Programma Natuur, Landschap_Biodiversiteit Sint-Michielsgestel 2025-2040
Tekst van het document
22
Cultuurhistorisch waardevol populierenlandschap wordt in stand gehouden en is in 2040 versterkt Door het voorpootrecht dat al uit 1491 stamt mogen particulieren bomen (vaak populieren) planten in de berm op gemeentegrond langs hun perceel. Hierdoor is een waardevol en kenmerkend populierenlandschap ontstaan. De gemeente heeft goed in beeld wie pootrecht heeft en of er gebruik van gemaakt wordt. Op locaties waar geen gebruikt gemaakt wordt van het voorpootrecht stimuleert de gemeente inwoners om populieren te planten of neemt zelf eigendom en het beheer over. De gemeente sluit met het beheer aan op de oorspronkelijke dynamiek, waarin per kavel de leeftijd van populieren verschilt.
23
De dorpsuitbreidingen zijn kleinschalig en passend bij het groene karakter. Ze hebben gezorgd voor landschapsversterking, een verhoging van de biodiversiteit en groene en recreatieve verbindingen met het landelijke gebied. De woningbouwopgave wordt gecombineerd met landschapsversterking door de aanleg van groene en blauwe elementen, passend bij het landschapstype.
24
In de openbare ruimte worden optimale maatregelen voor natuur, landschap en biodiversiteit genomen Bij alle nieuwe (her)inrichtingsplannen komen optimale maatregelen voor natuur, landschap en/of biodiversiteit. Daarnaast gaat de gemeente op zoek naar mogelijkheden om op bestaande locaties verbeteringen op vlak van natuur, landschap en biodiversiteit door te voeren.
25
‘De Landelijke Maatlat voor een Groene Klimaatadaptieve Gebouwde Omgeving' is de nieuwe standaard bij nieuwbouw en renovatieprojecten In het thema biodiversiteit en natuurinclusiviteit staan richtlijnen beschreven voor natuurinclusief bouwen.
26
Bewoners worden gestimuleerd om zelf te vergroenen Inwoners worden via subsidies gestimuleerd om zelf hun tuin, gevel of dak te vergroenen met inheemse soorten.
61
Het voormalige hoofdgebouw van Kentalis in Sint-Michielsgestel
62
6.4
Dorpen
Onderdelen Het deelgebied dorpen (figuur 16) is samengevoegd uit de deelgebieden centrum, vitale dorpen en bedrijfsfuncties vanuit de omgevingsvisie (figuur 15). Dit hebben we onderverdeeld in dorpen en bedrijventerreinen. Er is gekozen om de deelgebieden centrum en vitale dorpen samen te voegen onder dorpen, omdat er qua stadsnatuur weinig onderscheid is tussen deze deelgebieden. Bedrijventerreinen zijn wel een apart onderdeel, omdat de samenstelling van natuur anders is en er andere maatregelen mogelijk zijn. Dorpen De dorpen in de gemeente Sint-Michielsgestel liggen in een landelijke omgeving en kenmerken zich door een sterke binding met het buitengebied. De oude kernen zijn het meest interessant voor gebouwbewonende soorten als gierzwaluw en vleermuizen. Vaak zijn dit ook de delen van de dorpen die het minst groen zijn, waardoor ze minder waardevol zijn voor soorten die meer baat hebben bij vegetatie zoals huismussen. Deze komen juist meer voor in wijken met veel groen, zoals in tuinen en parken waar ze leefruimte en voedsel dicht bij elkaar hebben. Bomenlanen zijn relevant voor vleermuizen, die hebben zij nodig ter oriëntatie (zie groenstructuurkaart in bijlage 4). Sint-Michielsgestel is de grootste kern in de gemeente. Dwars door het dorp stroomt de Dommel. Aan de westzijde van de Dommel ligt Theereheide. Deze wijk wordt omringd door groen.
Aan de noord- en oostzijde de Dommel, aan de zuidzijde
gemeentebos Esscheweg en landgoed Zegenwerp en aan de westzijde het dal van de Essche Stroom. De oostzijde van Sint-Michielsgestel wordt aan de noord-, oost- en zuidzijde voornamelijk omringd door landbouw. Sint-Michielsgestel bestaat voor zo’n 41 à 42% uit groen, waarvan
gemiddeld zo’n 25% uit boom bestaat38 (zie figuur 14). Prioritaire soorten (zoals genoemd in de Toelichting Maatregelenkaart voor Biodiversiteit en Leefgebieden Noord-Brabant39 voor het stedelijk gebied, zie tabel 7.1) die in Sint-Michielsgestel zijn waargenomen in de afgelopen 10 jaar zijn onder
Figuur 14. Percentage groen per buurt
38. Klimaateffectatlas. (2024). Kaartviewer. Opgehaald van Klimaateffectatlas: https:// www.klimaateffectatlas.nl/nl/ kaartviewer 39. Bosgroep Zuid Nederland. (2019). Toelichting op de Maatregelenkaart voor biodiversiteit en leefgebieden in Noord-Brabant. Provincie Noord-Brabant.
63
Omgevingsvisie | gemeente Sint-Michielsgestel Dorps en groen wonen met de stad nabij!
Figuur 15: Deelgebieden centrum, vitale dorpen en bedrijfsfuncties Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel
64
Figuur 16: Deelgebied dorpen
65
andere de libellensoorten bruine winterjuffer, glassnijder en vroege glazenmaker, de vogels bonte vliegenvanger, gierzwaluw, huiszwaluw, ijsvogel, kerkuil, oeverzwaluw, slechtvalk en steenuil en de vleermuizen baardvleermuis, gewone dwergvleermuis, laatvlieger, rosse vleermuis en watervleermuis40. Gemonde is een klein dorp gelegen in het zuiden van de gemeente. Het landschap eromheen is kleinschalig en het groen komt ver de kern in. In de kern zelf is ook veel groen te vinden. Het percentage groen is zo’n 45%, waarvan 25 procentpunt boom is en 20 procent laag groen. Prioritaire soorten die in de afgelopen 10 jaar in Gemonde zijn waargenomen zijn gierzwaluw, kerkuil, slechtvalk, steenuil en gewone dwergvleermuis. Den Dungen en Maaskantje worden omringd door een open agrarisch landschap, net ten noordoosten
van de dorpen liggen de Zuid-Willemsvaart en de N279. Met gemiddeld 35% groen waarvan 16%
Middelrode heeft iets meer groen, namelijk 39% waarvan 21% bomen. Door de langgerekte vorm van
bomen zijn deze dorpen wat minder groen dan SintMichielsgestel en Gemonde. Prioritaire soorten die in de afgelopen 10 jaar in Den Dungen en Maaskantje zijn waargenomen zijn Alpenwatersalamander, bruine winterjuffer, gierzwaluw, huiszwaluw, kerkuil, slechtvalk, steenuil, gewone dwergvleermuis en laatvlieger.
de dorpen is het buitengebied hier altijd dichtbij. Prioritaire soorten die in de afgelopen 10 jaar in Berlicum zijn waargenomen zijn bruine winterjuffer, vroege glazenmaker, gierzwaluw, ijsvogel, kerkuil, slechtvalk, steenuil, gewone dwergvleermuis en rosse vleermuis. Prioritaire soorten die in de afgelopen 10 jaar in Middelrode zijn waargenomen zijn bruine winterjuffer, huiszwaluw, ijsvogel en steenuil.
Berlicum en Middelrode zijn langs de beek de Aa ontstaan. Langs de zuidwest zijde ligt hier het heringerichte beekdal met veel natuurwaarden en landbouw, aan de noord- en oostzijde is voornamelijk open agrarisch gebied te vinden. Qua percentage groen scoort Berlicum het minst goed in de gemeente. Berlicum heeft gemiddeld een percentage van 32% groen waarvan 16% bomen.
Bedrijventerreinen In de gemeente liggen vijf bedrijventerreinen, namelijk Venkant (Sint-Michielsgestel), De Ploeg/ Milrooijseweg (Berlicum), Beekveld (Berlicum), Nederhof (Berlicum) en Het Schild (Den Dungen). Bedrijventerreinen zijn over het algemeen erg versteend, zo ook die in de gemeente SintMichielsgestel. Dit zorgt voor weinig biodiversiteit, voor hittestress en een minder fijne werkomgeving. Karakteristieke soorten van het industrieterrein zijn scholekster en zwarte roodstaart. Dit kunnen er veel meer worden wanneer industrieterreinen groener en met meer biodiversiteit worden ingericht.
De zwarte roodstaart is een karakteristieke soort van bedrijventereinen
66
40. Waarneming.nl. (2024, augustus). de website voor natuurinformatie van Stichting Observation International, Natuurbank Nederland (NBNL), Natagora en Natuurpunt . Opgehaald van waarneming.nl: https://waarneming.nl
Ambities en uitgangspunten De hoofdambitie voor dit deelgebied is het versterken en beschermen van groenstructuren en het verhogen van de biodiversiteit. Vanuit de ambitie en ruimtelijke kwaliteiten van het deelgebied is er in de omgevingsvisie een vertaling gemaakt naar een aantal uitgangspunten voor dit deelgebied. De voor dit programma relevante uitgangspunten zijn: • Binnen de vitale dorpen worden maatregelen genomen voor klimaatadaptatie en
•
biodiversiteit, bijvoorbeeld door het toevoegen van groen in de straten, op de daken en bloemrijke bermen.
dorpen. Doelstelling 25, 26 en 27 komen uit de ambitie van de Strategie Klimaatadaptatie.
In de dorpscentra worden klimaatadaptieve maatregelen genomen. Door het toevoegen van bomen, plantenbakken en geveltuinen wordt de omgeving vergroend.
6.4.3 Doelstellingen Onderstaande doelstellingen dragen bij aan de ambities en uitgangspunten van het deelgebied
Nr. Doel en omschrijving 1
Biodiversiteit is sturend bij ontwikkelingen Ontwikkelingen leiden tot een versterking van de biodiversiteit door bestaande natuur te behouden, habitat te ontwikkelen voor (icoon)soorten en te zorgen voor een basiskwaliteit natuur. Niet te vermijden negatieve impact wordt gecompenseerd.
2
Water en bodem zijn sturend bij ontwikkelingen Bij ruimtelijke ontwikkelingen sluiten we aan bij de natuurlijke kenmerken van het water- en bodemsysteem. We houden rekening met aanpassingen op de lange termijn om toekomstige klimaateffecten op te kunnen vangen. Het water- en bodemsysteem (inclusief de gebruikswaarde van ecosysteemdiensten, kwaliteit en vitaliteit) mag over de gehele levensduur van het gebruik niet verslechteren.
3
De bodem in de gemeente heeft een verbeterde sponswerking Een gezonde bodem kan veel water opnemen, vasthouden en langzaam laten infiltreren. Dit grondwater kan dan als buffer dienen voor droge periodes. Dit is een belangrijk proces voor waterafhankelijke natuur en draagt bij aan klimaatadaptatie.
4
De openbare ruimte wordt ecologisch beheerd De standaard voor groenbeheer is ecologisch beheer, met uitzonderingen voor bijvoorbeeld verkeersveiligheid en gebruiksfuncties. Er wordt bij verandering van beheer voorlichting gegeven aan de inwoners over natuurvriendelijk beheer in verband met het creëren van draagvlak.
5
Oppervlaktewaterkwaliteit van KRW-watergangen voldoet aan de kaders vanuit de KRW Er wordt ingezet op vormen van duurzame landbouw zoals kringlooplandbouw, natuurinclusieve landbouw en agrarisch natuurbeheer en realisatie van nieuwe natuur in de beekdalen waardoor er minder gewasbeschermingsmiddelen in de beken terechtkomen. Daarnaast zijn alle natte EVZ’s in 2030 gerealiseerd. Er wordt gestreefd naar een verbetering van de waterkwaliteit in alle watergangen, aangezien deze afvoeren richting KRW-watergangen, zoals door het realiseren of stimuleren van de aanleg van natuurvriendelijke oevers langs B- en C-watergangen. De waterschappen zijn verantwoordelijk voor de A-watergangen. We zoeken de samenwerking met de waterschappen om de A-Watergangen te verbeteren.
67
Nr. Doel en omschrijving 6
Beken en beekdalen hebben in 2040 de ruimte In 2040 zijn de beekdalen klimaatrobuust ingericht met passend landgebruik zoals grasland, natte teelten of natuur. De grondwaterstand is verhoogd ten behoeve van de natte natuurparels in de gemeente. De beken meanderen en mogen overstromen, er vindt waterberging plaats en water wordt langzamer afgevoerd. De beekdalen komen niet in aanmerking voor nieuwe ontwikkeling, zoals woningbouw, vanwege de waterveiligheid.
7
We zetten in op de aanplant van bomen Bomen en bossen dragen bij aan veel opgaven op het vlak van natuur, biodiversiteit en klimaatadaptatie. De gemeente kijkt bij alle nieuwe ontwikkelingen naar mogelijkheden om bomen aan te planten. Daarnaast zoekt de gemeente naar locaties die beplant kunnen worden, zoals bermen en overhoekjes. Ook worden inwoners gestimuleerd om bomen aan te planten.
8
Waar mogelijk wordt ingezet op een combinatie van functies die bijdragen aan de kwaliteit van natuur, landschap en/of biodiversiteit De gronddruk in de gemeente is hoog. In het verleden is er vooral vanuit een sectorale benadering van gebiedsinrichting gekeken. Om aan alle opgaven te voldoen is het nodig om integraal te kijken naar gebiedsinrichting en meerdere functies op dezelfde locatie te realiseren. Vooral in de beekdalen waar de grondwaterstand erg omhoog gaat lijkt er weinig ruimte te zijn voor andere functies. Het is belangrijk om juist hier in te zetten op dubbele functies zoals productie van biobased bouwmaterialen en waterberging.
9
Het Natuurnetwerk Brabant, inclusief ecologische verbindingszones, gelegen in de gemeente Sint-Michielsgestel, is gerealiseerd in 2030 Het Natuurnetwerk Nederland is een netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. Het Rijk en de provincies hebben afgesproken het Natuurnetwerk Nederland in 2030 gerealiseerd te hebben. De realisatie van nieuwe natuur en nieuwe natuurverbindingen zorgt onder andere voor een verhoging van de biodiversiteit, een betere waterkwaliteit en robuustere natuurgebieden. Het Natuurnetwerk Brabant is onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland. Percelen in eigendom van de gemeente die in het Natuurnetwerk liggen en nog niet ingericht zijn als natuur worden omgevormd naar natuur.
10
Natuurgebieden zijn beter met elkaar verbonden in 2040 Met de realisatie van de EVZ's en groenblauwe dooradering van het landelijk gebied worden natuurgebieden beter met elkaar verbonden. In 2025 is een nulmeting gedaan voor het percentage groenblauwe dooradering in het landelijk gebied en is de groenblauwe dooradering in kaart gebracht. In de focusgebieden is er in 2040 gemiddeld 10-15% groenblauwe dooradering. Buiten de focusgebieden is er gemiddeld in 2040 5-10% groenblauwe dooradering. Het gemiddelde van het gehele landelijke gebied is in 2040 minimaal 10% groenblauwe dooradering.
11
In de dorpen en vanuit de dorpen naar het buitengebied zijn robuuste groenblauwe verbindingen aangelegd De groene verbindingen langs de Dommel en de Aa worden versterkt. Daarnaast worden er nieuwe groenblauwe verbindingen toegevoegd vanuit nieuwe woninguitbreidingen naar het landelijk gebied. In de dorpen en vanuit de dorpen naar het landelijk gebied worden bestaande verbindingen versterkt en nieuwe verbindingen aangelegd. Deze verbindingen bevorderen de biodiversiteit, zorgen voor verspreiding van flora en fauna, maken de dorpen aantrekkelijker en beter beleefbaar en helpen mee met klimaatadaptatie.
68
Nr. Doel en omschrijving 14
Basiskwaliteit natuur in 2040 De Basiskwaliteit natuur is een minimumniveau voor biodiversiteit in het landelijk en stedelijk gebied, nodig voor een gezonde leefomgeving en een veerkrachtige natuur. De biodiversiteit wordt vergroot door realisatie van nieuwe natuur, het gebruik van landschapselementen, aanleg van groen en de omslag naar duurzame landbouw zoals natuurinclusieve landbouw of kringlooplandbouw en agrarisch natuurbeheer in de beekdalen.
23
De dorpsuitbreidingen zijn kleinschalig en passend bij het groene karakter. Ze hebben gezorgd voor landschapsversterking, een verhoging van de biodiversiteit en groene en recreatieve verbindingen met het landelijke gebied. De woningbouwopgave wordt gecombineerd met landschapsversterking door de aanleg van groene en blauwe elementen, passend bij het landschapstype.
24
In de openbare ruimte worden optimale maatregelen voor natuur, landschap en biodiversiteit genomen Bij alle nieuwe (her)inrichtingsplannen komen optimale maatregelen voor natuur, landschap en/of biodiversiteit. Daarnaast gaat de gemeente op zoek naar mogelijkheden om op bestaande locaties verbeteringen op vlak van natuur, landschap en biodiversiteit door te voeren.
25
‘De Landelijke Maatlat voor een Groene Klimaatadaptieve Gebouwde Omgeving' is de nieuwe standaard bij nieuwbouw en renovatieprojecten In het thema biodiversiteit en natuurinclusiviteit staan richtlijnen beschreven voor natuurinclusief bouwen.
26
Bewoners worden gestimuleerd om zelf te vergroenen Inwoners worden via subsidies gestimuleerd om zelf hun tuin, gevel of dak te vergroenen met inheemse soorten.
27
De dorpen zijn groenblauw ingericht Er zijn meer groenstroken, vijvers en bomen. In 2030 is in de dorpen minimaal 10% van de bestaande verharding vergroend. Minimaal 50% van de scholen heeft in 2030 een groenblauw schoolplein.
28
Bedrijventerreinen zijn groen en biodivers ingericht. Bij nieuwe ontwikkelingen op de bedrijventerreinen is biodiversiteit sturend. Oudere en/of leegstaande bedrijven worden getransformeerd naar de gewenste kwaliteit van werklocaties. Ook hierbij is biodiversiteit sturend.
69
Uitzicht over Den Dungen.
70
7. Van ambitie naar uitvoering In de uitvoeringsagenda zijn de projecten opgenomen die een bijdrage leveren aan de kwaliteit van natuur, landschap en biodiversiteit in de gemeente en aansluiten bij de ambities uit de omgevingsvisie. Bij de projecten wordt aangegeven wie er verantwoordelijk is voor de uitvoering, wordt een inschatting gegeven van de kosten en planning en staat beschreven welke partijen betrokken zijn.
grond in bezit van de gemeente is of komt, zoals bij het realiseren van EVZ’s, het aanpakken van faunaknelpunten op gemeentelijke wegen en het inventariseren en herstellen van zandpaden. Dit doen we waar mogelijk en nodig in samenwerking met andere partijen, zoals de naastgelegen gemeenten, terreinbeherende organisaties en de natuurwerkgroepen.
De projecten zijn onderverdeeld in de deelgebieden natuur, landelijk en dorpen. Daarnaast zijn er projecten die overkoepelend zijn voor de gehele gemeente. De uitvoeringsagenda wordt jaarlijks bijgesteld.
De eigen gronden van de gemeente worden zo veel en goed mogelijk ingezet voor de realisatie van groenblauwe dooradering. Waar grond van de gemeente in het NNN/NNB ligt willen we inzetten op omvorming naar natuur.
De gemeente draagt op verschillende manieren bij aan de doelstellingen zoals vastgelegd in dit beleidskader, namelijk door: • te realiseren; • samen te werken • te sturen in beheer; • in regels vast te leggen; • te stimuleren en faciliteren.
7.2
De projecten die genoemd worden zijn ter verduidelijking en niet uitputtend. De volledige lijst met projecten is terug te vinden in de uitvoeringsagenda.
7.1
Realiseren
De gemeente gaat een aantal projecten zelf realiseren. Dit zijn projecten waar de gemeente een verantwoordelijkheid voor heeft en waarvan de
Samenwerken
De gemeente werkt waar mogelijk samen in het behouden en versterken van natuur, landschap en biodiversiteit. Dit doen we met diverse partijen zoals waterschappen, terreinbeherende organisaties, streekorganisaties (zoals Het Groene Woud en Van Gogh Nationaal Park), Regio Noord Oost Brabant (Regionaal Programma Natuur en Landschap) en lokale natuur(werk)groepen. We haken aan bij gebiedsprocessen zoals het Programma Vitaal landelijk gebied, waarbij we samen met stakeholders gaan kijken hoe we het gebied zo optimaal mogelijk kunnen inrichten.
7.3
Sturen in beheer
Het gemeentelijke groenbeheer wordt waar nodig aangepast ten behoeve van het verhogen van
de biodiversiteit. Daarnaast wordt het huidige beheer van gemeentelijke groenvoorzieningen en stadsvijvers geïnventariseerd en verbeterd. Het beheer van natuur wordt in de bestekken losgekoppeld van het overige groenbeheer. Het beheer van ecologisch waardevolle vegetaties wordt uitgevoerd door partijen die hier kennis van hebben.
7.4
In regels vastleggen
Een aantal zaken wordt in regels vastgelegd. Zo zal het pachtbeleid worden aangepast ten voordele van natuur, landschap en biodiversiteit en zal er nieuw beleid worden gemaakt voor landschapselementen en ecologisch bermbeheer. Voor landschappelijke inpassingen wordt in samenwerking met de regio een leidraad landschappelijke inpassing en kwaliteitsverbetering opgesteld.
7.5
Stimuleren en faciliteren
De gemeente kan niet alleen met eigen projecten aan alle doelstellingen voldoen. Een heel groot gedeelte van de ruimte is in eigendom van anderen, zoals particulieren, ondernemers, bedrijven of terreinbeherende organisaties. Door te stimuleren en faciliteren hopen we dat inwoners en bedrijven zelf hun eigen omgeving gaan vergroenen. De gemeente doet mee aan de regelingen ErvenPlus en de Stimuleringsregeling Landschap (Stila). De regelingen worden uitgevoerd door Brabants Landschap en gefinancierd door de provincie en gemeente. Via ErvenPlus kunnen inwoners van het buitengebied gratis landschapselementen voor op
71
het erf ontvangen. Via Stila kunnen inwoners van het buitengebied landschapselementen op gronden buiten het erf ontvangen. Door deel te nemen aan deze regelingen werkt de gemeente mee aan het realiseren van groenblauwe dooradering in het buitengebied. De gemeente kan de projecten extra onder de aandacht brengen en op andere manieren ondersteunen en/of meewerken in de gebieden waar groenblauwe dooradering een hoge prioriteit heeft, zoals de bufferzones van het NNN/NNB. De huidige regelingen van ErvenPlus en Stila lopen nog tot eind 2025, wanneer er een nieuwe regeling start zal de gemeente daar weer aan deelnemen. Daarnaast zijn er gronden in eigendom van de gemeente die worden gepacht door agrariërs. Hier gaan we inzetten op het toevoegen van landschapselementen. In de dorpen kunnen inwoners de Subsidie groen en water aanvragen voor ontharding en vergroening, afkoppelen van regenwater en groene daken. Op deze manier worden alle inwoners, in binnen en buitengebied, gestimuleerd om hun directe omgeving te vergroenen.
72
8. Monitoring Monitoring en evaluatie is verplicht onder de Omgevingswet. Monitoring van het Programma Natuur, Landschap en Biodiversiteit levert een bijdrage aan deze verplichting, maar, net zo belangrijk, het geeft de gemeente ook inzicht in voortgang en effectiviteit van (de projecten van) het programma. Monitoring en tussentijdse evaluatie biedt de mogelijkheid om tijdig bij te sturen. Monitoring van het programma zal plaats vinden op twee vlakken; planning en resultaten. In de uitvoeringsagenda is een planning en looptijd van de afzonderlijke projecten en het gehele programma opgenomen. Monitoring van de voortgang zorgt voor inzicht en handelingsperspectief. Met behulp van verkregen inzicht kunnen intern keuzes gemaakt worden in wijzigen van start-, eind- en looptijd of kan er besloten worden om te versnellen door meer fte vrij te maken voor bepaalde doelstellingen en ambities. Daarnaast worden per project de resultaten gemeten, hiervoor wordt ook gebruik gemaakt van het beoordelingskader vanuit het Omgevingseffectrapport (OER) bij de Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel 2040. Hiervoor kan bijvoorbeeld het percentage aangelegde groenblauwe dooradering of het aantal gerealiseerde m2 natuur worden berekend of de waterkwaliteit worden getest op basis van de Kader Richtlijn Water. Onderdeel van de uitvoeringsagenda is dan ook het uitwerken van een realistisch en
gebruikersvriendelijk monitoringsprogramma. Onderdeel van de monitoring zouden in ieder geval de volgende stappen mogen zijn:
• •
•
•
Stap 1: Welke ontwikkelingen hebben plaats gevonden of welke maatregelen zijn gerealiseerd sinds het vorige peil-/meetmoment? Stap 2: Vallen de gevolgen van deze ontwikkelingen binnen de doelstellingen van het Programma Natuur, Landschap en Biodiversiteit en/of doen zich (nieuwe) knelpunten of problemen voor? Stap 3: Zijn er aanvullende maatregelen of ingrepen nodig om beschreven doelstellingen te realiseren binnen voorgestelde periode? Of is er ruimte in tijd en budget om projecten te verlengen? Stap 4: Zijn de doelstellingen van het programma nog realistisch? Voldoen de gestelde kaders nog? Is er aanleiding voor bijstellen van het programma of aanpak?
Op basis van de verkregen informatie uit het monitoringsprogramma wordt regelmatig een beoordeling gegeven op de voor dit programma relevante ambities volgens de beoordelingstool die ook voor de omgevingsvisie is gebruikt. Monitoring en evaluatie van het programma zullen onderdeel uitmaken van de organisatiebrede monitoring onder de omgevingsgwet.
73
Landelijk gebied omgeving Keerdijk
74
9. Bibliografie Atlas Leefomgeving. (2022, 10 18). Soortendiversiteit. Opgehaald van Atlas leefomgeving: https://www. atlasleefomgeving.nl/soortendiversiteit-in-nederland biodiversiteit.nl. (2024). Biodiversiteit. Opgehaald van Biodiversiteit.nl: https://nl.chm-cbd.net/ BIJ12. (2024, augustus). Natuurtypen. Opgehaald van BIJ12: https://www.bij12.nl/onderwerp/natuursubsidies/index-natuur-en-landschap/natuurtypen/ Bosgroep Zuid Nederland. (2019). Toelichting op de Maatregelenkaart voor biodiversiteit en leefgebieden in Noord-Brabant. Provincie Noord-Brabant. Opgehaald van chrome-extension:// efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https:// repository.officiele-overheidspublicaties.nl/ externebijlagen/exb-2019-8522/1/bijlage/exb2019-8522.pdf Brabants erfgoed. (2024). Het Brabantse Landschap. Opgehaald van Brabants erfgoed: https://www. brabantserfgoed.nl/landschap Brabants Landschap. (2024). Herinrichting Bossche Broek Zuid. Opgehaald van Brabants Landschap: https://www.brabantslandschap.nl/projecten/ natte-natuurparel-bossche-broek-zuid/ CLO Compendium voor de Leefomgeving. (2024). Landschapstypologie. Opgehaald van CLO Compendium voor de leefomgeving: https://www.clo. nl/indicatoren/nl100503-landschapstypologie Consortium RHDHV, Witteveen+Bos en Tauw. (2024, 06 06). Bouwsteen Vitale bodem. Opgehaald van Samen de diepte in: https://samendedieptein.nl/
bodembeheer-van-de-toekomst/bouwsteen-vitale-bodem/ Gemeente Sint-Michielsgestel. (2024). Bestuursakkoord 2022-2026. Opgehaald van Sint-MIchielsgestel: https://www.sint-michielsgestel.nl/ bestuursakkoord Gemeente Sint-Michielsgestel. (2024). Concept Programma Duurzame Mobiliteit 2024. Sint-Michielsgestel: Gemeente Sint-Michielsgestel. Gemeente Sint-michielsgestel. (2024, april 15). Natuurontwikkeling Bossche broek Zuid van start. Opgehaald van Sint-Michielsgestel: https://www. sint-michielsgestel.nl/nieuws/natuurontwikkeling-bossche-broek-zuid-van-start Gemeente Sint-Michielsgestel. (2024). Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel. Royal HaskoningDHV. https://ovisie-st-michielsgestel.ireporting.nl/ Gemeente Sint-Michielsgestel. (2024). Sint-Michielsgestel. Opgehaald van Ambities: https:// ovisie-st-michielsgestel.ireporting.nl/ambities/ ambities/ Iersel, v. H. (sd). Inheems en autochtoon. Wat is dat eigenlijk? Opgehaald van boomzorg.nl: https:// edepot.wur.nl/14268 Informatiepunt Leefomgeving. (2024, 06). Bodemambities voor biodiversiteit in de bodem. Opgehaald van Informatiepunt Leefomgeving: https:// iplo.nl/thema/bodem/bodembeleid/bodemambities/biodiversiteit-bodem/#:~:text=Een%20 gezonde%20bodem%20met%20een,Deze%20 essenti%C3%ABle%20functies%20heten%20 ecosysteemdiensten
IVN ‘s-Hertogenbosch. (2024). De geschiedenis van landgoed Seldensate. Opgehaald van IVN natuureducatie ‘s-Hertogenbosch: https://www. ivn-s-hertogenbosch.nl/seldensate/de-geschiedenis-van-landgoed-seldensate Klimaateffectatlas. (2024). Kaartviewer. Opgehaald van Klimaateffectatlas: https://www.klimaateffectatlas.nl/nl/kaartviewer Meesters, H., Biesmeijer, K., Edixhoven, F., Grashof-Bokdam, C., Hofhuis, H., de Vries, M. W., . . . Zollinger, R. (2024). Kennisdocument Basiskwaliteit Natuur. Wageningen: Stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel. Nabben, I., de Koning, N., & van den Oetelaar, G. (2021). Landschapsvisie beneden Dommel, het dommeldal tussen Son en breugel. Onderbouwing van de inrichtingsplannen en de NNB-herbegrenzing in Het Groene Woud. Nijmegen: Ark natuurintwikkeling. Natuur & Milieu. (2019). Onderzoek waterkwaliteit & biodiversiteit. Utrecht: Natuur & Milieu. Programma Mooi Nederland. (2024). Handreiking groenblauwe dooradering, naar verweven landbouw en natuur. Ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties. (2023). Programma volkshuisvesting en wonen-welzijn-zorg 2023-2028. Vastgesteld op 21 september 2023. Sint-Michielsgestel: Gemeente Sint-Michielsgestel. Provincie Noord-Brabant. (2024, juli). Cultuurhistorische waardenkaart 2024. Opgehaald van www. brabant.nl: https://noord-brabant.maps.arcgis.
75
com/apps/instant/sidebar/index.html?appid=cc65ce7c9a66445ea653a582f26e4b85 Provincie Noord-Brabant. (2007, november 15). Grootste ruilverkaveling na 20 jaar afgerond. Opgehaald van architectenweb: https://architectenweb.nl/nieuws/artikel.aspx?id=11067 Provincie Noord-Brabant. (2024, december). Kaartbank. Opgehaald van Provincie Noord-Brabant: https://noord-bra-bant.maps.arcgis.com/apps/ webappviewer/index.html?id=b6414403ef5e4e9aa8875a7c366209c6 Stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel. (2022). Aanvalsplan Landschap, Realisatie van 10% groenblauwe dooradering. Wageningen: Stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel. Opgehaald van https://www.samenvoorbiodiversiteit.nl/pdf/ aanvalsplan-landschap_29aug.pdf (2023). Strategie Klimaatadaptatie 2023-2030 Sint-Michielsgestel. Sint-Michielsgestel: Gemeente Sint-Michielsgestel. van Linge, J. M., & de Putter, J. (2020). Presentatie van het verhaal van de Aa. Wageningen: Waterschap Aa en Maas. Waarneming.nl. (2024, augustus). de website voor natuurinformatie van Stichting Observation International, Natuurbank Nederland (NBNL), Natagora en Natuurpunt . Opgehaald van waarneming.nl: https://waarneming.nl Wageningen University & research. (2022, Oktober 31). Longread Biodiversiteit. Opgehaald van Wageningen University & research: https://www. wur.nl/nl/show-longread/Biodiversiteit-lon-
76
gread.htm Waterschap Aa en Maas. (2024). Dynamisch Beekdal. Opgehaald van Waterschap Aa en Maas: https:// www.aaenmaas.nl/in-jouw-buurt/projectenkaart/dynamisch-beekdal/ Waterschap Aa en Maas. (2014). Factsheet: NL38_1B Wambergsche beek. Sint-Michielsgestel: Waterschap Aa en Maas. Waterschap De Dommel. (2024, 06). Handelingsperspectieven voor de watertransitie. Opgehaald van Waterschap de Dommel: https://www.dommel.nl/ handelingsperspectieven-voor-de-watertransitie Waterschap De Dommel. (2024, juni). Herinrichting Essche stroom. Opgehaald van Waterschap De Dommel: https://www.dommel.nl/esschestroom
10. Fotografen Annemiek van Beek Frank van Boxtel Jan Zandee Rien den Otter Saxifraga-Jan van der Straaten Saxifraga-Jan Willem Jongepier Saxifraga-Kars Veling Saxifraga-Kees Marijnissen Saxifraga-Luuk Vermeer Saxifraga-Mark Zekhuis Saxifraga-Mireille Oonk Saxifraga-Tom Heijnen Sjon Heijenga Vlinderstichting-Tim Termaat Willy Heijenga
81 6, 14, 24, 71 25 uiterst rechts, 60 18 37 linksonder 45 13 37 rechtsonder 25, 53 37 linksboven 78 67 34 37 rechtsboven 23
77
Uitzicht over jonge heideontginningen vanuit Engelenstede
78
11. Verklarende woordenlijst Begrip
Verklaring
Autochtoon
Directe nakomelingen van lokaal plantenmateriaal of lokale dieren.
Barrière
Hindernis/iets dat in de weg zit.
Beeldkwaliteit
Kwaliteit van de omgeving wordt gemeten naar hoe het eruit ziet.
(groen)Beheer
Het beheer van natuur (groen in de verstedelijkte of stedelijke omgeving).
Belanghebbende(n)
Een persoon of een groep die belangen heeft bij een bepaald onderwerp.
Beleid
Gedragslijn voor de verwezenlijking van bepaalde doelen.
Biodiversiteit
Soortenrijkdom, genetische variatie binnen soorten en verscheidenheid aan ecosystemen.
Bodemleven
Alle organismen in de bodem.
Cultuurhistorisch
De geschiedenis van alles wat door mensen is gedaan en gemaakt.
Doelsoort
Een soort waarvan het behoud, het herstel of de terugkeer het doel van beleid is.
Duurzame landbouw
Vorm van landbouw die op de toekomst voorbereid wil zijn, zowel in ecologisch, economisch als sociaal opzicht. Voorbeelden zijn kringlooplandbouw of natuurinclusieve landbouw.
Ecologie
De wetenschap die de wisselwerking tussen organismen, binnen populaties en levensgemeenschappen en de relatie met de omgeving onderzoekt.
Ecologische verbindingszone
Een verbinding voor doelsoorten tussen natuurgebieden die deel uitmaakt van het Natuurnetwerk Brabant.
Ecosysteem
Eenheid die bestaat uit een complex natuurlijk systeem van interacties tussen levende groepen (planten, dieren, schimmels en micro-organismen) en de omgeving waarin ze leven.
Gebiedseigen
Van nature in het gebied thuishorend.
Groenareaal
De oppervlakte aan groen.
Groenblauw schoolplein
Schoolplein, ingericht met beplanting en andere maatregelen ter bescherming tegen de extremen van het veranderende klimaat.
Groenblauwe dooradering
Netwerk van natuurlijke elementen in het landschap, bijvoorbeeld singels, sloten, beken, houtwallen.
Groenstructuur
De optelsom van alle groene onderdelen in een gemeente of dorpskern.
Habitat
Leefgebied, de plaats waar en de milieuomstandigheden waarin een bepaald organisme leeft of groeit.
Houtwal
Een lijnvormig landschapselement met bomen en struiken (vaak op een wal) van 4 tot 20 meter breed en minimaal 25 meter lang.
Inheems
Van nature in een bepaald gebied voorkomend.
79
80
Begrip
Verklaring
Kringlooplandbouw
Vorm van duurzame landbouw waarbij alle stoffen (nitraten, eiwitten, et cetera) die door de landbouw uit een gebied verdwijnen worden teruggebracht.
Kwel
Grondwater dat onder druk uit de grond komt
Landgoed
Een groot stuk grond met landerijen, bossen en tuinen. Op een landgoed kunnen zich gebouwen bevinden, zoals een buitenplaats, landhuis, kasteel, grote boerderij of kerk.
Landschapselement
Bouwsteen van het landschap, waaronder heg, haag, solitaire boom, houtwal.
Leefomgeving
De omgeving waarin een plant, dier of mens leeft.
Monitoring
Toezicht houden op de ontwikkeling van bijvoorbeeld de natuur.
Monumentale laan
Bomenlaan met zeldzame of bijzondere soorten of van een respectabele leeftijd.
Natuurinclusieve landbouw
Vorm van landbouw waarbij agrariërs voedsel en gewassen produceren in harmonie met milieu, natuur en landschap, en deze proberen te versterken.
Natuurlijk groen
Zie groenblauwe dooradering.
Natuurontwikkeling
Alle maatregelen die voorwaarden scheppen voor het herstel van de natuur in een gebied of voor de ontwikkeling van nieuwe natuur.
Natuurvriendelijke oever
Een geleidelijke overgang van water naar land, langs een bestaande waterloop, door middel van een flauwe helling.
Participatie
Actief meedoen.
Populatie
Groep organismen van dezelfde soort in een min of meer afgescheiden gebied.
Populierenlandschap
Een landschap waarin populieren prominent aanwezig zijn.
Programma
Serie van projecten om een groter doel te bereiken.
Project
Een in de tijd en middelen begrensde activiteit om iets te creëren.
Omgevingsprogramma
Een programma onder de Omgevingswet is een flexibel beleidsinstrument om de gewenste kwaliteit van de fysieke leefomgeving te bereiken met beleid en maatregelen. Die maatregelen kunnen van alles zijn, bijvoorbeeld beleidsregels en geldzaken, maar ook communicatie en de uitvoering van projecten.
Recreatie
Vrijetijdsbesteding.
Solitaire boom
Een vrijstaande boom.
Strategie
Plan van aanpak om doelen te bereiken.
Subsidie
Financiële vergoedingen vanuit de overheid voor bepaalde maatregelen of activiteiten.
Visie
Langetermijnperspectief.
81
Bijlage 1. Uitvoeringsagenda
82
Gemeente Sint-Michielsgestel Programma Natuur, Landschap en Biodiversiteit 2025-2040 Gestel Groene Gemeente 2.0
Uitvoeringsagenda
83
Opdrachtgever Gemeente Sint-Michielsgestel (073) 553 11 11 www.sint-michielsgestel.nl Auteur Orbis Moorland 4 5688 GA Oirschot April, 2025
84
Inhoudsopgave 1.
Inleiding...........................................................
5
4.12
Stimuleringsregeling inrichten NNB Rijksdeel......
14
1.1
Opbouw programma........................................................
5
4.13
Beheerplan gemeentelijke natuurpercelen.............
14
1.2
Leeswijzer...........................................................................
5
4.14
Revitalisatie gemeentebossen.....................................
14
2.
Planning...........................................................
6
4.15
Inventarisatie en beoordeling zandpaden...............
15
3.
Financien..........................................................
7
4.16
Herstel zandpaden..........................................................
15
3.1
Herkomst middelen.........................................................
7
4.17
Basiskwaliteit natuur (landelijk gebied)..................
15
3.2
Besteding middelen Ruimt-voor-Ruimte...............
7
4.18
Groenblauwe verbindingen versterken....................
16
3.3
Besteding overige middelen.........................................
7
4.19
ErvenPlus............................................................................
16
4.
Projecten..........................................................
10
4.20
StiLa......................................................................................
16
4.1
Uitwerken monitoringsprogramma..........................
10
4.21
Beleidsplan landschapselementen.............................
17
4.2
Faunaknelpunten aanpakken......................................
10
4.22
Voorpootrechten...............................................................
17
4.3
Ecologisch bermbeheer.................................................
11
4.23
Stimuleren realisatie landschapselementen...........
17
4.4
EVZ Oude loop Aa - Den Dungen...............................
11
4.24
Handreiking landschappelijke inpassing.................
18
4.5
EVZ Bosschebroek - Meerseplas................................
11
4.25
Herijking pachtvoorwaarden........................................
18
4.6
EVZ Beeksche Waterloop..............................................
12
4.26
Omvormen gebiedsvreemde
4.7
EVZ Woudseweg - Hezelaar.........................................
12
4.8
EVZ Leijgraaf.....................................................................
12
4.9
EVZ Groote Wetering......................................................
13
4.10
EVZ Wamberg-Dooibroek versterken.......................
13
4.11
NVO Wambergsche beek................................................
13
landschapselementen.....................................................
18
4.27
Beleving buitengebied...................................................
19
4.22
Basiskwaliteit natuur (dorpen)....................................
19
Bijlage 1. Overzicht projecten...................................
20
85
86
1. Inleiding 1.1
Opbouw progamma
Het Programma Natuur, Landschap en Biodiversiteit bestaat uit twee delen; het beleidskader en deze uitvoeringsagenda. In het beleidskader beschrijven we de ambities, uitgangspunten en doelstellingen van het programma en zijn raakvlakken met andere beleidsvelden opgenomen. Het beleidskader loopt van 2025 tot en met 2040 en wordt binnen de beleidcylus periodiek herijkt. Deze herijking valt samen met de actualisatie van de omgevingsvisie. In de uitvoeringsagenda worden de projecten beschreven die een bijdrage leveren aan de doelstellingen in het beleidskader en hiermee aan de ambities uit de omgevingsvisie. Bij de projecten nemen we (indien mogelijk) een tijdspad van de uitvoering en de wijze van financiering op. De uitvoeringsagenda wordt jaarlijks bijgewerkt. Een overzicht van de projecten en de doelstellingen waar ze aan bijdragen is te zien in tabel 1.
1.2
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 is een overzicht van de planning te zien op korte en lange termijn. Een beschrijving over en een overzicht van de financiën is te vinden in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 4 worden alle projecten beschreven die bijdragen aan de doelstellingenuit het beleidskader. Ook worden de algemene werkzaamheden en lopende projecten kort benoemd. In bijlage 1 is het overzicht van de projecten met alle informatie uit hoofdstuk 4 te vinden. De doelstellingen staan in bijlage 2 beschreven. Tabel 1. Overzicht projecten en de doelstellingen waar ze aan bijdragen
Nr
Projectnaam
Draagt bij aan doelstelling
1
Uitwerken monitoringsprogramma
Alle
2
Faunaknelpunten aanpakken
15
3
Ecologisch bermbeheer
1, 3, 4, 10, 14, 21, 24
4
EVZ oude loop Aa-Den Dungen
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
5
EVZ Bosschebroek - meerseplas
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
6
EVZ Beeksche waterloop
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
7
EVZ Woudseweg - Hezelaar
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
8
EVZ Leijgraaf
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
9
EVZ Groote wetering
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
10
EVZ Wamberg-Dooibroek versterken
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
11
NVO Wambergsche beek
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 11, 14
12
Stimuleringsregeling inrichten NNB Rijksdeel
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
13
Beheerplan gemeentelijke natuurpercelen
1, 2, 3, 4, 7, 18
14
Revitalisatie gemeentebossen
1, 2, 3, 4, 7, 18
15
Inventarisatie en beoordeling zandpaden
1, 3, 4, 7, 10, 11, 13, 14, 17, 21, 24
16
Herstel zandpaden
1, 3, 4, 7, 10, 11, 13, 14, 17, 21, 24
17
Basiskwaliteit Natuur (landelijk gebied)
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 14, 16, 17, 20, 21, 24
18
Groenblauwe verbindingen versterken
1, 2, 3, 4, 5, 7, 9, 10, 11, 13, 14, 17, 21, 22, 27,
19
ErvenPlus
1, 2, 3, 7, 14, 26
20 Stimuleringsregeling Landschap (StiLa)
1, 2, 3, 7, 14, 26
21
Beleidsplan landschapselementen
1, 2, 3, 4, 7, 10, 12, 14, 17, 22
22
Voorpootrechten
7, 10, 11, 14, 17, 22
23
Stimuleren realisatie landschapselementen
7, 10, 11, 14, 17
24 Handreiking landschappelijke inpassing
1, 2, 3, 7, 10, 14, 17, 26
25
1, 2, 3, 5, 6, 12, 14, 16
Herijking pachtvoorwaarden
26 Omvormen gebiedsvreemde landschapselementen
1, 2, 17
27
8, 13, 20
Beleving buitengebied
28 Basiskwaliteit natuur (stedelijk gebied)
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 11, 14, 23, 24, 25, 26, 27, 28
Samenwerkingsverbanden Het Groene Woud Van Gogh NP
87
2. Planning De projecten in deze uitvoeringsagenda kennen hun eigen looptijd, prioriteit, planning en benodigde capaciteit. Op basis hiervan is in tabel 2 de planning gemaakt voor de komende vier jaar, tot de volgende herijking van het beleidskader.
88
Tabel 2. Planning 2025-2028 Nr.
Projectnaam
Start
Afronding
1
Uitwerken monitoringsprogramma
2026
2
Faunaknelpunten aanpakken
2026
3
Ecologisch bermbeheer
2026
4
EVZ oude loop Aa-Den Dungen
5
EVZ Bosschebroek - meerseplas
loopt
6
EVZ Beeksche waterloop
2026
7
EVZ Woudseweg - Hezelaar
Voor 2030
8
EVZ Leijgraaf
Voor 2030
9
EVZ Groote wetering
10
EVZ Wamberg-Dooibroek versterken
11
NVO Wambergsche beek
12
Stimuleringsregeling inrichten NNB Rijksdeel
2025
13
Beheerplan gemeentelijke natuurpercelen
2027
14
Revitalisatie gemeentebossen
15
Inventarisatie en beoordeling zandpaden
2025
16
Herstel zandpaden
loopt
17
Basiskwaliteit Natuur (landelijk gebied)
PM
18
Groenblauwe verbindingen versterken
PM
19
ErvenPlus
loopt
20
Stimuleringsregeling Landschap (StiLa)
loopt
21
Beleidsplan landschapselementen
2027
22
Voorpootrechten
PM
23
Stimuleren realisatie landschapselementen
PM
24
Handreiking landschappelijke inpassing
loopt
25
Herijking pachtvoorwaarden
PM
26
Omvormen gebiedsvreemde landschapselementen
PM
27
Beleving buitengebied
28
Basiskwaliteit natuur (stedelijk gebied)
voor 2030 Voor 2030 Voor 2030
PM Voor 2027
Voor 2030
2026
2025
‘25
‘26
‘27 ‘28
3. Financiën 3.1
Herkomst middelen
Het college van B&W maakt de aankomende jaren budgetten vrij voor het Programma Natuur, Landschap en Biodiversiteit. Een deel van deze budgetten komt uit de stimuleringsbijdrage van de provincie NoordBrabant van €75.000,- per Ruimte-voor-Ruimtetitel die in de gemeente worden gerealiseerd. In totaal gaat het tot op heden om een bedrag van €2,3 miljoen. In 2025 worden nog bijdragen verwacht als resultaat van het bestemmingsplan Laarzicht. De gemeente zet deze middelen in voor kwaliteitsverbetering in het buitengebied, waaronder voor projecten binnen de Uitvoeringsagenda Natuur, Landschap en Biodiversiteit. Initiatiefnemers bij ruimtelijke ontwikkelingen in het landelijk gebied moeten voldoen aan artikel 5.11 (kwaliteitsverbetering van het landschap) uit de Omgevingsverordening van de provincie. Dit gebeurt bij voorkeur met een fysieke bijdrage aan ruimtelijke of landschappelijke kwaliteit op de locatie zelf, maar als hiervoor geen of onvoldoende ruimte is, kan een bijdrage gestort worden in het landschapsfonds van de gemeente. In de Uitvoeringsagenda Natuur, Landschap en Biodiversiteit zijn de projecten opgenomen waaraan deze middelen besteed worden. Hiermee wordt de inzet van deze middelen verantwoord. Projecten die in de dorpen worden uitgevoerd kunnen niet worden gefinancierd vanuit de Ruimte-voor-
Tabel 3. Projectmatige verdeling RvR-gelden Ruimte gelden. De projecten worden gedeeltelijk gefinancierd vanuit het groenfonds, we zoeken daarbij de combinatie met de Uitvoeringsagenda Duurzaamheid en Klimaatadaptatie als (co) financiering. Tenslotte geldt voor een aantal projecten dat hiervoor extra financiële middelen beschikbaar zijn, in de vorm van cofinanciering vanuit de provincie, het Groen Ontwikkelfonds, samenwerkende partijen, waaronder de waterschappen, en samenwerkingsverbanden, zoals de regio Noordoost Brabant, het Van Gogh Nationaal Park en Het Groene Woud.
3.2 Besteding middelen Ruimte-Voor-Ruimte De voorwaarde van de provincie is dat de Ruimtevoor-Ruimte middelen worden besteed aan de kwaliteit en leefbaarheid van het landelijk gebied. Hiervan is €880.000 gereserveerd voor de uitvoering van de gebiedsvisie Laar-Nieuw Laar. Vanaf 2025 tot en met 2028 wordt er jaarlijks €50.000 gebruikt voor StiLa, ErvenPlus en Stichting het Groene Woud. Het overige bedrag is begroot zoals in tabel 3.
Projectmatige verdeling €1.5M RvR-gelden Projectmedewerker NL&B
€100k
Van Gogh Nationaal Park
€50k
Zandpaden Gemonde
€15k
Realisatie EVZ’s
€600k
Inrichting NNB (max. 20ha)
€240k
Inventarisaties en Monitoring
€150k
Faunavoorzieningen
€120k
PM/Overig
€225k
3.3
Besteding overige middelen
Per jaar is er €20.000 beschikbaar voor algemene maatregelen zoals projectmatig ondersteunen en faciliteren van initiatieven die een bijdrage leveren aan doelstellingen uit het beleidskader.
In het nieuwe beleid voor vrijgekomen agrarische bouwvlakken (VAB) wil de gemeente Sint-Michielsgestel bij voorkeur alleen nog medewerking verlenen aan woningen die fysieke kwaliteitsverbetering leveren. In de toekomst zal de gemeente daarmee dus minder minder gelden ten behoeve van kwaliteitsverbetering ontvangen.
89
Tabel 4. Financien 2025-2028
90
Nr.
Projectnaam
Geschatte kosten 2025-2028
Frequentie
Financiele middelen beschikbaar Subsidiemogelijkheden of cofinanciering
1
Uitwerken monitoringsprogramma
2
Faunaknelpunten aanpakken
Onbekend, afhankelijk van inventarisatie
3
Ecologisch bermbeheer
€ 25.000
4
EVZ oude loop Aa-Den Dungen
5
EVZ Bosschebroek - meerseplas
6
EVZ Beeksche waterloop
€ 500.000
7
EVZ Woudseweg - Hezelaar
€ 100.000
8
EVZ Leijgraaf
9
EVZ Groote wetering
10
EVZ Wamberg-Dooibroek versterken
11
NVO Wambergsche beek
12
Stimuleringsregeling inrichten NNB Rijksdeel
€ 240.000
13
Beheerplan gemeentelijke natuurpercelen
€ 10.000
14
Revitalisatie gemeentebossen
PM
15
Inventarisatie en beoordeling zandpaden
€ 15.000
16
Herstel zandpaden
€ 20.000
17
Basiskwaliteit Natuur (landelijk gebied)
€ 40.000
18
Groenblauwe verbindingen versterken
19
ErvenPlus
20
Stimuleringsregeling Landschap (StiLa)
21
Beleidsplan landschapselementen
PM
22
Voorpootrechten
PM
23
Stimuleren realisatie landschapselementen
24
Handreiking landschappelijke inpassing
25
Herijking pachtvoorwaarden
PM Subsidieregeling natuur Noord-Brabant - Aanleg faunavoorzieningen gemeentewegen Eenmalig
Ja
PM PM
Ja
GOB GOB
Eenmalig
Ja Ja
PM Provincie
Ja Eenmalig
Ja
PM
Ja
PM PM
Structureel € 30.000
€20.000
Structureel Ja
Structureel
PM Kosten gedekt binnen regio
nvt PM
Nr.
Projectnaam
Geschatte kosten 2025-2028
Frequentie
Financiele middelen beschikbaar Subsidiemogelijkheden of cofinanciering
26
Omvormen gebiedsvreemde landschapselementen
27
Beleving buitengebied
€70.000
28
Basiskwaliteit natuur (stedelijk gebied)
€ 80.000
Ja
Samenwerkingsverband Het Groene Woud
€ 50.000
Ja
Samenwerkingsverband Van Gogh NP
€ 50.000
Ja
Projectmedewerker
€ 100.000
Ja
PM eenmalig
ja
Provincie/waterschap
91
4. Projecten 4.1
Uitwerken monitoringsprogramma
Er wordt een realistisch en gebruikersvriendelijk monitoringsprogramma uitgewerkt voor het uitvoeringsprogramma Natuur, Landschap en Biodiversiteit. Dit monitoringsprogramma sluit aan op de gemeentebrede monitoring van programma’s onder de Omgevingsvisie.
4.2
Faunaknelpunten aanpakken
Alle bestaande faunaknelpunten in de gemeente worden geïnventariseerd. Er wordt een prioritering gemaakt op basis van mate van effect en kostenefficiëntie. De knelpunten aan de gemeentewegen worden zelf opgepakt waarbij de koppeling met reguliere beheerwerkzaamheden van de openbare ruimte wordt gezocht. Knelpunten bij provinciale wegen worden doorgegeven aan de provincie.
92
Project
1. UItwerken monitoringsprogramma
Coördinatie
Beleidsmedewerker Natuur en Landschap
Verantwoordelijke uitvoering
nb
Betrokken afdelingen intern
IVR, B&U
Betrokken partijen extern
-
Geschatte kosten 2025-2028
PM
Planning
2026
Draagt bij aan doelstelling
Alle
Deelgebied
Natuur
Project
2. Faunaknelpunten aanpakken
Coördinatie
Beleidsmedewerker Natuur en Landschap
Verantwoordelijke uitvoering
Projectmedewerker
Betrokken afdelingen intern
IVR, B&U
Betrokken partijen extern
-
Geschatte kosten 2025-2028
PM, Subsidieregeling natuur Noord-Brabant - Aanleg faunavoorzieningen
Planning
Start 2026, gewenste afronding uiterlijk 2030
Draagt bij aan doelstelling
15
Deelgebied
Natuur
Landelijk gebied
Landelijk gebied
Dorpen
Dorpen
4.3
Ecologisch bermbeheer
De bermen worden geïnventariseerd op basis van huidig beheer en vegetatiekarteringen op nader te bepalen locaties. Op basis van de inventarisatie wordt er een nieuw bermbeheerplan geschreven waarbij het beheer er op gericht is om de biodiversiteit waar mogelijk te verhogen.
4.4
EVZ Oude loop Aa - Den Dungen
We onderzoeken de mogelijkheden tot het verbinden van deze natte EVZ richting de Meerse Plas aan de noordzijde van Den Dungen en het verlengen hiervan richting het zuiden door versterken van de omgeving rondom de voormalige Kwalbeek.
4.5
EVZ Bosschebroek - Meerseplas
Deze deels gerealiseerde EVZ (doelssoort Das) op en nabij de ringdijk vraagt nadere versterking, waarbij er kwaliteit voor natuur, landschap, erfgoed en biodiversiteit gecombineerd kan worden.
Project
3. Ecologisch bermbeheer
Coördinatie
Beleidsmedewerker Natuur en Landschap
Verantwoordelijke uitvoering
B&U
Betrokken afdelingen intern
B&U
Betrokken partijen extern
Natuurgroep Gestel
Geschatte kosten 2025-2028
€ 25.000
Planning
2026
Draagt bij aan doelstelling
1, 3, 4, 10, 14, 21, 24
Deelgebied
Natuur
Project
4. EVZ Oude loop Aa - Den Dungen
Coördinatie
Beleidsmedewerker Natuur en Landschap
Verantwoordelijke uitvoering
Divers
Betrokken afdelingen intern
RO, IVR, B&U
Betrokken partijen extern
waterschap, BL, natuurgroepen, Stichting Dungense Broek i.o.
Geschatte kosten 2025-2028
PM
Planning
Gewenste afronding uiterlijk 2030
Draagt bij aan doelstelling
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
Deelgebied
Natuur
Project
5. EVZ Bosschebroek - Meerseplas
Coördinatie
Beleidsadviseur Natuur en Landschap
Verantwoordelijke uitvoering
Divers
Betrokken afdelingen intern
-
Betrokken partijen extern
Stichting Oude Aadal + Stichting Dungense Broek i.o.
Geschatte kosten 2025-2028
PM
Planning
Gewenste afronding uiterlijk 2030
Draagt bij aan doelstelling
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
Deelgebied
Natuur
Landelijk gebied
Landelijk gebied
Landelijk gebied
Dorpen
Dorpen
Dorpen
93
4.6
EVZ Beeksche waterloop
In samenwerking met Waterschap De Dommel wordt er een inrichtingsvisie gemaakt en wordt de EVZ ingericht. Hiervoor moeten er nog gronden worden aangekocht.
4.7
EVZ Woudseweg-Hezelaar
De realisatie van de EVZ moet nog worden afgerond, hiervoor wordt beoordeeld of er aanvullende versterkingsmaatregelen noodzakelijk zijn. Mogelijk moeten er nog gronden worden verworven.
4.8
EVZ Leijgraaf
De realisatie van de EVZ moet nog worden afgerond.
94
Project
6. EVZ Beeksche waterloop
Coördinatie
Beleidsmedewerker Natuur en Landschap
Verantwoordelijke uitvoering
Waterschap De Dommel
Betrokken afdelingen intern
IVR
Betrokken partijen extern
Waterschap de Dommel, Ark Rewilding, natuurgroep Gestel, dorpsraad Gemonde, grondeigenaren, GOB
Geschatte kosten 2025-2028
€ 500.000, subsidiemogelijkheden GOB
Planning
Start 2026, gewenste afronding uiterlijk 2030
Draagt bij aan doelstelling
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
Deelgebied
Natuur
Project
7. EVZ Woudseweg-Hezelaar
Coördinatie
Beleidsmedewerker Natuur en Landschap
Verantwoordelijke uitvoering
Projectmedewerker
Betrokken afdelingen intern
IVR
Betrokken partijen extern
Waterschap de Dommel, Arrk rewilding, gemeente Meijerijstad, natuurgroep gestel, grondeigenaren, GOB
Geschatte kosten 2025-2028
PM, subsidiemogelijkheden GOB
Planning
Gewenste afronding uiterlijk 2030
Draagt bij aan doelstelling
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
Deelgebied
Natuur
Project
8. EVZ Leijgraaf
Coördinatie
Beleidsmedewerker Natuur en Landschap
Verantwoordelijke uitvoering
Projectmedewerker
Betrokken afdelingen intern
IVR
Betrokken partijen extern
Waterschap aa en Maas
Geschatte kosten 2025-2028
PM
Planning
Gewenste afronding uiterlijk 2030
Draagt bij aan doelstelling
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
Deelgebied
Natuur
Landelijk gebied
Landelijk gebied
Landelijk gebied
Dorpen
Dorpen
Dorpen
Project
9. EVZ Groote Wetering
Coördinatie
Beleidsmedewerker Natuur en Landschap
Verantwoordelijke uitvoering
Projectmedewerker
Betrokken afdelingen intern
IVR
Betrokken partijen extern
Waterschap aa en Maas
Geschatte kosten 2025-2028
PM
Planning
Gewenste afronding uiterlijk 2030
Draagt bij aan doelstelling
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
Deelgebied
Natuur
4.10 EVZ Wamberg-Dooibroek versterken
Project
10. EVZ Wamberg-Dooibroek versterken
De gerealiseerd EVZ Keerdijk wordt verder versterkt.
Coördinatie
Beleidsadviseur Natuur en Landschap
Verantwoordelijke uitvoering
Projectmedewerker
Betrokken afdelingen intern
IVR
Betrokken partijen extern
Stichting Dungense polder
Geschatte kosten 2025-2028
PM
Planning
Gewenste afronding uiterlijk 2030
Draagt bij aan doelstelling
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
Deelgebied
Natuur
Project
11. NVO Wambergsche beek
Coördinatie
Beleidsadviseur Natuur en Landschap.
Verantwoordelijke uitvoering
Waterschap Aa en Maas
Betrokken afdelingen intern
IVR, B&U
Betrokken partijen extern
-
Geschatte kosten 2025-2028
-
Planning
PM
Draagt bij aan doelstelling
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 11, 14
Deelgebied
Natuur
4.9
EVZ Groote Wetering
De realisatie van de EVZ moet nog worden afgerond.
4.11 NVO Wambergsche beek Voor de Wambersche beek geldt de ‘opgave NVO’. Dit houdt in dat Waterschap Aa en Maas waterlopen met KRW status en minder (ecologische) ontwikkelkansen inricht met een natuurvriendelijke oever. Hier liggen kansen voor natuurontwikkeling en waterberging.
Landelijk gebied
Landelijk gebied
Landelijk gebied
Dorpen
Dorpen
Dorpen
95
4.12 Stimuleringsregeling inrichten NNB Rijksdeel
Project
12. Stimuleringsregeling inrichten NNB Rijksdeel
Coördinatie
Beleidsadviseur Natuur en Landschap
Via het Groen Ontwikkelfonds Brabant (GOB) kan er subsidie worden aangevraagd voor een percentage van de kosten van natuurontwikkeling in het Rijksgedeelte van het Natuurnetwerk Brabant. Met de stimuleringsregeling wil de gemeente het overige gedeelte van de kosten financieren zodat grondeigenaren zelf geen kosten hebben aan natuurrealisatie.
Verantwoordelijke uitvoering Beleidsmedewerker Natuur en Landschap
4.13 Beheerplan gemeentelijke natuurpercelen Er wordt een beheerplan opgesteld voor de percelen in eigendom van de gemeente met een natuurbestemming of -functie. Het beheer wordt aanbesteed aan een aannemer die ervaring heeft met en kennis van natuurbeheer.
4.14 Revitalisatie gemeentebossen Revitalisering van de gemeente bossen aan de Esscheweg en Engelenstede zijn onderdeel van de bestaande beheerplannen. Om dit te versnellen stellen we vanaf 2025 tot en met 2028 jaarlijks 30k beschikbaar.
96
Betrokken afdelingen intern
Juridische zaken - subsidies
Betrokken partijen extern
-
Geschatte kosten 2025-2028
€ 240.000
Planning
2025
Draagt bij aan doelstelling
1, 2, 3, 5, 6, 7, 9, 10
Deelgebied
Natuur
Project
13. Beheerplan gemeentelijke natuurpercelen
Coördinatie
Beleidsadviseur Natuur en Landschap. Uitvoering door beleidsmedewerker.
Landelijk gebied
Dorpen
Verantwoordelijke uitvoering B&U Betrokken afdelingen intern
IVR, B&U
Betrokken partijen extern
-
Geschatte kosten 2025-2028
€ 10.000
Planning
2027
Draagt bij aan doelstelling
1, 2, 3, 4, 7, 18
Deelgebied
Natuur
Project
14. Revitalisatie gemeentebossen
Coördinatie
Beleidsmedewerker Natuur en Landschap
Landelijk gebied
Dorpen
Verantwoordelijke uitvoering B&U Betrokken afdelingen intern
B&U
Betrokken partijen extern
-
Geschatte kosten 2025-2028
PM, subsidiemogelijkheden provincie
Planning
2025-2028
Draagt bij aan doelstelling
1, 2, 3, 4, 7, 18
Deelgebied
Natuur
Landelijk gebied
Dorpen
4.15 Inventarisatie en beoordeling zandpaden
Project
15. Inventarisatie en beoordeling zandpaden
Inventariseren van alle zandpaden en naastgelegen bermen in de gemeente en waarderen op basis van door Brabants Landschap ontwikkelde methodiek. Hiein worden verschillende thema’s zoals cultuurhistorie, ecologie, oorspronkelijkheid, recreatie en verbinding gewaardeerd. Op basis van de waarden en kosten wordt er een prioritering gemaakt voor het herstellen van de zandpaden.
Coördinatie
Beleidsmedewerker Natuur en Landschap
Verantwoordelijke uitvoering
Projectmedewerker
Betrokken afdelingen intern
IVR, B&U, RO
Betrokken partijen extern
Brabants Landschap, Heemkundeverenigingen
Geschatte kosten 2025-2028
€ 15.000
Planning
2025
Draagt bij aan doelstelling
1, 3, 4, 7, 10, 11, 13, 14, 17, 21, 24
Deelgebied
Natuur
Project
16. Herstel zandpaden
Coördinatie
Beleidsmedewerker Natuur en Landschap
Verantwoordelijke uitvoering
Brabants Landschap
Betrokken afdelingen intern
-
Betrokken partijen extern
Brabants Landschap
Geschatte kosten 2025-2028
€ 20.000
Planning
Loopt al in Gemonde, overige zandpaden na inventaristie
Draagt bij aan doelstelling
1, 3, 4, 7, 10, 11, 13, 14, 17, 21, 24
Deelgebied
Natuur
4.17 Basiskwaliteit natuur (landelijk gebied)
Project
17. Basiskwaliteit natuur (landelijk gebied)
Op basis van het kennisdocument basiskwaliteit natuur wordt het landelijk gebied van de gemeente beoordeeld op vlak van landschapstypen, condities (abiotiek, inrichting en beheer en gebruik) en aanwezigheid van algemene soorten. Hieruit komen maatregelen voort die de basiskwaliteit verbeteren. Het is aannemelijk dat een groot deel van de maatregelen overeenkomt met andere projecten in dit uitvoeringsprogramma zoals ecologisch bermbeheer, groenblauwe verbindingen versterken, zandpaden herstellen en de handreiking landschappelijke inpassing. Na het uitvoeren van maatregelen wordt het effect geëvalueerd en waar nodig worden maatregelen of beheer bijgestuurd.
Coördinatie
Beleidsadviseur Natuur en Landschap. Uitvoering door beleidsmedewerker.
Verantwoordelijke uitvoering
nb
Betrokken afdelingen intern
Duurzaamheid, B&U, IVR
Betrokken partijen extern
-
Geschatte kosten 2025-2028
€ 40.000
Planning
PM
Draagt bij aan doelstelling
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 14, 16, 17, 20, 21, 24
Deelgebied
Natuur
4.16 Herstel zandpaden Momenteel is de gemeente Sint-Michielsgestel met Brabants Landschap met een pilot bezig om de zandpaden rondom Gemonde te herstellen. Hiervoor is al €15.000 beschikbaar gesteld. Na het inventariseren en beoordelen van de overige zandpaden worden ook andere zandpaden in de gemeente herstelt. Aan het project wordt een bewustwordingscampagne gekoppeld.
Landelijk gebied
Landelijk gebied
Landelijk gebied
Dorpen
Dorpen
Dorpen
97
4.18 Groenblauwe verbindingen versterken De huidige groene en blauwe structuren in eigendom van de gemeente (bomen, bermenoverhoekjes, watergangen en waterpartijen) worden geïnventariseerd en beoordeeld. Er wordt gekeken naar biodiversiteit, bruikbaarheid van verbindingen voor doelsoorten, de recreatieve mogelijkheden en klimaat (zoals schaduw langs wandelen fietspaden). Missende verbindingen worden ingericht en het beheer van het groen wordt indien nodig aangepast. Het beheer van de groenstructuren wordt geborgd in een beheerplan.
4.19 ErvenPlus De gemeente Sint-Michielsgestel doet mee aan ErvenPlus 3.0 van Brabants Landschap. Deze regeling levert gratis beplanting, nestkasten en zaadmengsels voor erven aan inwoners van het buitengebied. De regeling loopt tot eind 2025. De gemeente is van plan om ook met ErvenPlus 4.0 mee te doen. Het is nog onbekend wat de kosten daarvan jaarlijks zullen zijn.
98
Project
18. Groenblauwe verbindingen versterken
Coördinatie
Beleidsmedewerker Natuur en Landschap
Verantwoordelijke uitvoering
divers
Betrokken afdelingen intern
RO, IVR, B&U
Betrokken partijen extern
waterschappen, natuurgroepen
Geschatte kosten 2025-2028
PM
Planning
PM
Draagt bij aan doelstelling
1, 2, 3, 4, 5, 7, 9, 10, 11, 13, 14, 17, 21, 22, 27
Deelgebied
Natuur
Project
19. ErvenPlus
Coördinatie
Beleidsmedewerker Natuur en Landschap
Verantwoordelijke uitvoering
Brabants Landschap
Landelijk gebied
Dorpen
Betrokken afdelingen intern Betrokken partijen extern
Brabants Landschap
Geschatte kosten 2025-2028
PM
Planning
Loopt tot eind 2025, dan meedoen aan nieuwe regeling
Draagt bij aan doelstelling
1, 2, 3, 7, 14, 26
Deelgebied
Natuur
4.20 Stimuleringsregeling Landschap (StiLa)
Project
20. Stimuleringslandschap Landschap (StiLa)
De gemeente Sint-Michielsgestel doet mee aan StiLa van Brabants Landschap. Deze regeling geeft vergoedingen voor de aanleg en het beheer van landschapselementen op een agrarische of groenbestemming buiten de bebouwde kom, ook wordt er een vergoeding verstrekt voor de omvorming van landbouwgrond naar een nieuw landschapselement. De regeling loopt tot eind 2025. De gemeente is van plan om ook met het vervolg van StiLa mee te doen. Het is nog onbekend wat de kosten daarvan jaarlijks zullen zijn, de geschatte kosten zijn gebaseerd opvoorgaande jaren.
Coördinatie
Beleidsmedewerker Natuur en Landschap
Landelijk gebied
Dorpen
Verantwoordelijke uitvoering Brabants Landschap Betrokken afdelingen intern
-
Betrokken partijen extern