Evaluatieonderzoek rekenkamer Beleidsakkoord 2021-2026 - Bevindingenrapport en bijlagen

REKENKAMER BOXTEL

Tussenbalans Beleidsakkoord Evaluatie-onderzoek van het Beleidsakkoord ‘Samen aan de slag’ 2021-2026

Rapport bevindingen en bijlagen

september 2024

0

INHOUDSOPGAVE

B. RAPPORT BEVINDINGEN EN BIJLAGEN

2

1. Doorwerking van het Beleidsakkoord in beleid en uitvoering 1.1 Vijf beleidsprogramma’s 1.2 Beleidsakkoord omvat vele onderdelen en actiepunten 1.3 Omvang vijf beleidsprogramma’s 1.4 Beleidsakkoord doorvertaald in de p&c cyclus 1.5 Beleidsakkoord doorvertaald in beleidsnota’s 1.6 Informatievoorziening ook via raadsinformatiebrieven 1.7 Beleidsakkoord doorvertaald naar een uitvoeringsplan

2 2 3 4 5 6 6 7

2. Beoordeling van doorwerking van het Beleidsakkoord in beleid en uitvoering 2.1 Beoordeling doorwerking volgens de raad 2.2 Beoordeling doorwerking volgens het college 2.3 Beoordeling doorwerking volgens de ambtelijke organisatie

8 8 8 9

3. Stand van zaken van het Beleidsakkoord 3.1 Het uitvoeringsplan geanalyseerd 3.2 Interpretatie analyse uitvoeringsplan 3.3 Kanttekeningen bij het uitvoeringsplan 3.4 Beoordeling stand van zaken volgens de ambtelijke organisatie 3.5 Overwegingen vanuit de raad en het college

11 11 13 13 14 15

4. Informatievoorziening over de stand van zaken van het Beleidsakkoord 4.1 Vele vormen van informatievoorziening 4.2 Inzet op optimalisatie informatievoorziening

16 16 16

5. Bijstelling van het Beleidsakkoord 5.1 Reeds bijgestelde ambities en doelen 5.2 Noodzaak voor bijstelling volgens de raad en het college 5.3 Noodzaak voor bijstelling volgens de ambtelijke organisatie

18 18 18 18

Bijlage 1: Bestuurlijke reactie college van B&W en griffier Bijlage 2: Analyse van het uitvoeringsplan

21 24

1

B. RAPPORT BEVINDINGEN EN BIJLAGEN

1. Doorwerking van het Beleidsakkoord in beleid en uitvoering In dit hoofdstuk wordt ingegaan op deelvraag 1 en 2. Deelvraag 1 en 2 luiden: 1. Welke instrumenten worden ingezet om te bevorderen dat de ambities en doelen uit het Beleidsakkoord doorwerken in het Boxtelse beleid en de uitvoering daarvan? 2. In welke mate geeft het Beleidsakkoord op inhoud richting aan het Boxtelse beleid en de uitvoering daarvan? 1.1 Vijf beleidsprogramma’s Het Beleidsakkoord ‘Samen aan de slag’ is de weergave van de ambitie voor de bestuursperiode 2021-2026. Het akkoord is tot stand gekomen na de gemeenteraadsverkiezingen op 18 november 2020 vanuit de partijen BALANS, Combinatie95 en INbox en is door de gemeenteraad (vanaf nu: raad) vastgesteld op 23 februari 2021. In het Beleidsakkoord is aangesloten bij de vijf programma’s uit de Begroting 2021. Dit zijn de programma’s: 1. Duurzame transformatie, 2. Sociale kracht, 3. Leefbare ruimte, 4. Vitaal ondernemen en 5. Meewerkend bestuur. 1. Duurzame transformatie Doel is meer aandacht voor duurzaamheid, het goede voorbeeld geven (d.w.z. geen fossiele energie, circulaire wereld, fijnstof, biodiversiteit en klimaat adaptief) en een leefbare wereld achterlaten (d.w.z. besparen op energie, hernieuwbare energie). 2. Sociale kracht Doel is dat iedereen meedoet, het versterken van de sociale structuur (d.w.z.

versterking naar preventie en versterken sociale structuur rondom mensen) en het uitvoeren van het programma Sociale Kracht. 3. Leefbare ruimte Het programma Leefbare ruimte draagt bij aan de doelstellingen van een breder maatschappelijk terrein. Het gaat zowel om de inrichting van de fysieke leefomgeving als het faciliteren van maatschappelijke ontwikkelingen (d.w.z. economische groei, meewerkend bestuur). Het gaat ook om plannen maken met de samenleving, voldoende woningen, aanpassingen in de infrastructuur en de bescherming van ecologisch gebied. 4. Vitaal ondernemen Doel is het verbeteren van welzijn van de gemeenschap, nieuwe stappen maken in concrete prestatie-indicatoren, een andere manier van samenwerken zoeken (d.w.z. economische ambities waarmaken) en meer aandacht voor toerisme en recreatie. 5. Meewerkend bestuur Doel is een veranderende rolverdeling tussen inwoners en gemeente (d.w.z. gemeente de speler die dingen mogelijk maakt, inwoners meer verantwoordelijkheid nemen voor hun leefomgeving),

2

het verbinden van gemeente, inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen, problemen openbare orde en veiligheid sneller aanpakken en meer inkomsten. Bron: Gemeente Boxtel (2021). Jaarverslag 2021.

1.2 Beleidsakkoord omvat vele onderdelen en actiepunten In het Beleidsakkoord wordt in het verlengde van het motto ‘waar een wil is, is een weg’ tal van beleidsambities (waar een wil is) en vele projecten, activiteiten en uitvoeringsacties (is een weg) benoemd. Het Programma Duurzame transformatie bestaat uit de volgende onderdelen, met 51 acties (pg. 9 t/m 14 van het Beleidsakkoord):  Duurzaamheid, met 13 acties  Klimaat en energie, met 12 acties  Plattelandsontwikkeling, met 5 acties  Vrijkomende agrarische bedrijven, met 2 acties  Grondstoffen, met 3 acties  Riolering, met 5 acties  Milieu, met 3 acties  Projectontwikkeling Greentech, met 6 acties  Projectontwikkeling De Kleine Aarde, met 2 acties In het Programma Sociale kracht zijn de volgende onderdelen onderscheiden, met 55 acties (pg. 14 t/m 18 van het Beleidsakkoord):  Grip op het sociaal domein, met 2 acties  Zorg en ondersteuning, met 16 acties  Participatie en Inkomensvoorziening, met 10 acties  Jeugdzorg, met 9 acties  Zorg, jeugd en veiligheid, met 2 acties  Volksgezondheid, met 9 acties  Onderwijs, met 7 acties In het Programma Leefbare ruimte gaat het om de volgende onderdelen en om 45 actiepunten (pg.

19 t/m 23 van het Beleidsakkoord):  Ruimtelijke ontwikkeling, met 5 acties  Grondexploitaties, met 3 acties  Volkshuisvesting/woningbouw, met 10 acties  Infrastructuur en mobiliteit, met 14 acties  Parkeren, met 7 acties  Groenbeleid en beheer, met 3 acties  Beheer en onderhoud openbare ruimte, met 1 actie  Beheer onroerend goed, met 2 acties Het Programma Vitaal ondernemen is als volgt onderverdeeld en kent 46 acties (pg. 24 t/m 28 van het Beleidsakkoord):  Economische ontwikkeling, met 17 acties  Recreatie en toerisme, met 11 acties  Maatschappelijke voorzieningen, met 4 acties

3

  

Kunst en cultuur, met 6 acties Sport, met 5 acties Monumentenzorg en Erfgoed, met 3 acties.

In het Programma Meewerkend bestuur gaat het om de volgende onderdelen, met totaal 35 acties (pg. 28 t/m 32 van het Beleidsakkoord):  Participatie binnen Meewerkend Boxtel, met 6 acties  Openbare orde en veiligheid, met 8 acties  Warm welkom Esch, met 3 acties  Regionale samenwerking, met 2 acties  MijnGemeenteDichtbij, met 3 acties  Financiële positie, met 12 acties  Lokale lasten, met 1 actie. Met in totaal 232 acties binnen de vijf programma’s is sprake van een verregaande doorvertaling van de ambities in projecten, activiteiten en uitvoeringsacties. Een fasering hiervan wordt in het Beleidsakkoord echter niet gegeven. Via de producten uit de planning en control (vanaf nu: p&c) cyclus wordt deze fasering overigens wel enigszins zichtbaar doordat navolgbaar is hoe het akkoord ten uitvoer is gebracht. Dit wordt in de volgende paragrafen verduidelijkt. 1.3 Omvang vijf beleidsprogramma’s Om een indruk te krijgen van de grootte van de vijf programma’s analyseerde de Rekenkamer Boxtel (vanaf nu: RK) de meest recente jaarrekening (ten tijde van schrijven was dit de jaarrekening 2022). Dit document toont de verdeling van de werkelijke baten en lasten over de vijf programma’s. Wat opvalt is dat het programma ‘Meewerkend bestuur’ qua baten 71% van de totale baten inneemt en daarmee het grootste programma aan de batenkant vormt.

Het programma ‘Sociale kracht’ neemt qua lasten 56% van de totale lasten in en is daarmee het grootste programma aan de lastenkant.

Bron: Gemeente Boxtel (2023). Jaarverslag 2022.

4

1.4 Beleidsakkoord door vertaald in de p&c cyclus Het Beleidsakkoord klinkt door in veel producten uit de p&c cyclus. De vijf programma’s uit het akkoord sluiten aan bij de indeling van de kadernota’s, programmabegrotingen (vanaf nu: begroting/begrotingen), bestuursrapportages en jaarstukken. Kadernota De jaarlijkse kadernota vormt de start van de planning en control (P&C) cyclus. De eerste kadernota na het Beleidsakkoord is de kadernota 2023. 2022 kent geen kadernota in verband met de kerntakendiscussie uit 2020/2021. De kadernota 2023 bevat de kaders voor de nieuwe begrotingsperiode 2023-2026 (meerjarig perspectief); het gaat daarbij om indexeringen, uitgangspunten en nieuwe ontwikkelingen die integraal afgewogen moeten worden en eventueel vertaald kunnen worden in de nieuwe begroting. In de kadernota 2023 komen de volgende drie van de vijf programma’s uit het akkoord terug; 2. Sociale kracht, 3. Leefbare ruimte en 5. Meewerkend bestuur. Aangezien er onvoldoende ontwikkelingen waren met betrekking tot de overige twee programma’s, is ervoor gekozen deze twee programma’s niet in deze kadernota op te nemen. In de kadernota 2024 komen de vijf programma’s uit het akkoord wel weer terug. De kadernota is, samen met de 1e bestuursrapportage, de opmaat voor de nieuwe begroting voor komend jaar.

Programmabegroting Het Beleidsakkoord is sinds 2022 het uitgangspunt voor (nieuw) beleid in de jaarlijkse begroting; de begrotingen 2022, 2023 en 2024 zijn de (financiële) vertaling van het akkoord. 1e en 2e Bestuursrapportage De p&c cyclus bestaat naast de begroting uit 2 bestuursrapportages:  In de 1e bestuursrapportage wordt verslag gedaan van de financiële ontwikkelingen tot en met ongeveer de eerste vier maanden van het lopende jaar. Ook de uitkomsten van de meicirculaire (d.w.z. de algemene uitkering uit het gemeentefonds in mei) van dat jaar zijn hierin opgenomen. Het is (samen met de kadernota) de opmaat voor de nieuwe begroting voor komend jaar.  In de 2e bestuursrapportage wordt verslag gedaan van de financiële ontwikkelingen tot en met ongeveer de eerste acht maanden van het lopende jaar. Ook de uitkomsten van de september circulaire (d.w.z. de algemene uitkering uit het gemeentefonds in september) van dat jaar zijn hierin opgenomen. Via de beide bestuursrapportages wordt de raad geïnformeerd over de voortgang van het beleid in relatie tot het akkoord, de belangrijkste ontwikkelingen (d.w.z. afwijkingen van de (meerjaren)begroting) en eventuele financiële effecten daarvan. Er is een doorkijk naar de resterende periode van het jaar en naar de meerjarenbegroting. Met de bestuursrapportages vindt voornamelijk bijsturing plaats door de raad.

Jaarstukken De p&c cyclus sluit met de jaarlijkse jaarstukken; onderdeel zijn het jaarverslag en de jaarrekening. Met de jaarstukken wordt verantwoording afgelegd over de besteding van gemeenschapsgeld over het voorgaande jaar en wat er van de beleidsvoornemens uit het Beleidsakkoord is gerealiseerd. Per programma zijn de producten en diensten beschreven en op welke wijze hier uitvoering aan is gegeven (via welke beleidsprogramma’s) en welke financiële consequenties (kosten) dit heeft gehad.

5

1.5 Beleidsakkoord doorvertaald in beleidsnota’s Naast de p&c cyclus is het Beleidsakkoord vertaald in verschillende beleidsnota’s van de gemeente. Aan de hand van de beleidsnota’s krijgt de raad inzicht in welk beleid er wordt ingezet om de uitvoering van het akkoord dichterbij te brengen. Sinds 2021 zijn verschillende beleidsnota’s vastgesteld, die direct betrekking hebben op de ambities uit het akkoord. Gedacht kan worden aan de volgende beleidsnota’s:  TransitieVisie Warmte gemeente Boxtel  Bomenbeleidsplan Boxtel 2022-2040  Actualisatie duurzaamheidsagenda Boxtel 2022-2026  Visie op de Bezoekerseconomie Boxtel 2022-2030  Integraal Veiligheidsplan 2023-2026  Ambitiedocument omgevingsvisie Boxtel  Beleidskader Armoede en Schulden 2023-2026  Strategie Klimaatadaptatie 2023 - 2030  Speelruimtebeleid Boxtel 2023-2032 en Uitvoeringsplan Speelvoorzieningen Boxtel 20232032  Programma volkshuisvesting en wonen-welzijn-zorg Boxtel 2023-2028  Nota grondbeleid 2023  Prioriteitennota Samenwerkingsagenda RNOB 2023  Participatiebeleid  Bestemmingsplannen woonlocaties  Beleidsnotitie huishoudelijk afval en grondstoffen.

Waar in het akkoord per programma aangegeven wordt ‘waar een wil is (de beleidsambities) en ‘waar een weg is’ (de projecten, activiteiten en uitvoeringsacties), valt het bij de raadpleging van de beleidsnota’s op dat er meestal geen expliciete connectie wordt benoemd met de vijf programma’s uit het Beleidsakkoord, hoewel die er wel is. 1.6 Informatievoorziening ook via raadsinformatiebrieven Naast de vaststelling van documenten uit de p&c cyclus en beleidsnota’s door de raad, wordt de raad ook over tal van onderwerpen geïnformeerd via raadsinformatiebrieven. Aan de hand hiervan krijgt de raad inzicht op onderwerpniveau in welke besluiten zijn genomen en welke activiteiten worden uitgevoerd om de uitvoering van het Beleidsakkoord dichterbij te brengen. Ook hier geldt dat er vaak geen expliciete connectie wordt benoemd met de vijf programma’s uit het akkoord, hoewel die er wel is. Dat leidt ertoe dat de doorwerking van het akkoord minder goed te volgen is voor de raad. Hierbij een overzicht van de belangrijkste raadsinformatiebrieven sinds 2021, die een duidelijke relatie hebben met de ambities uit het akkoord:  Stand van zaken klimaatdoelstellingen Boxtel  Koersnotitie – Transitie landbouw op dreef, regio Noordoost-Brabant (RNOB).

 Tender zonneparken en actualisatie voortgang RES NOB  Raadsinformatiebrief (regionaal)- Project transformatieopgave jeugdhulp NOB  Motie Vernieuwing en versnelling in proces woningbouw  Actuele stand van zaken armoede en schulden  Woningmarktonderzoek en woonzorganalyse Boxtel 2022  Ambitiedocument GreenTech Park Brabant (GTPB)

6

                  

Informatie gebiedsontwikkeling Greentech Park Brabant Jaarverantwoording kinderopvang 2021 VTH Jaarverslag 2021 en VTH Uitvoeringsprogramma 2022 Cliënttevredenheid Wmo Maatregelenpakket PHS Boxtel Stand van zaken duurzaamheidsonderwerpen Monitor Sociaal Domein 1e helft 2021 Schetsontwerp energiehub Tiny Houses Boxtel Startnotitie Programma Natuur, Landschap & Biodiversiteit Boxtel Onderzoek jongerenwerk Monitor Sociaal Domein 2022 Boxtel Evaluatie ouderenagenda Voortgang huisvesting, participatie en inburgering van statushouders. Haalbaarheidsonderzoek warmtenet Boxtel Ontwikkeling basisschool Willibrordus in Esch Uitvoeringsplan Integrale Veiligheid 2023-2024 Uitvoeringsprogramma Warmtetransitie 2023-2026 gemeente Boxtel Stand van zaken oplossingsrichting maatregelenpakket PHS

1.7 Beleidsakkoord doorvertaald naar een uitvoeringsplan Recent (d.w.z. eind 2023, twee jaar na de ingang van het Beleidsakkoord) heeft het college - samen met de ambtelijke organisatie - een uitvoeringsplan (in de vorm van een Excel sheet) ontwikkeld om de stand van zaken van de vijf programma’s uit het akkoord inzichtelijk te maken en daarop te kunnen sturen. Dit document ondersteunt het college dan ook in de monitoring van hetgeen in het akkoord is afgesproken. In het uitvoeringsplan wordt aangegeven welke van de vijf programma’s het betreft, welk onderdeel en actie het binnen het programma betreft, wordt (voor het eerst overigens) een fasering aangegeven, wordt een percentuele score toegekend in hoeverre de actie gereed is en wordt een toelichting hierop gegeven. Het valt op dat in het uitvoeringsplan niet duidelijk wordt waarom een bepaalde score is toegekend. Hangt het percentage vast aan de fasering? Aan de mate waarin actiepunten zijn opgepakt? Of is het percentage mogelijk op ‘goed gevoel’ gekozen? Ook bevat het uitvoeringsplan weinig toelichting over welke resultaten moeten worden bereikt met de acties. Termen bij de toelichting op de stand van zaken als ‘dit wordt opgepakt’, ‘is opgenomen’, ‘dit krijgt een plek in’, laten dit onvoldoende zien.

7

2. Beoordeling van doorwerking van het Beleidsakkoord in beleid en uitvoering In dit hoofdstuk wordt ingegaan op deelvraag 3. Deelvraag 3 luidt: Hoe beoordeelt de gemeente (raad, college en ambtelijke organisatie) het Beleidsakkoord als richtinggevend kader voor het Boxtelse beleid en de uitvoering daarvan? 2.1 Beoordeling doorwerking volgens de raad Vanuit een werksessie met vertegenwoordigers van de raad en het college zijn de volgende beelden en ervaringen vanuit de raad meegegeven in relatie tot het Beleidsakkoord als richtinggevend kader voor beleid en uitvoering:  Bij de onderhandelingen over de inhoud van het Beleidsakkoord en in het akkoord zelf, zijn weinig prioriteiten gesteld. De prioritering van de onderdelen uit het akkoord zou nu naar voren moeten komen via het reeds opgestelde uitvoeringsplan waarin een fasering van acties in de tijd is aangegeven.  Tijdens de onderhandelingen over de inhoud van het Beleidsakkoord, werd het akkoord door de onderhandelende partijen (d.w.z. de coalitiepartijen) als heel reëel en zeer richtinggevend ervaren. Vanuit die partijen wordt nog steeds grote verbondenheid met de inhoud van het Beleidsakkoord gevoeld.  Met name door de oppositie partijen wordt dit anders ervaren; deze partijen ervaren het akkoord als ‘het akkoord is aan ons voorgelegd na de onderhandelingen, maar is feitelijk niet van ons’.

Het akkoord is voor hen minder levend dan voor de coalitie. Oppositiepartijen kijken vooral naar raadsvoorstellen waar zij het op inhoud mee eens zijn, onafhankelijk van of het voorstel terug te herleiden is naar de inhoud van het akkoord.  Het gevoel is dat de gemeente voortvarend aan de slag is met de realisatie van het akkoord en dat de gemeente goed op schema is. Maar een tegengeluid is er ook: ‘Er moet nog veel gebeuren en het moet wel af’.  Verder wordt aangegeven dat er maatschappelijke ontwikkelingen zijn geweest of dat een en ander niet in de uitvoering bleek te werken waardoor het akkoord tijdens de bestuursperiode minder richtinggevend bleek als tijdens de onderhandelingen over de inhoud van het akkoord. 2.2 Beoordeling doorwerking volgens het college Vanuit een werksessie met vertegenwoordigers van de raad en het college zijn de volgende beelden en ervaringen vanuit het college meegegeven in relatie tot het Beleidsakkoord als richtinggevend kader voor beleid en uitvoering:  Het Beleidsakkoord wordt door het college (anders dan dat voor de oppositie geldt) wel als leidend voor het beleid en de uitvoering gezien; bij de vormgeving van de jaarlijkse kadernota’s wordt teruggegrepen op de inhoud van het akkoord.

 Het college geeft aan dat in het eerste jaar na de vaststelling van het akkoord, de financiën van de gemeente op orde moesten worden gebracht (de zogenoemde kerntakendiscussie). Dit zorgde voor een rem op de voortvarendheid van de realisatie van het akkoord. Ook speelden in de afgelopen periode verschillende maatschappelijke ontwikkelingen die zorgden voor minder grip op de (volledige) realisatie van het akkoord. Denk hierbij aan de coronacrisis, de stikstofproblematiek en de personeelskrapte. Het college geeft hierbij aan

8

dat bepaalde niet voorziene taken zoals de opvang van Oekraïners, niet verstorend heeft gewerkt voor de realisatie van het akkoord. 2.3 Beoordeling doorwerking volgens de ambtelijke organisatie Een akkoord op hoofdlijnen Volgens geïnterviewden vanuit de ambtelijke organisatie is de inhoud van het Beleidsakkoord tot stand gekomen via de onderhandelende partijen BALANS, Combinatie95 en INbox. De ambtelijke organisatie heeft geen adviserende rol gehad richting de onderhandelende partijen over de inhoud van het akkoord (wat wel een wens was). Het akkoord wordt door de ambtelijke organisatie gezien als een richtinggevend akkoord; het college spreekt hierin de ambities en doelen voor de huidige bestuursperiode uit, de speerpunten voor de vijf programma’s. Kanttekeningen bij het Beleidsakkoord Er worden door geïnterviewden vanuit de ambtelijke organisatie wel verschillende kanttekeningen bij het Beleidsakkoord geplaatst. Deze worden hieronder omschreven.  Abstractieniveau onderwerpen: Het Beleidsakkoord varieert in de mate van abstractieniveau; van hoog-over naar zeer concreet, van kreten tot echte acties. Hierbij wordt door geïnterviewden aangemerkt dat sommige onderwerpen gedetailleerd worden uitgelicht, waarbij andere onderwerpen niet of nauwelijks worden benoemd. Er lijkt weinig keuze gemaakt voor hetgeen aan onderwerpen juist niet wordt opgepakt.

 Integraliteit onderwerpen: Ook de integraliteit van onderwerpen blijft achterwege in het Beleidsakkoord; hoe hangen onderwerpen met elkaar samen? Een van de geïnterviewden koppelt dit aan de veelheid aan portefeuillehouders. Momenteel zijn er zes portefeuillehouders; ieder van de portefeuillehouders heeft eigen prioriteiten in relatie tot zijn of haar onderwerpen. De portefeuillehouders missen de reikwijdte van onderwerpen van andere portefeuillehouders. Ook de integrale afweging over de portefeuilles heen is daardoor lastiger, aldus de geïnterviewde.  Prioritering onderwerpen: Daarnaast is het zo dat het Beleidsakkoord (te) veel ambities en doelen kent, maar geen prioritering daarvan heeft opgenomen; het mist een fasering van hetgeen op korte én langere termijn wordt opgepakt. Een van de geïnterviewden koppelt dit aan het gebrek aan een strategische visie voor Boxtel voor de komende zeg dertig jaar. Met een strategische visie kan beter terug geredeneerd worden, zo is de gedachte; wat moet er nú gedaan worden om over dertig jaar te staan waar de gemeente wenst te staan? Het akkoord is dan ook niet ingericht op ‘wat moet er nú in welke volgorde worden gedaan om dáár te komen’. De gemeente werkt daardoor diffuus, zo wordt benoemd.

Doorvertaling Beleidsakkoord in de p&c cyclus en kanttekeningen De vijf programma’s uit het Beleidsakkoord zijn doorvertaald in de p&c cyclus, zo geven geïnterviewden vanuit de ambtelijke organisatie aan. De structuur van de programma’s komt terug in deze producten. De p&c cyclus is dan ook hét instrument voor de gemeente (en de raad) om de voortgang van het akkoord te kunnen monitoren, zo wordt benoemd.

Er wordt door geïnterviewden aangegeven dat een betere koppeling tussen het akkoord en de p&c cyclus wel nog nodig is; de koppeling tussen inhoud (beleid en uitvoering) en financiën is momenteel onvoldoende. Er kan bij een betere koppeling, ook beter gemonitord en beter gestuurd worden. Hiervoor is het nodig dat er een duidelijke structuur ontstaat, zo wordt aangegeven. Van akkoord met opgaven naar programma’s, naar financiën per programma en naar projecten binnen

9

programma’s. Daarbij is het van belang dat definities scherper worden; wat is een opgave, wat is een programma en wat is een project? Doorvertaling Beleidsakkoord in het uitvoeringsplan en kanttekeningen Ook is het Beleidsakkoord doorvertaald in een uitvoeringsplan. Zoals een van de geïnterviewden aangeeft: “Pas dan kan het ambtelijk apparaat er iets mee”. Het uitvoeringsplan geeft voldoende richting voor de uitvoering van acties uit het akkoord, zo menen meerdere geïnterviewden.

Wat daarbij wel nog van belang wordt geacht is dat scherp wordt welke financiële middelen en capaciteit beschikbaar is en welke doelen daarmee gehaald moeten gaan worden; deze informatie is niet opgenomen in het akkoord zelf. Daartoe wordt wel een poging gedaan in het uitvoeringsplan. Rol college en raad gedurende de uitvoering van het Beleidsakkoord Het college voert het Beleidsakkoord uit en verantwoordt hierover richting de raad, zo stellen geïnterviewden vanuit de ambtelijke organisatie. In relatie tot de rol die het college hierbij inneemt, zijn enkele verbetersuggesties vanuit geïnterviewden gegeven:  Een van deze suggesties is dat er enige terughoudendheid vanuit het college lijkt te bestaan om tussentijds de raad te informeren over wat er niet goed is gegaan met betrekking tot de uitvoering van het akkoord. Liever wordt door het college gesproken over wat wel goed is gegaan. Hetgeen wat niet volgens plan is verlopen en bijsturing verdient, is wel degelijk in het belang van de raad om te weten.  Ook is een suggestie dat het college vaker als collectief naar buiten zou moeten treden ten aanzien van genomen collegebesluiten, in plaats van dat collegebesluiten vanuit een individueel wethouder lijken te komen.

 Bovendien is een van de suggesties om het sociaal domein niet meer uit te smeren over meerdere portefeuillehouders zoals nu het geval is; dit werkt niet optimaal aangezien iedere portefeuillehouder slechts voor een deel van het totale domein verantwoordelijkheid draagt.

De rol van de raad met betrekking tot de uitvoering van het Beleidsakkoord verdient ook aandacht. Eén van de geïnterviewden benoemt dat met name ‘de waan van de dag’ vaak veel aandacht krijgt van de raad. Een verbetersuggestie is om op basis van de juiste data, meer strategisch te kijken en handelen. Een voorbeeld: Het beeld bij de raad heerst dat er veel inwoners in Boxtel van de Voedselbank gebruik maken. Dit beeld is onvoldoende gebaseerd op feiten. Het achterhalen van de cijfers zorgt pas voor een correct beeld om hoeveel inwoners het feitelijk gaat. Op basis daarvan zou de afweging gemaakt moeten worden of de raad dit een onderwerp van debat maakt of niet.

10

3. Stand van zaken van het Beleidsakkoord In dit hoofdstuk wordt ingegaan op deelvraag 4. Deelvraag 4 luidt: Op welke wijze en in welke mate is het Beleidsakkoord al gerealiseerd en wat zijn de verwachtingen voor komende jaren? 3.1 Het uitvoeringsplan geanalyseerd Op basis van het uitvoeringsplan (status: maart 2024) heeft de RK een kleur toegekend aan de door de gemeente zelf benoemde percentuele status van acties (variërend van 10% tot 100%):  Realisatie van =/> 70% heeft de kleur groen gekregen ( )  Realisatie van 30-70% heeft de kleur oranje gekregen ( )  Realisatie van =/< 30% heeft de kleur rood gekregen ( ) Zie bijlage 2 voor een gedetailleerde uitwerking van deze analyse (per actie).

De analyse van het uitvoeringsplan op programma niveau resulteert in de volgende stand van zaken per programma: Programma Duurzame transformatie Sociale kracht Leefbare ruimte Vitaal ondernemen Meewerkend bestuur

Aantal acties totaal 51* 55** 45 46*** 35

Aantal acties in groen ( ) 19 37 20 7 26

Aantal acties in oranje ( ) 18 19 15 23 5

Aantal acties in rood ( ) 12 1 10 15 4

* Het Beleidsakkoord telt 51 acties voor het programma ‘Duurzame transformatie’, het uitvoeringsplan telt 49 acties. ** Het Beleidsakkoord telt 55 acties voor het programma ‘Sociale kracht’, het uitvoeringsplan telt 57 acties. *** Het beleidsakkoord telt 46 acties voor het programma ‘Vitaal ondernemen’, het uitvoeringsplan telt 45 acties.

Geconstateerd kan worden dat er met name nog een stevige inzet nodig is op de programma’s ‘Duurzame transformatie’, ‘Leefbare ruimte’ en ‘Vitaal ondernemen’; respectievelijk 12, 10 en 15 acties zijn rood gekleurd, respectievelijk 18, 15 en 23 acties zijn oranje gekleurd. Het programma ‘Sociale kracht’ en vooral ook het programma ‘Meewerkend bestuur’ laat een gunstiger beeld zien. Zo staat voor het programma ‘Sociale kracht’ 67% van de acties op groen en voor het programma ‘Meewerkend bestuur’ zelfs 74%. De analyse van het uitvoeringsplan op onderdelen niveau resulteert in de volgende stand van zaken per onderdeel van de programma’s: Programma ‘Duurzame transformatie’ Duurzaamheid Klimaat en energie Plattelandsontwikkeling Vrijkomende agrarische bedrijven Grondstoffen

Aantal acties totaal 12* 12 5 2 3

Aantal acties in groen ( ) 2 3 1 2 2

11

Aantal acties Aantal acties in oranje ( ) in rood ( ) 5 5 3 -

5 4 1 1

Riolering Milieu Projectontwikkeling Greentech Projectontwikkeling De Kleine Aarde

5 3 5** 2

5 2 1 1

1 4 -

1

* Het Beleidsakkoord telt 13 acties voor het onderdeel ‘Duurzaamheid’, het uitvoeringsplan telt 12 acties. ** Het Beleidsakkoord telt 6 acties voor het onderdeel ‘Projectontwikkeling Greentech’, het uitvoeringsplan telt 5 acties.

Geconcludeerd kan worden dat er nog een krachtige inzet nodig is op de onderdelen ‘Duurzaamheid’ en ‘Klimaat en energie’; respectievelijk 5 en 4 acties zijn rood gekleurd, respectievelijk 5 en 5 acties zijn oranje gekleurd. Programma ‘Sociale kracht’ Grip op het sociaal domein Zorg en ondersteuning Participatie en Inkomensvoorziening Jeugdzorg Zorg, jeugd en veiligheid Volksgezondheid Onderwijs

Aantal acties totaal 2* 16** 10*** 9 2 9**** 7

Aantal acties in groen ( ) 1 16 7 7 1 4

Aantal acties Aantal acties in oranje ( ) in rood ( ) 3 1 2 1 1 8 3

1 -

* Het Beleidsakkoord telt 2 acties voor het onderdeel ‘Grip op het sociaal domein’, het uitvoeringsplan telt 4 acties. ** Het Beleidsakkoord telt 16 acties voor het onderdeel ‘Zog en ondersteuning’, het uitvoeringsplan telt 17 acties. *** Het Beleidsakkoord telt 10 acties voor het onderdeel ‘Participatie en Inkomensvoorziening’, het uitvoeringsplan telt 9 acties. **** Het Beleidsakkoord telt 9 acties voor het onderdeel ‘Volksgezondheid’, het uitvoeringsplan telt 8 acties.

Binnen dit programma valt het op dat de onderdelen ‘Zorg en ondersteuning’ en ook ‘Participatie en inkomensvoorziening’ er goed voor staan. Dat geldt in wat minder mate voor de onderdelen ‘Volksgezondheid’, ‘Grip op het sociaal domein’ en ‘Onderwijs’; respectievelijk 8, 3 en 3 acties zijn oranje gekleurd. Programma ‘Leefbare ruimte’ Ruimtelijke ontwikkeling Grondexploitaties Volkshuisvesting/woningbouw Infrastructuur en mobiliteit Parkeren Groenbeleid en beheer Beheer en onderhoud openbare ruimte Beheer onroerend goed

Aantal acties totaal 5 3 10* 14** 7*** 3 1 2****

Aantal acties in groen ( ) 2 1 2 8 4 2 1

Aantal acties Aantal acties in oranje ( ) in rood ( ) 1 2 7 1 2 1 1 -

2 2 4 2 -

* Het Beleidsakkoord telt 10 acties voor het onderdeel ‘Volkshuisvesting/woningbouw’, het uitvoeringsplan telt 11 acties. ** Het Beleidsakkoord telt 14 acties voor het onderdeel ‘Infrastructuur en mobiliteit’, het uitvoeringsplan telt 13 acties. *** Het Beleidsakkoord telt 7 acties voor het onderdeel ‘Parkeren’, het uitvoeringsplan telt 8 acties. **** Het Beleidsakkoord telt 2 acties voor het onderdeel ‘Beheer onroerend goed’, het uitvoeringsplan telt 1 actie.

Uit het overzicht blijkt dat er met er nog relatief veel inzet nodig is op de onderdelen ‘Infrastructuur en mobiliteit’, ‘Ruimtelijke ontwikkeling’, ‘Volkshuisvesting/woningbouw’ en ‘Parkeren’;

12

respectievelijk 4, 2, 2 en 2 acties zijn rood gekleurd, respectievelijk 1, 1, 7 en 2 acties zijn oranje gekleurd. Programma ‘Vitaal ondernemen’ Economische ontwikkeling Recreatie en toerisme Maatschappelijke voorzieningen Kunst en cultuur Sport Monumentenzorg en Erfgoed

Aantal acties totaal 17* 11 4 6 5 3**

Aantal acties in groen ( )

Aantal acties in oranje ( )

Aantal acties in rood ( )

5 1 1 -

5 7 1 5 4 1

6 3 2 1 1 1

* Het Beleidsakkoord telt 17 acties voor het onderdeel ‘Economische ontwikkeling’, het uitvoeringsplan telt 16 acties. ** Het Beleidsakkoord telt 3 acties voor het onderdeel ‘Monumentenzorg en Erfgoed’, het uitvoeringsplan telt 2 acties.

Geconcludeerd kan worden dat op alle onderdelen van dit programma nog een stevige inzet is geboden; er zijn meerdere acties die rood dan wel oranje gekleurd zijn. Programma ‘Meewerkend bestuur’ Participatie binnen Meewerkend Boxtel Openbare orde en veiligheid Warm welkom Esch Regionale samenwerking MijnGemeenteDichtbij Financiële positie Lokale lasten

Aantal acties totaal 6 8 3 2 3 12 1

Aantal acties in groen ( ) 3 6 3 1 2 10 1

Aantal acties Aantal acties in oranje ( ) in rood ( ) 2 1 2 -

1 2 1 -

Duidelijk is dat de verschillende onderdelen relatief goed voor staan. In de onderdelen ‘Warm welkom Esch’, ‘MijnGemeenteDichtbij’, ‘Financiële positie’ en ‘Lokale lasten’ staan geen acties op rood. Ook uit de producten van de p&c cyclus blijkt dat de financiële positie van de gemeente evident is verbeterd. Dit hangt samen met de doorgevoerde bezuinigingen, voortkomend uit de Kerntakendiscussie, en door financiële meevallers vanuit het Rijk. 3.2 Interpretatie analyse uitvoeringsplan Bij de interpretatie van de status van het uitvoeringsplan moet enige nuancering worden aangebracht. De gemeente is momenteel ongeveer halverwege de bestuursperiode en heeft nog bijna drie jaar in de huidige samenstelling te gaan. Een oranje of zelfs rode status op dit moment (maart 2024) kan aan het einde van de bestuursperiode nog een groene status krijgen. Aangezien er in het uitvoeringsplan geen uitspraken worden gedaan over hoe reëel het is dat acties wel of niet binnen het tijdspad dat eventueel is toegekend worden behaald aan het einde van de bestuursperiode, kan de RK op dit moment niet beoordelen of programma’s wel of niet volledig gerealiseerd lijken te gaan worden.

Ook heeft de RK de verschillende acties niet gewogen; de RK heeft bij gebrek aan informatie hierover, geen rekening kunnen gehouden met de mogelijkheid dat bepaalde ambities en doelen uit het akkoord van groter belang zijn voor de gemeente om te

13

realiseren dan andere. Zoals eerder aangegeven heeft deze weging ook niet in het Beleidsakkoord plaatsgevonden. 3.3 Kanttekeningen bij het uitvoeringsplan

De RK plaatst verder nog een aantal kanttekeningen bij het uitvoeringsplan:  De hoeveelheid acties zoals benoemt in het uitvoeringsplan wijkt soms (in beperkte mate) af van de hoeveelheid acties zoals benoemt in het Beleidsakkoord.  Er wordt voor een aantal programma’s veelal geen einde van het tijdspad benoemt voor actiepunten (‘onbekend’). De voortgang van een actiepunt is daarmee lastig te beoordelen. Het zou nuttig zijn wanneer de ambtelijke organisatie verder inzet op het benoemen van het einde van het tijdspad voor iedere actie.  Een voortgang van minder dan 100% strookt niet met een einde tijdspad wat in het verleden ligt. Een voorbeeld: het actiepunt ‘via uitvoeringsprogramma 2017-2022 vormgeven aan ambities van de duurzaamheidsvisie’ kent een voortgang van 60%, terwijl het einde tijdspad Q4 2022 was.  Een actiepunt kan geen 100% score halen wanneer uit de toelichting blijkt dat het actiepunt nog niet gereed is. Een voorbeeld: het actiepunt ‘hanteren van randvoorwaarden voor het op te stellen VAB-beleid’. Hoe kan de status dan 100% zijn wanneer toegelicht wordt dat het VAB-beleid vanwege een gebrek aan capaciteit nog niet opgesteld kan worden?  Een actiepunt kan geen score minder dan 100% halen wanneer uit de toelichting blijkt dat het actiepunt gereed is.

Een voorbeeld: het actiepunt ‘experimenteren met overheidsparticipatie op daartoe geschikte onderwerpen’ krijgt een score van 50% terwijl de toelichting ‘gereed’ aangeeft.  Er lijkt niet altijd consequent met de monitoring van de stand van zaken om te gaan. In de toelichting van actiepunten worden termen gebruikt als ‘wordt meegenomen met’, ‘wordt opgepakt via’, ‘maakt onderdeel uit van’. Soms gaat het om een verwijzing naar regulier beleid, soms wordt verwezen naar een ander actiepunt. Indien verwezen wordt naar een ander actiepunt, benoemt het actiepunt waarnaar verwezen wordt het ‘oude’ actiepunt vervolgens niet. Op welke plek kan de voortgang van actiepunten nu exact worden gemonitord (incl. percentuele status)? 3.4 Beoordeling stand van zaken volgens de ambtelijke organisatie

Geïnterviewden uit de ambtelijke organisatie hebben het beeld dat de ambities en doelen uit het Beleidsakkoord over het algemeen voldoende op koers liggen voor de verschillende programma’s, met enkele uitzonderingen:  Over het programma ‘Sociale kracht’ wordt opgemerkt dat de gemeente op een aantal zaken geen invloed heeft. Denk aan bijvoorbeeld jeugdzorg; hier is lastig op te sturen. Wel is er meer grip gekomen op het voorliggende veld en de ouderenagenda. De verwachting is dat de grip op het voorliggende veld in de komende jaren verder kan worden geoptimaliseerd; dit is iets van de lange adem. Ook wordt verwacht dat een betere personele bezetting in deze ook een positieve bijdrage levert.  Voor de programma’s ‘Duurzame transformatie’, ‘Leefbare ruimte’, ‘Vitaal ondernemen’ en ‘Meewerkend bestuur’ wordt vaak gewezen op externe factoren, die voor enkele ambities een risico vormen voor het tijdig realiseren. Denk bijvoorbeeld aan de ambities op het gebied van duurzaamheid en woningbouw. De gemeente ziet bijvoorbeeld dat de complexiteit van vraagstukken groeit, landelijke regelgeving (bijvoorbeeld stikstof) vertragend dan wel blokkerend werkt, meer en langdurige bezwaar- en beroepsprocedures aanhangig worden gemaakt die voor vertraging zorgen en de krapte op de arbeidsmarkt op bepaalde beleidsterreinen nog steeds sterk speelt.

14

In meer algemene zin worden als redenen voor een achterstand op de realisatie van ambities en doelen benoemd: een tekort aan financiële middelen, een gebrek aan capaciteit binnen de ambtelijke organisatie, gewijzigde prioriteiten vanuit een portefeuillehouder of vanuit het college, de afhankelijkheid van (maatschappelijke) partners, omgevingsfactoren/maatschappelijke ontwikkelingen (de coronacrisis, PFAS, stikstof, etc), de steeds complexere vraagstukken en landelijke regelgeving en bezwaar- en beroepsprocedures. 3.5 Overwegingen vanuit de raad en het college

Tijdens een werksessie met vertegenwoordigers van de raad en het college merkte de raad op dat het nuttig is beter inzicht te krijgen in waarom achterstanden in de realisatie van ambities en doelen uit het Beleidsakkoord ontstaan. Het college stelde hierbij dat een gebrek aan capaciteit vaak een grote oorzaak is voor achterstanden in de realisatie van het akkoord. Gesteld wordt dat het college ook vaker ‘nee’ zou moeten zeggen richting de raad; de raad blijft het college bevragen, blijft moties en amendementen opstellen en het college zegt op veel van die zaken ‘ja’. Ook vanuit de raad werd aangegeven dat de gemeente niet altijd grip heeft op de uitvoering aangezien externe invloeden de uitvoering kunnen beïnvloeden. Het is dan voor de raad belangrijk om te weten wanneer er sprake is van weinig grip gezien externe factoren. Een voorbeeld is het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS); dit traject loopt weliswaar achter vanwege externe afhankelijkheden (van het Rijk, ProRail etc), maar er is zeer veel inzet geweest vanuit de gemeente om wel voortgang te houden.

15

4. Informatievoorziening over de stand van zaken van het Beleidsakkoord In dit hoofdstuk wordt ingegaan op deelvraag 5. Deelvraag 5 luidt: Hoe wordt de raad geïnformeerd over behaalde resultaten of nog te realiseren ambities en doelen uit het Beleidsakkoord? 4.1 Vele vormen van informatievoorziening

De raad wordt met name via de p&c cyclus geïnformeerd over de behaalde resultaten of nog te realiseren ambities en doelen uit het Beleidsakkoord. Daarnaast wordt de raad gedurende het jaar via In-gespreksavonden, themasessies en raadsinformatiebrieven door het college en de ambtelijke organisatie geïnformeerd over tal van onderwerpen. Ook is de raad in de gelegenheid tot het stellen van technische vragen aan het college ten aanzien van onderwerpen. 4.2 Inzet op optimalisatie informatievoorziening

Er zijn recent verschillende zaken in gang gezet om de informatievoorziening richting de raad over de stand van zaken van het Beleidsakkoord te optimaliseren. Rapporteren op programmaniveau In beginsel was de informatievoorziening richting de raad over de stand van zaken inzake de realisatie van het akkoord onvoldoende, zo meent een van de geïnterviewden vanuit de ambtelijke organisatie. Er werd gerapporteerd, maar niet overzichtelijk genoeg. De raad kon hierdoor verbanden tussen ambities en doelen uit het akkoord en realisatie daarvan, niet goed leggen. Tijdens de behandeling van de kadernota en de 1e bestuursrapportage 2023 (in juli 2023) is hier een andere wending aan gegeven. Tijdens deze bijeenkomst is door het college aangegeven waar het college naartoe wil. Ook gaf het college aan wat de stand van zaken is betreffende een aantal onderwerpen. Daarnaast werden ook de onderwerpen per portefeuillehouder gepresenteerd. Een van de geïnterviewden vanuit de ambtelijke organisatie benoemde twee kanttekeningen; er werd tijdens deze bijeenkomst weinig verband gelegd naar het akkoord én de stand van zaken kende enkel status groen of oranje (en geen rood). Na afloop van de bijeenkomst miste de raad nog steeds het overzicht aangezien op portefeuilleniveau in plaats van op programmaniveau wordt gerapporteerd door het college.

In het presidium is vervolgens besproken dat het gewenst is dat er voortaan op programmaniveau wordt gepresenteerd. Er is binnen zowel raad als college een breed gedragen wens om te komen tot beter leesbare p&cdocumenten. Om de leesbaarheid en relevantie van de stukken te verhogen adviseert de accountant (accountantsverslag jaarrekening 2022) om in de p&c cyclus voortaan op programmaniveau te rapporteren i.p.v. beleidsproductniveau. De suggestie is met de auditcommissie Boxtel besproken en die heeft hierover een positief advies afgegeven richting de gemeenteraad. Wel dient hiervoor de Financiële Verordening gemeente Boxtel te worden aangepast; van autorisatie op beleidsproductniveau naar autorisatie op programmaniveau. Met het oog daarop heeft de raad in mei 2024 het raadsvoorstel ‘wijziging financiële verordening in verband met verleggen autorisatie naar programmaniveau’ vastgesteld.

16

Dashboard met financiële informatie Ook het grip krijgen op de financiën uit de begroting blijft lastig, zo geven geïnterviewden vanuit de ambtelijke organisatie aan. Er wordt momenteel een dashboard ontwikkeld zodat de juiste financiële gegevens beschikbaar zijn. Hierna is het de bedoeling om het dashboard op termijn met sturingsinformatie op beleidsniveau uit te breiden. Jaarrekening Het streven van de gemeente is bovendien om een paragraaf in de jaarrekening op te nemen over de stand van zaken ten aanzien van de realisatie van ambities en doelen uit het Beleidsakkoord. Dit is momenteel nog niet verwezenlijkt. Raadsvoorstellen Ook in raadsvoorstellen zou meer het accent gelegd moeten worden op de wijze waarop het betreffende raadsvoorstel bijdraagt aan het Beleidsakkoord, aldus sommige geïnterviewden. Dit gebeurt nog onvoldoende.

17

5. Bijstelling van het Beleidsakkoord In dit hoofdstuk wordt ingegaan op deelvraag 6 en 7. Deelvraag 6 en 7 luiden: 6. Zijn er reeds ambities en doelen uit het Beleidsakkoord bijgesteld? Zo ja, op welke wijze? 7. Is bijstelling van het Beleidsakkoord wenselijk volgens de raad, het college of de ambtelijke organisatie? zo ja, op welke wijze? 5.1 Reeds bijgestelde ambities en doelen

De ambities en doelen uit het Beleidsakkoord zelf zijn tot dusver niet bijgesteld. Bijstelling van ambities en doelen gebeurt wel wanneer blijkt dat ambities en doelen in de praktijk niet haalbaar zijn. De gemeente kijkt vervolgens naar wat dan wel realiseerbaar is in lijn met het akkoord (bijvoorbeeld zoals dit geldt voor zonneparken). Maatschappelijke ontwikkelingen maken ook dat er bijsturing plaatsvindt. Bijstelling op onderdelen, zonder het zicht te houden op het totale akkoord, vinden plaats via de bestuursrapportages. De gemeente zet zich daarnaast in om bij nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen, de raad te informeren. Dit doet zij door In-gespreksavonden, raadsvoorstellen en raadsinformatiebrieven. Vaak heeft het college en de ambtelijke organisatie reeds acties opgepakt om snel in te kunnen spelen op nieuwe ontwikkelingen en wordt de raad achteraf geïnformeerd.

5.2 Noodzaak voor bijstelling volgens de raad en het college Vanuit een werksessie met vertegenwoordigers van de raad en het college tekent de RK het volgende beeld op over de noodzaak voor bijstelling van ambities en doelen uit het Beleidsakkoord:  Wanneer bekend is waar de gemeente op achterstand staat wat betreft de realisatie van ambities en doelen uit het akkoord én er voldoende zicht is op welke maatschappelijke ontwikkelingen de realisatie van ambities en doelen uit het akkoord afremmen of zelfs stoppen, is er de wens voor een gesprek tussen raad en college over waar eventueel bijstellingen in ambities en doelen van het akkoord nodig zijn.  Om inzicht te krijgen in waar achterstanden in de realisatie van ambities en doelen zijn ontstaan, zijn zowel dit rekenkameronderzoek (waarbij de status van acties en de programma’s inzichtelijk wordt) evenals de kadernota’s instrumenten. Om inzicht te krijgen in welke maatschappelijke ontwikkelingen ambities en doelen afremmen of zelfs stoppen, zijn de jaarverslagen instrumenten. De raad en het college wensen het verkrijgen van deze inzichten en het voeren van het gesprek, als opdracht te formuleren voor het nieuwe college (ná de gemeenteraadsverkiezingen in 2026).

5.3 Noodzaak voor bijstelling volgens de ambtelijke organisatie Het is van belang om frequent terug te kijken naar de hoofdlijnen uit het Beleidsakkoord, zo menen geïnterviewden vanuit de ambtelijke organisatie. Immers, maatschappelijke ontwikkelingen kunnen vragen om gewijzigde of nieuwe ambities en doelen en mogelijk een andere prioritering. Welke recente ontwikkelingen zijn van invloed? Zijn de eerder gemaakte keuzes in ambities en doelen nog de juiste keuzes of moeten deze worden bijgesteld? En is er bijstelling nodig in de prioritering van ambities en doelen? Dit terugkijken, afwegen en prioriteren gebeurt onvoldoende aldus geïnterviewden vanuit de ambtelijke organisatie.

18

Er zijn een aantal ontwikkelingen op organisatieniveau binnen de gemeente die van invloed zijn op de oorspronkelijke ambities en doelen uit het akkoord, zo benoemen geïnterviewden uit de ambtelijke organisatie. Het gaat dan om:  Er is sprake van arbeidsmarktkrapte met betrekking tot vaste en flexibele contracten.  De gemeente heeft te grote ambities in relatie tot de ambtelijke capaciteit; er is sprake van een gebrek aan realisatiekracht om ambities ook werkelijk te kunnen verwezenlijken. Er zouden realistische ambities moeten worden gesteld in relatie tot de beschikbare ambtelijke capaciteit.  Daarnaast is er sprake van een hogere cao (loonkosten), hogere kosten voor inhuur, huisvesting en inflatiecorrecties/indexeringen.  Ook is er sprake van een minder gunstige financiële positie van gemeenten vanaf 2026 (ravijnjaar 2026); het Rijk keert vanaf 2026 minder financiële middelen uit aan gemeenten dan voorheen. Er zijn tevens een aantal recente maatschappelijke ontwikkelingen in het sociaal domein die van invloed zijn op de realisatie van het akkoord, zo geven geïnterviewden uit de ambtelijke organisatie aan.

Het gaat om de volgende ontwikkelingen:  Bestaanszekerheid/armoede  De koppeling tussen bestaanszekerheid en energiearmoede  De uitbreiding van zorg vanuit het integraal zorgakkoord  De specialistische jeugdzorg in stand houden  Positieve gezondheid bevorderen middels preventie  Inclusie en toegankelijkheid en migratie (vanuit de spreidingswet en de opvang van Oekraïners). Voor het fysieke domein gelden andere maatschappelijke ontwikkelingen die consequenties hebben voor het realiseren van het akkoord. Geïnterviewden uit de ambtelijke organisatie wijzen op de volgende ontwikkelingen:  Netcongestie  Bodem-water sturend  Soorten managementplan (SMP) biodiversiteit  DIDAM-arrest  Gewijzigd Rijksbeleid, bijvoorbeeld brief zonneparken vanuit minister De Jonge  Ontwikkelingen op het gebied van transitie landbouw  Stikstofproblematiek  Afhankelijkheid van voorwaardenscheppende besluitvorming Ambitie Klimaatadaptatie 2023  Effect besluitvorming burgerparticipatie 2023  Schaarste koper in de markt (leverantieproblemen)  Energietransitie en warmtetransitie bepaalt de agenda van nutspartijen, waardoor projecten in de openbare ruimte vertragen (leveringsprioriteit)  Importverbod China (leverantieproblemen)  Regionale samenwerkingen worden belangrijker  Hoogwateraanpak Brabant Oost (strengere toetsing Waterschappen)  (Zwaar vertraagde) inwerkingtreding Omgevingswet 

Toenemende regierol van het Rijk op de ruimtelijke opgaven (meer sturing van bovenaf vanuit nationale programma’s)  Vertraging in traject PHS door stikstof en gestegen kosten  Met het nationale traject voor duurzame verstedelijking NOVEX komt voor Boxtel de kans om een schaalsprong te maken naar een meer stedelijk milieu

19

Een aantal van deze ontwikkelingen zijn meerjarig en zijn al in gang gezet. Het gaat dan bijvoorbeeld om de stikstofproblematiek, de energie- en warmtetransitie en de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Van deze ontwikkelingen was de gemeente zich bewust, echter ontwikkelingen zijn wel intensiever geworden.

20

Bijlage 1 - Bestuurlijke reactie college van B&W en griffier Hieronder zijn de bestuurlijke reacties van het college en de griffier opgenomen. De reacties van het college en griffier betreffen enkele feitelijke onjuistheden of de vraag om nadere verduidelijkingen alsook een bestuurlijke reactie. De bestuurlijke reacties zijn hierna integraal opgenomen. De feitelijke onjuistheden zijn verwerkt in de definitieve rapportages.

Reactie van het college ‘Op 19 juni 2024 ontvingen wij uw conceptrapport Tussenbalans Beleidsakkoord. Wij hebben met belangstelling kennisgenomen van het conceptrapport. U vraagt ons om: 1. aan te geven of er in de rapportage feitelijke onjuistheden staan. 2. een bestuurlijke reactie te geven op het conceptrapport. 3. aan te geven op welke wijze, wanneer en in welke context wij uitvoering gaan geven aan de aanbevelingen. De feitelijke onjuistheden hebben wij separaat per mail aan u doorgegeven. In onze verdere reactie gaan wij in op uw aanbevelingen aan ons. Bestuurlijke reactie Wij stellen het op prijs dat uw Rekenkamer een tussenevaluatie heeft uitgevoerd naar de realisatie van ons beleidsakkoord Samen aan de Slag. Wij beschouwen uw rapport als een ondersteuning en aanvulling op de door ons ingeslagen weg. Het scherpt ons in het uitvoeren van onze ambities. Aanbeveling 3: Zet stevig in op de realisatie van de projecten, activiteiten en uitvoeringsacties uit het uitvoeringsplan waarvan de status momenteel door de Rekenkamer rood of oranje gekleurd is dan wel kom tot bijstelling op onderdelen. Het overzicht van de stand van zaken van de uitvoering van het beleidsakkoord is in deze fase enkel gebaseerd op ambtelijke input. Veel projecten/acties zijn al afgerond of lopen op schema, maar wij zijn ons ervan bewust dat dit niet voor alle acties uit ons beleidsakkoord geldt.

Hiervoor zijn diverse oorzaken aan te wijzen die u ook in uw rapport hebt beschreven. Het gaat dan bijvoorbeeld om (veranderingen in) externe factoren, beperkte financiële middelen en personele capaciteit. Bovendien geldt dat voor de diverse thema’s in het beleidsakkoord de uitwerking op detailniveau verschilt. Dit heeft te maken met onze inzet om tot een coalitieakkoord te komen en het politieke klimaat waarin dit plaatsvond. We realiseren ons dat het uiteenlopende detailniveau maakt dat uitspraken doen over de voortgang ervan soms ingewikkeld is. Tegelijkertijd beseffen we dat we iets over de helft van onze bestuursperiode zijn. Uiteraard hebben we nog niet al onze ambities waargemaakt; daar werken we dagelijks hard aan samen met onze ambtenaren en in samenspel met onze raad. We hebben nog bijna twee jaar om onze ambities te realiseren. Uw rapport en ons recent opgestelde uitvoeringsplan helpen ons om op die ambities waarop we achterlopen, steviger te sturen om zo resultaten te behalen. Wat ons daarbij helpt is het inzetten van bestuursopdrachten. Mede naar aanleiding van uw onderzoek Goed bestuur door goede rolinvulling (november 2023) ontwikkelen we de inzet van dit instrument verder. Aanbeveling 4: Kom tot een verdere verbetering van het uitvoeringsplan in het verlengde van het Beleidsakkoord. Wij zijn verheugd dat uw Rekenkamer dit een uitstekend instrument vindt.

Het uitvoeringsplan hebben we recent ingevoerd en is nog in ontwikkeling. Uw aandachtspunten betrekken we bij de doorontwikkeling van de huidige versie.

21

Aanbeveling 5: Gebruik de voor de raad relevante informatie uit het uitvoeringsplan om de raad te informeren, al dan niet via de producten uit de p&c cyclus. De relevante informatie uit het uitvoeringsplan gaan we gebruiken om de raad te informeren via de P&C-cyclus. Aanbeveling 6: Maak in de beleidsnota’s, raadsvoorstellen en raadsinformatiebrieven een expliciete connectie naar het Beleidsakkoord. Wij onderkennen dat we in onze raadsvoorstellen en raadsinformatiebrieven niet altijd een duidelijke verbinding leggen met ons beleidsakkoord. Naar aanleiding van uw onderzoek Goed bestuur door goede rolinvulling gaan we de sjablonen van onze raadsvoorstellen en raadsinformatiebrieven aanpassen. We nemen daarin onder andere een kopje op waarin we aangeven hoe het voorstel past binnen het vastgestelde beleid. Dit kan ook ons beleidsakkoord zijn. Tot slot Uw rapport is voor ons een bevestiging dat we op de goede weg zijn, maar maakt ons ook duidelijk dat we stevig moeten doorpakken om al onze ambities te realiseren. We gaan hier de komende jaren graag samen met de raad én met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners mee aan de slag.’ Reactie van de griffier

‘Ik ontving, als griffier, op 5 juli 2024 uw conceptrapport Tussenbalans Beleidsakkoord, evaluatieonderzoek van het Beleidsakkoord `Samen aan de slag' 2021-2026. Ik heb met belangstelling kennisgenomen van het conceptrapport. U heeft aan me gevraagd om: 1.aan te geven of er in de rapportage feitelijke onjuistheden staan. 2.een bestuurlijke reactie te geven op het conceptrapport en aan te geven op welke wijze, wanneer en in welke context wij uitvoering gaan geven aan de aanbevelingen. De feitelijke onjuistheden zijn separaat aan u doorgezonden. In onderstaande reactie wordt ingegaan op de twee aanbevelingen die in het evaluatie-onderzoek aan de gemeenteraad zijn gedaan en de wijze waarop hier invulling aan gegeven gaat worden. Aanbevelingen aan de gemeenteraad Aanbeveling 1: Geef in het toekomstig Beleidsakkoord meer aandacht aan majeure opgaven, de integraliteit van de aanpak daarvan, procesafspraken over monitoring en eventuele bijstelling We onderschrijven uw aanbeveling, bijbehorende overwegingen en uitgangspunten. U heeft in eerdere rapporten vaker aandacht gevraagd voor majeure opgaven, welke door de raad ook volledig is ondersteund en wordt ingebed in het raadsproces. Deze aanbeveling is hier een logisch gevolg op.

Bij het opstellen van het toekomstig Beleidsakkoord zal in de overdracht van de huidige gemeenteraad naar de nieuwe gemeenteraad dan ook nadrukkelijk aandacht worden gevraagd voor deze aanbeveling. Aanbeveling 2: Vraag het college om voor de huidige bestuursperiode bij de kadernota explicieter in te gaan op de consequenties van nieuwe ontwikkelingen en de uitvoering van het akkoord voor de komende jaren Ook als raad zien we dat we niet altijd het juiste inzicht hebben om betere sturing te geven. We herkennen ons dan ook in deze aanbeveling. In de voorbereiding op de eerstvolgende p&c cyclus zal hier explicieter aandacht voor worden gevraagd aan het college.

22

Ter afsluiting Het is fijn te lezen dat er veel zaken goed gaan, we zijn op de juiste weg zijn. Maar uw rapport geeft ook aanknopingspunten om de rol als raadslid en gemeenteraad, samen met het college en inwoners, nog beter op te pakken.’

23

Bijlage 2 – Analyse van het uitvoeringsplan 1. Programma ‘Duurzame transformatie’ Onderdeel

Actiepunt uit Beleidsakkoord

Tijdspad (einde)

Status

Toelichting status

Duurzaamheid

Via uitvoeringsprogramma 2017-2022 vorm geven aan ambities van de duurzaamheidsvisie Starten van participatieproces voor actualiseren van Duurzaamheidsagenda/ Uitvoeringsprogramma Alert op kansrijke mogelijkheden van cofinanciering om projecten meer financiële ruimte te bieden Bij projectontwikkeling koppelen van opgaven natuur, klimaat, ruimte, woningbouw, landbouw en (vrijetijd)economie Stimuleren van inwoners, bedrijven en organisaties om een bijdrage te leveren aan het realiseren van een klimaat adaptieve omgeving Stimuleren van biodiversiteit door streekeigen, bloemrijke beplanting in te zetten in gemeentelijke projecten en in bermen en plantsoenen Inwoners bewuster maken van de noodzaak van een krachtige biodiversiteit en geven informatie hoe inwoners hier zelf aan bij kunnen dragen Bijdragen aan realisatie Brabantse Bossenstrategie door revitalisering en uitbreiding van bestaande bossen, groene inpassing van zonnevelden, herstel en ontwikkeling van bosbiodiversiteit en stimuleren van de productie van bosproducten als duurzame grondstof Benutten kansen die de Landschapstriënnale 2021 biedt, onder meer door de medeorganisatie van het Landschapslaboratorium Productieve Natuur Stimuleren inwoners om kringlopen zo veel mogelijk te sluiten, door te gaan voor deelgebruik, hergebruik, reparatie, reviseren, opwaarderen en pas als laatste voor recyclen Boxtel blijft Fair Trade

gemeente, stimuleert dit bij inwoners en ondernemers en draagt dit uit. En eveneens voor de productie en aankoop van streekproducten en de actie ‘Koop Lokaal’. Uitwerken Schone Lucht Akkoord met andere gemeenten, organisaties en ondernemers

Q4 2022

60%

Uitvoeringsprogramma geactualiseerd, ontwikkelen monitor doelstelling/effectniveau

Q2 2022

100%

Q2 2022

80%

Cofinanciering gerealiseerd via o.a. CDOKE, NIP, Energiearmoede, Leader, Life

Q1 2026

20%

Opgepakt via het Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie 2023-2026

Onbekend

20%

Opgepakt via het Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie 2023-2026

Onbekend

40%

Is opgenomen in geactualiseerde Duurzaamheidsagenda 2022-2026

Onbekend

40%

Onbekend

10%

Is opgenomen in geactualiseerde Duurzaamheidsagenda 2022-2026, o.a. struikrovers, geveltuintjes etc Dit krijgt een plek in het nieuwe programma Natuur en Landschap dat in ontwikkeling is

Onbekend

10%

Dit krijgt een plek in het nieuwe programma Natuur en Landschap dat in ontwikkeling is

Onbekend

10%

Is opgenomen in de nieuwe Duurzaamheidsagenda 2022-2026. Circulariteit zal in 2024 en verder een impuls moeten krijgen, ook vanuit economie

Onbekend

50%

Onbekend

50%

Klimaat en energie

Voorkeursvolgorde lokale energieopwekking: zonnepanelen op (grote) daken, zonnevelden (tijdelijk 15-25 jaar), windmolens

Onbekend

30%

Klimaat en energie

Een beperkte mate van windenergie is niet uitgesloten, daarbij hanteren van bepaalde randvoorwaarden Zo snel mogelijk energieneutraal worden, met bepaalde uitgangspunten

Onbekend

20%

Onbekend

20%

Stimuleren van inwoners en bedrijven voor energiebesparing en -opwekking. Met name grootverbruikers motiveren

Onbekend

10%

Duurzaamheid Duurzaamheid Duurzaamheid Duurzaamheid Duurzaamheid

Duurzaamheid Duurzaamheid

Duurzaamheid

Duurzaamheid

Duurzaamheid

Duurzaamheid

Klimaat en energie

Klimaat en energie

24

Aangesloten bij het Schone Lucht Akkoord. In 2024 wordt een nieuw uitvoeringsprogramma Schone Lucht Akkoord uitgewerkt Voorbereiding uitvoeringsstrategie zon op daken en objecten. De 1e tender voor 50ha zonnepark is gegund. De aangescherpte voorkeursvolgorde zon (brief de Jonge van 26-10-23) en de netcongestie zetten de verdere uitvoering onder spanning. De provincie komt nog met een toelichting op de uitzonderingen Er zijn nog geen verdere concrete afspraken gemaakt (mede in relatie tot ontwikkelingen zonneparken) Bovengenoemde ontwikkelingen zetten deze ambitie extra onder druk. Kijken naar innovaties zoals bijv. de energyhub om hier versneld oplossingen voor te vinden Is onderzocht ikv collectieve warmtevoorziening (Merosch). Mogelijkheden van restwarmte zijn beperkt. Zodra dit economisch rendabel is, worden de kansen door individuele bedrijven gepakt

Klimaat en energie

Voor aanleg van zonnevelden uitgaan van een tenderpatroon van 50 ha/jaar in de komende 5 jaar (elk jaar 50 ha). Daarna wordt een nieuw patroon vastgesteld

Onbekend

30%

Klimaat en energie

Zonnevelden dragen bij aan biodiversiteit en vrijkomende stikstofruimte voor bijv. woningbouw en wegen Een eigen zonnepark creëren op de pachtgronden aan de Renbaan (max. 20 ha). Van de netto-opbrengst wordt 50% gestort in een op te richten duurzaamheidsfonds, de overige 50% wordt op een andere manier benut voor behalen van de doelen Boxtel energieneutraal Voor cofinanciering van tijdelijke zonnevelden kijken naar Groen Ontwikkelfonds Brabant (GOB)

Onbekend

100%

Onbekend

50%

Opbrengsten zoveel mogelijk ten goede laten komen aan de gemeenschap, vorm waarop is afhankelijk van businesscase

Onbekend

50%

Steun bij onderzoeken. De inspanningen compenseren (of mitigeren) door de leges voor de inrichtingen Noodzaak en haalbaarheid van lokale stimuleringssubsidies overwegen, hangt mede af van de kerntakendiscussie en de mogelijkheden van het duurzaamheidsfonds Het besparen door burgers en bedrijven via bijv. gezamenlijke inkoopacties en voorlichting