeeld Boxtel-Oost). We zetten in op zorg- en welzijnsinnovatie.

Eerste inzet gericht op dimensies van positieve gezondheid en welzijn Het langer zelfstandig wonen voor mensen met een ondersteunings- of zorgvraag, zoals beoogd in landelijke programma’s, heeft een belangrijke impact. Mensen met een ondersteuningsvraag moeten volop mee kunnen doen in de samenleving en hulp kunnen krijgen als dat nodig is. Dit vraagt een adequate organisatie van wonen met welzijn en zorg. Wij zetten ons hiervoor in door ons primair te richten op meedoen, gezond leven en ontmoeten. Onze ambitie is dat mensen met een ondersteuningsvraag autonoom en zelfstandig kunnen wonen in de gemeente Boxtel. Autonomie en zelfstandigheid beginnen bij inzet op positieve gezondheid. Dit betekent positieve aandacht voor lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, dagelijks functioneren, meedoen, zingeving en kwaliteit van leven. Inzet hierop komt primair van mensen zelf, inclusief de sociale verbanden waarin zij functioneren. De gemeenschapszin in onze kernen is daarbij behulpzaam. We blijven met inwoners in overleg om te zien waar onze inzet gewenst en ondersteunend is. Vanuit dit overleg kunnen we met woon-, welzijns- en zorgpartners komen tot een op elkaar afgestemd dienstenaanbod, aansluitend bij de directe behoefte van de doelgroep. Zorgzaam Boxtel (de lokale samenwerkingstafel wonen-welzijn-zorg) is daarbij een belangrijk samenwerkingsverband.

Ook dragen we bij aan ontmoetingsplekken in wijken en dorpen, samen met onder andere JOOST, Woonveste en de ContourdeTwern; bijvoorbeeld ‘Hartjes in de wijk’. Zo dragen we bij aan positieve gezondheid.

Zelfstandigheid ondersteunen Wij zien het belang van positieve gezondheid en ook de onderlinge steun van mensen aan elkaar. Mantelzorg vervult hierin een belangrijke rol. Wij bieden ruimte aan initiatieven die mantelzorg makkelijker mogelijk maken. We denken aan het ruimte bieden voor inwonende ouders of kinderen in regels van het bestemmingsplan en het plaatsen van (pre)mantelzorgwoningen bij huizen in alle kernen. Ook in het kader van bijzondere woonvormen (zie hiervoor) stimuleren we concepten waarbij mantelzorgers en mantelzorgontvangers makkelijker samen kunnen wonen. Niet alleen mantelzorg zien we als belangrijke bijdrage voor langer autonoom en zelfstandig kunnen wonen. Ook domotica-voorzieningen bieden potentie. Met JOOST, Woonveste en zorgaanbieders doen we experimenten met de inzet van domotica.

Toevoegen van levensloopgeschikte bestaande en nieuwe woningen In al onze kernen kun je lang en prettig zelfstandig wonen. Hiervoor zijn voldoende levensloopgeschikte woningen nodig. Zeker een derde deel van de ouderen wil blijven wonen in hun huidige woning. Zij voelen zich er thuis en hebben bekenden in de omgeving. Tegelijkertijd vinden wij het belangrijk dat mensen dan wel voorsorteren op de oude dag door aanpassing van hun woning. Wij stimuleren die aanpassing door bewustwordingscampagnes. Die zetten we op samen met onder andere de ouderenorganisaties en ContourdeTwern. Een deel van de ouderen overweegt te verhuizen naar een andere woning, het liefst in de eigen wijk of kern. Eerder gaven we al aan dat we daartoe de helft van het te realiseren woningbouwprogramma willen inzetten als levensloopgeschikte woningen, ook woningen die niet per se direct voor de doelgroep

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

29

bedoeld zijn. We sorteren hiermee voor op een toekomst waarin het aandeel ouderen fors toeneemt. Als kwaliteitsnorm hanteren we voorlopig Woonkeur en met lokale partijen proberen we te komen tot een Boxtels keurmerk voor levensloopgeschikte woningen.

Complexgewijs geclusterd wonen in alle kernen Een deel van de levensloopgeschikte woningen zal in de vorm van geclusterd wonen moeten worden gerealiseerd. Dit zijn individuele woonvormen die complexgewijs geclusterd zijn. Bij het complex is een ontmoetingsplek aanwezig waar bewoners gebruik van kunnen maken. Deze clustering maakt efficiënte zorgverlening mogelijk, bijvoorbeeld door Wlz-zorg via een Volledig Pakket Thuis (VPT) of Modulair Pakket Thuis (MPT). De verhuurder van het complex kan ervoor kiezen om een deel van de woningen ook toe te wijzen aan mensen met een Wlz-indicatie. In prestatieafspraken met JOOST, Woonveste en zorgaanbieders maken we hier nadere afspraken over. We willen in alle kernen ruimte bieden voor geclusterde woonvormen. Het gaat dan om toevoeging van in totaal 700 woningen in geclusterde vorm, (groten)deels ook door aanpassing van bestaande wooncomplexen: door het vergroten van de toegankelijkheid en ontmoetingsmogelijkheden in de nabijheid.

Woonzorgzones in alle kernen, maar met verschillende insteek Bij de uitwerking van ons woningbouwprogramma geven we bij locaties nabij voorzieningen als voorwaarde mee dat deze levensloopgeschikt en deels in geclusterde vorm zijn. Dit betekent dat levensloopgeschikte en ook geclusterde woningen bij voorkeur (niet alleen) staan op korte afstand van een locatie met een toegankelijke omgeving, ontmoetings- en bewegingsmogelijkheden. Ook openbaar vervoer, winkelvoorzieningen en eerstelijnszorg in de omgeving zijn waardevol. Daarnaast moet, zeker bij geclusterd wonen, intensieve 24-uurszorg geleverd kunnen worden. In de kleine kernen is het een meer organisch beeld met locaties nabij voorzieningen. Dit duiden we aan als woonzorgzone. In een woonzorgzone kunnen zorgverleners efficiënt zorg/ondersteuning bieden. Niet alleen aan senioren, maar ook aan andere doelgroepen (zie volgende hoofdstuk: Een thuis voor iedereen). Niet overal in de gemeente Boxtel krijgen de woonzorgzones een zelfde invulling. In de kleine kernen ligt het accent meer op welzijn, ontmoeting, eerstelijnszorg en planbare zorg. De woonzorgzones in Boxtel kennen daarbij ook meer ondersteuning bij intensieve 24-uurszorg (zelfstandig en intramuraal).

Vooral in de kern Boxtel en in beperktere mate ook in Liempde en Esch, voorzien we binnen die woonzorgzones een 150-tal geclusterde woningen met de mogelijkheid van intensieve 24-uurszorg (verpleegzorgwoningen).

Regie op planologische en organisatorische afstemming Bij de afstemming van wonen met welzijn en zorg komen een planologische en organisatorische opgave samen. Hiervoor gaven we aan in te willen zetten op woonzorgzones waar een afgestemd aanbod van wonen en voorzieningen is; dit betreft locaties binnen 500 meter van ontmoetingsplekken, winkel- en zorgvoorzieningen. Dit betekent enerzijds het plannen van woningen nabij voorzieningen, anderzijds ook voorzieningen naar deze gebieden toe verhuizen. Wij gaan met eigenaren van voorzieningen, zoals huisartsen, ontmoetingslocaties, vervoerders en eventueel ook winkeliers, in gesprek om te komen tot een clustering van voorzieningen, zodat wonen, welzijn en zorg ook ruimtelijk afgestemd zijn. Deze ruimtelijke bundeling maakt ook de samenwerking tussen partijen beter mogelijk. Wij nemen regie op deze samenwerking door met woon-, welzijns- en zorgpartners in gesprek te gaan en concrete prestatieafspraken hierover te maken.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

30

Zorg- en welzijnsinnovatie Om zorg en ondersteuning te kunnen blijven garanderen in de kernen van de gemeente Boxtel gaan we met zorg- en welzijnspartners pilots uitvoeren voor efficiënte zorg. Daarbij denken we bijvoorbeeld aan het verkavelen van het zorglandschap en ontschotting van budgetten. Wij nemen het initiatief om met zorg- en welzijnspartners plannen uit te werken. We stellen ook middelen beschikbaar, in euro’s (cofinanciering) of menskracht, voor begeleiding van de experimenten. Deze pilots zijn erop gericht om door middel van sociale innovatie de zorg houdbaar te houden. Waar mogelijk sluiten we aan, of maken gebruik van de mogelijkheden die het integraal zorgakkoord ons hierin biedt.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

31

7 Een thuis voor iedereen Doel Een thuis voor iedereen door mensen mee te laten doen in de samenleving en passende huisvesting te bieden.

7.1 Analyse woningbehoefte aandachtsgroepen Vanuit het Rijksprogramma Een thuis voor iedereen wordt gemeenten gevraagd zich in te zetten voor de huisvesting van aandachtsgroepen. Dit programma benoemt de volgende aandachtsgroepen die in het volkshuisvestingsprogramma aandacht verdienen: • • • • • • • • •

Mensen die uitstromen uit een intramurale setting, zoals Beschermd Wonen (BW), Maatschappelijke Opvang (MO) of jeugdhulp met verblijf. (Dreigend) dak- en thuisloze mensen. Sociaal urgenten en dreigend daklozen. Medisch urgenten en rolstoelafhankelijke mensen (waar ook de zorgbehoeftige ouderen deel van uitmaken). Statushouders. Arbeidsmigranten (met de verwachting dat het aantal door vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt de komende jaren zal toenemen). Studenten (MBO, HBO en WO). Stoppende sekswerkers. Woonwagenbewoners.

Deze groepen zijn overwegend aangewezen op sociale huur. De huisvestingsopgave van deze groepen vraagt potentieel een groot deel van de vrijkomende sociale huurwoningen, zeker als de vraag van de genoemde groepen toeneemt. Een deel van de vraag van deze aandachtsgroepen richt zich op woonzorgvormen, onzelfstandige woonruimten, shortstayplekken en standplaatsen.

Huisvestingsopgave mensen met een verstandelijke beperking Tabel 7.1: Gemeente Boxtel. balans vraag en aanbod aan woonvormen VG 2022

2025

2030

2035

2040

Geclusterd wonen

-80

-80

-70

-60

-50

Gespikkeld wonen

-20

-20

-30

-30

-30

-100

-90

-80

Totaal -100 -100 Bron: Woonzorgweter, bevolkingsprognose Boxtel, aanbodinventarisatie.

Er is op dit moment een behoefte aan 210 plaatsen in geclusterde woonvormen voor mensen met een verstandelijke beperking. Daarnaast is er behoefte aan 20 reguliere woningen voor deze groep, waar zij met ambulante begeleiding kunnen wonen. De vraag loopt tot 2040 naar verwachting terug naar 180 plekken geclusterd wonen. De vraag naar reguliere woningen voor deze groep neemt toe tot 30 woningen.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

32

Er zijn op dit moment in Boxtel 130 woonplekken voor mensen met een verstandelijke beperking, en dus een tekort van 100 plekken. Dit tekort betekent ook dat veel WLZ-indicaties thuis worden verzilverd door middel van een Persoonsgebonden Budget. Onder deze personen kan wel de wens leven om bijvoorbeeld op zichzelf te gaan wonen met begeleiding of een plek te krijgen in een groepswoning. Het huidige tekort van 100 plekken zal in de periode tot 2040 licht afnemen tot zo’n 80 plekken.

Huisvestingsopgave door uitstroom Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang De uitstroom vanuit Beschermd Wonen en Maatschappelijke opvang leidt naar een vraag voor (begeleide) woonvormen of zelfstandige woning voor mensen met een ggz-achtergrond. De verwachting is dat in de gemeente Boxtel 25 personen zullen uitstromen en dus behoefte hebben aan een woonplek: 20 aan een studio en 5 aan een eengezinswoning in de sociale huur. Tabel 7.2: Gemeente Boxtel. Prognose jaarlijkse uitstroom BW/MO, 2022 Uitstroom naar studio

Uitstroom naar eengezinswoning

20 Bron: Maatschappelijke Opvang ’s-Hertogenbosch.

Totaal uitstroom 5

25

Huisvestingsopgave overige aandachtsgroepen De woningbehoefte van verschillende overige aandachtsgroepen varieert per jaar, bijvoorbeeld bij asielinstroom. De taakstelling voor statushouders is voor Boxtel 40 mensen voor de eerste helft van 2023; mogelijk neemt deze toe bij blijvend hoge immigratie. Ook als gevluchte Oekraïners permanent blijven, leidt dit tot een hogere woningbehoefte. Monitoring van de vraagontwikkelingen is nodig om beter zicht te krijgen op deze huisvestingsopgave. Voor jeugdzorg met verblijf is de prognose 5 plekken. Regionaal wordt er momenteel onderzoek gedaan naar het aantal (dreigend) dak- en thuisloze mensen. De uitkomst daarvan wordt in de loop van 2023 bekend. Deze groepen vragen bij elkaar op jaarbasis toewijzingen van tientallen woningen. Voor de huisvesting van een deel van deze aandachtsgroepen komt waarschijnlijk een verplichte urgentieverordening wanneer met de Wet versterking regie op de volkshuisvesting wordt ingestemd.

7.2 Huisvesting en begeleiding aandachtsgroepen Onze inzet samengevat • Uitwerken urgentieverordening met voorrangscategorieën, plus goede voorlichting aan woningzoekenden/urgenten, met voorrang voor statushouders in urgentieverordening. • Prestatieafspraken over beschikbaarheid voldoende betaalbare woningen voor deze doelgroepen (in aansluiting bij Nationale Prestatieafspraken), inclusief afspraken over ondersteuning/begeleiding. Het gaat jaarlijks in totaliteit om 30% toewijzingen (volgens Rijksbeleid, lijkt passend bij situatie in Boxtel). Ook afspraken over beschikbaarheid spoedwoningen. • Uitstroom uit Beschermd Wonen ondersteunen door realisatie van uitvoeringsprogramma Beschermd Wonen en inzet op nieuwe en creatieve vormen beschut en zelfstandig wonen en uitstroom. In de periode 2023-2025 zegt de gemeente Boxtel medewerking toe aan de realisatie van tenminste één kleinschalige BW-voorziening. Daaronder verstaan we een clustering van 8 á 12 plaatsen. De realisatie kan voor, maar ook na, 2025 plaatsvinden.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

33

•

• •

•

Meedoen in de samenleving bevordert het prettig zelfstandig wonen van jong en oud. Via activering, werktoeleiding en benutten stil potentieel aan arbeidskrachten, mensen betrekken in de samenleving samen met sociaal ontwikkelbedrijf en de sociale dienst. Realiseren 800 plekken voor short- en midstay-arbeidsmigranten conform beleidskader Arbeidsmigranten. Uit het woningmarktonderzoek blijkt dat er momenteel geen behoefte is aan extra standplaatsen voor woonwagens. Samen met JOOST gaan we de komende jaren samenwerken aan het verbeteren van het beheer van de wachtlijsten en de spelregels voor woningtoewijzing. Afhankelijk van het succes met de regionale pilot starten we met het project Onder de Pannen om mensen huisvesting en sociale contacten te bieden.

Urgentie voor aandachtsgroepen Een thuis voor iedereen is het uitgangspunt in onze gemeente. Daarbij is het zaak om voldoende woningen voor aandachtsgroepen beschikbaar te hebben. Wij vinden het belangrijk dat aandachtsgroepen snel een dak boven het hoofd krijgen, met de begeleiding die daarbij nodig is. Tegelijkertijd vinden we het ook belangrijk dat regulier woningzoekenden ook een kans houden op een woning. Dit vraagt een zorgvuldige toewijzing van schaarse sociale huurwoningen. Wij geven hier invulling aan door het opstellen van een urgentieverordening met voorrangscategorieën. Deze urgentieverordening sluit aan op de huidige regionale Urgentieplusregeling. Deze regeling passen we samen met de regiogemeenten, JOOST en Woonveste aan aan de Wet versterking regie volkshuisvesting. Dit doen we (pas) als de wet is vastgesteld, om maximaal in te kunnen spelen op de veranderende actualiteit. Daarbij gaan we niet alleen in op de wettelijke verplichtingen, maar maken we ook afspraken over de eventueel noodzakelijke begeleiding van urgente aandachtsgroepen. Naast de verplichte urgentiecategorieën beschouwen we ook statushouders als urgent. Immers hebben ook zij nog geen dak boven het hoofd. Wij moeten voor hen ook met voorrang huisvesten. Deze nieuwe situatie zorgt soms mogelijk voor andere verhoudingen tussen woningzoekenden.

Wij geven goede voorlichting over de nieuwe situatie aan woningzoekenden (urgent en niet-urgent) en maken met JOOST en Woonveste afspraken over adequate informatievoorziening.

Rechtvaardige huisvestingskansen voor alle woningzoekenden Met de urgentieverordening is het belangrijk dat er voldoende woningen beschikbaar komen voor urgenten en tegelijkertijd voor niet-urgenten, zodat ook die laatste groep kansen houdt op een woning. Om dit te borgen maken we prestatieafspraken over beschikbaarheid van voldoende betaalbare woningen voor deze doelgroepen (in aansluiting bij Nationale Prestatieafspraken), inclusief afspraken over ondersteuning/begeleiding. Het gaat jaarlijkse in totaliteit om circa 30% van de toewijzingen (volgens Rijksbeleid, lijkt passend bij situatie in Boxtel). Daarnaast zetten we sterker in op hospitaverhuur. Ook willen we starten met Onder de Pannen indien de regionale pilot een succes blijkt. Dat is een verhuurconstructie die vergemakkelijkt dat mensen op hospiteerbasis een kamer kunnen huren, zonder dat bijvoorbeeld de kostendelersnorm wordt toegepast.

Meedoen als kans voor inclusie Meedoen in de samenleving bevordert het prettig zelfstandig wonen van jong en oud, in het bijzonder voor vaak kwetsbare aandachtsgroepen. Mensen kunnen een huis krijgen, maar dan hebben ze nog geen plek in de samenleving. Wij zien het als onze rol om met het sociaal ontwikkelbedrijf, wijkteams, en zorgen welzijnsinstellingen afspraken te maken over de participatie van deze doelgroepen. Dit werken we uit in ons participatiebeleid. We denken aan activering, werktoeleiding en het benutten stil potentieel aan arbeidskrachten.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

34

Ook krijgt meedoen aandacht binnen het integraal veiligheidsoverleg. Zo willen we bijdragen aan een succesvolle integratie van woonconcept en bewoners in hun leefomgeving.

Huisvestingsopgave per aandachtsgroep In het vervolg belichten we per aandachtsgroep in welke richting we de oplossingen zoeken voor hun huisvestingsvraag. • Mensen met een beperking (lichamelijk en verstandelijk) wonen steeds vaker in een reguliere woning in de wijk. Met behulp van technologie kunnen mensen met een verstandelijke beperking vaker zelfstandig wonen. Richting 2030 zullen ongeveer 10 nieuwe gespikkelde woonvormen10 nodig zijn. Deze woningen moeten vooral binnen de huidige voorraad gerealiseerd worden. • Ook binnen de Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen (MO/BW) is een beweging ingezet naar meer zelfstandigheid. We hebben de aanpak hiervoor uitgewerkt in het regionaal uitvoeringsprogramma Beschermd Wonen. Van daaruit zetten we ons in op realisatie van nieuwe en creatieve vormen van beschut en zelfstandig wonen voor de doelgroep MO/BW en de mogelijkheid van uitstroom MO/BW in elke gemeente. Dit gaat om uitstroom naar een eigen woning, maar daarnaast is er ook vraag naar een locatie Beschermd Wonen in de gemeente. Wij leveren vanuit Boxtel naar rato van ons inwoneraantal onze bijdrage aan deze uitstroom. Daardoor kunnen mensen hun plek vinden in een voor hen vertrouwde omgeving. Dit bevordert deelname in de samenleving en herstel.

In het eerste jaar van de uitvoering van het uitvoeringsprogramma is de spreiding van de voorzieningen BW grosso modo méér onevenredig geworden. Dat geldt ook voor onze gemeente waar relatief meer kan worden bijgedragen aan de spreiding. Daarom scherper we in deze visie onze ambitie aan. In de gemeente Boxtel wordt in de periode 2023-2025 medewerking toegezegd aan de realisatie van tenminste één kleinschalige BW-voorziening. Daaronder verstaan we een clustering van 8 á 12 plaatsen. De realisatie kan voor, maar ook na 2025, plaatsvinden. • We maken uitstroomafspraken voor deze doelgroepen met JOOST, Woonveste en zorgorganisaties. Hierbij maken we afspraken over de beschikbaarheid van woningen, maar ook over de mogelijkheid van (tijdelijk) terugstromen bij een terugval. • De uitstroom van jongeren uit de jeugdzorg is binnen deze opgave een specifiek aandachtspunt. Voor deze groep maken we met JOOST en Woonveste afspraken over aanbod van kleine zeer goedkope huurwoningen met een huur van maximaal €452,2011. Die behoefte is qua aantallen niet groot, maar het aanbod van deze woningen is beperkt en ligt geclusterd in enkele wijken (met name in de kern Boxtel). Een alternatief dat we met jeugdzorginstellingen, Woonveste en JOOST onderzoeken is bijvoorbeeld 2Live als een begeleide woonvorm met 8 kamers voor jongeren tussen 17-25 jaar.

• Arbeidsmigranten hebben een belangrijke rol in de regionale en lokale economie. Wij vinden goede huisvesting belangrijk voor de arbeidsmigranten en de bedrijven. Boxtel heeft een beleidskader Arbeidsmigranten, waarin de ambitie is opgenomen om 800 short- en mid-stayplekken te realiseren. Arbeidsmigranten die langer blijven zijn aangewezen op de ‘gewone’ woningvoorraad. • Woonwagenbewoners. Het woonwagenbeleid van de gemeente is in lijn met het Nationaal Beleidskader Gemeentelijk Woonwagenbeleid. De gemeente heeft aanvullend daarop ingestemd met het Regionaal Handelingsperspectief Woonwagenbeleid van de Regio Noordoost Brabant. Er zijn op dit moment twee woonwagenlocaties in de gemeente, één locatie met vier standplaatsen in Esch (waarvan drie in gebruik) en één locatie met 14 standplaatsen in de Bunderhoef. Omdat het aantal 10

Een gespikkelde woonvorm is een reguliere, niet geclusterde woning die vaak in de nabijheid staat van een woonvorm waaruit lichte zorg en begeleiding geboden kan worden. 11 Jongeren tot 24 jaar komen niet in aanmerking voor huursubsidie als de woning waarin zij wonen een hogere huur heeft dan de kwaliteitskortingsgrens. Deze grens ligt in 2023 op € 452,20.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

35

standplaatsen in de gemeente Boxtel op het gemiddelde van de regio ligt, richten we ons voornamelijk op de lokale behoefte. Recent is in opdracht van de gemeente, en in samenwerking met de regiogemeenten, onderzoek gedaan naar de woonwensen ten aanzien van woonwagenstandplaatsen in de regio Noordoost Brabant. Uit het onderzoek is af te leiden dat er op dit moment geen extra behoefte is aan woonwagenstandplaatsen in de gemeente Boxtel. Samen met woningcorporatie JOOST gaan we werken aan verbetering van het beheer van de wachtlijst en de toepassing van de regionale spelregels voor woningtoewijzing. Ook werken we aan verbetering van het beheer van de locatie in Esch. We bekijken samen met de corporaties of de actuele rolverdeling de juiste is en waar nodig brengen we verbeteringen aan.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

36

Pijler 3: duurzaam wonen in wijken en dorpen 8 Leefbare wijken en dorpen Doel Er zijn geen wijken of dorpen die een (licht)rode score hebben op de ‘veerkrachtkaarten’ van Aedes (zie illustratie). In de dorpen blijven door nieuwbouw mogelijkheden voor een gevarieerde bevolkingsopbouw als maximale borging van de aanwezige voorzieningen en leefbaarheid.

8.1 Analyse leefbaarheid in wijken en dorpen De omgeving waarin je huis staat, doet iets met de ervaren woonkwaliteit: de voorzieningen, het groen, de infrastructuur en de mensen om je heen. Het is fijn wonen in onze gemeente, maar in een aantal delen van onze gemeente staat de leefbaarheid onder druk. Met name de wijken Boxtel-Oost, Boxtel-Noord en Boxtel-Centrum zijn aandachtsgebieden. Dit heeft onder andere te maken met een eenzijdige samenstelling van de woningvoorraad, en een groter aandeel aan inwoners met een lage sociaaleconomische-status. Ook in Liempde zijn er – weliswaar in beperktere mate – aandachtsgebieden. In Lennisheuvel, Liempde en Esch zijn er met name zorgen over het mogelijk verdwijnen van voorzieningen en de gevolgen daarvan op de leefbaarheid. Door economische schaalvergroting verdwijnen de vaak kleinschaligere winkelvoorzieningen. Door minder kinderen, en de wens van ouders voor specifieke onderwijsvormen, daalt het aantal kinderen op dorpsscholen. Woningbouw zorgt niet direct voor economisch draagvlak voor winkels. Ook krijgen woningen geen kinderen. Toch kan woningbouw wel bijdragen aan een gevarieerdere opbouw van de kern, en daarmee levensvatbaarheid van sommige voorzieningen. Minstens zo belangrijk is de kwaliteit van de voorzieningen, de sociale samenhang en de uitstraling van de kern. Figuur 8.1: Aedes-veerkrachtkaarten Boxtel en Liempde

Bron: Veerkrachtkaarten Aedes 2022 (overgenomen uit woningmarktonderzoek).

De veerkrachtkaarten geven een beeld van de buurten met een beperkte veerkracht in bevolkingsopbouw en leefbaarheid. Deze kaarten worden landelijk opgebouwd aan de hand van specifieke informatie voor

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

37

Boxtel. De gegevens zijn al enkele jaren oud, waardoor interventies pas na verloop van tijd hierin naar voren komen. Lokale kennis vanuit wijkprofessionals is hierop de belangrijke aanvulling.

8.2 Leefbaarheidsaanpak vanuit inwoners Onze inzet samengevat • Wijken met een rode kleur op de Veerkrachtkaart krijgen prioriteit; met het streven om de wijkscore om te vormen naar ‘veerkrachtig’ (blauw of grijs). Dit gebeurt via een: − sociale aanpak: welzijn, zorgen voor elkaar, ontmoetingspunt in iedere wijk. Via wijktoekomstplannen samen met bewoners. − en waar nodig met een fysieke aanpak: kansen voor meer variatie in opbouw woningvoorraad (inbreiding/transformatie) benutten. • In dorpen en grotere uitleglocaties door meer nieuwbouw en toevoeging van sociale huurwoningen en woningen voor starters die bijdragen aan evenwichtige bevolkingsopbouw. • Benutten van bestaand vastgoed door splitsing/hergebruik.

Sociale en fysieke wijkplannen, te beginnen in Oost Het is belangrijk dat inwoners in iedere wijk of kern prettig kunnen wonen. Onze aandacht gaat daarom in de eerste plaats uit naar wijken die aanzienlijk minder goed scoren op de veerkrachtkaarten van Aedes dan de rest van onze gemeente. Voor deze wijken gaan we aan de slag met een integraal wijkontwikkelingsplan. Daarin werken inwoners samen met maatschappelijke partners aan een analyse van de wijk, een toekomstvisie en een uitvoeringsplan. De gemeente is initiatiefnemer, maar nadrukkelijk niet de trekker. Zij wil toewerken naar aanpakken waarin bewoners (en hun vragen) centraal staan. We starten in Boxtel-Oost, en vervolgens Boxtel-Noord en Boxtel-Centrum. Bij gebleken succes rollen we deze aanpak op termijn uit naar iedere wijk en kern in de gemeente. Daarbij haken we aan op wat er al gebeurt op het gebied van welzijn en leefbaarheid.

Wijkaanpak op basis van positieve gezondheid Onderdeel van de wijkaanpak is preventie en de principes van positieve gezondheid, zoals bij wonenwelzijn-zorg voor ouderen zijn benoemd. Deze principes gelden voor iedereen. Dit betekent dat de inrichting van wijken en dorpen bijdraagt aan deze positieve gezondheid door de mogelijkheid van laagdrempelige ontmoeting en beweging in de openbare ruimte. Positieve gezondheid is daarmee een uitgangspunt voor de wijkaanpak. Om bij te dragen aan laagdrempelige ontmoeting en welzijn realiseren we een ontmoetingspunt in elke wijk. Deze ontmoetingspunten zijn toegankelijk voor mensen met een fysieke beperking.

Variatie aan woonaanbod draagt bij aan vitaliteit Om de leefbaarheid van wijken en vitaliteit van onze dorpen te versterken realiseren we op gerichte locaties meer variatie in het woningaanbod. Waar in wijken kansen voor inbreiding of transformatie zich voordoen plaatsen we accenten in het bouwprogramma die een contramal zijn van het huidige aanbod in wijken. In wijken met veel sociale huur, zoals Boxtel-Oost en Selissen, richten we ons op toevoeging van woningen in het middensegment. In de kleine kernen ligt het accent gemiddeld meer op sociale huur of betaalbare koopwoningen. Het gaat bij inbreiding en in de kernen om kleine bewegingen; een aanpak van accupunctuur, waarbij elke beweging naar meer variatie wenselijk is. Die kleinschaligheid is ook nodig omdat bijvoorbeeld in Oost ook kansen gepakt moeten worden voor nieuwe geclusterde woonvormen voor doorstromende ouderen binnen de wijk; vaak met een kleinere beurs.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

38

Ook maken we met JOOST en Woonveste afspraken over vernieuwing van de bestaande voorraad als mogelijke kans om meer variatie in een wijk aan te brengen, bijvoorbeeld door transformatie of verkoop van sociale huurwoningen (en compenserende nieuwbouw elders).

Cumulatie van toewijzing aan urgenten in wijken voorkomen Naast aanpassing van de opbouw van de woningvoorraad willen we met JOOST en Woonveste ook vinger aan de pols houden bij de toewijzing van woningen aan aandachtsgroepen (zie vorige hoofdstuk). Deze toewijzing aan urgenten heeft het risico in zich dat mensen bovengemiddeld vaak terecht komen in wijken die we nu al aanduiden als minder veerkrachtig. Waar cumulatie van toewijzingen in deze wijken plaatsvindt, maken we met JOOST en Woonveste nadere afspraken over een betere spreiding. Dit pakken we vooralsnog reactief op, omdat nog duidelijk moet worden wat de effecten zijn van de verplichte urgentiecategorieën en om onnodige stigmatisering van wijken en aandachtsgroepen te voorkomen.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

39

9 Duurzaam wonen Doel De woningvoorraad en de woonomgeving zijn duurzaam volgens de ambities uit de gemeentelijke Transitievisie Warmte, het uitvoeringsprogramma warmtetransitie en het klimaatakkoord.

9.1 Analyse verduurzaming woningvoorraad Het belang van verduurzaming wordt steeds meer gevoeld. Landelijk én lokaal zijn er doelen gesteld om de CO2-uitstoot te verlagen en een duurzame woningvoorraad te realiseren. Op landelijk niveau met de Klimaatwet en het Klimaatakkoord. Lokaal met onze Transitievisie Warmte en het bijbehorende uitvoeringsprogramma. Ook in het beleidsakkoord 2021-2026 wordt het bijbouwen van duurzame woningen nadrukkelijk genoemd. Deze doelen zijn gesteld in het kader van een leefbare planeet, en komen steeds dichterbij. Daarbovenop merkt een groot deel van onze inwoners het in hun portemonnee: de energieprijzen zijn de afgelopen tijd flink gestegen. Bewoners van huizen met een slechter energielabel voelen dat des te meer. Voor hen wordt het steeds lastiger om de eindjes aan elkaar te knopen. Een duurzame woning heeft lagere energielasten en kan daarom ook een grote bijdrage leveren bij het bestrijden van energiearmoede. In de nieuwbouw zijn er al duidelijke kaders voor verduurzaming; nieuwbouw moet minimaal Bijna Energieneutraal (BENG) en aardgasloos zijn. Wel liggen er nog grote opgaven op het gebied van circulair bouwen en bouwen met aandacht voor biodiversiteit. Wat betreft verduurzamen zit de grootste opgave echter in de bestaande voorraad.

De kaders daarvoor zijn vastgesteld in het beleidsprogramma Versnelling verduurzaming gebouwde omgeving en het Uitvoeringsprogramma warmtetransitie. In de Boxtelse Transitievisie Warmte is geconcludeerd dat de gemeente voor een duurzame verwarming van de bestaande woningvoorraad met name afhankelijk is van isolatie, met kansen voor warmtepompen in Boxtel-Centrum. Kijkend naar figuur 9.1 zien we dat er al een aanzienlijk deel van de sociale huurvoorraad label C of meer heeft. Daarmee liggen de isolatiemaatregelen in de sociale huur op schema – wat niet onverlet laat dat er nog een deel van de voorraad verduurzaamd moet worden. Het grootste deel van de opgave zit echter in de particuliere voorraad, zowel koop als huur. Om dat deel van de woningvoorraad ook toekomstbestendig te maken dienen we een stap harder te zetten. Figuur 9.1: Gemeente Boxtel. Energetische kwaliteit van de woningvoorraad, 2022 Huur corporatie

23%

Huur particulier

26%

29%

Koop

19%

Totaal

21%

0%

10%

38%

10%

22%

15%

20%

7%

14%

33%

30% A/A+

13%

32%

17%

10%

40% B

C

3%

13%

50%

60%

D

F

E

6%

70%

80%

3%

13%

8%

4%

9%

6%

90%

7%

100%

G

Bron: Gemeente Boxtel.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

40

De effecten van klimaatverandering worden steeds voelbaarder. Zomers worden heter. Temperaturen boven veertig graden celcius zijn geen uitzondering meer. Die temperaturen lopen extra op in dichter bebouwd gebied zoals Boxtel-Centrum12. Door verdroging en verstening loopt water slecht weg, met name bij heftige regenval. Dergelijke weersomstandigheden kunnen gevaarlijk zijn voor inwoners, met name inwoners met een kwetsbare gezondheid. Daarnaast zijn mensen niet de enige inwoners van onze gemeente. Vleermuizen, egels en insecten zoeken ook vaak hun verblijfplaats in en rondom de woonomgeving van mensen. Om de biodiversiteit te versterken is er aandacht nodig voor natuurinclusief bouwen in de bestaande woningvoorraad en in nieuwbouw.

9.2 Stimuleren duurzamere woningen en omgeving Onze inzet samengevat • Woonlasten zijn huur/hypotheek en energielasten. Energiezuinigheid draagt derhalve bij aan betaalbaarheid wonen. • Verduurzaming particuliere huur en koop stimuleren. Koppelkansen benutten met aanpassing van toegankelijkheid/levensloopbestendigheid van woningen en aanpak leefbaarheid (in Boxtel-Oost en -Noord). • Koppeling leggen tussen aanpak verduurzaming sociale huur en koopwoningen conform uitvoeringsprogramma warmtetransitie. • We sluiten aan op het vastgestelde beleid voor duurzaamheid van de gemeente Boxtel.

Verbinding met warmtevisie en klimaatadaptatie De belangrijkste maatregelen voor onze aanpak van verduurzaming van de woningvoorraad zijn verwerkt in de Transitievisie Warmte en het bijbehorende uitvoeringsplan. Daarnaast is een strategisch uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie in voorbereiding. In dit volkshuisvestingsprogramma leggen we de link met deze plannen door een aantal maatregelen te benoemen voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Om klimaatverandering tegen te gaan en de betaalbaarheid van wonen in onze gemeente te verbeteren gaan we immers door met het verduurzamen van onze woningvoorraad. Daarbij hebben we extra aandacht voor de verduurzaming van particuliere huurwoningen en koopwoningen. Voor de verduurzaming van de corporatiewoningen sluiten we aan bij de Nationale Prestatieafspraken waarin is vastgesteld dat in 2028 geen corporatiewoningen een E-F-G-label hebben. We verankeren de maatregelen die dit vraagt binnen de gemeente Boxtel in onze prestatieafspraken met JOOST, Woonveste, de Stichting Huurders van JOOST en Huurders Vereniging Heusden. Deze maatregelen moeten niet alleen bijdragen aan een beter milieu, maar ook zorgen voor lagere energielasten en zodoende de betaalbaarheid van het wonen.

Aanpak bestaande particuliere huur- en koopwoningen Het belang van verduurzaming is groot. Tegelijkertijd blijkt het moeilijk om woningeigenaren in beweging te krijgen. De kosten zijn hoog, terwijl opbrengsten pas op termijn te verwachten zijn. Bouwbedrijven zijn volop bezet en verbouwen/verduurzamen betekent voor onze inwoners ook rompslomp. Om woningeigenaren (van koopwoningen en particuliere huurwoningen) te stimuleren hun woningen tijdig

12 Klimaatstresstest Boxtel, 2019.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

41

energetisch te verbeteren, benutten we koppelkansen. Te denken is aan momenten dat een woningeigenaar zich al voor een vergunningaanvraag meldt bij Bouw- en Woningtoezicht. Daarnaast bundelen we subsidies en leningen, bijvoorbeeld in de al bestaande Toekomst-thuis-lening die inzetbaar is voor zowel woningaanpassingen voor levensloopgeschiktheid als verduurzaming. Daarnaast zien we kansen in de wijkgerichte aanpakken. Op plekken waar we samen met inwoners aan de slag gaan om de leefbaarheid in wijken en dorpen te verbeteren, besteden we ook aandacht aan levensloopgeschiktheid en verduurzaming. Met inwoners gaan we in gesprek welke aanpakken zij als kansrijk zien, en op welke wijze zij binnen die wijkaanpakken verwachten stappen te kunnen zetten in verduurzaming. Ten tweede leggen we de verbinding tussen de verduurzamingsaanpak van de corporaties en de aanpak bij koopwoningen. Te denken is om met JOOST en Woonveste afspraken te maken om bij aanbestedingen bouwbedrijven ook een aanbod te laten doen voor verduurzamingspakketten voor omwonende eigenaarbewoners of wellicht ook particuliere verhuurders. Met JOOST en Woonveste maken we vervolgens afspraken over de benadering van de particulieren.

Wellicht ten overvloede, maar voor de duidelijkheid: we zijn ons ervan bewust dat de corporaties niet de verduurzaming op zich nemen, maar enkel hulp bieden in het beschikbaar stellen van informatie. Dat is zeker in wijken met gelijke bouwstromen kansrijk.

Meer klimaatvriendelijke natuurinclusieve wijken Voor klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit nemen we voorwaarden op bij de ontwikkeling van nieuwe projecten, uit te werken in het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie. We denken aan voorwaarden ten aanzien van voldoende groen en waterberging in gebieden. Dit is echter niet alleen bij nieuwbouw cruciaal, ook in bestaande wijken en dorpen. In de bestaande voorraad benutten we logische momenten van (her)inrichting van de openbare ruimte om te werken aan klimaatvriendelijke en natuurinclusieve wijken. Daarbij gaat extra aandacht uit naar de gebieden rondom zorg- en onderwijsinstellingen vanwege het voorkomen van hittestress op deze plekken en het kunnen bevorderen van gezond gedrag. Om tuinen verder te vergroenen sluiten we aan bij Operatie Steenbreek en stellen we een regeling op om inwoners te helpen bij het afkoppelen van regenwater.

Aanpak congestie op het stroomnet Het stroomnet zit momenteel bijna op maximumcapaciteit naar verbruik. Nieuwbouwprojecten kunnen daardoor moeizaam aangesloten worden. Om toch nieuwbouw mogelijk te maken, moeten we ervoor zorgen dat het project niet leidt tot meer congesties op het net. We richten ons daarom bij nieuwbouwprojecten op inzet van een zelfvoorzienend lokaal net, inclusief lokale opslag van stroom. Dit verhoogt weliswaar de bouwkosten, en daarmee de woningprijzen. Tegelijkertijd kunnen we zo energielasten verlagen. Hiertoe onderzoeken we per project wat hiervoor de mogelijkheden, kosten en besparingen op de energieprijs zijn. Dit kan dan leiden tot enige aanpassing van betaalbaarheidsgrenzen, mits onderbouwd.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

42

Toetsingskader woningbouw 10 Programma volkshuisvesting 10.1 Uitgangspunten Woningbouwinitiatieven worden getoetst aan de gemeentelijke beleidsambities en de gemeente stuurt op het wenselijke programma per kern. Vanuit het programma volkshuisvesting en wonen-welzijn-zorg richten we ons op programmatische toetsingscriteria. Daarnaast komen vanuit andere beleidsvelden aanvullende toetsingscriteria ten aanzien van bijvoorbeeld mobiliteit, ruimte en landschap. Het programmatische toetsingskader bestaat tevens uit een kader voor reguliere woningbouwinitiatieven, woonzorginitiatieven en benutting vrijkomende agrarische bebouwing. Dit toetsingskader geldt voor woningbouwplannen waar op 1 augustus 2023 nog geen anterieure overeenkomst is gesloten en/of waar nog geen vastgesteld bestemmingsplan of omgevingsplan voor is. Het kader geldt ook voor plannen waar (na anterieure overeenkomst) aanpassing van de plannen aan de orde is, om daarmee kansen te benutten om de woningbouw meer in lijn te krijgen met de doelen uit dit programma. Het geldt dus ook voor CPO’s en woningen in het buitengebied. Het geldt niet voor flexwonen (zie paragraaf 4.2). Het toetsingskader wordt hieronder toegelicht.

Doelgroepen en woningcategorieën De gemeente stuurt erop dat per kern voldoende betaalbare en passende woningen worden toegevoegd. Daarbij gaan we uit van onderstaande indeling in categorieën en doelgroepen. De genoemde woonvormen bieden een referentie. Wij dagen ontwikkelende partijen uit om met (creatieve) alternatieven te komen die passen bij deze referentie. Prijscategorie Sociaal

Subcategorie 1 Sociale huur

Doelgroep Starters en houdens

Sociaal

2 Sociale huur

Doorstromende medioren en senioren

Sociaal

3 Goedkope koop

Starters en houdens

Betaalbaar

4 Middenhuur of betaalbare koop

Doorstromende medioren en senioren

Vrij

5 Koop > € 355k en vrije huursector

Gezinnen met kinderen

kleine

kleine

huis-

huis-

Woonvormen Bijvoorbeeld studio’s, appartementen of kleine rijwoningen Geclusterde of levensloopgeschikte woningen. Bij voorkeur op 500 meter van (centrum)voorzieningen Bijvoorbeeld studio’s, appartementen of kleine rijwoningen Geclusterde of levensloopgeschikte woningen. Bij voorkeur op 500 meter van (centrum)voorzieningen Ruimere gezinswoningen

Toetsing reguliere woningbouwinitiatieven Bij grotere plannen van minimaal 10 woningen geeft de gemeente sturing op grond van kwantitatieve en kwalitatieve criteria. Per kern is aangegeven welke doelgroepen we willen bedienen, met welke producten. Deze criteria zijn samengevat in categorieën per dorpskern.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

43

Prijscategorie Sociaal Sociaal Sociaal Betaalbaar Vrij

Subcategorie 1 Sociale huur 2 Sociale huur 3 Goedkope koop 4 Middenhuur of betaalbare koop 5 Koop > € 355k en vrije huursector

Boxtel Min. 10% Min. 20% Min. 15% Max. 30%

Esch Min. 10% Min. 20% Min. 25% Max. 20%

Lennisheuvel Min. 10% Min. 20% Min. 25% Max. 20%

Liempde Min. 10% Min. 20% Min. 25% Max. 20%

Max. 25%

Max. 25%

Max. 25%

Max. 25%

Er wordt onderscheid gemaakt tussen de kern Boxtel en de kleinere kernen. In die laatste wordt op 10% extra goedkope koop ingezet ten op zichte van de kern Boxtel. De reden daarvoor is de relatief dure woningvoorraad in de kleine kernen en de behoefte om juist daar meer goedkope koop toe te voegen. Elk plan van minimaal 10 woningen moet voldoen aan: • De verdeling naar percentages van de categorieën 1, 2, 3, 4 en 5 zoals hierboven per kern weergegeven. • Verschuiving tussen categorieën is mogelijk, waarbij de percentages voor de categorieën 1, 2 en 3 als minimum gelden. Bij 4 en 5 zijn dit maximumpercentages. • Overschrijding van de maxima bij 4 en 5 kunnen alleen als in hetzelfde tijdvak (twee jaar voor realisatie of twee jaar na realisatie) compensatie op een andere locatie geborgd is. Als om overtuigende redenen van bijvoorbeeld complexiteit in ontwikkeling realisatie van het programma niet mogelijk is, en ook compensatie niet haalbaar is, en als de ontwikkeling vanuit algemeen belang toch doorgang moet vinden, kan een ontwikkelende partij door een substantiële bijdrage aan een in te richten volkshuisvestingsfonds tot realisatie komen. In uitzonderlijk ingewikkelde plannen met grote ruimtelijke meerwaarde heeft het college de bevoegdheid om beargumenteerd af te wijken van dit toetsingskader.

Maar ook dan bestaat er in eerste instantie een inspanningsverplichting om aan de visie te voldoen en te verrekenen via het vereveningsfonds.

Programmasturing en rapportage De gemeente houdt in haar programmering bij in welke mate in absolute zin voldoende betaalbare en passende woningen worden toegevoegd, en waar dus aanvullende toevoeging nog gewenst is. Deze aanpak vraagt van de gemeente een actieve programmasturing, waarbij de woningbouwplannen continu worden verwerkt in de monitor. Halfjaarlijks wordt er een overzicht van de voortgang van plannen opgesteld, waarin wordt vastgesteld in welke mate toevoegingen nog gewenst zijn. Halfjaarlijks rapporteert de gemeente hierover richting gemeenteraad.

Combineren plannen tot hoger schaalniveau binnen de kern Binnen een kern kunnen plannen in overleg met de gemeente worden gecombineerd (eventueel ook met andere grondeigenaren/initiatiefnemers) tot een groter programma dat vervolgens in zijn geheel wordt getoetst. Dit maakt maatwerk per plan en onderlinge verrekening mogelijk.

Toetsing kleine initiatieven bestaande voorraad (< 5 woningen) Veranderingen in de bestaande woningvoorraad door transformatie, woning- en kavelsplitsing beoordelen we binnen de kaders van minimaal 80% sociaal- of middensegment, waarvan minimaal de helft een sociale huur- of goedkope koopwoning. Op centrale locaties nabij voorzieningen (500 meterbereik, zie kaart) gaan we bij deze plannen bij voorkeur uit van realisatie van levensloopgeschikte individuele of geclusterde woningen.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

44

Toetsing reguliere woningbouwinitiatieven (< 10 woningen) Voor woningbouwplannen onder de 10 woningen is er een minimale toets aan de beleidsambities uit de woon(zorg)visie. Het gaat hier om losstaande plannen die ruimtelijk of naar exploitatie geen onderdeel zijn van een groter plan. Met behulp van deze proportionele toetsing willen we bijdragen aan de noodzakelijke tempoversnelling. Toch vinden we het belangrijk dat ook deze plannen bijdragen aan de maatschappelijke doelen uit de woonzorgvisie. Passend bij de aard en schaal van de plannen kiezen we in die situaties niet voor een gedetailleerde uitwerking, maar een algemenere eis. Deze algemenere eis geeft ontwikkelende partijen ruimte. Als tegenprestatie voor deze ruimte vragen wij om, bij plannen kleiner dan 10 woningen, minimaal 80% van de toe te voegen woningen een sociale huur, middenhuur, goedkope koopwoning of betaalbare, waarvan minimaal de helft een sociale huur- of goedkope koopwoning. Op centrale locaties nabij voorzieningen (500 meter-bereik) gaan we ook bij kleine plannen uit van realisatie van levensloopgeschikte individuele of geclusterde woningen.

In die gevallen dat ook voor kleinere initiatieven en kleine woningbouwplannen om overtuigende redenen niet kan worden voldaan aan de minimale programmaeisen en een ontwikkeling voor het algemeen belang toch wenselijk is (denk aan het behoud van een monumentaal pand of huisvesting ten behoeve van mantelzorg) zal de gemeente ook hier een storting eisen in het nog in te richten volkshuisvestingsfonds of iets vergelijkbaars. Evenals bij grote plannen heeft het college ook hier de bevoegdheid om beargumenteerd af te wijken van dit toetsingskader.

Woonzorg, innovatieve woonvormen en landelijk gebied Naast de algemene programmadoelen stelt de gemeente enkele aanvullende voorwaarden voor zorgwoningen, innovatieve woonvormen en wonen in landelijjk gebied. Zie de tabel hieronder. Wonen en zorg

Innovatieve woonvormen

Landelijk gebied en Wonen

Realisatie van geclusterde woningen, waarvan in de kern Boxtel en beperkt ook in Liempde en Esch 150 met 24-uurszorg. Deze woningen worden in diverse prijsklassen gerealiseerd, met zwaartepunt in het huursegment. Specifiek geldt daarbij de volgende toets: • Initiatiefnemers zijn bereid om samen te werken met andere woonzorginitiatieven zodat voldoende (economisch) draagvlak en professionele zorg gegarandeerd kan worden voor een brede doelgroep. • Er is sprake van een gegarandeerde exploitatie voor minimaal 10 jaar, blijkend uit aantoonbare (risicodragende) investeringsmogelijkheden voor het betreffende initiatief. • Initiatiefnemers werken bij zowel de voorbereiding als de exploitatie aantoonbaar samen met de omliggende buurt/wijk. Ja, mits: • Er sprake is van een gegarandeerde exploitatie voor minimaal 10 jaar, blijkend uit aantoonbare (risicodragende) investeringsmogelijkheden voor het betreffende initiatief. • Het initiatief gericht is op de lokale behoefte. • Het initiatief een kwalitatief woonproduct dat nog beperkt in de kern aanwezig is toevoegt aan de voorraad. • Initiatiefnemers zich professioneel laten ondersteunen. • 20% van het programma op niveau van de gemeente bestaat uit innovatieve woonvormen en zelfbouw. In principe geldt dit toetsingskader ook voor plannen in het buitengebied met een component Wonen.

We maken onderscheid in vier soorten initiatieven: Nee, tenzij: • Realiseren van een traditionele vrijstaande Ruimte voor Ruimte woning zonder directe fysieke kwaliteitsverbetering in het landschap.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

45

Ja, zoveel mogelijk voldoen aan toetsingskader, maar maatwerk mogelijk mits: • Woning toevoegen met als doel omgevingskwaliteit op basis van de Beleidsregel maatwerk omgevingskwaliteit Noord-Brabant: mits de ontwikkeling bijdraagt aan algemene belangen, zoals bijvoorbeeld de sloop van overtollige bebouwing, de aanleg van natuur en bos of het behoud van cultuurhistorische waarden. Denk daarbij ook aan de mogelijkheid om kleinere Ruimte voor Ruimte titels te gebruiken. Dit zijn de maatwerktitels die in de Beleidsregels zijn uitgesplitst per woningtype, bijvoorbeeld meerdere woningen in één bouwmassa of Tiny houses. • Woningen toevoegen ten behoeve van de transformatie van Vrijkomende Agrarische bebouwing. • Landgoedontwikkeling op grond van de Landgoederenregeling: mits een grote maatschappelijke meerwaarde wordt gecreëerd.

Evaluatie toetsingskader Na één jaar werken met het toetsingskader zal het toetsingskader worden geëvalueerd. De resultaten daarvan en eventueel advies voor aanpassing zal aan de gemeenteraad worden voorgelegd.

845.107/G | Samen bouwen aan een thuis in Boxtel

46