Bijlage 3 - Bijlagen bp Groot Grinsel 12-16 Den Dungen
Tekst van het document
Bestemmingsplan Groot Grinsel 12-16, Den Dungen Gemeente Sint-Michielsgestel BIJLAGENBOEK
colofon
projectnaam Bestemmingsplan Groot Grinsel 12-16, Den Dungen datum 4 januari 2024 projectnummer P06157 IMRO-identificatienummer NL.IMRO.0845.BPDDNGrootGrinsel-VA01 opdrachtgever Woonmeij Concept 8 juni 2023 Ontwerp 16 oktober 2023 Vaststelling 22 februari 2024 BRO projectleider MvDn projectteam KTj bron kaft BRO
Bosscheweg 107 5282 WV Boxtel +31 (0)411 850 400 info@bro.nl www.bro.nl
Inhoudsopgave
Bijlagen bij toelichting
3
Bijlage 1
Advies Commissie Ruimtelijke Kwaliteit
4
Bijlage 2
Bureauonderzoek archeologie
6
Bijlage 3
Quickscan flora en fauna
47
Bijlage 4
Stikstofdepositieonderzoek
64
Bijlage 5
Bodemonderzoek
84
Bijlage 6
Akoestisch onderzoek wegverkeerslawaai
132
Bijlage 7
Selectieadvies
189
Bijlage 8
Omgevingsdialoog
192
Bijlage 9
Groenplan
202
Bijlage 10
Nader onderzoek vleermuizen
204
2
Bestemmingsplan "Groot Grinsel, Den Dungen" (vastgesteld)
Bijlagen bij toelichting
Bestemmingsplan "Groot Grinsel, Den Dungen" (vastgesteld)
3
Bijlage 1 Advies Commissie Ruimtelijke Kwaliteit
4
Bestemmingsplan "Groot Grinsel, Den Dungen" (vastgesteld)
Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Televisiestraat 86 4702 XP Roosendaal T : 0165 – 326144 E : info@omgevingadvies.nl W: www.omgevingadvies.nl
Gemeente Sint-Michielsgestel
––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Plan Zaaknr. Bouwplan Bouwadres Bouwsom Ontwerper Advies
: : : : : : :
3 1322047 Het bouwen van een appartementengebouw Groot Grinsel ong. in Den Dungen
Datum
: 23-05-2023
Bwt.nr. Dossiernr.
: : : : 1
Behandeling VOLDOET MITS
Geacht college, In haar vergadering van 23 mei 2023 heeft de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit uw plan beoordeeld. Het plan ligt in het gebied dat in de Welstandsnota omschreven is als: Deelgebied: Historische dorpsgebieden en bebouwingslinten. Het plan is getoetst aan de criteria behorende bij dit welstandsgebied en het hiervoor vastgestelde welstandsniveau. Zij is van mening dat het plan VOLDOET aan redelijke eisen van welstand MITS aan de onderstaande voorwaarde wordt voldaan. MOTIVERING: In de hoofdopzet is het plan voorstelbaar en een verdere uitwerking en bemonstering van de gevelstenen (documentatie) wordt tegemoet gezien. Aandacht wordt gevraagd voor de kleurstelling van de contraststeen en het toe te passen metselverband in relatie tot het overige metselwerk voor een samenhangend beeld.
Namens de commissie De Architect
©Omgevingadvies Omgevingadvies B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel en Fabrieken voor Westelijk Noord-Brabant onder nummer 20167438 BTW nr. NL 821967125B01 Op alle opdrachten is van toepassing De Nieuwe Regeling 2011 Rechtsverhouding opdrachtgever – architect, ingenieur en adviseur DNR 2011, waarin opgenomen aansprakelijkheidsbeperkingen en een arbitraal beding, zoals deze zijn gedeponeerd ter griffie van de rechtbank te Amsterdam onder nummer 78/2011.
Bijlage 2 Bureauonderzoek archeologie
6
Bestemmingsplan "Groot Grinsel, Den Dungen" (vastgesteld)
Inhoud Administratieve gegevens ......................................................................................................................... 4 Locatie gegevens ....................................................................................................................................... 5 Samenvatting resultaten ........................................................................................................................... 6
1. Aanleiding voor het onderzoek................................................................................ 9 1.1.
Onderzoekskader ......................................................................................................................... 9
1.2.
Huidige en toekomstige situatie op de onderzoekslocatie ......................................................... 10
1.3.
Begrenzing onderzoeks- en plangebied...................................................................................... 10
1.3.1.
Begrenzing plangebied ............................................................................................................... 10
1.3.2.
Begrenzing onderzoeksgebied ................................................................................................... 10
1.4.
Doel van het onderzoek .............................................................................................................. 10
1.5.
Onderzoeksvragen ..................................................................................................................... 10
2. Bureauonderzoek ................................................................................................. 11 2.1.
Aardwetenschappelijke gegevens .............................................................................................. 11
2.2.
Bekende archeologische waarden .............................................................................................. 13
2.3.
Archeologische en historische waarden ..................................................................................... 17
2.4.
Bekende verstoringen ................................................................................................................ 21
2.5.
Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel..................................................................... 21
3. Conclusie en aanbevelingen .................................................................................. 23 3.1.
Aanbevelingen............................................................................................................................ 23
Bijlage 1 Planinformatie .......................................................................................................................... 26 Bijlage 2 Geomorfologische kaart van Nederland .................................................................................... 29 Bijlage 3 Actueel Hoogtebestand van Nederland..................................................................................... 30 Bijlage 4 Bodemkaart van Nederland ...................................................................................................... 31 Bijlage 5 Paleogeografische kaart van Nederland 5500 v.Chr.
2000 na Chr. .......................................... 32
Bijlage 6 Archeologische monumenten (AMK-terreinen) en Rijksmonumenten ...................................... 33 Bijlage 7 Selectie gegevens uit ARCHIS3 .................................................................................................. 34
3
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
Administratieve gegevens Projectnaam
Den Dungen, Groot Grinsel 12-16
Projectcode
2022-0802
Type onderzoek
Bureauonderzoek (BO)
ARCHIS zaakidentificatie
5450890100
Projectleider Senior KNA Archeoloog Contact
Opdrachtgever
BRO
Contact adviseur omgevingsrecht Bosscheweg 107 5282 WV, Boxtel
Bevoegde overheid
Gemeente Sint-Michielsgestel Meanderplein 1, 5271 GC Sint-Michielsgestel T: (073) 553 11 11 E: gemeente@sint-michielsgestel.nl
Uitvoering onderzoek
April, 2023
Beheer en locatie documentatie
Lycens BV en e-depot
Illustraties
Auteur(s) tenzij anders vermeld
Medewerkers
4
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
Lycens
21 april 2023
76496379
Locatie gegevens Projectnaam
Den Dungen, Groot Grinsel 12-16
Plaats
Den Dungen
Gemeente
Sint-Michielsgestel
Provincie
Noord-Brabant
Kaartblad
45D
Kadastrale gegevens
DGN02-D-270 X: 153857.43; Y: 408579.36
Oppervlakte
Circa 674 m2
NAP-hoogte maaiveld
Circa 5,1 m NAP
Ligging plangebied en globale begrenzing onderzoeksgebied (bron ArcGIS, TopoRD).
5
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
Samenvatting resultaten Plangebied
zie Afb. 1
Aanleiding
Het onderzoek vindt plaats in het kader van een bestemmingsplanwijziging.
Vraagstelling
Wat is de bodemopbouw en zijn er aanwijzingen voor bodemverstoringen? Zijn er aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische resten? Welke consequenties zal voortgaande planuitvoering op de archeologische resten kunnen hebben? Wat zijn de aanbevelingen? Is nader onderzoek noodzakelijk? En zo ja, waaruit kan dit bestaan?
Aardwetenschappelijke
Uitgaande van de bij het bureauonderzoek gebruikte bronnen bestaat de
gegevens
laagopeenvolging binnen het plangebied uit beekafzettingen onder een plaggendek. Het plangebied is grotendeels bebouwd waardoor het vrijwel zeker grotendeels verstoord is. Dit blijkt ook uit omliggende archeologische onderzoeken waar geen intacte bodemopbouw is aangetroffen.
Bekende archeologische
In de omgeving van het plangebied is bewoning aangetoond vanaf de
waarden
bronstijd tot de Romeinse tijd. Er is sprake van een bevolkingshiaat tot de 14e-eeuw waarna het gebied weer in gebruik genomen wordt vanaf de hoger gelegen donken binnen het gebied.
Historische waarden
Het plangebied ligt net buiten de historische lintbebouwing binnen een perceel dat voor zover op historische kaarten te zien is in gebruik is als bouwland. Pas bij de bouw van het huidige pand binnen het plangebied in 1967 raakt het plangebied bebouwd.
Verwachting
Laat-paleolithicum - neolithicum Bewoning in de vorm van tijdelijke kampementen en in het neolithicum (semi-)permanente nederzettingen, vond in deze periodes voornamelijk op de flanken van dekzandruggen plaats. Vindplaatsen uit deze periode zijn vooral op verhogingen in het landschap in de nabijheid van water te verwachten. De lagere delen van het landschap, zoals beekdalen, werden voornamelijk gebruikt als extractiegebied (visserij en jacht). plangebied bevindt zich op de overgang van de hoger gelegen zandgronden naar het beekdal. Uit booronderzoek in naastgelegen percelen wordt duidelijk dat de ondergrond bestaat uit beekafzettingen afgedekt door een relatief jong plaggendek. Dit wijst op natte omstandigheden in het verleden die niet aantrekkelijk waren voor permanente bewoning. Uit de omgeving zijn wel losse vondsten bekend uit het neolithicum. Dat is niet verwonderlijk aangezien beekdalen rijke gebieden vormen met een grote verscheidenheid aan flora en fauna. Indien resten aanwezig zijn uit deze periode betreft dit voornamelijk vondsten als stenen bijlen en overige mobilia. Ook dient rekening gehouden te worden
6
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
met (rituele) deposities in het beekdal. Het betreft archeologische resten die bewust zijn achtergelaten zoals bronzen bijlen of sierraden. Het archeologisch relevante niveau betreft de top van de beekafzettingen. Een plaggendek is vaak een beschermende factor tegen latere bodemingrepen, uit de omgeving blijkt echter dat de bodem in het omliggende gebied in hoge mate verstoord is. Gezien de bebouwing binnen het plangebied wordt ook hier verwacht dat dit niveau niet intact is. De archeologische verwachting voor deze periodes is laag. Bronstijd ijzertijd en de Romeinse tijd Binnen het plangebied worden geen resten verwacht vanaf de bronstijd tot de Romeinse Tijd. Vanaf de bronstijd tot en met de romeinse tijd worden vooral resten verwacht die te maken hebben met een sedentaire leefwijze, bijvoorbeeld huizen, resten van agrarische activiteit en begravingsrituelen. Men had de voorkeur voor de hoger gelegen delen van het landschap waar akkerbouw op de goed ontwaterde gronden goed mogelijk was. Het plangebied vormde daarmee in deze periode geen ideaal vestigingsgebied. Wel zijn uit de omgeving resten uit deze periode aangetroffen vanaf de midden-bronstijd. Uit onderzoek is hier een bewoningshiaat aangetoond vanaf de Romeinse Tijd tot de 14e-eeuw. Ook voor deze periode is de archeologische verwachting laag, ook vanwege de verwachte bodemverstoring.
Middeleeuwen tot nieuwe tijd Op basis van onderzoek uit de omgeving lijkt ter hoogte van het huidige Den Dungen pas in de 14e-eeuw een nederzetting te zijn ontstaan. Bewoning vond voornamelijk plaats op de donken in moerasachtige delta van de rivieren Dommel en Aa. Het dorp Den Dungen heeft zich geleidelijk vanuit de verschillende woonkernen ontwikkeld. Voor zover op historische kaarten vast te stellen is was het plangebied vanaf het begin van de 19eeeuw in gebruik als bouwland buiten de lintvormige bebouwing. Uit deze periode zijn daarom geen resten van huisplaatsen of woonerven te verwachten. Wel zijn sporen van ontginningen te verwachten, met name in de vorm van greppels en kuilen en opgebracht vondstmateriaal in het verwachting voor deze periode is ook laag. Selectieadvies en
Op basis van het bureauonderzoek is een lage verwachting op het
aanbevelingen
aantreffen van archeologische resten binnen het plangebied vastgesteld. Deze verwachting is gebaseerd op het archeologisch onderzoek dat in percelen rondom het plangebied is uitgevoerd en bouwhistorisch
7
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
onderzoek naar de bestaande bebouwing binnen het plangebied. Geadviseerd wordt dan ook om binnen het plangebied geen vervolgonderzoek uit te voeren. Ook in een vrijgegeven plangebied bestaat altijd de mogelijkheid dat er tijdens graafwerkzaamheden toch losse sporen en vondsten worden aangetroffen. Op grond van artikel 5.10 van de Erfgoedwet 2016 dient zo spoedig mogelijk melding te worden gemaakt van de vondst bij de gemeente, provincie of de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Over de bevindingen en aanbevelingen uit dit onderzoek dient contact opgenomen te worden met de bevoegde overheid, in dit geval de gemeente Sint-Michielsgestel.
8
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
1. Aanleiding voor het onderzoek 1.1.
Onderzoekskader
In opdracht van BRO heeft Lycens een bureauonderzoek uitgevoerd met betrekking tot het plangebied Den Dungen, Groot Grinsel 12-16 (Afb. 1). Het onderzoek vindt plaats in het kader van een bestemmingsplanwijziging in het kader van de bouw van negen sociale huurappartementen (zie
1.2).
Op de beleidskaart van de gemeente Sint-Michielsgestel valt het plangebied geheel binnen een zone met een middelhoge archeologische verwachting. Behoud in situ is uitgangspunt. Indien dat niet mogelijk is, dient 0 cm (Afb. 2).1 De geplande bodemingrepen overschrijden deze vrijstellingsgrenzen waardoor archeologisch onderzoek vereist is.
-Archeologie-
.2 Het
onderzoek is uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA versie 4.1), protocol BRL SIKB 4002 (Bureauonderzoek) en het archeologiebeleid van de gemeente Sint-Michielsgestel. Het onderzoek is uitgevoerd in April 2023.
Uitsnede van de beleidsadvieskaart van de gemeente Sint-Michielsgestel (bron: gemeente).
1
Archeologische beleidsadvieskaart Gemeente Sint-Michielsgestel, versie 3.0, 17-03-2010.
2
Den Dungen/Maaskantje Gemeente Sint-Michielsgestel bestemmingsplan onherroepelijk (vastgesteld 2016-04-14)
9
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
1.2.
Huidige en toekomstige situatie op de onderzoekslocatie
Op dit moment is het plangebied grotendeels bebouwd. Initiatiefnemer Woonmeij is voornemens om aan Groot Grinsel 12 t/m 16 in Den Dungen negen sociale huurwoningen te realiseren. Het bestaande gebouw wordt gesloopt om ruimte te maken voor de bouw van negen sociale huurappartementen inclusief parkeergelegenheid. De nieuwbouw bestaat drie bouwlagen afgestemd op de omgeving. Het plangebied staat kadastraal bekend als Den Dungen sectie D, nummer 270 en heeft een oppervlakte van 690 m2. De verstoringsdiepte van de geplande ingrepen is nog niet bekend, de kans dat archeologische resten worden verstoord bij uitvoering van de plannen is aanwezig.
1.3.
Begrenzing onderzoeks- en plangebied
1.3.1. Begrenzing plangebied In dit rapport wordt een onderscheid gemaakt tussen het plangebied en het onderzoeksgebied. Met het plangebied wordt het gebied bedoeld waarop de plannen van de opdrachtgever betrekking hebben. Binnen dit gebied kunnen eventueel aanwezige archeologische resten worden verstoord door de voorgenomen ingrepen (Afb. 1). Het plangebied beslaat het perceel Den Dungen sectie D, nummer 270.
1.3.2. Begrenzing onderzoeksgebied Het onderzoeksgebied omvat het gebied waarover informatie is verzameld om een goed beeld te verkrijgen van de eventueel aanwezige archeologische waarden. Het onderzoeksgebied is globaal gedefinieerd als een cirkel met een straal van 500 m rondom het plangebied en verschilt al naar gelang het te onderzoeken aspect. Historische, archeologische en aardwetenschappelijke gegevens uit dit gebied zijn relevant voor het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied.
1.4.
Doel van het onderzoek
Het doel van het bureauonderzoek is het verkrijgen van inzicht in bekende en te verwachten archeologische waarden in en in de omgeving (onderzoeksgebied) van het plangebied. Op basis van de verkregen informatie wordt een archeologisch verwachtingsmodel voor het plangebied opgesteld. Hierin wordt beschreven of er voorgenomen werkzaamheden zijn en of deze een bedreiging vormen voor het bodemarchief. Indien dit het geval is, wordt geadviseerd op welke wijze hiermee in het vervolgtraject van de plannen rekening dient te worden gehouden.
1.5.
Onderzoeksvragen
Voor het bureauonderzoek zijn de volgende onderzoeksvragen opgesteld: Wat is de bodemopbouw en zijn er aanwijzingen voor bodemverstoringen? Zijn er aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische resten? Welke consequenties zal voortgaande planuitvoering hebben op (eventueel) aanwezige archeologische resten? Wat zijn de aanbevelingen? Is nader onderzoek noodzakelijk? En zo ja, waaruit kan dit bestaan?
10
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
2. Bureauonderzoek 2.1.
Aardwetenschappelijke gegevens
De ondergrond van het onderzoeksgebied bestaat uit dekzanden die behoren tot het Laagpakket van Wierden (Formatie van Boxtel). Deze afzettingen zijn gevormd aan het einde van de laatste ijstijd (Weichselien) tijdens het Laat Pleniglaciaal (circa 29.000 - 15.700 BP) en het Jonge Dryas (circa 12.745 - 11.755 BP). Door het poolklimaat dat toen heerste, ontbrak vegetatie en kon op grote schaal verstuiving optreden. Vanuit het Noordzeebekken en de brede stroomdalen van de Maas en Rijn werd zand door de wind meegevoerd. Hierbij werden dekzanden over de rivierafzettingen (Formaties van Sterksel en Boxtel) afgezet in de vorm van vlaktes, welvingen en ruggen. Dit zand is kalkloos, fijnkorrelig en goed afgerond. Tevens is het goed gesorteerd en arm aan grind.3 Op de geomorfologische kaart van Nederland is het plangebied niet gekarteerd in verband met de ligging binnen de bebouwde kom van Den Dungen. De omgeving bestaat uit dekzandruggen en dekzandwelvingen met ten noorden een beekoverstromingsvlakte. Het is mogelijk dat binnen het plangebied binnen een uitloper van de bovengenoemde beekoverstromingsvlakte ligt. Deze beekoverstromingsvlakte sluit aan op het beekdal van het riviertje de Aa ten oosten van het plangebied.
Op basis van het Actueel Hoogtebestand Nederland is te zien dat het plangebied op de overgang van hoger liggende dekzandruggen in het zuiden naar de lager gelegen beekoverstromingsvlakte in het noorden en westen ligt. Ook op de bodemkaart is het plangebied niet gekarteerd, er is vrijwel zeker sprake van hoge zwarte enkeerdgronden die ontstaan door langdurige plaggenbemesting door akkerbouw. De hogere ligging te zien op de AHN is het gevolg van plaggenbemesting. Onder deze enkeergrondgronden liggen mogelijk beekeerdgronden. Beekeerdgronden zijn zandgronden met een donkere tot zwarte, sterk humeuze bovengrond die dunner is dan 50 cm met daaronder meteen de veelal door roestvlekken gekenmerkte C-horizont. Dergelijke gronden komen voor in vrijwel alle beekdalen en in niet-afvoerloze laagten. Ter plaatse van deze natte gebieden heeft geen bodemvorming kunnen plaatsvinden. In het naastgelegen terrein ten oosten van het plangebied aan de Pilotenstraat evenals een terrein ten noorden aan de Veldstraat is een karterend booronderzoek uitgevoerd.4 Hierbij zijn 26 boringen gezet met behulp van een megaboor. Uit het met de megaboor verrichte onderzoek blijkt dat de bodem binnen de beide delen van het plangebied tot diep in de C-horizont is verstoord. Deze ingrijpende bodemverstoring is waarschijnlijk het gevolg van de bouw van de aanwezige schoolgebouwen.
Uit de aanwezigheid van enkele brokken moerig materiaal binnen de geroerde lagen valt af te leiden dat onder de enkeerdgrond oorspronkelijk een beekeerdgrond lag. Dit wijst op natte omstandigheden in het verleden die niet aantrekkelijk waren voor bewoning. Naar verwachting is deze laagopeenvolging ook binnen het plangebied aanwezig.
3
Berendsen, 1997.
4
Houbrechts, Deville & Orbons, 2010.
11
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
Tabel 1 Aardwetenschappelijke gegevens Geologie5
Code: BX4. Dekzand en overige periglaciale afzettingen, Laagpakket van Wierden en Formatie van Boxtel (ongedifferentieerd). Ouderdom: Weichselien
Geomorfologie (bijlage 2) 6
Bebouwd gebied, niet gekarteerd. In de omgeving is sprake van dekzandwelvingen (Code: L51) en dekzandruggen (Code: B53). Ten noorden ligt een beekdaloverstromingsvlakte (M44) en ten oosten een beekdalbodem (Code: R42).
AHN37 (bijlage 3)
Relatief vlak terrein op 5,2 m NAP in een overgangszone van hoger gelegen gebied ten zuiden naar het beekdal ten noorden.
Bodem (bijlage 4) 8
Bebouwd gebied, niet gekarteerd. Waarschijnlijk Hoge zwarte enkeerdgronden (Code: zEZ21).
Paleogeografie (bijlage 5) 9
Het plangebied is gekarteerd als pleistoceen zandgebied. Het veen dat zich vanaf het neolithicum uitbreidt langs de waterlopen bereikt het plangebied niet.
DINO loket
10
Geen relevante boorgegevens in de nabijheid van het plangebied. Ter hoogte van geologische boring B45D0946 op 200 meter ten westen van het plangebied is sprake van dekzand tot 3,4 m beneden maaiveld onder een 50 cm dik antropogeen dek.
Grondwater
11
Geen grondwatergegevens bekend, op de grondwatertrappenkaart niet gekarteerd vanwege de ligging in bebouwd gebied.
5
Geologische kaart van Nederland 2021 https://www.dinoloket.nl/ondergrondmodellen
6
Geomorfologische kaart van Nederland 2021 https://zoeken.cultuureelerfgoed.nl
7
http://www.ahn.nl
8
Bodemkaart van Nederland 2021 https://zoeken.cultuureelerfgoed.nl
9
Vos & de Vries, 2013.
10
https://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens
11
https://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens
12
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
2.2.
Bekende archeologische waarden
Gemeentelijke beleidskaart Op de beleidskaart van de gemeente Sint-Michielsgestel valt het plangebied geheel binnen een zone met een middelhoge archeologische verwachting. Behoud in situ is uitgangspunt. Indien dat niet mogelijk is, dient 2 ).
Archeologische waarden Als onderdeel van het bureauonderzoek zijn de AMK (archeologische monumentenkaart)-terreinen, archeologische waarnemingen en eerder uitgevoerd onderzoek (onderzoeksmeldingen) in het (bijlage 6 en 7). De AMK-terreinen, de bekende archeologische waarnemingen en de onderzoeksmeldingen zijn geraadpleegd via ARCHIS3.12
Archeologische monumenten (AMK-terreinen) In het plangebied en de directe omgeving ervan zijn geen AMK-terreinen aangewezen. In Den Dungen wel een aantal rijksmonumenten aangewezen. Dit betreft bebouwing in de vorm van boerderijen en een kerk (bijlage 6).
Onderzoekslocaties en waarnemingen Binnen het plangebied staan geen onderzoeksmeldingen geregistreerd, binnen het onderzoeksgebied staan 23 verdere onderzoeksmeldingen geregistreerd (zie bijlage 7). De beschikbare relevante resultaten van de onderzoeken worden in deze paragraaf kort besproken. Hierbij zijn enkele bureauonderzoeken binnen het onderzoeksgebied niet opgenomen aangezien deze onderzoeken slechts beperkt informatie opleveren over onderhavig plangebied. Zaakidentificatie 2297447100/229743910013 Op twee locaties direct ten oosten en ten noorden van het plangebied is een bureau- en booronderzoek uitgevoerd door Archeopro. Ter hoogte van de Veldstraat bestaat de natuurlijke ondergrond uit goed gesorteerd matig siltig dekzand dat behoort tot het Laagpakket van Wierden van de Formatie van Boxtel. In alle boringen is een opeenvolging van sterk verstoorde pakketten aangetroffen die aanmerkelijk verschillen van laag tot laag en van boring tot boring. De verstoorde pakketten bestaan uit een gevlekte menglagen waarin plaatselijk nog sporen van de oorspronkelijke enkeerdgrond zijn waargenomen. In enkele boringen (de boringen 3 en 5) zijn moerige en sterk humeuze insluitsels aangetroffen die mogelijk een restant vormen van een beekeerdgrond waarop de esdekken zijn opgeworpen.
De verstoorde delen van de bodem lopen door tot op een diepte die tussen 95 en 150 cm beneden het maaiveld. Hieronder is meten de C-horizont aangetroffen. Ter hoogte van de Pilotenstraat is dezelfde laagopeenvolging aangetroffen. Vanaf het maaiveld is een opeenvolging van sterk verstoorde lagen aangeboord die in enkele boringen enkele spikkels hardgebakken
12
https://archis.cultureelerfgoed.nl
13
Houbrechts, Deville & Orbons, 2010.
13
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
baksteen hebben opgeleverd. De verstoorde lagen bestaan, net zoals in het deel van plangebied aan de Veldstraat, uit heterogene menglagen die verschillen van boring tot boring en van laag tot laag. Ook hier zijn in verschillende boringen moerige insluitsels (boringen 11, 12, 15, 20 en 26) aangetroffen die een aanwijzing vormen dat hier oorspronkelijk beekeerdgronden aanwezig waren. Van de verwachte hoge zwarte 140 cm beneden het maaiveld. Hieronder is meteen de C-horizont aangetroffen.
Boorpunten met verstoringsdiepten (bron: Houbrechts, Deville & Orbons, 2010).
14
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
Zaakidentificatie 224102910014 Op circa 100 meter ten zuiden van het plangebied is een bureau- en booronderzoek uitgevoerd door IDDS. van 100-200 cm mv). Hierdoor moet de archeologische verwachting naar laag worden bijgesteld. Zaakidentificatie 223075010015 Het onderzoek betreft booronderzoek uitgevoerd door IDDS dat niet is gepubliceerd via ARCHIS3, DANS of overige online bronnen. Zaakidentificatie 4931461100 Op 200 meter ten zuidoosten is een bureau- en booronderzoek uitgevoerd door Econsultancy. Volgens de opgestelde gespecificeerde archeologische verwachting heeft het plangebied een lage verwachting voor archeologische resten uit het Paleolithicum en Mesolithicum en een hoge verwachting voor archeologische resten uit het Neolithicum tot en met de Nieuwe tijd. Uit het verkennend booronderzoek komt naar voren dat de top van het bodemprofiel in het plangebied is verstoord, vermoedelijk grotendeels door de bebouwing en het gebruik van het plangebied in de 19e en 20e eeuw. Hierbij is ook de top van de oorspronkelijke dekzandafzettingen (licht) verstoord.
Omdat de oorspronkelijke top van de dekzandafzettingen in het plangebied door deze verstoringen geheel is verdwenen, kan op basis van het verkennend booronderzoek de lage tot hoge gespecificeerde verwachtingswaarde voor archeologische resten uit het Laat Paleolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen worden bijgesteld naar laag. Voor archeologische resten uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd kan de hoge gespecificeerde verwachtingswaarde vanwege de ligging langs een uitgaande weg van Den Dungen (de Grinsel) blijven gehandhaafd. In het plangebied kunnen resten van historische bebouwing en voormalige erven aanwezig zijn uit de 19e en 20e eeuw, maar mogelijk ook ouder. Zaakidentificatie 4946066100 Op 200 meter ten noordwesten is een bureauonderzoek uitgevoerd door het Bureau voor Archeologie.16 In het plangebied liggen geen archeologische vondstlocaties en geen (delen van) AMK terreinen. In het onderzoeksgebied zijn archeologische onderzoeken uitgevoerd maar geen behoudenswaardige archeologische resten aangetroffen. In het plangebied bevindt zich geen (deel van) een historisch erf. In het plangebied kunnen archeologische resten aanwezig zijn gerelateerd aan de jacht en het voedsel verzamelen in de beekoverstromingsvlakte.
Uit de Nieuwe tijd kunnen archeologische resten aanwezig zijn gerelateerd aan de agrarische inrichting van het landschap (wegen, paden, sloten, greppels). De verwachte dichtheid aan archeologische resten is laag. De kans dat bij de beoogde ingreep behoudenswaardige archeologische resten worden verstoord wordt klein geacht waardoor vrijgave is geadviseerd.
14
Berkhout, M., 2009
15
Berkhout, M., 2009
16
De Boer, 2021:
15
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
Zaakidentificatie 493518810017 Op circa 400 meter ten oosten van het plangebied is een bureau en booronderzoek uitgevoerd door Aeres Milieu. Op basis van het uitgevoerde veldonderzoek door middel van boringen is gebleken dat de verwachte hoge zwarte enkeerdgronden nog aanwezig zijn in het plangebied. Er werd geen podzolbodem meer aangetroffen onder het antropogeen opgebrachte pakket, deze zijn ofwel opgenomen in het bovenliggende pakket of hebben zich hier nooit gevormd. De overgang van de Aa- naar de C-horizont bleek sterk verrommeld. Er werden geen indicatoren aangetroffen binnen het plangebied. De sterk verrommelde overgang van de Aa- en C-horizont doen vermoeden dat er geen archeologische resten in het plangebied aanwezig zijn. Op basis van het bovenstaande is vrijgave geadviseerd. Zaakidentificatie 5129693100 Het onderzoek betreft een bureau-booronderzoek dat nog niet is gepubliceerd. Uit de eerste bevindingen wordt duidelijk dat in 1 boring nog een verstoorde B-horizont zichtbaar was, in de twee andere boringen bleek de bodem zwaar verstoord tot in de C-horizont. Zaakidentificatie 2272896100 18 Uit het verrichte booronderzoek blijkt dat de bodem binnen het plangebied uit zwarte enkeergronden van wisselende dikte bestaat. Alleen in het zuidelijke centrale deel van het plangebied is in een kleine zone een oud esdek van meer dan 50 cm dik aangetroffen.
Elders hebben weliswaar ook ophogingen met humeuze grond plaatsgevonden maar deze zijn van een geringere dikte en vormen geen aaneengesloten dek. Aangenomen wordt dat deze ophogingen niet systematisch zijn uitgevoerd en dat deze tot doel hadden om de oorspronkelijk moerassige laagte beter geschikt te maken voor de landbouw. Ter plaatse van de sportvelden is het terrein in de uit beekeerdgronden in dekzand met gleyverschijnselen (roestvlekken) in en direct onder de A-horizont. Onder hoogteverschillen zijn relatief gering en bedragen tussen de laagste en hoogste delen van het dekzandniveau bedraagt globaal zestig cm. De grondwaterspiegel binnen het plangebied is tot op heden hoog en reikt in veel gevallen tot in of aan de A-horizont of het esdek. Dit wijst er op dat het gebied in het verleden voorafgaand aan de ophogingen en aanleg van afwateringsloten zeer nat en moerassig was. Vergelijking tussen de top van het dekzand boven de huidige grondwaterspiegel uitsteek zones reikt het grondwater tot vrij dicht aan het maaiveld (grondwatertrap III) waardoor ook deze deelgebieden in elk geval tot in de late middeleeuwen niet of nauwelijks geschikt kunnen zijn geweest voor sedentaire bewoning.
Tot die tijd zal men vanwege een geringe bevolkingsdruk altijd de voorkeur hebben gegeven aan de nabij gelegen hogere dekzandruggen in plaats van deze marginale, moerassige gebieden met een hoog overstromingsrisico.
17
Kruithof et al, 2021.
18
Paulussen, 2010
16
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
Zaakidentificatie 4737742100/ 492382310019 Op circa 425 meter ten zuiden van het plangebied is een bureau-booronderzoek en opvolgend proefsleuvenonderzoek uitgevoerd. Tijdens het uitgevoerde proefsleuvenonderzoek zijn gave goed geconserveerde resten aangetroffen in de vorm van resten van agrarisch landgebruik uit de Late Middeleeuwennieuwe tijd. Deze resten bevinden zich in een meervoudig gelaagd pakket beginnend op circa 30 cm beneden maaiveld, een leesbaar sporenvlak op circa 85cm beneden maaiveld, met sporen van circa 35 cm diep; 1,2 m beneden maaiveld. Op basis van het onderzoek is vervolgonderzoek geadviseerd indien de genoemde archeologische niveaus worden verstoord. Zaakidentificatie 5137144100/ 513715210020 Op circa 400 meter ten zuidwesten van het plangebied is een bureau-booronderzoek uitgevoerd door het Bureau voor Archeologie. In het plangebied zijn 12 boringen gezet tot in de ongeroerde C-horizont, met einddieptes tussen 100 en 200 cm -mv. Hieruit blijkt dat in het plangebied sprake is van een A- op C-horizont. De top van het oorspronkelijke (podzol)bodemprofiel is opgenomen in de humeuze bovengrond. In het oosten van het plangebied zijn diepe verstoringen aanwezig die gerelateerd kunnen worden aan 20e-eeuwse sloop- en bouwwerkzaamheden en de aan akkerdek van 40 tot 60 cm dik aanwezig.
Het grondwater staat hoog en dit terrein is waarschijnlijk te laag en nat geweest voor bewoning. Er zijn tijdens het booronderzoek geen aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van het voorwerk van de circumvallatielinie. Op basis van het onderzoek is vrijgave geadviseerd. Vondstlocaties en waarnemingen Er zijn geen vondstmeldingen bekend uit het plangebied. In de directe omgeving van het plangebied zijn 5 vondstlocaties bekend (bijlage 7). Het betreft over het algemeen sporen en vondsten aangetroffen tijdens bovengenoemde archeologische onderzoeken. Op 330 meter ten zuidoosten is een stenen bijl aangetroffen uit de periode vroeg neolithicum B tot de bronstijd. In de ruimere omgeving zijn voornamelijk vondsten uit de nieuwe tijd bekend. Toch zijn ook enkele vondsten aangetroffen die dateren in het neolithicum tot de bronstijd.
2.3.
Archeologische en historische waarden21
Op Dungens grondgebied zijn oude vondsten gedaan; stukjes vuursteen uit het Mesolithicum en twee stenen bijlen uit het Neolithicum. Sporen van een kampement uit voornoemde periode zijn niet gevonden. Bij Archeologisch onderzoek in 1983 en 1984 in Het Bossche Broek tussen de Kloosterstraat en de A2 bleek dat daar al in de Midden-Bronstijd een nederzetting is geweest. Op hetzelfde perceel zijn ook bewoningssporen aangetroffen uit de IJzertijd en de Romeinse tijd. Op grond van datering van de vondsten bleek dat ter plaatse een onderbreking in bewoning is geweest. Uit archeologische vondsten en schriftelijk bronnenmateriaal blijkt dat pas weer sprake is van een nederzetting in de 14e eeuw.
19
Kruithof en Van der Feest 2019 en Van den Berghe en Van Boldrik 2022.
20
De Boer & Roodenburg, 2022.
21
Onderstaande tekst is overgenomen uit Stiekema, 2021
17
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
Deze situatie duurt voort tot de inval van de Franse bezettingsmacht in 1794. Onder het koningschap van Lodewijk Napoleon wordt de parochiekerk in 1807 terug gegeven aan de Katholieken. Het oude regime en haar middeleeuwse bestuursstructuur verdwijnt voorgoed en Den Dungen wordt in 1810 een zelfstandige gemeente. Economisch gezien heeft Den Dungen tot in de jaren zestig van de 20e eeuw een uitgesproken agrarisch -Hertogenbosch. De Dungenaren sleten en slijten hun producten op de Bossche markt. Na de Tweede Wereldoorlog is het dorp ingrijpend veranderd. Door de verandering in de samenstelling van de beroepsbevolking is Den Dungen zijn hoofdzakelijk agrarische karakter kwijtgeraakt. Het plangebied ligt net buiten de historische lintbebouwing. Op de kadastrale kaart uit 1811-1832 is terug te vinden dat het plangebied gelegen is binnen een perceel bouwland (perceel 352) in eigendom van Hendrik van de Water (Afb. 4). Mogelijk is het plangebied hier iets te ver westelijk gelegen afgebeeld zoals duidelijk wordt uit de historische kaarten beschikbaar gesteld via Topotijdreis.nl (Afb. 5). In dit geval heeft het plangebied binnen perceel 374 gelegen dat eveneens in gebruik was als bouwland maar in eigendom van Hendrikus van de Westelaken. Ook het omliggende gebied was in gebruik als bouwland. Langs de Litsestraat staan woningen ingetekend.
Het betreft lineaire bebouwing langs de Litsestraat met langwerpige bouwkavels haaks op de weg. Op de historische kaarten tussen vanaf 1815 zoals beschikbaar gesteld via Topotijdreis.nl is te zien dat het plangebied tot de bouw van het huidige pand niet bebouw is geweest. Op de kaart van 1850 lijkt een sloot of weg door het perceel te lopen. Ook in de situatie omstreeks 1965 loopt een sloot midden door het plangebied. De huidige bebouwing dateert volgens de Basisregistratie Adressen en Gebouwen uit 1967.
Het plangebied op de kadastrale minuut 1811-1832. (bron: http://zoeken.cultureelerfgoed.nl).
19
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
Het plangebied op topografische kaarten tussen 1850 en 2006 (bron: http://www.topotijdreis.nl).
20
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
2.4.
Bekende verstoringen
Binnen het plangebied zijn binnen bodemloket geen saneringen of ondergrondse olietanks, benzinepompinstallaties en dergelijke bekend waardoor archeologische resten mogelijk verloren zijn gegaan. 22 Op de omgevingsrapportage van de provincie Noord-Brabant is eveneens geen informatie over mogelijke verstoringen terug te vinden.23 Binnen het plangebied staat bebouwing die gesloopt zal worden. De bouwtekeningen van de bestaande bebouwing zijn opgevraagd bij het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).24 De bestaande bebouwing is op poeren gefundeerd die zijn ingegraven tot 0,85 m beneden pijl. De verstoring door deze funderingswijze kan beperkt zijn tenzij grondverbetering is toegepast.
Uitsnede van de blauwdrukken van de bestaande bebouwing (bron: https://bhic.nl).
2.5.
Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel
Op basis van de beleidskaart van de gemeente Sint-Michielsgestel geldt voor het plangebied een middelhoge archeologische verwachting. Op basis van het uitgevoerde booronderzoek kan deze verwachting worden per periode worden gespecificeerd. Laat-paleolithicum - neolithicum Bewoning in de vorm van tijdelijke kampementen en in het neolithicum (semi-)permanente nederzettingen, vond in deze periodes voornamelijk op de flanken van dekzandruggen plaats. Vindplaatsen uit deze periode zijn
22
http://www.bodemloket.nl
23
https://noord-brabant.omgevingsrapportage.nl/
24
https://bhic.nl
21
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
vooral op verhogingen in het landschap in de nabijheid van water te verwachten. De lagere delen van het landschap, zoals beekdalen, werden voornamelijk gebruikt als extractiegebied (visserij en jacht). plangebied bevindt zich op de overgang van de hoger gelegen zandgronden naar het beekdal. Uit booronderzoek in naastgelegen percelen wordt duidelijk dat de ondergrond bestaat uit beekafzettingen afgedekt door een relatief jong plaggendek. Dit wijst op natte omstandigheden in het verleden die niet aantrekkelijk waren voor permanente bewoning. Uit de omgeving zijn wel losse vondsten bekend uit het neolithicum. Dat is niet verwonderlijk aangezien beekdalen rijke gebieden vormen met een grote verscheidenheid aan flora en fauna. Indien resten aanwezig zijn uit deze periode betreft dit voornamelijk vondsten als stenen bijlen en overige mobilia. Ook dient rekening gehouden te worden met (rituele) deposities in het beekdal. Het betreft archeologische resten die bewust zijn achtergelaten zoals bronzen bijlen of sierraden. Het archeologisch relevante niveau betreft de top van de beekafzettingen. Een plaggendek is vaak een beschermende factor tegen latere bodemingrepen, uit de omgeving blijkt echter dat de bodem in het omliggende gebied in hoge mate verstoord is. Gezien de bebouwing binnen het plangebied wordt ook hier verwacht dat dit niveau niet intact is.
De archeologische verwachting voor deze periodes is laag. Bronstijd ijzertijd en de Romeinse tijd Binnen het plangebied worden geen resten verwacht vanaf de bronstijd tot de Romeinse Tijd. Vanaf de bronstijd tot en met de romeinse tijd worden vooral resten verwacht die te maken hebben met een sedentaire leefwijze, bijvoorbeeld huizen, resten van agrarische activiteit en begravingsrituelen. Men had de voorkeur voor de hoger gelegen delen van het landschap waar akkerbouw op de goed ontwaterde gronden goed mogelijk was. Het plangebied vormde daarmee in deze periode geen ideaal vestigingsgebied. Wel zijn uit de omgeving resten uit deze periode aangetroffen vanaf de midden-bronstijd. Uit onderzoek is hier een bewoningshiaat aangetoond vanaf de Romeinse Tijd tot de 14e-eeuw. Ook voor deze periode is de archeologische verwachting laag, ook vanwege de verwachte bodemverstoring. Middeleeuwen tot nieuwe tijd Op basis van onderzoek uit de omgeving lijkt ter hoogte van het huidige Den Dungen pas in de 14e-eeuw een nederzetting te zijn ontstaan. Bewoning vond voornamelijk plaats op de donken in moerasachtige delta van de rivieren Dommel en Aa. Het dorp Den Dungen heeft zich geleidelijk vanuit de verschillende woonkernen ontwikkeld. Voor zover op historische kaarten vast te stellen is was het plangebied vanaf het begin van de 19 eeeuw in gebruik als bouwland buiten de lintvormige bebouwing.
Uit deze periode zijn daarom geen resten van huisplaatsen of woonerven te verwachten. Wel zijn sporen van ontginningen te verwachten, met name in de vorm van greppels en kuilen en opgebracht vondstmateriaal in het plaggendek plangebied niet bebouwd. De verwachting voor deze periode is ook laag.
22
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
3. Conclusie en aanbevelingen Wat is de bodemopbouw en zijn er aanwijzingen voor bodemverstoringen? Uitgaande van de bij het bureauonderzoek gebruikte bronnen bestaat de laagopeenvolging binnen het plangebied uit beekafzettingen onder een plaggendek. Het plangebied is grotendeels bebouwd waardoor het vrijwel zeker grotendeels verstoord is. Dit blijkt ook uit omliggende archeologische onderzoeken waar geen intacte bodemopbouw is aangetroffen.
Zijn er aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische resten? Uit de omgeving van het plangebied zijn geen aanwijzingen voor de aanwezigheid van behoudenswaardige archeologische vindplaatsen naar voren gekomen. In de ruimere omgeving is bewoning aangetoond vanaf de midden-bronstijd tot de Romeinse tijd. Vermoedelijk is sprake van een bewoningshiaat tot de 14e-eeuw. Daarna ontwikkeld Den Dungen zich geleidelijk vanaf bewoningskernen op donken. Er is sprake van lintbebouwing, onder andere langs de ten westen lopende Litserstraat. bouwland.
Welke consequenties zal de uitvoering van het plan hebben op (eventueel) aanwezige archeologische resten? Op basis van het bureauonderzoek is geconcludeerd dat in het plangebied een lage archeologische verwachting geldt voor alle perioden. Op basis van onderzoek uit de omgeving wordt uitgegaan van diepe bodemverstoring tot onder het archeologisch relevante niveau.
Wat zijn de aanbevelingen? Voor de aanbevelingen zie
3.1.
3.1.
Aanbevelingen
Op basis van het bureauonderzoek is een lage verwachting op het aantreffen van archeologische resten binnen het plangebied vastgesteld. Deze verwachting is gebaseerd op het archeologisch onderzoek dat in percelen rondom het plangebied is uitgevoerd en bouwhistorisch onderzoek naar de bestaande bebouwing binnen het plangebied. Geadviseerd wordt dan ook om binnen het plangebied geen vervolgonderzoek uit te voeren. Ook in een vrijgegeven plangebied bestaat altijd de mogelijkheid dat er tijdens graafwerkzaamheden toch losse sporen en vondsten worden aangetroffen. Op grond van artikel 5.10 van de Erfgoedwet 2016 dient zo spoedig mogelijk melding te worden gemaakt van de vondst bij de gemeente, provincie of de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Over de bevindingen en aanbevelingen uit dit onderzoek dient contact opgenomen te worden met de bevoegde overheid, in dit geval de gemeente Sint-Michielsgestel.
23
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
Literatuur Vos, P.L. & S. de Vries, 2013: 2e generatie palaeogeografische kaarten van Nederland (versie 2.0). Deltares, Utrecht. Beckers, I.S.J., 2021: Bureau voor Archeologie Rapport 990. Heilig Hartplein 12 en 14 en Grote Molenstraat 1A, Den Dungen, gemeente Sint- Michielsgestel: een bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de verkennende fase. Bureau voor Archeologie rapport 990. Beckers, I.S.J., 2021: Heilig Hartplein 12 en 14 en Grote Molenstraat 1A, Den Dungen, gemeente SintMichielsgestel: een bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de verkennende fase. Bureau voor Archeologie rapport 990 Berghe.K. van den, & J.M.L. van Boldrik, 2022: Archeologisch inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven Bouwerstraat 2 te Den Dungen (gemeente Sint Michielsgestel). Aeres-Milieu Rapport AM20379. Berkhout, M., 2009: Litserstraat 6, Den Dungen. Rapport 13930309 Berkhout, M., 2009: Paterstraat, rapport 122011808/133191. Boer, A. de, 2021: Litserstraat 45, Den Dungen, gemeente Sint-Michielsgestel: een bureauonderzoek. Bureau voor Archeologie rapport 1004. Boer, A. de & F. Roodenburg, 2022: Donksestraat, Den Dungen, gemeente Sint-Michielsgestel: een bureauen inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen in de verkennende fase. Bureau voor Archeologie rapport 1123. Schild. BILAN-rapport 2002-6. Dautzenberg, S.
2003: Aanvullend Archeologisch Onderzoek, Den Dungen -
-rapport 2003-3
Houbrechts S., 2010: Pilotenstraat/Veldstraat, Den Dungen. ArcheoPro-rapport 1092. Kruithof, L., et al, 2019: Archeologisch bureau- en verkennend veldonderzoek, door middel van boringen Paterstraat te Den Dungen (gemeente Sint-Michielsgestel). Aeres-Milieu Rapport AM19207. Kruithof, L., et al, 2019: Archeologisch bureau- en verkennend veldonderzoek, door middel van boringen Brouwerstraat 2 te Den Dungen (gemeente Sint-Michielsgestel)
Aeres-Milieu Rapport AM19206.
Kruithof, L., et al, 2021: Archeologisch bureau- en verkennend veldonderzoek door middel van boringen Paterstraat 32A te Den Dungen (gemeente Sint-Michielsgestel). AeresMilieu Rapport AM20564. Paulussen, R., 2010: Jacobskamp, Den Dungen Gemeente Sint Michielsgestel. ArcheoPro-rapport 10103. Ruiter, D.L. de, 2014: Bramerslandstraat 19a, Den Dungen, gemeente Sint-Michielsgestel: bureauonderzoek. Bureau voor Archeologie rapport 2014.79. Schutte, A.H., 2021 Archeologisch onderzoek Donksestraat (ong.) te Den Dungen in de gemeente SintMichielsgestel. Econsultancy-rapport 14391.002. Stiekema, M., 2021: Archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek Grinsel te Den Dungen in de gemeente Sint-Michielsgestel. Econsultancy-rapport 14471.001. Uijen, E.M. de Boo van, 2019: Archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek Perceel E937 te Den Dungen. Econsultancy-rapport 9820.001.
24
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
Geraadpleegde websites webadres
laatst bezocht op
https://www.kadaster.nl
2023-04-21
https://www.archisarchief.cultureelerfgoed.nl
2023-04-21
http://www.bodemloket.nl
2023-04-21
https://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens
2023-04-21
https://www.dinoloket.nl/nomenclator-ondiep
2023-04-21
https://www.zoeken.cultureelerfgoed.nl
2023-04-21
http://www.ahn.nl
2023-04-21
http://www.pdok.nl
2023-04-21
http://www.topotijdreis.nl
2023-04-21
Lijst van afbeeldingen Ligging plangebied en globale begrenzing onderzoeksgebied (bron ArcGIS, TopoRD). .......................... 5 Uitsnede van de beleidsadvieskaart van de gemeente Sint-Michielsgestel (bron: gemeente)................ 9 Boorpunten met verstoringsdiepten (bron: Houbrechts, Deville & Orbons, 2010). ................................ 14 Het plangebied op de kadastrale minuut 1811-1832. (bron: http://zoeken.cultureelerfgoed.nl). ........ 19 Het plangebied op topografische kaarten tussen 1850 en 2006 (bron: http://www.topotijdreis.nl). ... 20 Uitsnede van de blauwdrukken van de bestaande bebouwing (bron: https://bhic.nl). ........................ 21
Lijst van tabellen Tabel 1 Aardwetenschappelijke gegevens................................................................................................................... 12
Lijst van bijlagen Bijlage 1 Planinformatie
26
Bijlage 2 Geomorfologische kaart van Nederland
29
Bijlage 3 Actueel Hoogtebestand van Nederland
30
Bijlage 4 Bodemkaart van Nederland
31
Bijlage 5 Paleogeografische kaart van Nederland 5500 v.Chr. 2000 na Chr.
32
Bijlage 6 Archeologische monumenten (AMK-terreinen) en Rijksmonumenten
33
Bijlage 7 Selectie gegevens uit ARCHIS3
34
25
Bureauonderzoek (BO) Den Dungen, Groot-Grinsel 12-16
21 april 2023
Bijlage 1 Planinformatie
Bijlage 2 Geomorfologische kaart van Nederland
Bijlage 3 Actueel Hoogtebestand van Nederland
Bijlage 4 Bodemkaart van Nederland
Bijlage 6 Archeologische monumenten (AMK-terreinen) en Rijksmonumenten
Bijlage 7 Selectie gegevens uit ARCHIS3 zaakidentificatie
onderzoeksnaam
verwerving
uitvoerder
plaats
5129693100
Donksestraat (ong.)
ABO
Econsultancy BV
Sint-Michielsgestel
153386
408595
01-11-21
Onderzoek aangemeld op 01-11-2021
ABO
Archeopro
Den Dungen
154213
409071
04-10-10
Onderzoek afgemeld op 26-05-2015
153655
408205
08-01-21
Onderzoek afgemeld op 23-02-2021
153763
408471
16-04-09
Onderzoek afgemeld op 26-05-2015
2303934100
toponiem
x
y
meldingsdatum
status_zaak
4935990100
HHartplein 12-14 en Grotemolenstraat 1A
ABO
Bureau voor Archeologie
Dungen, Den
2241029100
Den Dungen, Litserstraat 6
ABO
IDDS Archeologie B.V.
Den Dungen
4931461100
Grinsel
ABO
Econsultancy BV
Dungen, Den
153941
408369
21-12-20
Onderzoek afgemeld op 27-10-2021
4946066100
Litserstraat 45
ABU
Bureau voor Archeologie
Dungen, Den
153795
408783
05-02-21
Onderzoek afgemeld op 31-05-2022
2455323100
Bramerslandstraat
ABU
Bureau voor Archeologie
Den Dungen
Bramerlandstraat 19A
153533
408814
02-09-14
Onderzoek afgemeld op 26-05-2015
2297439100
Veldstraat te Den Dungen
ABO
Archeopro
Den Dungen
Veldstraat
153881
408675
09-08-10
Onderzoek afgemeld op 15-02-2016
4935188100
Paterstraat 32a te Den Dungen
ABO
Aeres Milieu
Dungen, Den
154210
408406
06-01-21
Onderzoek afgemeld op 10-02-2022
5137152100
Donksestraat Wonen op de Donk
ABO
Bureau voor Archeologie
Dungen, Den
153491
408448
24-11-21
Onderzoek afgemeld op 28-02-2022
4719760100
Paterstraat
ABO
Aeres Milieu
Dungen, Den
154429
408918
04-07-19
Onderzoek afgemeld op 28-06-2021
4737742100
Brouwerstraat 2
ABO
Aeres Milieu
Dungen, Den
153904
408159
18-09-19
Onderzoek afgemeld op 30-06-2021
4935982100
HHartplein 12-14 en Grotemolenstraat 1A
ABU
Bureau voor Archeologie
Dungen, Den
153693
408275
08-01-21
Onderzoek afgemeld op 23-02-2021
4704475100
Tennispad perceel E937
ABO
Econsultancy BV
Dungen, Den
154319
408777
14-05-19
Onderzoek afgemeld op 25-02-2021
5137144100
Donksestraat Wonen op de Donk
ABU
Bureau voor Archeologie
Dungen, Den
153491
408448
24-11-21
Onderzoek afgemeld op 28-02-2022
4704467100
Tennispad perceel E937
ABU
Econsultancy BV
Dungen, Den
154319
408777
14-05-19
Onderzoek afgemeld op 29-09-2020
2272896100
ABO
Archeopro
Den Dungen
154316
409164
21-01-10
Onderzoek afgemeld op 26-05-2015
2140970100
APP
Archis beheer
Dungen, Den
153609
409060
21-12-06
Onderzoek afgemeld op 26-05-2015
2076121100
ABO
BILAN
Dungen, Den
153600
409087
09-08-02
Onderzoek afgemeld op 26-05-2015
APP
Aeres Milieu
Sint-Michielsgestel
153902
408148
24-11-20
Onderzoek afgemeld op 10-01-2023
ABO
IDDS Archeologie B.V.
Den Dungen
154257
408565
26-01-09
Onderzoek afgemeld op 26-05-2015
153386
408595
21-12-20
Onderzoek afgemeld op 27-10-2021
153927
408526
09-08-10
Onderzoek afgemeld op 15-02-2016
4923823100
Brouwerstraat 2
2230750100 4931389100
Donksestraat (ong.)
ABO
Econsultancy BV
Dungen, Den
2297447100
Pilotenstraat te Den dungen
ABO
Archeopro
Den Dungen
Litserstraat
't Schild III
Zeterdonk/Paterstraat
Pilotenstraat
Bijlage 3 Quickscan flora en fauna
Bestemmingsplan "Groot Grinsel, Den Dungen" (vastgesteld)
47
Quickscan Flora en Fauna Groot Grinsel, Den Dungen Toetsing aan natuurwetgeving en -beleid Definitief
Quickscan Flora en Fauna Groot Grinsel, Den Dungen
1
colofon
projectnaam Quickscan Flora en Fauna Groot Grinsel, Den Dungen datum 31 mei 2023 projectnummer P06157 opdrachtgever Woonmeij BRO projectleider MvD opgesteld door RBo interne controle MvdS bron kaft BRO
Bosscheweg 107 5282 WV Boxtel +31 (0)411 850 400 info@bro.nl www.bro.nl
Quickscan Flora en Fauna Groot Grinsel, Den Dungen
2
Inhoudsopgave 6.1.1
1
2
3
13
Inleiding
4
1.1
4
7
Samenvatting
14
Planbeschrijving
5
8
Geraadpleegde bronnen
15
2.1 2.2
5 5
Werkwijze quickscan flora en fauna
Huidige situatie Toekomstige situatie
Toetsing gebiedsbescherming
7
3.1 3.2
7 7
Wettelijke gebiedsbescherming Gebiedsbescherming vanuit provinciaal beleid
4
Toetsing beschermde houtopstanden
5
Toetsing soortenbescherming
9
5.1
10
Vogels 5.1.1
5.2
5.6
10
10 10
10 11
11 11
11
5.5.1
11
Toetsing
Vissen
11 Toetsing
Ongewervelde diersoorten 5.7.1
5.8
Toetsing
8
Amfibieën
5.6.1
5.7
Toetsing
Reptielen 5.4.1
5.5
Toetsing
Grondgebonden zoogdieren 5.3.1
5.4
Toetsing
Vleermuizen 5.2.1
5.3
6
Soortgericht onderzoek
Toetsing
11
11 11
Vaatplanten
12
5.8.1
12
Toetsing
Conclusie
13
6.1
13
Vervolgtraject en advies
Quickscan Flora en Fauna Groot Grinsel, Den Dungen
3
1
Inleiding
Voor alle ruimtelijke ontwikkelingen geldt dat deze in overeenstemming met de nationale natuurwetgeving en het provinciale natuurbeleid moeten worden uitgevoerd. In het kader van een bestemmingsplanwijziging ten behoeve van de sloop van de huidige bebouwing en de komst van een nieuw appartementencomplex aan de Groot Grinsel te Den Dungen, is door middel van een verkennend flora- en faunaonderzoek (quickscan) een beoordeling gemaakt van de mogelijke effecten die het plan kan hebben op beschermde natuurwaarden. Hierdoor wordt duidelijk of het plan in overeenstemming is met de natuurwetgeving. De bescherming van de natuur is per 1 januari 2017 in Nederland vastgelegd in de Wet natuurbescherming (Wnb). Deze wet vormt voor wat betreft soortenbescherming en gebiedsbescherming een uitwerking van de Europese Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn. Omtrent houtopstanden is de voormalige nationale Boswet eveneens in de Wet natuurbescherming opgenomen. Daarnaast vindt beleidsmatige gebiedsbescherming plaats door middel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN), de voormalige Ecologische Hoofdstructuur (EHS).
1.1
Werkwijze quickscan flora en fauna
In de quickscan zijn de gevolgen van de ruimtelijke ingreep afgezet tegen potentieel aanwezige natuurwaarden die vanuit de Wet natuurbescherming en provinciaal beleid zijn beschermd. Deze werkwijze vloeit voort uit de brochure ‘Soortenbescherming bij ruimtelijke ingrepen’ van het Ministerie van Economische Zaken van december 2016. Om een beeld te krijgen van de natuurwaarden is op 11 mei 2023 tussen 13.30 – 14.30 uur door een ecoloog van BRO1 een verkennend veldbezoek gebracht aan het plangebied en de directe omgeving hiervan. Het was circa 14°C, helder, met een zuidwestenwind van 2 Bft. Tijdens het veldbezoek is gelet op de potentiële aanwezigheid van beschermde soorten op basis van het aanwezige habitat en nest-/verblijfsmogelijkheden. Daarnaast is aan de hand van verspreidingsatlassen, soortgerichte literatuur, NDFF-gegevens en op basis van ‘expert judgement’ nagegaan welke beschermde planten- en diersoorten er voor kunnen komen binnen en nabij het plangebied en zijn omtrent gebiedsbescherming gegevens van de provincie Noord-Brabant geraadpleegd. Aan de hand van het verkennende onderzoek is vervolgens beoordeeld welke beschermde soorten daadwerkelijk voor (kunnen) komen binnen het plangebied en is er vervolgens een inschatting gemaakt van de effecten van de ruimtelijke ontwikkeling op beschermde natuurwaarden.
1
BRO is lid van het Netwerk Groene Bureaus (NGB). Het NGB is de brancheorganisatie voor groene adviesbureaus en heeft als doel kwaliteitsbevordering en belangenbehartiging. Onze werkzaamheden voeren wij dan ook uit volgens de door het NGB vastgestelde gedragscode (versie juni 2008, aangevuld in februari 2010). De medewerkers binnen de discipline ecologie voldoen aan de door het Ministerie van EZ genoemde voorwaarden voor ter zake deskundigen op het gebied van ecologisch onderzoek.
Quickscan Flora en Fauna Groot Grinsel, Den Dungen
4
2
Planbeschrijving
Het plangebied is gelegen aan de Groot Grinsel 12 t/m 16 te Den Dungen. Het plangebied staat kadastraal bekend als Den Dungen sectie D, nummer 270 en heeft een oppervlakte van ca. 690 m 2. Met name woningen, siertuinen en een verharde speeltuin omringen het plangebied. In figuur 1 is de topografische ligging van het plangebied weergegeven.
2.1
Huidige situatie
Het plangebied bestaat momenteel uit een appartementencomplex met 7 wooneenheden en een bijgebouw. De tuinen zijn grotendeels kaal, op de zuidwestgrens van het plangebied is een struweelstrook aanwezig. In figuur 2 is een luchtfoto van het plangebied en de directe omgeving weergegeven. De figuren 4 t/m 9 geven een impressie van het plangebied, middels foto’s die zijn genomen tijdens het verkennende veldbezoek.
2.2
Figuur 1: Topografische kaart ligging plangebied (1:25.000)
Figuur 2: Luchtfoto plangebied en directe omgeving
Toekomstige situatie
Met het planvoornemen wordt de bestaande bebouwing gesloopt. Hiervoor wordt een nieuw appartementencomplex in de plaats gebouwd wat ruimte biedt aan negen sociale huurappartementen met ieder een oppervlakte van ca. 68 m2. De nieuwe bebouwing bestaat uit drie bouwlagen, op iedere bouwlaag worden drie appartementen gerealiseerd. Aan de zuidwestzijde van het plangebied wordt een bijgebouw gerealiseerd. Figuur 3 geeft een beeld van de toekomstige situatie.
Figuur 3: Toekomstige situatie plangebied
Quickscan Flora en Fauna Groot Grinsel, Den Dungen
5
Figuur 4: Plangebied gezien vanuit het oosten
Figuur 5: Plangebied gezien vanuit het westen
Figuur 6: Zuidoostgevel van het appartementencomplex
Figuur 7: Struweel op de zuidoostgrens van het plangebied
Figuur 8: Open stootvoegen in de noordwestgevel
Figuur 9: Open stootvoegen in de zuidwestgevel
Quickscan Flora en Fauna Groot Grinsel, Den Dungen
6
3.2
Gebiedsbescherming vanuit provinciaal beleid
3
Toetsing gebiedsbescherming
Conform artikel 1.12 van de Wet natuurbescherming dragen Gedepu-
3.1
Wettelijke gebiedsbescherming
houding van een samenhangend landelijk ecologisch netwerk, genaamd
teerde Staten in hun provincie zorg voor de totstandkoming en instand-
De Wet natuurbescherming, heeft voor wat betreft gebiedsbescherming,
‘Natuurnetwerk Nederland’. Zij wijzen daartoe in hun provincie gebieden
betrekking op de Europees beschermde Natura 2000-gebieden. De Vogel-
aan die tot dit netwerk behoren. Het Natuurnetwerk Nederland (NNN,
richtlijn- en Habitatrichtlijngebieden worden in Nederland gecombineerd
voorheen Ecologische Hoofdstructuur (EHS)) is een samenhangend net-
als Natura 2000-gebieden aangewezen. Als er naar aanleiding van pro-
werk van bestaande en te ontwikkelen natuurgebieden. De planologische
jecten, plannen en activiteiten mogelijkerwijs significante effecten optre-
begrenzing en beschermingsregimes van het Natuurnetwerk loopt via het
den, dienen deze vooraf in kaart gebracht en beoordeeld te worden. Pro-
traject van de provinciale ruimtelijke structuurvisies en verordeningen. Bin-
jecten, plannen en activiteiten die mogelijk een negatief effect hebben op
nen de provincie Noord-Brabant bestaat het NNN uit het Natuurnetwerk
de beschermde natuur in een Natura 2000-gebied zijn vergunningsplichtig.
Brabant (NNB) en Ecologische Verbindingszones (EVZ). Daarnaast wordt ook de groenblauwe mantel beleidsmatig beschermd. Het netwerk wordt
Het plangebied is niet gelegen binnen de grenzen van een gebied dat
gevormd door kerngebieden, natuurontwikkelingsgebieden en ecologische
aangewezen is als Natura 2000-gebied. Het meest nabijgelegen Natura
verbindingszones met als doel natuurgebieden beter met elkaar en met
2000-gebied, “Vlijmens Ven, Moerputten & Bossche Broek”, bevindt zich
het omringende agrarisch gebied te verbinden. Activiteiten in deze gebie-
op circa 3,9 kilometer afstand ten westen van het projectgebied (zie figuur
den zijn alleen toegestaan als ze geen negatieve effecten hebben op de
10). Indien er sprake zou zijn van een effect, betreft dit een extern effect
wezenlijke kenmerken of waarden of als deze kunnen worden tegenge-
als gevolg van storingsfactoren als toename van geluid, licht of depositie
gaan met mitigerende maatregelen.
van stikstof. Mede gezien de afstand tot het plangebied zijn externe effecten als gevolg van aspecten als licht, geluid en trillingen uitgesloten.
Het plangebied is niet gelegen binnen het NNB (zie figuur 10). Het dichtstbijzijnde onderdeel van het NNB ligt ongeveer 1 kilometer ten westen en
Daar de voorgenomen ontwikkeling de realisatie van een nieuw apparte-
oosten van het plangebied. Gezien de aard van de voorgenomen plannen
mentencomplex betreft, is een toename aan stikstofuitstoot te verwachten.
zullen de omgevingscondities redelijkerwijs gelijk blijven, waardoor de we-