Bijlage 3 - Omgevingseffectrapportage Sint-Michielsgestel
Tekst van het document
Omgevingseffectrapport (OER) Bij de ontwerp-Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel 2040 Datum vrijgave voor inspraak: 9 januari 2024
Projectgerelateerd
HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.
Laan 1914 no.35 3818 EX Amersfoort Netherlands Mobility & Infrastructure +31 88 348 20 00 T +31 33 463 36 52 F info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W
Titel document: Omgevingseffectrapport (OER) Sub titel: Bij de ontwerp-Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel 2040 Referentie: BH7677-MI-RP-230704-1429 Status: Definitief/1 Datum: 14 december 2023 Projectnaam: Omgevingsvisies Boxtel-Gestel Projectnummer: BH7677 Classificatie Projectgerelateerd
Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. Let op: dit document bevat mogelijk persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V.. Voordat publicatie plaatsvindt (of anderzins openbaarmaking), dient dit document te worden geanonimiseerd of dient toestemming te worden verkregen om dit document met persoonsgegevens te publiceren. Dit hoeft niet als wet- of regelgeving anonimiseren niet toestaat. 14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
ii
Inhoud Publieksvriendelijke samenvatting
1
1
Waarom een omgevingsvisie en OER?
15
1.1
Omgevingsvisie gemeente Sint-Michielsgestel
15
1.2
Waarom een OER?
15
1.3
De m.e.r.-procedure
17
1.4
Leeswijzer
18
2
Waar gaat de omgevingsvisie over en hoe is deze gemaakt?
19
2.1
Totstandkoming van de omgevingsvisie
19
2.2
De inhoud van de omgevingsvisie
20
3
Hoe is het OER gemaakt?
26
3.1
Algemene aanpak
26
3.2
Proces en aanpak
26
3.3
Het beoordelingskader
28
3.4
De ‘foto van de leefomgeving’
29
3.5
De effectbeoordeling
34
3.6
De botsproeven
35
3.7
Het doelbereik
36
3.8
De Passende Beoordeling
36
4
Wat staat er in de ‘foto van de leefomgeving’?
37
4.1
Algemeen beeld
37
4.2
Belangrijke aandachtspunten
39
5
Welke scenario’s zijn er onderzocht en wat zijn de gevolgen daarvan?
42
5.1
Totstandkoming van de scenario’s
42
5.2
Belangrijkste effecten
44
5.3
Kwalitatieve aspecten
46
5.4
Ontwikkeling knel- en aandachtspunten ten opzichte van de referentiesituatie
47
5.5
Doorkijk naar het doelbereik
49
6
Wat is het concept-voorkeursalternatief en wat zijn de gevolgen daarvan?
6.1
Totstandkoming van het concept-voorkeursalternatief
51
6.2
Belangrijkste bevindingen
54
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
3
7
Wat is het voorkeursalternatief?
61
7.1
Verbeelding van het voorkeursalternatief
61
7.2
Omschrijving van het voorkeursalternatief
62
7.3
Verantwoording totstandkoming VKA
70
8
Wat zijn de gevolgen van het voorkeursalternatief?
73
8.1
Wat zijn de effecten van het voorkeursalternatief?
73
8.2
Wat gebeurt er met de kwalitatieve aspecten?
81
8.3
Hoe ontwikkelen de knelpunten ten opzichte van de referentiesituatie?
83
8.4
Conclusie
87
9
Wat zijn de gevolgen voor Natura 2000-gebieden?
89
9.1
Passende Beoordeling Natura 2000
89
9.2
Resultaten Passende Beoordeling
89
10
Is het nieuwe beleid consistent?
92
10.1
Kansen op synergie
93
10.2
Risico’s op strijdigheid
95
11
Draagt het voorkeursalternatief bij aan het halen van de ambities?
97
12
Welke mitigerende maatregelen kunnen toegepast worden?
105
13
Het vervolg
106
13.1
Doorwerking in programma’s
107
13.2
Doorwerking in Omgevingsplan
107
13.3
Monitoring van de beleidsambities uit de Omgevingsvisie
108
Bijlagen A1
Foto van de leefomgeving
A2
Scopingstabel
A3
Notitie scenariobeoordeling
A4
Notitie beoordeling concept-voorkeursalternatief
A5
Omschrijving definitief VKA
A6
Effectbeoordeling VKA
A7
Beargumentatie effectbeoordeling VKA
A8
Passende Beoordeling
A9
Botsproeven
A10
Beargumentatie botsproeven
A11
Doelbereik VKA
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
4
Publieksvriendelijke samenvatting Waarom komt er een omgevingsvisie en een omgevingseffectrapport? Op 1 januari 2024 gaat de Omgevingswet in. Er zijn nu veel verschillende wetten en regels over het milieu en de omgeving. De nieuwe Omgevingswet brengt deze wetten en regels samen tot één wet. Hierdoor wordt het makkelijker om de wetten en regels te gebruiken. De Omgevingswet verplicht het maken van een omgevingsvisie. De gemeente Sint-Michielsgestel moet daarom voor 2027 een omgevingsvisie maken. Deze omgevingsvisie beschrijft hoe de gemeente Sint-Michielsgestel zich ontwikkelt voor een lange periode, tot 2040. In deze omgevingsvisie staan de grote onderwerpen uit de omgeving, zoals wonen, verkeer, natuur, landschap, gezondheid en economie. Omdat deze onderwerpen samen bekeken worden, zijn er kansen voor verbindingen tussen de onderwerpen. Maar er moeten wel keuzes gemaakt worden. Niet alles kan namelijk zomaar overal. In de omgevingsvisie beschrijft de gemeente hoe ze willen dat Sint-Michielsgestel er uit ziet in de toekomst. Dit heten ambities. Het laat zien wat Sint-Michielsgestel in 2040 wil zijn. Met deze ambities maakt de gemeente keuzes voor nieuw beleid. De omgevingsvisie heeft nog weinig details. Dit wordt uitgewerkt in omgevingsprogramma’s, het omgevingsplan of ander beleid.
Deze programma’s en omgevingsplan maken met meer detail duidelijk wat er waar precies gaat gebeuren. Het kan zijn dat het nieuwe beleid uit de omgevingsvisie tot belangrijke veranderingen leidt. In Nederland is het dan verplicht om dit te toetsen met een milieueffectrapport. Hierin staat wat de gevolgen voor het milieu zijn. Als de gemeente een besluit moet nemen, kunnen zij de informatie uit het milieueffectrapport meenemen in het besluit. De gemeente neemt zo het milieu mee in hun beslissingen. Omdat de omgevingsvisie over de hele omgeving gaat, wordt in het milieueffectrapport ook gekeken naar de hele omgeving. Daarom heet het milieueffectrapport bij een omgevingsvisie een omgevingseffectrapport (OER).
Wat staat er in de omgevingsvisie? De omgevingsvisie bestaat uit vier fases (zie Figuur 0.1). In elke fase hebben mensen mee mogen denken. Dit waren de inwoners, ondernemers, ketenpartners, maatschappelijke organisaties en de bestuurders van de gemeente. In de omgevingsvisie staan de meningen en ideeën van deze mensen. In de eerste fase Bouwstenen verzamelen is informatie verzameld, waarmee een beleidsanalyse is gemaakt. Dit zijn alle bestaande kwaliteiten, ontwikkelingen en beleidsregels. In de tweede fase Bouwvoorbereiding is er samen gedroomd over SintMichielsgestel in 2040. Van de dromen zijn ambities voor de toekomst gemaakt. In deze fase is ook gestart met het maken van het OER. In de derde fase Bouwen zijn de ambities gebruikt om twee scenario’s op te stellen voor de gemeente Sint-Michielsgestel. Deze scenario’s verschillen zo veel mogelijk van elkaar. De scenario’s zijn beoordeeld in het OER. Van de
14 december 2023
Figuur 0.1: Fases van de omgevingsvisie
BH7677-MI-RP-230704-1429
5
twee scenario’s is één conceptvoorkeursalternatief (concept-VKA) gemaakt, die opnieuw beoordeeld is. Daarna is een definitief voorkeursalternatief (definitief VKA) gemaakt, dat nu de ontwerp-omgevingsvisie is. In de vierde fase Oplevering maakt de gemeente de ontwerp-omgevingsvisie af. De inwoners, ondernemers, ketenpartners en maatschappelijke organisaties kunnen nog één keer hun mening geven in de officiële inspraakprocedure. Daarna stelt de gemeenteraad de definitieve omgevingsvisie vast. Dan vormt de omgevingsvisie de basis voor omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan. De omgevingsvisie heeft vier hoofdthema’s: 1. Aangenaam leven; 2. Verbindend netwerk; 3. Krachtige economie, en; 4. Inclusieve duurzaamheid.
Figuur 0.2: Thema's en subthema's voor de omgevingsvisie SintMichielsgestel
De thema’s bieden structuur en steun bij de invulling van de omgevingsvisie. De omgevingsvisie behandelt de thema’s in samenhang met elkaar. De hoofdthema’s zijn bewust zo gekozen zodat alle aspecten van de leefomgeving hier in terug kunnen komen en de verbinding wordt gelegd met het sociaal domein. De indeling van de (hoofd)thema’s is geïnspireerd op de provinciale omgevingsvisie van de provincie Noord-Brabant en gespecificeerd voor in de praktijk spelende thema’s binnen de gemeente. Zowel de sociale, economische als ecologisch aspecten komen terug in de hoofdthema’s. Hiermee bieden de hoofthema’s een goed basis om op zoek te gaan naar de juiste balans tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving. Verbindend Netwerk Het hoofdthema verbindend netwerk gaat over de netwerken, zowel fysiek als sociaal. In fysieke zin gaat het hierbij om zowel de boven- als ondergrondse netwerken voor verkeer- en vervoer en de (digitale) infrastructuur. In sociale zin gaat het om netwerken die er aan bijdragen dat iedereen volwaardig mee kan doen in de samenleving. Krachtige economie Dit hoofdthema gaat over de economische aspecten, zoals het vestigingsklimaat in de gemeente. Ook de transitie van de landbouw en toerisme en recreatie zijn van belang voor een krachtige economie. Aangenaam leven Dit hoofdthema heeft betrekking op wonen en alles wat samenhangt met een aangename woonomgeving.
Hieronder vallen onderwerpen, zoals het landschap en de voorzieningen, gezondheid en veiligheid. Inclusieve duurzaamheid Inclusieve duurzaamheid is een breed thema dat ingaat op klimaatadaptatie en klimaatmitigatie. Klimaatadaptatie is het aanpassen aan klimaatverandering, zoals omgaan met toenemende overstromingen, droogte en hitte. Klimaatmitigatie is het voorkomen van verdere klimaatverandering door de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Dit kan door het (omschakeling naar hernieuwbare energie
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
6
en hergebruiken van natuurlijk hulpbronnen (circulariteit). Ook biodiversiteit, bodem en water komen terug binnen dit hoofdthema. De hoofdthema’s bestaan uit subthema’s (zie Figuur 0.2). Van de dromen (uit de fase Bouwvoorbereiding) maakte de gemeente Sint-Michielsgestel ambities. De gemeente Sint-Michielsgestel heeft 15 ambities voor 2040. Deze passen in de vier hoofdthema’s. Tabel 0.1: Ambities voor 2040 van de gemeente Sint-Michielsgestel
Thema
Aangenaam leven
Verbindend netwerk
Krachtige economie
Inclusieve duurzaamheid
14 december 2023
#
Ambities
1
In 2040 past het woningaanbod bij de behoefte.
2
In 2040 passen de basisvoorzieningen bij de behoefte van inwoners.
3
In 2040 stimuleert de buitenomgeving mensen tot meer bewegen en om elkaar vaker te ontmoeten.
4
In 2040 is de leefomgeving gezond en veilig.
5
In 2040 is de structuur voor groen / water robuust, zijn de cultuurhistorische waarden geborgd en versterkt en is de biodiversiteit toegenomen.
6
In 2040 is de veiligheid en beleving van veiligheid verbeterd.
7
In 2040 zijn wandelen, fietsen en gebruik maken van gedeelde vormen van vervoermobiliteit de standaard.
8
In 2040 benutten we nog beter de kracht van de samenleving door het stimuleren van lokale netwerken en (burger)initiatieven.
9
In 2040 is er een duurzaam landelijk gebied waarbij het gebruik van het land in balans is met natuurlijke systemen (bodem, water en lucht).
10
In 2040 sluiten de recreatieve voorzieningen en horecasector aan bij de lokale kwaliteiten en versterken de stad – land verbinding.
11
In 2040 zijn bedrijven en hun directe omgeving duurzamer en circulair.
12
In 2040 is er sprake van een goede kwaliteit van de bodem en het water.
13
In 2040 hebben we maatregelen genomen om wateroverlast, hittestress en verdroging zoveel mogelijk tegen te gaan.
14
In 2040 is het hergebruiken en delen van producten, materialen en grondstoffen de standaard.
15
In 2040 is de gemeente klimaatneutraal.
BH7677-MI-RP-230704-1429
7
Wat staat er in het omgevingseffectrapport? Het OER begint met een soort Plan van Aanpak. Dit heet de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) (zie Figuur 0.3). Hierin staat wat in het OER beoordeeld wordt en hoe dat wordt gedaan. Daarna wordt een beoordelingskader gemaakt. In het beoordelingskader staan beoordelingsaspecten. Beoordelingsaspecten zijn de belangrijkste graadmeters van de kwaliteit van de gemeente. De beoordelingsaspecten worden in de Foto van de leefomgeving en het OER gebruikt. Met het beoordelingskader wordt een Foto van de leefomgeving gemaakt. Deze gaat over: • Hoe het nu gaat in de gemeente Sint-Michielsgestel (huidige situatie); • Hoe het in de toekomst gaat als er geen omgevingsvisie is (autonome ontwikkelingen). Dit wordt voor alle beoordelingsaspecten beoordeeld. Het verschil tussen nu en de toekomst heet een ontwikkeling of trend. Hoe het nu gaat en hoe het in de toekomst gaat krijgen een score: • Groen betekent: het gaat goed •
Oranje betekent: het kan beter
• Rood betekent: het gaat slecht Gaat het in de toekomst beter (↗), dan is er een positieve ontwikkeling. Gaat het in de toekomst slechter (↘), dan is er een negatieve ontwikkeling. Blijft het in de toekomst gelijk (=), dan is er een neutrale ontwikkeling. De scores staan in een Rad van de Leefomgeving. Zo is het makkelijk te zien wat goed gaat en wat slecht gaat, nu en in de toekomst. De gemeente maakte twee scenario’s voor de omgevingsvisie in de fase Bouwen. Dit zijn verschillende invullingen van de toekomst van Sint-Michielsgestel. Deze Figuur 0.3: Stappen van de omgevingsvisie en het OER scenario’s zijn beoordeeld op de beoordelingsaspecten uit het beoordelingskader. Dit laat zien of het door de invullingen van de scenario’s met de beoordelingsaspecten beter (kansen) of slechter (risico’s) gaat in de toekomst. Met deze informatie maakte de gemeente één nieuw invulling voor de toekomst, dit heet een concept-VKA. Deze is opnieuw beoordeeld. Met deze informatie maakte de gemeente een definitief VKA. Dit is de omgevingsvisie. Het definitief VKA is ook beoordeeld op dezelfde manier als de scenario’s. Dit zegt wat beter gaat en wat slechter gaat in de gemeente Sint-Michielsgestel in 2040. Er is gekeken of alle plannen passen in de ruimte door middel van botsproeven. Ook is gekeken of de ambities gehaald worden (het doelbereik).
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
8
Voor het definitief VKA is ook een Passende Beoordeling gemaakt. Dit beschrijft welk effect de plannen hebben op de natuur in Natura 2000-gebieden. Als het door de omgevingsvisie slechter gaat met de natuur in de Natura 2000-gebieden, dan moet de gemeente hier maatregelen voor nemen om het te verbeteren. Als laatste maakt de gemeente een monitoringsprogramma. Dit houdt het werken van het nieuwe beleid in de gaten. Het laat ook zien of de gemeente de ambities ook echt haalt. In het monitoringsprogramma legt de gemeente vast wat ze precies gaat doen om dit in beeld te brengen.
Hoe staat het er nu voor? Hoe het er voor staat in de gemeente Sint-Michielsgestel is te zien in Figuur 0.4. Dit wordt het ‘rad van de leefomgeving’ genoemd. Alle beoordelingsaspecten staan hier in. Het rad laat zien hoe het er nu voor staat (witte lijn) en hoe het er in de toekomst (zonder omgevingsvisie) voor staat (gestippelde lijn). In Figuur 0.4 is te zien dat het er op dit moment wisselend voor staat in de gemeente Sint-Michielsgestel. Met sommige beoordelingsaspecten gaat het goed, met anderen gaat het slecht. In de tabel hieronder is te zien voor welke beoordelingsaspecten nog extra aandacht nodig is in de omgevingsvisie, dit zijn de beoordelingsaspecten die er slecht voor staan.
Figuur 0.4: Rad van de leefomgeving van Sint-Michielsgestel
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
9
In Tabel 0.2 is te zien hoe de beoordelingsaspecten er voor staan in de gemeente Sint-Michielsgestel op dit moment. Met een aantal beoordelingsaspecten gaat het goed en met aan aantal gaat het slecht. Met veel beoordelingsaspecten gaat het nog niet goed genoeg en kan dus het beter. Tabel 0.2: Hoe gaat het nu in de gemeente Sint-Michielsgestel?
Hoe gaat het nu met de gemeente Sint-Michielsgestel? Het gaat goed • •
Maatschappelijke deelname Doorstroming en bereikbaarheid
Het kan beter • • • • • • • • • • • • • • • •
Duurzame en slimme mobiliteit Werkgelegenheid en arbeidsmarkt Werklocaties Duurzame woningen Wateroverlast Hitte Droogte Biodiversiteit Groene leefomgeving Verkeersveiligheid Sociale veiligheid Geurhinder Luchtkwaliteit Beweegvriendelijke leefomgeving Passend woningaanbod Passend voorzieningenaanbod
Het gaat slecht • • • • • • • •
Fiets- en wandelnetwerk Ontsluitingskwaliteit OV Duurzame energieopwekking Broeikasgassen Oppervlaktewater Beschermde natuur (Natura 2000) Omgevingsveiligheid Geluidhinder
De gemeente Sint-Michielsgestel heeft op dit moment plannen die vastgesteld zijn en uitgevoerd worden, dit is het vastgestelde beleid. In de komende jaren wordt dit uitgevoerd. Het kan zijn dat het door deze nieuwe plannen beter of slechter gaat met sommige beoordelingsaspecten. In Tabel 0.3 is te zien welke beoordelingsaspecten er door de nieuwe plannen goed of beter voor staan. Ook is te zien welke beoordelingsaspecten er, ondanks de nieuwe plannen, slecht voor blijven staan of slecht voor komen te staan. Hoe een beoordelingsaspect zich ontwikkelt, is te zien met de pijltjes achter de beoordelingsaspecten, het kan beter (↗) of slechter (↘) gaan of het kan gelijk blijven (=).
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
10
Tabel 0.3: Hoe gaat het in de toekomst met de gemeente Sint-Michielsgestel?
Hoe gaat het in de toekomst met de gemeente Sint-Michielsgestel? Het gaat goed • •
Maatschappelijke deelname ↗ Doorstroming en bereikbaarheid =
Het kan beter • • • • • • • • • • • • • • • •
Het gaat slecht
Duurzame en slimme mobiliteit = Werkgelegenheid en arbeidsmarkt ↘ Werklocaties ↘ Duurzame woningen = Wateroverlast ↗ Droogte = Beschermde natuur (Natura 2000) ↗ Biodiversiteit = Groene leefomgeving = Verkeersveiligheid = Sociale veiligheid = Geurhinder ↗ Luchtkwaliteit ↗ Beweegvriendelijke leefomgeving ↘ Passend woningaanbod ↘ Passend voorzieningenaanbod ↘
• • • • • • • •
Fiets- en wandelnetwerk = Ontsluitingskwaliteit OV = Duurzame energieopwekking = Broeikasgassen ↗ Hitte ↘ Oppervlaktewater = Omgevingsveiligheid ↘ Geluidhinder =
Een beoordelingsaspect dat nu niet heel goed gaat en in de toekomst slechter wordt, is een knelpunt. In de omgevingsvisie moet hier iets aan gebeuren. De volgende beoordelingsaspecten zijn een knelpunt: • Fiets- en wandelnetwerk; • Ontsluitingskwaliteit OV; • Duurzame energieopwekking; • Broeikasgassen; • Omgevingsveiligheid; • Geluidhinder. Een beoordelingsaspect dat nu niet heel goed gaat en in de toekomst gelijk blijft, is een aandachtspunt. In de omgevingsvisie moet hier aandacht voor zijn. De volgende beoordelingsaspecten zijn een aandachtspunt: • Werkgelegenheid en arbeidsmarkt; • Werklocaties; • Hitte; • Beschermde natuur (Natura 2000); • Beweegvriendelijke leefomgeving; • Passend woningaanbod; • Passend voorzieningenaanbod.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
11
Wat stond er in de scenario’s en het concept-voorkeursalternatief? Er zijn als eerste twee scenario’s gemaakt (zie Tabel 0.4). Scenario 1 gaat over een groenblauwe, dorpse gemeente. Scenario 2 gaat over een gemeente waar veel mensen uit de regio wonen. Het is dan makkelijk om de scenario’s te vergelijken. Na de beoordeling van de scenario’s is het concept-VKA gemaakt (zie Tabel 0.4). De gemeente heeft in het concept-VKA ook algemene punten beschreven waar ze aan werken. Dit gaat bijvoorbeeld over klimaatadaptatie en de gezonde leefomgeving. Tabel 0.4: De teksten van scenario 1, scenario 2 en het concept-voorkeursalternatief
Thema
Scenario 1
Scenario 2
Concept-VKA
Wonen
De gemeente bouwt ongeveer 900 nieuwe huizen. Dit zijn verschillende soorten huizen, bijvoorbeeld appartementen en gezinswoningen.
De gemeente bouwt ongeveer 2.500 nieuwe huizen. Dit zijn verschillende soorten huizen, bijvoorbeeld appartementen en gezinswoningen.
De gemeente bouwt tot 2027 maximaal 1.003 nieuwe huizen. Daarna bouwt ze 682 nieuwe huizen. Dit zijn verschillende soorten huizen, bijvoorbeeld appartementen en gezinswoningen.
Voorzieningen
De gemeente maakt dorpscentra met voorzieningen. Dit is bijvoorbeeld een school, huisarts of supermarkt.
De gemeente brengt voorzieningen bij elkaar. In nieuwe wijken maakt de gemeente nieuwe voorzieningen. Dit is bijvoorbeeld een school, huisarts of supermarkt.
De gemeente maakt bestaande voorzieningen beter. Er komen nieuwe voorzieningen als dat nodig is. Dit is bijvoorbeeld een school, huisarts of supermarkt.
Natuur
De gemeente verbindt de dorpen met de natuur door nieuwe fietspaden en wandelpaden aan te leggen.
De gemeente verbindt de natuurgebieden beter met elkaar. Er komt groen in en tussen de dorpen.
De gemeente verbindt de natuurgebieden beter met elkaar.
Mobiliteit
Er komen nieuwe fietspaden tussen de dorpen. Auto’s worden minder gebruikt.
Er komen meer plekken voor het openbaar vervoer. Er komen met fietspaden naar de steden in de buurt.
Er komt meer duurzaam vervoer, zoals deelauto’s en laadpunten. Er komen twee mobiliteitshubs.
Transitie landelijk gebied
Er komt meer landbouw in combinatie met natuur. De grond voor landbouw blijft gelijk in grootte.
Er komt landbouw met nieuwe techniek en met ruimte voor de opwekking van duurzame energie.
Er komt meer landbouw in combinatie met natuur. Boeren die willen stoppen kunnen andere dingen doen, zoals het starten van een boerenwinkeltje of het opwekken van duurzame energieopwekking.
Toerisme
Er komt meer ruimte voor ontspanning in de natuur. Er is ruimte voor kleine hotels en B&B’s.
De gemeente verbetert de bestaande fietspaden en wandelpaden.
Er komen meer toeristen voor de natuur en cultuur uit de regio.
Bedrijventerreinen
Bestaande bedrijventerreinen worden duurzaam en groen. Er komt geen bedrijventerrein bij.
Bestaande bedrijventerreinen worden plekken waar mensen kunnen wonen en werken. Er komen alleen bedrijven
Er komen alleen bedrijven bij die goed zijn voor de inwoners. Bedrijven worden duurzaam en groen.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
1
Thema
Scenario 1
Scenario 2
Concept-VKA
die in de gemeente nodig zijn. De gemeente combineert duurzame energie met andere functies. Er komen zonnepanelen op daken en in het buitengebied. De gemeente kijkt na 2030 ook naar windenergie.
Duurzame energie
Er komen zonnepanelen op daken en op land. Dit gaat samen met andere functies.
Er komen zonnepanelen op daken en in het buitengebied. De gemeente kijkt na 2030 ook naar windenergie.
Klimaatadaptatie
De gemeente maakt meer ruimte voor groen en water tegen klimaatverandering.
De gemeente bouwt huizen die tegen klimaatverandering kunnen. En komt veel ruimte voor groen en water.
In de dorpen komt ruimte voor water. De gemeente maakt dorpen klaar voor klimaatverandering.
Circulariteit
Geen uitspraak
Geen uitspraak
Er is in de toekomst minder afval. De bouw gebruikt duurzame spullen.
Wat blijkt uit scenario’s en het concept-voorkeursalternatief? De gemeente Sint-Michielsgestel heeft verschillende invullingen voor nieuw beleid laten toetsen om te zien wat de gevolgen hiervan zijn. Eerst heeft de gemeente twee scenario’s gemaakt. De scenario’s hebben een verschillende invulling van plannen. De scenario’s zijn beoordeeld. Er is gekeken naar de beoordelingsaspecten en hoe die er op dit moment voor staan. De vraag is of de leefomgeving door de nieuwe plannen beter wordt (kansen) of slechter (risico). Scenario 1 heeft meer groen. Meer groen zorgt ervoor dat er kansen zijn dat het beter gaat met natuur en klimaat. In scenario 1 worden meer fiets- en wandelpaden gemaakt. Scenario 2 heeft meer bouw en daardoor zijn er veel risico’s. Nieuwe huizen zorgen ervoor dat het slechter kan gaan met natuur en verkeersveiligheid. Na de beoordeling van de scenario’s is een concept-VKA gemaakt. Dit is een combinatie van de twee scenario’s en nieuwe ideeën. Er is ook gekeken hoe de risico’s uit de scenario’s in kansen kunnen veranderen. Ook het concept-VKA is beoordeeld op kansen en risico’s. Door scenario 1 gaat het met veel beoordelingsaspecten beter. Door de gemeente groener te maken, gaat het beter met bodem en natuur. Door scenario 2 gaat het met andere beoordelingsaspecten beter. Het gaat beter met wonen en werken. Maar er zijn ook risico’s dat het slechter gaat.
Voor het concept-VKA is gekeken wat goed werkt bij scenario 1 en 2. Daarom gaat het bij het concept-VKA ook met veel beoordelingsaspecten beter. Wonen, gezondheid, klimaatadaptatie en natuur worden beter door het concept-VKA. Zoals eerder beschreven zijn er op dit moment beoordelingsaspecten die er niet goed voor staan. Voor de scenario’s en het concept-VKA is gekeken wat er met deze beoordelingsaspecten gebeurt door de nieuwe plannen. Dit is te zien in Tabel 5. In de tabel is te zien of het beter gaat ( ) of slechter ( ) door de scenario’s of het concept-VKA. Het kan ook zijn dat het veel beter of slechter wordt in vergelijking met het andere scenario. In dat geval zijn er twee pijlen te zien ( of ).
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
2
Met scenario 1 zijn er voor veel knelpunten kansen dat het beter wordt. Alleen ontsluitingskwaliteit OV en geluidhinder blijven gelijk. Voor scenario 2 zijn er kansen en risico’s. Voor fiets- en wandelnetwerk en duurzame energieopwekking zijn er kansen dat het beter wordt. Voor broeikasgassen en geluidhinder zijn er risico’s dat het slechter wordt. Voor ontsluitingskwaliteit OV en oppervlaktewater blijft het gelijk. In het concept-VKA is alleen voor geluidhinder nog een risico dat het slechter wordt (zie Tabel 0.5). Voor de andere beoordelingsaspecten zijn er kansen dat het beter wordt. Tabel 0.5: Effecten op de knelpunten voor scenario 1, scenario 2 en het concept-voorkeursalternatief
Knelpunten
Score
Fiets- en wandelnetwerk
=
Ontsluitingskwaliteit OV
=
Scenario 1
Scenario 2
0
0
Concept-VKA
Duurzame energieopwekking Broeikasgassen Oppervlaktewater
=
0
Geluidhinder
0
Ook voor de beoordelingsaspecten die een verslechtering laten zien is gekeken wat er gebeurt door de nieuwe plannen (zie Tabel 0.6). Met scenario 1 zijn er geen risico’s dat het slechter gaat. Voor scenario 2 is dat wel voor beoordelingsaspecten: beschermde natuur (Natura 2000) en omgevingsveiligheid. Dan kan het verder verslechteren. In het concept-VKA zijn er geen risico’s dat het slechter wordt (zie Tabel 0.6). Voor omgevingsveiligheid zijn er geen kansen of risico’s. Voor de andere beoordelingsaspecten zijn er kansen dat het beter wordt. Tabel 0.6: Effecten op de aandachtspunten voor scenario 1, scenario 2 en het concept-voorkeursalternatief
Aandachtspunten
Score
Scenario 1
Werkgelegenheid en arbeidsmarkt
0
Werklocaties
0
Scenario 2
Hitte
Nu
Toekomst
0
Beschermde natuur (Natura 2000)
Nu
Toekomst
*
Omgevingsveiligheid
0
*
Concept-VKA
0
Beweegvriendelijke leefomgeving Passend woningaanbod
0
Passend voorzieningenaanbod * Bij deze aspecten is er een verslechtering naar de score ‘rood’. Het aandachtspunt kan een knelpunt worden.
Het kan ook zijn dat er zoveel risico’s zijn dat een beoordelingsaspect dat er eerder goed voor stond, nu slechter wordt. Voor welke beoordelingsaspecten dit geldt is te zien in Tabel 0.7. Voor scenario 1 zijn die er niet. Voor scenario 2 gaat het om biodiversiteit, groene leefomgeving, verkeersveiligheid, geurhinder en luchtkwaliteit. In het concept-VKA is alleen voor geurhinder nog een risico dat het slechter wordt (zie Tabel 0.7). Voor de andere beoordelingsaspecten zijn er kansen dat het beter wordt.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
3
Tabel 0.7: Nieuwe aandachtspunten voor scenario 1, scenario 2 en het concept-voorkeursalternatief
Nieuwe aandachtspunten
Score
Biodiversiteit
=
Groene leefomgeving
=
Verkeersveiligheid
=
Scenario 1
Scenario 2
Concept-VKA
0
Geurhinder Luchtkwaliteit
Er zijn ook beoordelingsaspecten die geen score hebben. Dit zijn kwalitatieve beoordelingsaspecten. In de foto van de leefomgeving is alleen beschreven hoe het er mee gaat, nu en in de toekomst (zie Tabel 0.8). De omgevingsvisie heeft ook een effect op deze beoordelingsaspecten. Bij scenario 1 gaat het met alle beoordelingsaspecten beter, behalve kennis en innovatie en afval en grondstoffen. Bij scenario 2 zijn er twee beoordelingsaspecten waar het slechter mee gaat: Natuurnetwerk Brabant en ecologische verbindingszones en landschap, cultuurhistorie en archeologie. Bij het concept-VKA gaat het ook met alle beoordelingsaspecten beter, behalve kennis en innovatie. Tabel 0.8: Kwalitatieve beoordelingsaspecten
Kwalitatieve beoordelingsaspecten Kennis en innovatie
Scenario 1
Scenario 2
0
Concept-VKA 0
Toerisme en recreatie Duurzame landbouw Afval en grondstoffen
0
0
Bodemkwaliteit
0
Grondwater
0
Natuurnetwerk Brabant en ecologische verbindingszones Landschap, cultuurhistorie en archeologie
Wat staat er in de omgevingsvisie? Het definitief VKA is gemaakt door te kijken naar de beoordeling van het concept-VKA (zie Tabel 0.9). De gemeente heeft gekeken naar de beoordeling en wat er nog verder te verbeteren is. Het definitief voorkeursalternatief is de omgevingsvisie. In Tabel 0.9 staat in het kort wat de plannen uit de omgevingsvisie zijn. Tabel 0.9: De teksten van het definitief voorkeursalternatief
Thema
Definitief VKA
Wonen
De gemeente bouwt tot 2027 maximaal 1.003 nieuwe huizen. Daarna bouwt ze tot 2032 682 nieuwe huizen. Hoeveel huizen erbij komen tussen 2032 en 2040 is nog niet bepaald. De nieuwe huizen passen bij de vraag die er is. De gemeente gebruikt de ruimte goed. Er komen nieuwe huizen in Sint-Michielsgestel, Den Dungen Gemonde, Middelrode en Berlicum.
Voorzieningen
De gemeente maakt bestaande voorzieningen beter. Er komen nieuwe voorzieningen als dat nodig is. In Sint-Michielsgestel, Den Dungen en Berlicum staat ontmoeten centraal.
Natuur
De gemeente verbindt de natuurgebieden beter met elkaar. Ze voegt de landgoederen samen. Er komt groen in en tussen de dorpen. Er is aandacht voor de beekdalen.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
4
Mobiliteit
Er komt meer duurzaam vervoer. Er komen twee mobiliteitshubs met deelauto’s en deelscooters. Er komen nieuwe bushaltes. De gemeente zet in op fietsen en lopen. Tussen de dorpen komen betere fietspaden. Auto’s zijn te gast in het centrum.
Transitie landelijk gebied
Er komt landbouw in combinatie met natuur. Boeren die willen stoppen kunnen andere dingen doen, zoals het starten van een boerenwinkeltje of het opwekken van duurzame energieopwekking. Natuur is belangrijk bij de keuzes van boeren. Landbouw kan de natuur verbeteren. Boeren maken voedsel voor mensen in de gemeente.
Toerisme
Er komen meer toeristen voor de natuur en cultuur uit de regio.
Bedrijventerreinen
Er komen alleen bedrijven bij die goed zijn voor de inwoners. Bedrijventerreinen worden duurzaam en groen.
Duurzame energie
De gemeente combineert duurzame energie met andere functies. Er komen zonnepanelen op daken en op het land. De gemeente kijkt na 2030 ook naar windenergie.
Klimaatadaptatie
In de dorpen komt ruimte voor water. De gemeente maakt dorpen klaar voor klimaatverandering. Beekdalen dragen bij aan klimaatadaptatie.
Circulariteit
Er is in de toekomst minder afval. De bouw gebruikt duurzame spullen.
Figuur 0.5: Het definitief voorkeursalternatief in de gemeente Sint-Michielsgestel
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
5
Wat blijkt er uit de omgevingsvisie? Voor het definitief VKA zijn er veel kansen dat het beter gaat met de gemeente Sint-Michielsgestel in 2040. Figuur 0.6 laat zien hoe de beoordelingsaspecten zich ontwikkelen door de omgevingsvisie. De witte stippellijn is hoe de gemeente Sint-Michielsgestel gaat zijn in de toekomst zonder de omgevingsvisie. De gele lijn is hoe de gemeente Sint-Michielsgestel gaat zijn in de toekomst met de omgevingsvisie.
Figuur 0.6: Rad van de leefomgeving voor de gemeente Sint-Michielsgestel
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
6
Door het definitief VKA gaat het met veel beoordelingsaspecten beter. Door de gemeente groener te maken, gaat het beter met klimaatadaptatie, bodem en natuur. Verder gaat het goed met wonen en gezondheid. Zoals eerder beschreven zijn er op dit moment beoordelingsaspecten die er niet goed voor staan. Voor het definitief VKA is gekeken wat er met deze beoordelingsaspecten gebeurt door de nieuwe plannen. Dit is te zien in Tabel 0.10. In de tabel is te zien of het beter gaat ( ) of slechter ( ) door het definitief VKA. Met het definitief VKA zijn er voor veel knelpunten kansen dat het beter wordt. Alleen geluidhinder blijft gelijk. Er zijn evenveel kansen en risico’s voor geluidhinder. Het is dus niet duidelijk wat hiermee gaat gebeuren. Tabel 0.10: Effecten op de knelpunten voor het definitief voorkeursalternatief
Knelpunten
Score
Fiets- en wandelnetwerk
=
Duurzame en slimme mobiliteit
=
Concept-VKA
Duurzame energieopwekking Broeikasgassen Geluidhinder
0
Ook voor de beoordelingsaspecten die een verslechtering laten zien is gekeken wat er gebeurt door de nieuwe plannen (zie Tabel 0.11). Met het definitief VKA zijn er risico’s dat het slechter wordt voor omgevingsveiligheid. Dat kan verder verslechteren. Tabel 0.11: Effecten op de aandachtspunten voor het definitief voorkeursalternatief
Aandachtspunten
Score
Concept-VKA
Werkgelegenheid en arbeidsmarkt Wateroverlast
Nu
Toekomst
Nu
Toekomst
Hitte Beschermde natuur (Natura 2000) Omgevingsveiligheid
0
Beweegvriendelijke leefomgeving Passend woningaanbod Passend voorzieningenaanbod
Verder zijn er nog de kwalitatieve beoordelingsaspecten (zie Tabel 0.12). Bij het definitief VKA gaat het met bijna alle beoordelingsaspecten beter. Alleen met het beoordelingsaspect kennis en innovatie zijn er geen kansen en risico’s.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
7
Tabel 0.12: Kwalitatieve beoordelingsaspecten
Kwalitatieve beoordelingsaspecten
Definitief VKA
Kennis en innovatie
0
Toerisme en recreatie Duurzame landbouw Afval en grondstoffen Bodemkwaliteit Grondwater Natuurnetwerk Brabant en ecologische verbindingszones Landschap, cultuurhistorie en archeologie
Wat zijn de gevolgen voor de natuur? De omgevingsvisie kan een negatief effect hebben op natuur. Daarom is een Passende Beoordeling Natura 2000 gemaakt. Deze gaat over de Natura 2000-gebieden Kampina & Oisterwijkse Vennen, Loonse en Drunense Duinen & Leemkuilen en Vlijmens Ven, Moerputten & Bossche Broek. Er zijn drie soorten risico’s voor de natuur: • Stikstofdepositie; • Verstoring door mensen die ontspannen, en; • Dieren die sterven door windenergie. Stikstof in de natuur is al hoog op veel plekken. Daarom mag dit niet meer toenemen. Sommige plannen van de gemeente Sint-Michielsgestel zorgen voor minder stikstof. Andere plannen zorgen voor meer stikstof. Hier moet de gemeente goed op letten in de toekomst. Tabel 0.13: Uitkomsten Passende Beoordeling Risico’s op negatief effect Natura 2000 Thema
Kampina & Oisterwijkse Vennen
Loonse en Drunense Duinen & Leemkuilen
Vlijmens Ven, Moerputten & Bossche Broek
Stikstofdepositie
Eindbeoordeling
Verstoring door mensen die ontspannen
Stikstofdepositie
Stikstofdepositie
De gemeente kan een negatief effect voorkomen.
Mobiliteit
Stikstofdepositie
Stikstofdepositie
Stikstofdepositie
De gemeente kan een negatief effect voorkomen
7
Bedrijventerreinen
Stikstofdepositie
Stikstofdepositie
Stikstofdepositie
De gemeente kan een negatief effect voorkomen
8
Duurzame energie
Dieren die sterven door windenergie
Geen effect
Geen effect
De gemeente kan een negatief effect voorkomen
1
Wonen
4
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
8
Hoe passen alle plannen uit de omgevingsvisie in de ruimte? Er is maar weinig ruimte in een gemeente. Alle plannen voor de toekomst moeten wel in die ruimte passen. Plannen kunnen goed bij elkaar passen en elkaar helpen. Dit wordt kansen op synergie genoemd. Plannen kunnen elkaar ook in de weg zitten. Dit wordt risico’s op strijdigheid genoemd. In het OER is getoetst of alle plannen passen. Deze test heet een botsproef.
Figuur 0.7: Botsproeven voor de gemeente Sint-Michielsgestel
Voor alle onderwerpen zijn er kansen dat de plannen bij andere onderwerpen passen (zie Figuur 0.7). Voor wonen, natuur, mobiliteit, transitie landelijk gebied, bedrijventerreinen en duurzame energie zijn er risico’s op strijdigheid. Hier moet de gemeente dus goed op letten bij het uitwerken van de plannen. Plannen voor toerisme passen bij veel andere onderwerpen, zoals plannen voor natuur en mobiliteit. Er zijn geen risico’s dat andere onderwerpen de plannen voor toerisme in de weg zitten. Dit is ook zo voor plannen voor voorzieningen en klimaatadaptatie. Voor transitie landelijk gebied zijn er meer risico’s dan kansen, zoals duurzame energie en natuur. Transitie landelijk gebied heeft namelijk veel ruimte nodig. Dit kan andere plannen tegenhouden. Voor circulariteit zijn er geen kansen en geen risico’s.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
9
Haalt de gemeente Sint-Michielsgestel de ambities? In de Omgevingsvisie van de gemeente Sint-Michielsgestel staan 15 ambities voor de toekomst (zie Tabel 0.14). De nieuwe plannen uit de omgevingsvisie zouden moeten helpen om de ambities te halen. Dit is getoetst in het OER. Eerst is gekeken welke beoordelingsaspecten bij de ambitie passen. Op basis van de beoordeling op kansen en risico’s is vervolgens gekeken of het genoeg is om de ambities te halen. Dit is te zien in Tabel 14. De score is:
Er is een kans dat het beoordelingsaspect helpt de ambitie te halen
Er zijn kansen en risico’s, dus het is niet duidelijk of het beoordelingsaspect helpt de ambitie te halen
Er is een risico dat het beoordelingsaspect ervoor zorgt dat de gemeente de ambitie niet haalt
Tabel 0.14: Het halen van de ambities voor de gemeente Sint-Michielsgestel
Ambitie
Beoordelingsaspect
Definitief VKA
1
In 2040 past het woningaanbod bij de behoefte.
Passend woningaanbod
2
In 2040 passen de basisvoorzieningen bij de behoefte van inwoners.
Passend voorzieningenaanbod
3
In 2040 stimuleert de buitenomgeving mensen tot meer bewegen en om elkaar vaker te ontmoeten.
Beweegvriendelijke leefomgeving
Fiets- en wandelnetwerk
Broeikasgassen
Omgevingsveiligheid
Geurhinder
Geluidhinder
Luchtkwaliteit
Beschermde natuur (Natura 2000)
Natuurnetwerk Brabant ecologische verbindingszones
4
5
6
7
In 2040 is de leefomgeving gezond en veilig.
In 2040 is de structuur voor groen / water robuust, zijn de cultuurhistorische waarden geborgd en versterkt en is de biodiversiteit toegenomen.
In 2040 is de veiligheid en beleving van veiligheid verbeterd.
In 2040 zijn wandelen, fietsen en gebruik maken van gedeelde vormen van vervoermobiliteit de standaard.
14 december 2023
en
Biodiversiteit
Landschap, cultuurhistorisch erfgoed en archeologie
Groene leefomgeving
Verkeersveiligheid
Sociale veiligheid
Fiets- en wandelnetwerk
Duurzame en slimme mobiliteit
Doorstroming en bereikbaarheid
Ontsluitingskwaliteit OV
BH7677-MI-RP-230704-1429
10
Ambitie
Beoordelingsaspect
Definitief VKA
Verkeersveiligheid
8
In 2040 benutten we nog beter de kracht van de samenleving door het stimuleren van lokale netwerken en (burger)initiatieven.
Maatschappelijke deelname
9
In 2040 is er een duurzaam landelijk gebied waarbij het gebruik van het land in balans is met natuurlijke systemen (bodem, water en lucht).
Duurzame landbouw
10
In 2040 sluiten de recreatieve voorzieningen en horecasector aan bij de lokale kwaliteiten en versterken de stad – land verbinding.
Toerisme en recreatie
Werkgelegenheid en arbeidsmarkt
11
In 2040 zijn bedrijven en hun directe omgeving duurzamer en circulair.
Werklocaties
Kennis en innovatie
Bodemkwaliteit
Oppervlaktewater
Grondwater
Wateroverlast
Hitte
Droogte
Circulariteit
Duurzame energieopwekking
Duurzame woningen
12
13
In 2040 is er sprake van een goede kwaliteit van de bodem en het water.
In 2040 hebben we maatregelen genomen om wateroverlast, hittestress en verdroging zoveel mogelijk tegen te gaan.
14
In 2040 is het hergebruiken en delen van producten, materialen en grondstoffen de standaard.
15
In 2040 is de gemeente klimaatneutraal.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
11
Figuur 0.8: Het halen van de ambities voor de gemeente Sint-Michielsgestel
De gemeente Sint-Michielsgestel heeft een goede kans om alle ambities te halen. Figuur 0.8 laat zien hoe groot de kansen en risico’s zijn voor het halen van een ambities. Ambities 5 en 13 hebben de meeste kansen dat ze gehaald worden. De ambities 4, 5, 6 en 7 hebben meer kansen dan risico’s.
Wat kan de gemeente Sint-Michielsgestel doen om de negatieve effecten tegen te gaan? De beoordelingsaspecten geluidhinder en omgevingsveiligheid kunnen er voor zorgen dat de gemeente Sint-Michielsgestel ambities toch niet haalt. Maatregelen kunnen er voor zorgen dat een risico zo klein mogelijk is of een kans wordt. Dit heten mitigerende maatregelen. Geluidhinder kan door de omgevingsvisie verslechteren. Er is meer verkeer als er nieuwe woningen en bedrijven bijkomen. Van verkeer komt veel geluid. Windmolens kunnen ook voor meer geluid zorgen. Minder verkeer in het centrum zorgt voor minder geluid. Door huizen ver van de snelweg te bouwen, is er minder kans op geluidhinder. Het is ook beter als het verkeer langzamer rijdt. Als laatste kunnen de huizen worden gebouwd met muren die geluid tegenhouden. Omgevingsveiligheid kan door de omgevingsvisie ook verslechteren. Het gaat hier om activiteiten die voor gevaar voor mensen zorgen. Door huizen ver van plekken te bouwen die gevaarlijke activiteiten hebben, is er minder kans dat de veiligheid slechter wordt. Ook kunnen de gevaarlijke activiteiten verplaatst worden. De gemeente gaat extra regels maken om de omgevingsveiligheid te verbeteren.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
12
Wat komt er hierna? Bij de Omgevingswet is de gemeente verplicht de effecten van haar plannen te meten en te beoordelen. Dit heet monitoring en evaluatie. Met de informatie kan de gemeente een nieuwe omgevingsvisie beter maken. Dit heet een beleidscyclus (zie Figuur 0.9).
Figuur 0.9: Beleidscyclus bij de omgevingsvisie
De beleidscyclus voor de omgevingsvisie bestaat uit vier stappen: 1. De gemeente maakt de omgevingsvisie. 2. Van de omgevingsvisie maakt de gemeente omgevingsprogramma’s. Een omgevingsprogramma heeft ambities voor een onderdeel van de omgevingsvisie, bijvoorbeeld de energietransitie. Het omgevingsprogramma beschrijft een plan om deze ambities te halen. Dit gebeurt met projecten en maatregelen. Ook beschrijft een omgevingsprogramma hoe de gemeente dit meet. Van de omgevingsprogramma’s maakt de gemeente een omgevingsplan maken. Hierin staan alle regels voor bijvoorbeeld bouwen, milieu, erfgoed en waterbeheer. 3. Daarna voert de gemeente de plannen uit. 4. Aan het einde kijkt de gemeente of de ambities uit de omgevingsvisie en de omgevingsprogramma’s zijn gehaald. Dit wordt gedaan op de manier die de gemeente al had gekozen. De resultaten gebruikt de gemeente om een nieuwe omgevingsvisie te maken. Als ambities niet gehaald zijn, kan de gemeente hier meer aandacht aan geven. Na vier jaar begint de beleidscyclus weer bij stap 1 met een nieuwe versie van de omgevingsvisie. Het meten en beoordelen van de plannen doet de gemeente met de beoordelingsaspecten uit het OER. Hiervoor gebruikt de gemeente dezelfde bronnen. Als er nieuwe bronnen beschikbaar zijn, kijkt de gemeente of dit handig is.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
13
OER bij de Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel 2040
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
14
1
Waarom een omgevingsvisie en OER?
1.1
Omgevingsvisie gemeente Sint-Michielsgestel
De gemeente Sint-Michielsgestel werkt momenteel aan de vernieuwing van haar omgevingsbeleid, specifiek de omgevingsvisie. Deze is verplicht onder de nieuwe Omgevingswet en wordt in 2024 vastgesteld. De omgevingsvisie beschrijft hoe de fysieke leefomgeving in Sint-Michielsgestel zich op de langere termijn ontwikkelt en wat de gemeente daar op hoofdlijnen aan wil doen. In de Omgevingswet is de omgevingsvisie hét instrument om samenhang in het beleid voor de fysieke leefomgeving aan te brengen. De omgevingsvisie is een strategische beleidsvisie waarin opgaven en ambities voor de leefomgeving zijn opgenomen voor de lange termijn (2040) en richtinggevende keuzes op hoofdlijnen waarmee de gemeente invulling wil geven aan het behalen van de ambities. Verdere uitwerking van die keuzes vindt na vaststelling van de omgevingsvisie plaats in instrumenten zoals bijvoorbeeld het omgevingsplan en programma’s.
1.2
Waarom een OER?
De gemeente Sint-Michielsgestel wil de gevolgen van het nieuwe omgevingsbeleid uit de omgevingsvisie op de leefomgeving in beeld brengen. Daarom is er bij de omgevingsvisie een Omgevingseffectrapport (OER) opgesteld. Het OER levert de informatie die nodig is om een zorgvuldig besluit te nemen over de omgevingsvisie. Daarbij zijn alle relevante belangen meegewogen. Ook beschrijft en verantwoordt het OER de resultaten van dit proces. Voor bepaalde ontwikkelingen moet onder de Omgevingswet een milieueffectrapportage (m.e.r.) worden uitgevoerd. In het Omgevingsbesluit (hoofdstuk 11 en bijlage V) is opgenomen voor welke activiteiten en ontwikkelingen een m.e.r.-plicht geldt. Voorbeelden van activiteiten en ontwikkelingen waarvoor dit geldt zijn: • De aanleg van wegen, spoorwegen en binnenvaarwegen van een bepaalde lengte; • De bouw van meer dan 2.000 woningen; • De bouw of aanpassing van een windturbinepark of verbrandingsinstallatie. Het kan ook zijn dat in de omgevingsvisie beleid staat wat mogelijk verstorend is voor de natuur in Natura 2000-gebieden. Dit zijn gebieden die op Europees niveau beschermd zijn. Als onduidelijk is hoe groot de mogelijke gevolgen zijn voor dit gebied, moet hier onderzoek naar gedaan worden. Dit onderzoek heet een passende beoordeling. Voor de gemeente Sint-Michielsgestel wordt een passende beoordeling uitgevoerd, deze is onderdeel van het OER.
Als een m.e.r. bij een omgevingsvisie verplicht is, dan moet de uitgebreide m.e.r-procedure doorlopen worden. Er wordt dan een milieueffectrapport (MER) opgesteld, dat met de (ontwerp)-omgevingsvisie ter inzage gaat en waar de Commissie voor de milieueffectrapportage (Commissie m.e.r.) een advies over moet geven. Een MER bij de omgevingsvisie wordt OER genoemd, hoe dit ziet is uitgelegd in onderstaand kader.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
15
Wat is m.e.r., wat is MER en wat is OER? M.e.r. staat voor ‘milieueffectrapportage’ en is de procedure waarbinnen een MER wordt opgesteld. MER staat voor ‘milieueffectrapport’ en bevat de resultaten van het onderzoek naar de (milieu)effecten binnen een m.e.r. De toevoeging ‘plan’ (planMER) wil zeggen dat het om een MER voor een plan gaat, zoals een omgevingsvisie. De omgevingsvisie bevat de menselijke leefomgeving als geheel, dus zowel fysiek, economisch als sociaal. Dit vraagt om een breder georiënteerd proces dan een traditioneel MER. OER staat voor ‘omgevingseffectrapport’, waarin naast de milieueffecten ook andere omgevingseffecten, zoals sociale en economische, in beeld worden gebracht. We spreken daarom hier niet over een planMER maar over een OER. Voor de juridische juistheid wordt nog wel gesproken van een m.e.r.-procedure.
De omgevingsvisie beschrijft de ambities van de gemeente en wat de gemeente op hoofdlijnen gaat doen om die ambities te halen (het nieuwe beleid). Het OER beschrijft: • De kwaliteiten van de leefomgeving (de huidige situatie en autonome ontwikkeling). • De gevolgen van het beleid op de leefomgeving. • Of het beleid bijdraagt aan het halen van de gestelde ambities. Bij de uitwerking van de omgevingsvisie heeft de gemeente ingezet op een proces met interactie tussen het uitwerken van de omgevingsvisie en het opstellen van het OER. Dit wordt een ontwerpend-OER genoemd. De interactie tussen beide bestaat uit regelmatige wederzijdse terugkoppeling tussen de beleidsontwikkeling aan de ene kant (omgevingsvisie) en de gevolgen ervan voor de leefomgeving aan de andere kant (m.e.r.). Op deze manier is de m.e.r. gebruikt om het beleid aan te scherpen en om beleidskeuzes te maken en aan te scherpen. De gemeente wil het OER ook gebruiken als basis voor het monitoren en bijsturen van het beleid tijdens de uitvoering.
Figuur 1.1: Interactie tussen omgevingsvisie en OER
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
16
1.3
De m.e.r.-procedure
In het OER zijn op basis van de m.e.r.-procedure de gevolgen van de omgevingsvisie op de leefomgeving in beeld gebracht. Die informatie moet gebruikt worden bij de besluitvorming over de omgevingsvisie. De m.e.r.-procedure is gebaseerd op Europese regelgeving. Het doel van m.e.r. is het bieden van voldoende informatie waarmee de gemeente Sint-Michielsgestel het milieu- en leefomgevingsbelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvorming over de omgevingsvisie kan betrekken. De m.e.r.-procedure voor de omgevingsvisie is verlopen in lijn met de wettelijke vereisten, deze is als volgt: 1. Openbare kennisgeving van het voornemen door bevoegd gezag De m.e.r.-procedure is gestart met een bekendmaking van het voornemen via een openbare kennisgeving en publicatie van de notitie reikwijdte en detailniveau. De NRD heeft ter visie gelegen van 15 september tot 28 oktober 2022. 2. Raadplegen betrokken instanties over reikwijdte en detailniveau van het OER en vaststellen reikwijdte en detailniveau De gemeente Sint-Michielsgestel heeft verschillende instanties gevraagd om op de NRD te reageren 1. Iedereen heeft de mogelijkheid gehad schriftelijk te reageren op de ter inzage gelegde NRD. Op de NRD zijn 10 zienswijzen binnengekomen vanuit de stad en de betrokken instanties.
De gemeente heeft een Nota van Antwoord opgesteld en de relevante punten uit de zienswijzen hebben een plek gekregen in het OER. 3. Opstellen OER en Passende Beoordeling Vervolgens is het OER opgesteld. Omdat daarnaast significante negatieve effecten op instandhoudingsdoelstellingen van de Natura 2000-gebieden in de omgeving van Sint-Michielsgestel op voorhand niet konden worden uitgesloten is een Passende Beoordeling uitgevoerd voor het voorkeursalternatief (zie hoofdstuk 9 van dit OER). De Passende Beoordeling is een bijlage bij het OER. 4. Ter inzage leggen OER en ontwerp-omgevingsvisie Het OER wordt begin 2024 samen met de ontwerp-omgevingsvisie zes weken ter inzage gelegd. Iedereen heeft in deze zes weken de gelegenheid zienswijzen in te dienen. De Commissie voor de milieueffectrapportage toetst in deze periode de kwaliteit van het OER en beoordeelt of de juiste (milieu)informatie aanwezig is om een besluit over de omgevingsvisie te kunnen nemen. 5. Besluit en vervolg De omgevingsvisie en het OER worden vastgesteld door het bevoegd gezag, de gemeenteraad van de gemeente Sint-Michielsgestel.
1 De volgende instanties zijn actief geraadpleegd: de Provincie Noord-Brabant, de Veiligheidsregio, de Gasunie, Rotterdam-Rijn Pijleiding, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, GGD Hart van Brabant, Waterschap Aa en Maas, Rijkswaterstaat Zuid-Holland, Defensie Pijpleiding Organisatie, Prorail, Brabant Water, Regio Noord-Oost Brabant en de gemeenten ’s-Hertogenbosch, Boxtel, Meierijstad, Vught en Bernheze.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
17
1.4
Leeswijzer
Dit OER bestaat uit de volgende hoofdstukken: • Hoofdstuk 2: Waar gaat de omgevingsvisie over en hoe is deze gemaakt? • Hoofdstuk 3: Hoe is het OER gemaakt? • Hoofdstuk 4: Wat staat er in de ‘foto van de leefomgeving’? • Hoofdstuk 5: Welke scenario’s zijn er onderzocht en wat zijn de gevolgen daarvan? • Hoofdstuk 6: Wat is het concept-voorkeursalternatief en wat zijn de gevolgen daarvan? • Hoofdstuk 7: Wat is het voorkeursalternatief? • Hoofdstuk 8: Wat zijn de gevolgen van het voorkeursalternatief? • Hoofdstuk 9: Wat zijn de gevolgen voor Natura 2000-gebieden? • Hoofdstuk 10: Is het nieuwe beleid consistent? • Hoofdstuk 11: Draagt het nieuwe beleid bij aan het halen van de ambities? • Hoofdstuk 12: Welke mitigerende maatregelen zijn mogelijk? • Hoofdstuk 13: Wat komt na het OER?
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
18
2
Waar gaat de omgevingsvisie over en hoe is deze gemaakt?
2.1
Totstandkoming van de omgevingsvisie
In 2021 is gestart met de omgevingsvisie. Doordat het een lang proces is, is de omgevingsvisie verdeeld in vier verschillende fases. In elke fase heeft er participatie plaatsgevonden, zowel intern als extern. Daarmee zijn veel meningen en ideeën verzameld, die in de visie zijn meegenomen. Fase 1: Bouwstenen verzamelen (Beleidsanalyse) Er is begonnen met het verzamelen van informatie, waarvan een beleidsanalyse is gemaakt. De beleidsanalyse was het ‘vertrekpunt’ van de omgevingsvisie: alle bestaande kwaliteiten, trends, ontwikkelingen en beleidsregels zijn in kaart gebracht en samengevat. Fase 2: Bouwvoorbereiding (Dromen en ambities) In 2021 is samen met de inwoners en andere betrokkenen gedroomd over hoe gemeente Sint-Michielsgestel er in 2040 uit moet zien: wat is er in 2040 belangrijk en welke kwaliteiten moeten we behouden? Ook is er gekeken naar wat er nodig is om de dromen te bereiken, en of alle dromen wel tegelijk waargemaakt kunnen worden. Op basis van de dromen zijn ambities geformuleerd, samen met stakeholders en ketenpartners. In november 2022 is het ambitiedocument vastgesteld door de gemeenteraad. In fase 2 is ook gestart met het OER, hoe de omgevingsvisie en het OER samenhangen is beschreven in paragraaf 3.2.
Figuur 2.1: Stappenplan omgevingsvisie voor de gemeente Sint-Michielsgestel
Fase 3: Bouwen (Keuzes en afronding) De ambities zijn vertaald naar twee scenario’s voor de gemeente Sint-Michielsgestel. In deze scenario’s zijn de uitersten opgezocht, om zo tot keuzes te komen. Samen met bewoners, maatschappelijke partijen, ketenpartners, de ambtelijke organisatie, het college en de raad zijn de scenario’s aangescherpt. Beide scenario’s zijn beoordeeld in het OER om een goed beeld te krijgen over welke ambities wel en niet gerealiseerd kunnen worden. Vervolgens is een concept-voorkeursalternatief opgesteld. Deze is beoordeeld en daarna zijn de laatste aanscherpingen gemaakt tot een definitief voorkeursscenario, wat nu de omgevingsvisie is. Fase 4: Oplevering De laatste fase is het vaststellen van de omgevingsvisie. Tijdens deze fase kunnen inwoners nog één keer hun mening geven tijdens de officiële inspraakprocedure. Daarna stelt de gemeenteraad de omgevingsvisie vast. Hierna is geen beroep meer mogelijk. De omgevingsvisie is een visie voor de lange-termijn. Na de vaststelling vormt de omgevingsvisie de basis voor omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
19
2.2
De inhoud van de omgevingsvisie
In de omgevingsvisie is vastgelegd hoe de gemeente Sint-Michielsgestel zich gaat ontwikkelen tot 2040. Er worden beslissingen gemaakt over de kwaliteiten, de groene omgeving en de leefbaarheid van de gemeente Sint-Michielsgestel. Omdat de ruimte beperkt is, maar de vraag groot, is het belangrijk om goed na te denken over wat waar kan en hoe functies gecombineerd kunnen worden. De omgevingsvisie helpt om de juiste balans te vinden tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving: • De visie geeft een integrale richting aan ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving, en de uitwerking van beleid in onder andere programma’s en het omgevingsplan; • De visie geeft een uitnodigend en inspirerend toekomstbeeld dat is opgesteld met en voor inwoners, organisaties en (maatschappelijke) ondernemers; • De visie geeft de werkwijze aan: wat doet de gemeente, wat doet de markt, waar is de samenleving aan zet, en welke voorwaarden worden hierbij gesteld?
2.2.1
De gemeente Sint-Michielsgestel
De gemeente Sint-Michielsgestel ligt in de provincie Noord-Brabant. In de gemeente liggen vijf grotere dorpen: Sint-Michielsgestel, Gemonde, Den Dungen, Berlicum en Middelrode (zie Figuur 2.2). Een kenmerk van de gemeente is een dorpse, groene en rustige omgeving. In de dorpen liggen de belangrijkste voorzieningen. De dorpen zijn relatief klein, de bebouwing is afwisselend. Elk dorp heeft een eigen karakter. Het buitengebied biedt ruimte aan ontspanning en landbouw. Er zijn veel landgoederen en bossen. In de omgeving liggen steden als ‘s-Hertogenbosch, Tilburg en Eindhoven. Er zijn grotere (snel)wegen rondom Sint-Michielsgestel. De dorpen in de gemeente zijn forensendorpen, mensen wonen in de dorpen en werken vooral in steden in de buurt. In de afbeelding hieronder is een kaart van de gemeente SintMichielsgestel te zien. Het gebruik van de auto is nog erg vanzelfsprekend binnen de gemeente en fietsen in en tussen de dorpen zou daarom aantrekkelijker mogen worden. Omdat Sint-Michielsgestel zich veel richt op woonkwaliteit, staan de ambities voor een krachtige economie soms wat minder op de voorgrond. Wel is het een doel om de dorpen meer zelfvoorzienend te maken voor dagelijkse behoeften. Daarbij horen bedrijventerreinen die voldoende groot zijn en van goede kwaliteit. Dat is nodig om de lokale ondernemers voor de gemeente te behouden.
De Dommel en de Aa stomen door de gemeente. In de gemeente zijn veel eengezinswoningen beschikbaar, maar dit sluit niet geheel aan bij de vraag door kleine huishoudens en ouderen. Voorzieningen staan onder druk, terwijl er juist behoefte is aan ontmoeting. Binnen de dorpen is een gevoel van saamhorigheid en veiligheid. In 2040 draagt de gemeente bij aan doelen van het Klimaatakkoord door het opwekken van duurzame energie en warmte en doordat er bij woningen en bedrijven rekening wordt gehouden met het milieu. Door lokale bedrijven en andere initiatieven wordt er bijgedragen aan duurzaamheid. Omdat de gemeente veel groen een beekdalen heeft, kan de hittestress worden bestreden en is er ruimte voor de natuur.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
20
Figuur 2.2: Ligging van de gemeente Sint-Michielsgestel
2.2.2
Thema’s, dromen en ambities
De omgevingsvisie is opgebouwd aan de hand van vier hoofdthema’s: Aangenaam leven, Verbindend netwerk, Krachtige economie en Inclusieve duurzaamheid (zie Figuur 2.3). Het hoofdthema Aangenaam leven heeft betrekking op wonen en alles wat samenhangt met een aangename woonomgeving. Hieronder vallen onderwerpen, zoals het landschap, natuur, voorzieningen, gezondheid en veiligheid. Het hoofdthema Verbindend netwerk gaat over de netwerken. In fysieke zin gaat het hierbij om netwerken voor verkeer- en vervoer, zowel boven- als ondergronds. In sociale zin gaat het om netwerken die eraan bijdragen dat iedereen volwaardig mee kan doen in de samenleving.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
21
Het hoofdthema Krachtige economie gaat over de economische aspecten, zoals het vestigingsklimaat, kennis en innovatie en de arbeidsmarkt in de gemeente. Ook de transitie van duurzame landbouw en toerisme en recreatie zijn van belang in dit hoofdthema. Het hoofdthema Inclusieve duurzaamheid gaat in op klimaatadaptatie en klimaatmitigatie. Het gaat hier over de omschakeling naar circulariteit en hernieuwbare energie (energie die afkomstig is uit natuurlijke bronnen die constant worden aangevuld, bijvoorbeeld door zonnepanelen of een warmtepomp). Ook biodiversiteit, bodem en water komen terug binnen dit hoofdthema.
Figuur 2.3: Hoofdthema's uit de omgevingsvisie Sint-Michielsgestel 2040
Elk van deze hoofdthema’s is opgedeeld in subthema’s, zoals te zien in Figuur 2.4.
Figuur 2.4: Themacirkel van de omgevingsvisie van de gemeente Sint-Michielsgestel
Samen met bewoners en andere betrokkenen heeft de gemeente Sint-Michielsgestel vastgesteld de kwaliteiten van de gemeente zijn en wat de dromen zijn voor 2040. De kernkwaliteiten van SintMichielsgestel zijn groen, verbonden en ondernemend. Per thema zijn meerdere dromen voor de toekomst van Sint-Michielsgestel vastgelegd. Deze zijn vervolgens vertaald naar ambities. Over de kwaliteiten, de dromen en de ambities kan meer worden gelezen in de omgevingsvisie. In Tabel 2.1 staan de ambities zoals deze zijn vastgesteld voor de gemeente Sint-Michielsgestel.
14 december 2023
BH7677-MI-RP-230704-1429
22
Tabel 2.1: Ambities uit de omgevingsvisie Sint-Michielsgestel 2040
Thema
#
Ambitie
1
In 2040 past het woningaanbod bij de behoefte. We voegen woningen toe in alle categorieën, met een nadruk op meer diversiteit in woningtype en prijs. Woningtypes waar een tekort aan is (sociale huurwoningen en betaalbare koopwoningen) vullen we aan. De juiste doelgroep woont in de juiste woning en ook het splitsen van woningen is makkelijker. Bestaande gebouwen binnen de dorpen die hun huidige functie verliezen kunnen worden verbouwd tot woningen. We kijken waar het nodig is om in bestaande wijken te herstructureren, in combinatie met bijvoorbeeld klimaatadaptatie en de warmtetransitie. Ook nieuwbouw binnen de dorpen en aan de randen van de dorpen faciliteren we en stimuleren we als dit nodig is om in de behoefte te voorzien. Ook zijn er nieuwe woonvormen bijgekomen.
2
In 2040 passen de basisvoorzieningen bij de behoefte van inwoners. Bewoners hebben vanuit hun dorp toegang tot basisvoorzieningen door de nabijheid of goede bereikbaarheid van de basisvoorzieningen. De basisvoorzieningen, zoals bijvoorbeeld winkels, zorgvoorzieningen of (brede) scholen, geven de bewoners de mogelijkheid om elkaar tegen te komen. Dit draagt ook bij aan sociale ontmoetingen.