Bijlage 2 - Omgevingsvisie Sint-Michielgestel met zoekfunctie

Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel

0 | Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Inhoudsopgave

Welkom bij de omgevingsvisie Sint-Michielsgestel! Hoe ziet de gemeente Sint-Michielsgestel eruit in 2040? Deze vraag staat centraal in de omgevingsvisie. De omgevingsvisie gaat over de kwaliteiten, de groene omgeving en de leefbaarheid van Sint-Michielsgestel. Maar ook over nieuwe ontwikkelingen zoals woningbouw, bereikbaarheid en duurzame energie. De omgevingsvisie bekijkt deze onderwerpen in samenhang met elkaar en beschrijft de belangrijkste punten van het beleid voor een langere periode. De ontwerp omgevingsvisie is opgebouwd uit de volgende onderdelen: •

•

•

•

•

• •

•

Thema’s: de omgevingsvisie is opgebouwd aan de hand van vier hoofdthema’s. Alle aspecten van de leefomgeving komen hierin terug. De thema’s bieden structuur bij de invulling van de omgevingsvisie. De hoofdthema’s zijn: Aangenaam leven, Verbindend netwerk, Krachtige economie en Inclusieve duurzaamheid. Dromen: 2021 stond in het teken van dromen. Iedereen kon meedromen over zijn/ haar leefomgeving in 2040. Welke kwaliteiten moeten we behouden en waarvan dromen we nog? Deze dromen en kwaliteiten zijn samengevat in een dromentocht: en route door onze gemeente langs de hoogtepunten van onze bewoners. De ‘kernkwaliteiten’ van Sint-Michielsgestel zijn dorps, groen en wonen met de stad nabij. De dromen zijn uitgewerkt in ambities. Ambities: in 2022 bekeken we aan wat er nodig en mogelijk is om de dromen te bereiken en welke keuzes hiervoor nodig zijn. We formuleerden ambities op basis van de dromen, kernkwaliteiten en de trends en ontwikkelingen. We zijn in gesprek gegaan over de kansen, dilemma’s en keuzes. In het ambitiedocument beschrijven we onze ambities voor 2040 per hoofdthema. Het ambitiedocument is eind 2022 door de gemeenteraad vastgesteld. Scenario’s: in 2023 zijn de ambities vertaald naar twee scenario’s voor de toekomst van gemeente Sint-Michielsgestel.

In de scenario’s hebben we de uiterste opgezocht: Inzetten op excellente groenblauwe dorpse gemeente, en Sint-Michielsgestel als woongemeente voor de regio. De twee scenario’s zijn beoordeeld met een score in het omgevingseffectrapport. Dit hielp ons om keuzes te maken voor de omgevingsvisie. Van de scenario’s is één omgevingsvisie gemaakt. Visie: in de omgevingsvisie komt alles samen: de kernkwaliteiten, de ambities en de scenario’s. In de omgevingsvisie beschrijven we de uitgangspunten die gelden voor de hele gemeente en uitgangspunten die gelden voor specifieke deelgebieden. De omgevingsvisie is ook uitgewerkt op een interactieve kaart. Zo is in één oogopslag te zien wat we willen met onze omgeving op de lange termijn. Omgevingseffectrapport (OER): hier staat de informatie over het OER-traject dat is doorlopen. Doorwerking: hier beschrijven we hoe we de omgevingsvisie gaan gebruiken. De Omgevingswet biedt verschillende instrumenten om uitvoering te geven aan de omgevingsvisie. Voor de juiste inzet van de instrumenten is het belangrijk om stil te staan bij de rol die de gemeente hierin kan vervullen. De gemeente Sint-Michielsgestel neemt een positieve houding aan tegenover initiatieven die passen binnen de omgevingsvisie en die bijdragen leveren aan de kernkwaliteiten en ambities.

Totstandkoming: De omgevingswet gaat ervan uit dat we samen -samenleving en gemeenteverantwoordelijk zijn voor de fysieke leefomgeving. Daarom hebben we tijdens het maken van de omgevingsvisie meerdere keren geparticipeerd, zowel intern als extern. Daarmee zijn veel meningen en ideeën verzameld die in de ontwerp omgevingsvisie zijn meegenomen. Onze ontwerp omgevingsvisie hebben we daardoor echt samen gemaakt: met de gemeente, inwoners, ondernemers, (maatschappelijke) organisaties, verenigingen, deskundigen en belanghebbenden.

Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel

Waarom een omgevingsvisie? Iedere gemeente in Nederland stelt op basis van de nieuwe Omgevingswet een omgevingsvisie op. De omgevingsvisie geeft aan hoe we de totale fysieke leefomgeving voor een lange periode willen inrichten. Denk hierbij aan gebouwen, wegen, water, bodem, landschappen, natuur en erfgoed. Volgens de Omgevingswet moet de omgevingsvisie in elk geval het volgende beschrijven: • • •

de grootste kwaliteiten van de leefomgeving; de plannen voor ontwikkeling; de hoofdlijnen van het beleid.

De gemeenten bepalen zelf de verdere invulling en vorm van de omgevingsvisie. Voor de invulling van de omgevingsvisie van gemeente Sint-Michielsgestel hebben we gekozen voor een website: https://ovisie-stmichielsgestel.ireporting.nl/ . De omgevingsvisie is ingedeeld in vier hoofdthema’s. In de gemeente Sint-Michielsgestel zijn veel ontwikkelingen in de leefomgeving. Denk hierbij aan woningbouw, stoppende agrarische bedrijven, en het opwekken van duurzame energie. Soms kunnen deze ontwikkelingen worden gecombineerd, maar niet altijd. Er is weinig ruimte en niet alles kan zomaar overal. De omgevingsvisie helpt om de juiste balans te vinden tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving: 1. 2. 3.

De visie geeft een integrale richting aan ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving, en de uitwerking van beleid in onder andere programma’s en het omgevingsplan; De visie geeft een uitnodigend en inspirerend toekomstbeeld dat is opgesteld met en voor inwoners, organisaties en (maatschappelijke) ondernemers; De visie geeft de werkwijze aan: wat doet de gemeente, wat laten we aan de markt over, wat laten we aan de samenleving over, en welke voorwaarden stellen we hierbij?

De gemeenteraad beslist Na afloop van de zienswijzentermijn worden alle zienswijzen en adviezen verwerkt in een Nota van Zienswijzen. In deze Nota wordt aangegeven of en in hoeverre deze zienswijzen tot wijzigingen hebben geleid. Naar verwachting leggen we de omgevingsvisie samen met de Omgevingseffectrapportage in mei 2024 aan de gemeenteraad voor ter vaststelling. Deze definitieve besluitvorming over de omgevingsvisie en de omgevingseffectrapportage wordt ook weer bekendgemaakt, maar daarop is geen beroep/bezwaar mogelijk.

Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel

Inhoudsopgave Welkom bij de omgevingsvisie Sint-Michielsgestel!........................................................................................................................ Thema’s ..................................................................................................................................................................................................... 1 Dromen ..................................................................................................................................................................................................... 4 Kwaliteiten .......................................................................................................................................................................................... 6 Dromen ................................................................................................................................................................................................ 9 Ambities..................................................................................................................................................................................................

12 De ambities....................................................................................................................................................................................... 13 Beleidsanalyse ................................................................................................................................................................................. 17 Trends en ontwikkelingen ...........................................................................................................................................................18 Scenario’s................................................................................................................................................................................................

20 Scenario 1: Inzetten op excellente groenblauwe dorpse gemeente ...........................................................................22 Scenario 2: Sint-Michielsgestel als woongemeente voor de regio................................................................................24 Ontwerp omgevingsvisie gemeente Sint-Michielsgestel .....................................................................................................26 Uitgangspunten .............................................................................................................................................................................. 28 Deelgebieden ...................................................................................................................................................................................34 Omgevingseffectrapport ..................................................................................................................................................................40 Doorwerking .........................................................................................................................................................................................

43 Totstandkoming ................................................................................................................................................................................... 51

Verklarende woordenlijst ...................................................................................................................................................................53 Colofon ....................................................................................................................................................................................................55

Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Inhoudsopgave

Thema’s

Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel

Thema’s De omgevingsvisie bouwen we op aan de hand van vier hoofdthema’s. De hoofdthema’s zijn onderverdeeld in verschillende subthema’s. De thema’s bieden structuur en steun bij de invulling van de omgevingsvisie. De omgevingsvisie behandelt de thema’s in samenhang met elkaar. De thema’s zijn bewust zo gekozen dat alle aspecten van de leefomgeving hierin terug kunnen komen. Zowel de sociale, ruimtelijke, economische als ecologische aspecten komen erin terug. Hiermee bieden de thema’s een goede basis om op zoek te gaan naar de juiste balans tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving. De effecten op de leefomgeving worden onderzocht in een omgevingseffectrapport.

Themacirkel omgevingsvisie

Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Dromen | 2 |

Aangenaam leven Dit hoofdthema heeft betrekking op wonen en alles wat samenhangt met een aangename woonomgeving. Hieronder vallen onderwerpen, zoals het landschap, natuur, voorzieningen, gezondheid en veiligheid. Verbindend Netwerk Het hoofdthema verbindend netwerk gaat over de netwerken. In fysieke zin gaat het hierbij om netwerken voor verkeer- en vervoer, zowel boven- als ondergronds. In sociale zin gaat het om netwerken die eraan bijdragen dat iedereen volwaardig mee kan doen in de samenleving. Krachtige economie Dit hoofdthema gaat over de economische aspecten, zoals het vestigingsklimaat, kennis en innovatie en de arbeidsmarkt in de gemeente. Ook de transitie van duurzame landbouw en toerisme en recreatie zijn van belang in dit hoofdthema. Inclusieve duurzaamheid �� Inclusieve duurzaamheid is een breed thema dat ingaat op klimaatadaptatie en klimaatmitigatie. Het gaat hier over de omschakeling naar circulariteit en hernieuwbare energie (energie die afkomstig is uit natuurlijke bronnen die constant worden aangevuld, bijvoorbeeld door zonnepanelen of een warmtepomp). Ook biodiversiteit, bodem en water komen terug binnen dit hoofdthema.

3 | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Thema’s

Dromen

Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Dromen | 4 |

Dromen Het jaar 2021 ging voor de omgevingsvisie vooral over onze dromen voor 2040. Wat vinden we belangrijk? In welke omgeving wonen en leven we prettig in 2040? En welke kwaliteiten zijn er nu al in de gemeente en moeten we behouden? Om daar achter te komen hebben we onze bewoners en andere betrokkenen uitgenodigd om mee te dromen over hun ideale toekomstbeeld. Door verschillende vormen van participatie hebben meer dan achthonderd mensen meegedacht over de dromen en kwaliteiten van de gemeente Sint-Michielsgestel. Deze dromen en kwaliteiten zijn samengevat in een dromentocht: een route door onze gemeente langs de hoogtepunten van onze bewoners. Op de kaart hieronder kun je de dromentocht bekijken. Via deze link naar de wegpagina kan je de dromentocht ook online beleven.

Dromentocht Sint-Michielsgestel

Het is ook mogelijk om de dromentocht in het echt te ervaren. De tocht maakt gebruik van de fietsknooppunten uit het fietsroutenetwerk. Je kunt de route overal oppakken, korter of langer maken, of een gedeelte van de route wandelen. De tocht stuurt je door de levendige dorpen en door het groen van het buitengebied, waardoor de dromen en kwaliteiten tot leven komen.

Meer informatie De dromentocht met de dromen en kwaliteiten is de samenvatting van de dromen die we hebben opgehaald. Wil je meer weten? We hebben ook een verslag gemaakt van het verloop van de participatie. En een verslag van de manier waarop we alle inbreng hebben geanalyseerd. Voor wie graag alle details wil weten, zijn de ruwe data te downloaden via de website van de omgevingsvisie.

5 | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Dromen

Kwaliteiten “Dorps, groen en wonen met de stad nabij!!”

Dorps en groen en wonen met de stad nabij zijn de belangrijkste kernkwaliteiten voor de gemeente SintMichielsgestel. De gemeente Sint-Michielsgestel kenmerkt zich door de dorpse, groene en rustige woonomgeving. In de dorpen vind je de belangrijkste voorzieningen, terwijl je ook snel midden in de natuur staat. Door de korte afstand tot ’s-Hertogenbosch kan je makkelijk gebruik maken van wat de stad te bieden heeft. Dat maakt de gemeente Sint-Michielsgestel aantrekkelijk om in te wonen.

Dorps

Dorpstafel in Gemonde

Actieve kernen met een rijk verenigingsleven De initiatieven en de betrokkenheid van inwoners zijn kenmerkend voor onze gemeente. De actieve houding van onze inwoners zorgt voor veel nieuwe ideeën. Door de gezamenlijke inzet worden die ook uitgevoerd. Er zijn veel activiteiten en ontmoetingsmogelijkheden die zo tot stand komen. Het verenigingsleven in de dorpen is daarbij belangrijk. De verenigingen zijn een plek waar mensen samen komen en nieuwe plannen bedenken. Ze zorgen voor verbinding tussen inwoners. Omkijken naar elkaar In onze gemeente kijken we naar elkaar om en zorgen we voor elkaar. Er is sprake van onderlinge hulp en steun en maatschappelijke betrokkenheid. Het gemeenschapsgevoel, het ons kent ons, geeft een gevoel van veiligheid en geborgenheid. Het maakt het wonen hier extra prettig. Kleinschaligheid Onze dorpen hebben een kleinschalig en afwisselend karakter. Ze zijn in de loop van de tijd gegroeid en door de jaren heen steeds een beetje uitgebreid op een manier die toen paste bij de moderne tijd. De kleinschaligheid is terug te vinden in de lokale bedrijven en de woonwijken. Het afwisselende karakter zie je vooral in de mix van bedrijvigheid, oude en nieuwere woningen die passen in de (groene) omgeving en mogelijkheden voor recreatie in de buurt. Dit zorgt voor de eigenheid van onze dorpen. Inwoners zijn trots op hun dorp en voelen zich ermee verbonden.

"Sint-Michielsgestel geeft echt dat dorpse gevoel. Het is kleinschalig, er is veel betrokkenheid en elk dorp is net weer ietsjes anders"

Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Dromen | 6 |

Groen

Westerbroek in Berlicum

Landelijk karakter Het landschap in onze gemeente is afwisselend. Verspreide bebouwing, houtwallen, akkers, graslanden en kleine weggetjes maken het aantrekkelijk. Mooie oude gebouwen en bijzondere kenmerken in het landschap maken het interessant. Ook agrarische bedrijven hebben er een plaats. De variatie maakt het buitengebied erg geschikt voor recreatie en biedt tegelijk rust en ruimte. Landgoederen en bosgebieden Er zijn veel landgoederen en bosgebieden in onze gemeente. Denk aan Zegenwerp, de Gemeentebossen, Haanwijk, de Meerse Plas, Engelenstede, de Wamberg en Seldensate. We vinden ze vooral belangrijk vanwege de natuur, het klimaat en de rust. Ze geven ook ruimte voor recreatie. De landgoederen hebben een grote historische waarde en maken onze gemeente bijzonder.

“Ik geniet enorm van de nieuwe natuur rondom de Aa en het voedselbos wat eraan grenst. Het is fantastisch dat we een gebied hebben waar de natuur zijn gang kan gaan en waar er gewerkt en genoten kan worden met elkaar.”

Beekdalen De beekdalen van de Dommel, de Aa en de Essche Stroom zijn kenmerkend voor onze gemeente. Hun belangrijkste functie is het bergen van water als het veel regent. Ze beschermen tegen overstromingen. Ze geven ook veel ruimte aan de natuur. Recreëren kan er ook, als het de rust en de natuur niet te veel verstoort. Je kunt er varen, wandelen, picknicken en vissen. Groen in het dorp In onze dorpen staan veel bomen, struiken en heggen. Die zorgen voor een groene uitstraling. Het buitengebied is altijd nabij en het groen loopt soms zelfs door tot in de dorpskernen. Het groen zorgt voor een fijne leefomgeving, biodiversiteit, het vasthouden van regenwater en koelte in de zomer.

7 | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Dromen

Wonen met de stad nabij

Nieuwbouwwijk in Sint-Michielsgestel

Woonkwaliteit In onze gemeente hebben we mooie woonwijken met veel goede woningen met een goede kwaliteit en veel ruimte. Denk aan groen, parkeerplaatsen en speelvoorzieningen. Dit draagt bij aan een goede woonkwaliteit. Maar ook de omgeving is belangrijk, zoals het groene en gevarieerde buitengebied en, de voorzieningen in de dorpen. En het gevoel van saamhorigheid en veiligheid. Alle andere kwaliteiten dragen bij aan de goede woonkwaliteit in onze dorpen. Het is goed en fijn wonen in de dorpen. Verbindingen Onze dorpen zijn omgeven door groen en natuur. Maar ze liggen ook in de stedendriehoek van ’s-Hertogenbosch, Tilburg en Eindhoven. Via de A2, A50, A58 en N65 zijn de grote steden makkelijk te bereiken. Er gaat een bus naar het treinstation van ’s-Hertogenbosch, vanwaar je door kan reizen naar de andere steden. Door de goede (auto)verbindingen is het mogelijk om hier te wonen, zonder de kwaliteiten van de stad te hoeven missen.

"De ligging ten opzichte van andere stedelijke gebieden waardoor wonen-werkenleven in de buurt mogelijk is: dat is voor mij echte woonkwaliteit!"

Voorzieningen Onze dorpen hebben elk hun aanbod in basisvoorzieningen, zoals een gemeenschapshuis, scholen, sportvoorzieningen en winkels. Inwoners kunnen in onze gemeente terecht voor hun dagelijkse boodschappen, om te sporten, voor medische zorg en basisonderwijs. Werkgelegenheid Onze gemeente bestaat uit forensendorpen. Een groot deel van de inwoners werkt in een stad in de omgeving. In onze dorpen zelf is de werkgelegenheid niet groot, maar door de handige ligging van de gemeente kunnen inwoners goed gebruik maken van het aanbod in de grote steden.

Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Dromen | 8 |

Dromen Hoe ziet de omgeving van Sint-Michielsgestel eruit in 2040? En hoe willen we in 2040 prettig wonen en leven? Om deze vragen te beantwoorden hebben we samen met onze bewoners en andere betrokkenen gedroomd over de toekomst. Deze dromen kun je in een vogelvlucht bekijken op de kaart van onze dromentocht door Sint-Michielsgestel, maar je kan hier ook in meer detail over lezen. De dromen zijn verdeeld in de vier hoofdthema’s van de omgevingsvisie: aangenaam leven, verbindend netwerk, krachtige economie en inclusieve duurzaamheid. De verzameling van dromen is nog geen blauwdruk voor de omgevingsvisie. Niet alle dromen kunnen verwezenlijkt worden. Soms zijn dromen tegenstrijdig en soms zijn er randvoorwaarden die dromen in de weg staan. We moeten keuzes maken over welke dromen we willen verwezenlijken. Onze inwoners dromen van een ambitieuze gemeente met duidelijke doelen, die inwoners betrekt bij het maken en uitvoeren van plannen.

Aangenaam leven We dromen van meer woningen, andere woningen en duurzame woningen In 2040 zijn onze dorpen zo ingericht dat iedereen met veel plezier in onze gemeente kan wonen. Er zijn voldoende huur- en “Het is belangrijk dat koopwoningen voor iedere beurs en voor verschillende ouderen langer zelfstandig leeftijdsgroepen en levensfasen. Jong en oud wonen bij elkaar. Een kunnen blijven wonen. Een mooi voorbeeld hiervan is te vinden op het voormalige andere optie is om in een Kentalisterrein. Jongere inwoners kunnen hun wooncarrière binnen zorgcollectief te wonen: oud de gemeente starten in een goedkope woning. Ouderen kunnen zo en jong samen in een lang mogelijk zelfstandig blijven wonen in een straat!” - reactie via levensloopbestendige woning. Grote woningen zijn gesplitst in Swipocratie kleinere en we hebben tiny houses. Woningen zijn goed geïsoleerd en wekken met zonnepanelen hun eigen energie op. We hebben ook een aantal ecowijken. We dromen van basisvoorzieningen in elk dorp In 2040 heeft elk dorp eigen basisvoorzieningen zoals winkels, gezondheidscentra, sportvoorzieningen, scholen en gemeenschapshuizen. Deze voorzieningen zijn van een goede kwaliteit, maar wel kleinschalig. Voor de meeste inwoners liggen ze op fietsafstand, dus maximaal 5 kilometer ver.

Elk dorp heeft mogelijkheden om te spelen en te bewegen, zoals fitnesstoestellen in de buitenlucht en (natuur)speeltuinen. De speeltuinen zijn voor kinderen veilig te bereiken.

“Beter in elk dorp een minder mooie voorziening dan op één plek in de gemeente een hele mooie.” -

reactie via oudkinderburgermeesters

We dromen van recreatie in de buurt In 2040 zijn onze monumenten en recreatiegebieden goed onderhouden. De recreatiegebieden zijn goed bereikbaar te voet en met de fiets. Langs wandel- en fietsroutes staan veel bankjes en je komt regelmatig horeca en terrasjes tegen. De mogelijkheden voor recreatie zijn goed te vinden op internet, in onze dorpscentra en in het buitengebied. Onze gemeente is op veel manieren te beleven door zowel inwoners als bezoekers.

9 | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Dromen

Verbindend netwerk We dromen van voorrang aan de fiets In 2040 pakken onze inwoners vaak de fiets voor ritten in en rondom onze dorpen. Fietsen is gemakkelijk, gezond, gezellig en duurzaam. De gemeente heeft goede, snelle en veilige fietsverbindingen voor dagelijks gebruik. Er zijn voldoende veilige oversteekplaatsen. Ook is er een prachtig recreatief fietsnetwerk langs de dorpen en door de landschappen. Autoverkeer en vrachtverkeer zijn sterk afgenomen en daardoor is de woonkwaliteit verbeterd.

“Inzetten op innovaties in mobiliteit. Fietsgebruik stimuleren (snelfietsverbinding naar steden).”

- reactie via Lego Serious Play

We dromen ervan dat wij naar elkaar omkijken In 2040 blinkt onze gemeente uit in de zorg voor elkaar. De betrokkenheid van inwoners en de burenhulp zijn versterkt. Veel komt tot stand door bewonersinitiatieven. Inwoners met problemen kunnen meestal worden geholpen door vrijwilligers en lokale stichtingen en verenigingen. Er is veel aandacht voor gezondheid en het voorkomen van ziektes in plaats van genezen. Woonvormen waar jongeren en ouderen samenleven dragen hieraan bij.

Krachtige economie We dromen van meer zelfvoorziening In 2040 zijn we een woongemeente met dorpskernen die zelfvoorzienend zijn in dagelijkse boodschappen en activiteiten. Veel landbouwproducten (zoals zuivel, groenten en eieren) worden bijvoorbeeld lokaal geproduceerd en verkocht. Speciaalzaken en recreatiebedrijven verkopen lokale producten.�

“Zorg ervoor dat we lokaal voorzien worden van voedsel. Dat er uiteindelijk nog wel een supermarkt is maar niet zo groot als nu. Een voedselbos wint aan populariteit. Mensen zijn ook steeds meer bereid om zelf groenten te produceren.” - reactie via

Swipocratie

Inclusieve duurzaamheid We dromen van meer groen in de dorpen In 2040 zijn onze dorpen groener geworden. Stenen en asfalt hebben heeft plaatsgemaakt voor bomen, struiken en bloemenweides. Straten en pleinen zien er groen en aantrekkelijk uit. Inwoners hebben tegels uit hun tuin gehaald en er groen voor in de plaats gezet. Regenwater wordt veel meer vastgehouden in de omgeving waar het valt. De biodiversiteit is toegenomen en het is lekker koel in de zomer. De woonkwaliteit is groter geworden en inwoners zijn fitter en gezonder.

“Veel bomen die fruit of noten geven, uitlaatstroken voor de honden en prullenbakken.” -

reactie per mail

We dromen van duurzame energie In 2040 zijn we een duurzame gemeente. Onze klimaatdoelstellingen hebben we gehaald. We hebben goed geïsoleerde woningen met zonnepanelen en ecowijken. Onze inwoners rijden in auto’s op elektriciteit, waterstof of een andere duurzame brandstof. In de gemeente wordt duurzame energie opgewekt. De dromen over de manier waarop dat gebeurt, lopen uiteen. Dat kan zijn uit biomassa, door zonne-energie, met windmolens, uit waterstof of met aardwarmte.

Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Dromen | 10 |

We dromen van landbouw met aandacht voor natuur In 2040 bedrijven onze boeren een duurzame vorm van landbouw. Ze werken samen met de natuur en versterken die. Ons buitengebied is daardoor nóg aantrekkelijker. Het is nog afwisselender en kleinschaliger met meer natuur. De biodiversiteit is toegenomen, er wordt meer regenwater vastgehouden en er zijn meer mogelijkheden voor recreatie.

“Zonnepanelen op lantaarnpalen.” -

reactie via kleurplaat

We dromen ervan om te leven met het water In 2040 is het water in onze beekdalen optimaal te ervaren. De beken en beekdalen zijn op veel plaatsen goed toegankelijk door wandel- en fietsroutes. Water is echt een onderdeel van onze gemeente door veel recreatie op het water, zoals kanoën en suppen. We hebben ook amfibiewoningen voor een maximale waterbeleving. We gaan zorgvuldig om met de beken en de beekdalen, zodat ze schoon en rustig zijn. De natuur en de biodiversiteit zijn daardoor toegenomen. De beekdalen functioneren goed in natte perioden. Ze bieden bescherming tegen overstromingen en gaan verdroging tegen.

11 | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Dromen

Ambities

Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Dromen | 12 |

Ambities In 2021 bekeken we wat nodig is om de dromen te bereiken. En of alle dromen wel tegelijk waargemaakt kunnen worden. Op basis van de dromen formuleerden we mogelijke ambities. Een ambitie kan ook een reactie zijn op een trend of ontwikkeling. Of de ambitie kan zich richten op de kwaliteiten die behouden moeten worden. Op basis hiervan zijn wij in gesprek gegaan met stakeholders over de kansen en dilemma’s, en de voorliggende keuzes. De raad stelde dit ambitiedocument 1 vast.

De ambities Per hoofdthema beschrijven we de ambities op hoofdlijnen:

Aangenaam leven De gemeente Sint-Michielsgestel kenmerkt zich door dorps en groen wonen met de stad nabij. Dit landelijke wonen in de nabijheid van de stad ’s-Hertogenbosch en met Eindhoven en Tilburg binnen handbereik maakt dat het aangenaam leven is in de gemeente Sint-Michielgestel. Het water van de Dommel en de Aa is geliefd onder de inwoners, de dorpen hebben elk hun aanbod van basisvoorzieningen en delen is belangrijker dan hebben. De beschikbaarheid van woningen staat onder druk. De gemeente kent veel ruime eengezinswoningen. Ondertussen worden huishoudens steeds kleiner en is er sprake van vergrijzing. Er is behoefte aan meer doorstroommogelijkheden, levensloopbestendige woningen, voldoende huur- en koopwoningen voor iedere portemonnee en voor verschillende leeftijdsgroepen en levensfasen. Door online winkelen en vergrijzing kunnen voorzieningen onder druk komen te staan. Onder de inwoners is er juist behoefte aan ontmoeting, basisvoorzieningen in elke kern en mogelijkheden om te sporten en te bewegen. De ambities die horen bij het thema aangenaam leven zijn: 1.

In 2040 past het woningaanbod bij de behoefte. We voegen woningen toe in alle categorieën, met een nadruk op meer diversiteit in woningtype en prijs. Woningtypes waar een tekort aan is (sociale huurwoningen en betaalbare koopwoningen) vullen we aan. De juiste doelgroep woont in de juiste woning en ook het splitsen van woningen is makkelijker. Bestaande gebouwen binnen de dorpen die hun huidige functie verliezen kunnen worden verbouwd tot woningen. We kijken waar het nodig is om in bestaande wijken te herstructureren, in combinatie met bijvoorbeeld klimaatadaptatie en de warmtetransitie. Ook nieuwbouw binnen de dorpen en aan de randen van de dorpen faciliteren we en stimuleren we als dit nodig is om in de behoefte te voorzien. Ook zijn er nieuwe woonvormen bijgekomen.

2.

In 2040 passen de basisvoorzieningen bij de behoefte van inwoners. Bewoners hebben vanuit hun dorp toegang tot basisvoorzieningen door de nabijheid of goede bereikbaarheid van de basisvoorzieningen. De basisvoorzieningen, zoals bijvoorbeeld winkels, zorgvoorzieningen of (brede) scholen, geven de bewoners de mogelijkheid om elkaar tegen te komen. Dit draagt ook bij aan sociale ontmoetingen.

3.

In 2040 stimuleert de buitenomgeving mensen tot meer bewegen en om elkaar vaker te ontmoeten. Er zijn goede fiets- en wandelroutes met veilige oversteekplaatsen, (water)speelplaatsen, zitbankjes, pleintjes, kunst, open en groene schoolpleinen en is er meer groen binnen de dorpen. De buitenruimte is zoveel mogelijk toegankelijk om te wandelen, fietsen en sporten waardoor bewegen aantrekkelijker is voor jong en oud. Ook zijn er sportvoorzieningen en beweegroutes buiten de deur waar iedereen gebruik van kan maken en elkaar kan ontmoeten.

1 Het ambitiedocument is te downloaden via https://ovisie-st-michielsgestel.ireporting.nl/downloads

13 | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Ambities

4.

In 2040 is de leefomgeving gezond en veilig. We nemen de gevolgen voor veiligheid (o.a risico’s bij de opslag en het vervoer van gevaarlijke stoffen) en bescherming van de gezondheid mee bij de afweging van initiatieven. Overlast door stank, geluid en lucht is afgenomen. We voldoen minimaal aan de wettelijke eisen en we proberen ons op het gebied van lucht- en geluidskwaliteit te verbeteren..

5.

In 2040 is de structuur voor groen / water robuust, zijn de cultuurhistorische waarden geborgd en versterkt en is de biodiversiteit toegenomen. Groenstructuren en erfgoed zijn versterkt. Erfgoed wordt gewaardeerd en kent een plek in de samenleving. De natuurgebieden, landgoederen, zandpaden en beekdalen worden beschermd. Ze zijn beter verbonden met elkaar en met het groen binnen de bebouwde kom, tussen de dorpen en met de stad ‘s-Hertogenbosch. Bijvoorbeeld door het toevoegen van nieuwe natuur, zoals bossen en ecologische verbindingen. Er is meer aandacht voor het behouden, uitbreiden en verbeteren van de kwaliteit van het groen, zowel voor de natuur (biodiversiteit) als voor de toegankelijkheid en beleving van inwoners.

6.

In 2040 is de veiligheid en beleving van veiligheid verbeterd. De -sociale- veiligheid is beter door zichtbare en toegankelijke openbare ruimtes, zoals pleinen, wegen, fiets- en wandelpaden, en groen. De fietsroutes en oversteekplaatsen zijn veilig. De verkeersveiligheid en het veiligheidsgevoel zijn verbeterd door te werken volgens de principes van Duurzaam Veilig Verkeer.

Verbindend netwerk De gemeente Sint-Michielsgestel heeft veel mooie woonwijken en een goede woonkwaliteit. Er is een gevoel van saamhorigheid en veiligheid binnen de dorpen. Dit zorgt voor verbinding tussen de bewoners en het zorgt ervoor dat bewoners mee kunnen blijven doen. De bewoners zorgen voor nieuwe ideeën die bij kunnen dragen aan de doelen van de gemeente. De gemeente zoekt samenwerkingen op, bijvoorbeeld met andere gemeenten, de regio en/of de provincie, om ambities waar te maken. De dorpen zijn goed verbonden met het groen en de stad. Door de ligging dichtbij ’s-Hertogenbosch kan er makkelijk gereisd worden naar de stad. Door de goede (auto)verbindingen, ook naar andere steden zoals Tilburg en Eindhoven, is het fijn om te wonen in de dorpse gemeente zonder de voorzieningen van de stad te hoeven missen. Het gebruik van de auto is nog erg vanzelfsprekend binnen de gemeente en fietsen in en tussen de dorpen zou daarom aantrekkelijker mogen worden. Dit is goed voor de gezondheid, verkeersveiligheid en het milieu. De ambities die horen bij het thema verbindend netwerk zijn: 1.

In 2040 zijn wandelen, fietsen en gebruik maken van gedeelde vormen van vervoermobiliteit de standaard. Wandelaars en fietsers krijgen meer ruimte. In de dorpskernen is gemotoriseerd verkeer te gast. Er zijn meer goede (snel)fietspaden tussen de dorpen en naar de stad en de wandelroutes zijn beter en mooier. Dit betekent dat er een uitgebreid netwerk aan (snel)fietspaden en wandelpaden is, met duidelijke bewegwijzering en goede voorzieningen. Ook zijn er meer deelauto’s tussen alle dorpen en meer bussen (Hoogwaardig Openbaar Vervoer) naar ’s-Hertogenbosch. Hierdoor wordt de hele gemeente beter bereikbaar en vermindert tegelijkertijd de verkeersdruk in de dorpskernen.

2.

In 2040 benutten we nog beter de kracht van de samenleving door het stimuleren van lokale netwerken en (burger)initiatieven. We stimuleren vrijwilligerswerk, verenigingen en burgerinitiatieven en brengen deze met elkaar en met de gemeente in verbinding. Bewoners (jong en oud) weten waar ze een helpende hand in de buurt kunnen vinden en iedereen kan meedoen. We hebben aandacht voor de verschillen tussen de dorpskernen.

Ambities | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | 14

Krachtige economie De dorpen van Sint-Michielsgestel hebben een kleinschalig en afwisselend karakter. Dat zie je terug in de lokale bedrijven en de mogelijkheden voor recreatie in de buurt. In de dorpen zelf is het aanbod van werkgelegenheid niet groot. Een groot deel van de inwoners werkt buiten de gemeente. Omdat Sint-Michielsgestel zich veel richt op woonkwaliteit, staan de ambities voor een krachtige economie soms wat minder op de voorgrond. Wel is het een doel om de dorpen meer zelfvoorzienend te maken voor dagelijkse behoeften. Daarbij horen bedrijventerreinen die voldoende groot zijn en van goede kwaliteit. Dat is nodig om de lokale ondernemers voor de gemeente te behouden. De ambities die horen bij het thema krachtige economie zijn: 1.

In 2040 is er een duurzaam landelijk gebied waarbij het gebruik van het land in balans is met natuurlijke systemen (bodem, water en lucht). Landbouw blijft een belangrijke economische functie in het buitengebied. Er is ook ruimte voor andere functies zoals een zorgboerderij, kleinschalige recreatie, of wonen. We combineren de ontwikkelingen binnen de agrarische sector met andere opgaven zoals klimaat, water, energie en natuur. Zo groeien we richting een duurzame landbouw met een sterke, gezonde en toekomstbestendige agrarische sector. Ook is er meer aandacht voor producten die lokaal of regionaal worden geproduceerd en gebruikt.

2.

In 2040 sluiten de recreatieve voorzieningen en horecasector aan bij de lokale kwaliteiten en versterken de stad – land verbinding. Het is aantrekkelijk om onze gemeente te bezoeken en we zetten in op dagtoerisme. De gemeente heeft aantrekkelijke en compacte dorpscentra met winkels en horeca, met lokale streekproducten. Er is meer recreatie mogelijk op de Dommel en de Aa, de landgoederen en de omliggende natuurgebieden. Deze zijn goed onderhouden. Dankzij de overnachtingsplekken, kleine campings en bed & breakfasts is het mogelijk om vanuit onze dorpen de regio in te trekken. Er is een duidelijke verbinding met het Van Gogh Nationaal Park.

3.

In 2040 zijn bedrijven en hun directe omgeving duurzamer en circulair. We verbeteren de kwaliteit van de huidige vijf bedrijventerreinen. Een efficiënte, goed onderhouden en veilige inrichting van de (openbare) ruimte en verduurzaming van zowel de bedrijven zelf als de openbare ruimte zijn aandachtpunten. De focus ligt op bedrijven die weinig of geen milieuoverlast veroorzaken. Ook is er ontwikkelruimte voor kleine en middelgrote bedrijven en is er ruimte voor innovatie, lokale ondernemers en het aantrekken/behouden van jong talent. Vraag en aanbod op de (lokale) arbeidsmarkt ligt in balans, waarbij scholing beter aansluit op de wensen van het bedrijfsleven en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt actief deelnemen in de maatschappij..

Inclusieve duurzaamheid In 2040 draagt de gemeente bij aan doelen van het klimaatakkoord door het opwekken van duurzame energie en warmte en doordat er bij woningen en bedrijven rekening wordt gehouden met het milieu. In de gemeente Sint-Michielsgestel zijn er veel lokale bedrijven en diverse initiatieven die bijdragen aan duurzaamheid. Het is belangrijk dat iedereen die dat wil hieraan mee kan doen. Daarnaast zorgt het vele groen en de beekdalen ervoor dat regenwater goed kan worden opgevangen, dat er minder hittestress is en dat er ruimte is voor natuur en dier. De ambities die horen bij het thema inclusieve duurzaamheid zijn: 1.

In 2040 is er sprake van een goede kwaliteit van de bodem en het water. De ondergrond (de bodem en watersystemen) speelt een belangrijke rol bij het maken van keuzes voor de inrichting van de leefomgeving (lagenbenadering). We houden rekening met effecten van ontwikkelingen op de kwaliteit van de bodem en het watersysteem. Denk hierbij aan het beperken van het gebruik van bestrijdingsmiddelen en het zo min mogelijk verstoren van kwetsbare ondergrond. We stemmen het gebruik beter af op de (on)mogelijkheden die de ondergrond biedt. Er

15 | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Ambities

is in 2040 geen nieuwe ernstige bodemverontreiniging bij gekomen en kansen worden benut om bestaande ernstige bodemverontreiniging op te lossen bij nieuwe ontwikkelingen. 2.

In 2040 hebben we maatregelen genomen om wateroverlast, hittestress en verdroging zoveel mogelijk tegen te gaan. Water krijgt meer ruimte binnen de gemeente. De beken, zoals de Dommel en de Aa helpen bij het afvoeren van water bij piekbuien en bij het vasthouden van water in periodes van droogte. Er zijn meer waterbergingsgebieden, maar er is bijvoorbeeld ook meer en passend groen dat gebruikt wordt om water op te vangen en langer vast te houden. Wijken zijn groener. Dit verhoogt de biodiversiteit en draagt bij aan verkoeling in warme periodes. Door goede voorlichting weten bewoners hoe je om kan gaan met klimaatadaptie en kiezen ze steeds vaker voor groene daken en groene tuinen die regenwater opvangen. Ruimtelijke ontwikkelingen worden standaard klimaatbestendig uitgevoerd.

3.

In 2040 is het hergebruiken en delen van producten, materialen en grondstoffen de standaard. Zo is er minder restafval per inwoner en gebruiken we hernieuwbare grondstoffen bij de inkoop en uitvoering van bouwprojecten. Doordat er gebruik gemaakt wordt van lokale kringloopinitiatieven en steeds meer producten worden gedeeld, worden er minder nieuwe spullen gebruikt. Iedereen kan meedoen met de circulaire economie, binnen een eigen woning of via mogelijkheden in de wijk. We helpen inwoners en ondernemers hierbij door goede voorlichting.

4.

In 2040 is de gemeente klimaatneutraal. Bestaande woningen en bedrijfspanden zijn door isolatie en aansluitingen op het elektriciteitsnet grotendeels van het aardgas af. Er is meer ruimte voor duurzame energieopwekking en er zijn alternatieve bronnen voor warmte. We stimuleren onze inwoners om duurzamer te wonen en leven, we betrekken ze bij initiatieven en we communiceren waar ze terecht kunnen voor informatie hierover. Een aandachtspunt hierbij is dat de energietransitie voor onze inwoners haalbaar en betaalbaar is.

Het behalen van de ambities kan op verschillende manieren, en de thema’s hebben invloed op elkaar. We brengen daarom de ambities met elkaar in verband. Als voor een thema de situatie op dit moment nog ver weg ligt van onze ambitie, dan is dat een opgave. De zogeheten ‘foto van de leefomgeving’ in het OER helpt om de opgave scherp te krijgen. In deze ‘foto van de leefomgeving’ staat hoe de gemeente Sint – Michielsgestel er nu en in de toekomst uitziet als er geen omgevingsvisie zou zijn. We bekijken de kansen om ambities en opgaven van verschillende thema’s te combineren. Niet alles is overal mogelijk. Het verbinden van de ambities kan daardoor ook tot dilemma’s leiden.

Ambities | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | 16

Beleidsanalyse Het beleid van de gemeente Sint-Michielsgestel bestaat uit wetten, regels, afspraken en plannen die voor de gemeente gelden. Om daar een goed beeld van te krijgen heeft de gemeente een beleidsanalyse gemaakt. De gemeente gebruikt dit als vertrekpunt voor het opstellen van de omgevingsvisie. De kaart hieronder laat een overzicht zien van al het bestaande beleid. Een paar voorbeelden daarvan zijn: • • •

Nieuwe woningen in alle dorpen van de gemeente; Het versterken van de recreatieve verbindingen tussen de dorpen en de stad ’s-Hertogenbosch Ontwikkeling van de centra van Sint-Mihcielsgestel, Berlicum en Den Dungen.

Beleidsanalysekaart Sint-Michielsgestel

17 | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Ambities

Trends en ontwikkelingen Voor de vier thema’s hebben we in grote lijnen trends en ontwikkelingen in beeld gebracht. Deze laten zien hoe de thema’s in de toekomst veranderen of hetzelfde blijven. Veranderingen kunnen ontstaan door bijvoorbeeld nieuwe ideeën en uitvindingen, of veranderingen in normen en waarden. Belangrijke trends en ontwikkelingen maken het nodig om afspraken te maken hoe we hiermee omgaan. Dit kan gaan over maatschappelijke ontwikkelingen binnen Nederland. Het kan ook gaan over wereldwijde ontwikkelingen en afspraken, zoals de opwarming van de aarde. Deze afspraken leiden tot wetten en regels vanuit de Europese Unie, het Rijk en de Provincie. Met het maken van de omgevingsvisie moeten we hier rekening mee houden.

Trends en ontwikkelingen binnen Nederland Energietransitie: de energietransitie is de overgang van het gebruik van fossiele energie naar hernieuwbare energie. De energietransitie is een opgave die voortkomt uit de Klimaatwet. In het Klimaatakkoord zijn afspraken gemaakt over het terugbrengen van CO2 -uitstoot, zodat de opwarming van de aarde wordt beperkt tot onder 2 graden Celsius. Voor Nederland betekent dit dat onze uitstoot van CO2 in 2030 met 49% moet worden teruggebracht, en met 95% in 2050. De huidige energiecrisis, die is ontstaan door een wereldwijd tekort aan energie, maakt energiebesparing en het haalbaar en betaalbaar maken van de energietransitie extra belangrijk. De gemeente werkt op dit moment samen met de regio Noordoost-Brabant aan de Regionale Energiestrategie (RES). Het doel is om gezamenlijk te komen tot keuzes voor de grootschalige opwekking van duurzame elektriciteit, het gasloos maken van gebouwen en de infrastructuur die hiervoor nodig is. Deze maatregelen hebben gevolgen voor de leefomgeving. Klimaatadaptatie: is een opgave die ook voortkomt uit de Klimaatwet. Als gevolg van klimaatverandering nemen de kansen op extreme hitte, wateroverlast en droogte toe. Bij klimaatadaptatie gaat het er niet om de klimaatverandering te beperken, maar om ons voor te bereiden op de gevolgen ervan.

In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is afgesproken dat heel Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Op lokaal niveau moeten we hiervoor maatregelen nemen, bijvoorbeeld door meer waterberging aan te leggen. Landelijk gebied: vanuit het Rijk wordt geïnvesteerd in een duurzaam landelijk gebied en in robuuste natuur. Het doel is om de natuur te beschermen en het verlies van biodiversiteit te herstellen. De aanpak richt zich niet alleen op stikstof, maar ook op het behalen van de (Europese) normen voor de waterkwaliteit, bodem, klimaat en biodiversiteit. Tegelijkertijd willen we perspectief bieden voor de boeren. De provincies moeten hier gebiedsplannen voor opstellen. Duurzame Verstedelijking: Een belangrijk onderdeel van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) gaat over ‘verstedelijking en verstedelijkingsopgaven’. Ook in Brabant ligt een forse bouw-, transformatie en herstructureringsopgave. Brabantbreed willen we naast de grote vraag naar ruimte voor woningen en bedrijvigheid ook andere opgaven oplossen met betrekking tot klimaatadaptatie, energietransitie, slimme mobiliteit, biodiversiteit, gezondheid en circulaire economie. Eén van de stedelijke regio’s in Brabant is de stedelijke regio ’s-Hertogenbosch. De regio maakt afspraken met provincie en Rijk over een duurzame verstedelijking. De gemeente Sint-Michielsgestel maakt deel uit van deze regio.

Ambities | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | 18

Trends en ontwikkelingen in Sint-Michielsgestel Er zijn trends en ontwikkelingen die meer specifiek voor Sint-Michielsgestel gelden. Deze trends en ontwikkelingen hebben we verdeeld over de vier hoofdthema’s van de omgevingsvisie. Hieronder zijn de trends en ontwikkelingen in relatie tot Sint-Michielgestel beschreven: Aangenaam leven Volgens de provinciale prognose zal de eigen bevolking van Sint-Michielsgestel niet gegroeid zijn in 2040. In de praktijk blijkt dat er meer mensen uit andere gemeenten in Sint-Michielsgestel gaan wonen dan er vertrekken. De gemeente biedt een uitstekende woonkwaliteit in de nabijheid van de stad ’s-Hertogenbosch. Als genoemde trend zich doorzet betekent dit een toename van de bevolking in 2040. Tegelijkertijd wonen er steeds minder mensen in een huis, is er veel scheefgroei en wonen ouderen langer thuis. Dit betekent dat er in 2040 meer woningen nodig zijn, zelfs als de bevolking niet groeit (Provinciale bevolkingsprognose 2020). Een andere trend is de vergrijzing. In 2000 was 13% van de bevolking 65 jaar of ouder en in 2020 was dit 22%. De verwachting is dat in 2040 ongeveer 30% van de bevolking 65 jaar of ouder is. Ook het verschil in de ruimtelijke uitstraling van het stedelijk gebied en het buitengebied wordt kleiner.

We zoeken daarom ook naar andere manieren van wonen, zoals nieuwe vormen van samenwonen (jong-oud, woon-zorg) en van gezond wonen in/met groen. Verbindend netwerk Ondanks dat het woon-werkverkeer per (elektrische) fiets toeneemt, wordt binnen en tussen de dorpen van Sint-Michielsgestel de auto nog veel gebruikt, zowel door bewoners als door het groeiende aantal bezorgdiensten. Er is daarmee binnen de gemeente ook een behoefte om meer inclusief te zijn op het gebied van bereikbaarheid (bijv. OV voor jongeren/ ouderen of meer inzet van fietsen), waarbij de scheiding door de Zuid-Willemsvaart en de N279 steeds minder ervaren wordt. Ook op het sociale vlak zoeken we naar meer verbinding. Als gevolg van sociale media en moderne werkvormen werken meer mensen thuis en verandert de manier van contact hebben met elkaar. Ondertussen zien we de verschillen tussen jong en oud en arm en rijk groter worden. Hiertegenover staat dat veel inwoners een actieve houding hebben en met nieuwe ideeën komen om elkaar toch te ontmoeten of iets bij te dragen aan de gemeenschap. Krachtige economie De arbeidsmarkt is aan het veranderen. Er moet langer gewerkt worden tot het pensioen en er is een toename van arbeidsmigranten. We kijken naar mogelijkheden om de werkgelegenheid binnen de gemeente te behouden of, als dat nodig is, te vergroten.

Ook is er behoefte aan schuifruimte om verouderde bedrijventerreinen op te knappen. Dat kan mogelijk door het maken van een nieuw bedrijventerrein. Andere kansen liggen bijvoorbeeld bij actieve recreatie of kleinhandel. Ondertussen is er een tekort aan personeel in de kinderopvang, het onderwijs en de zorg. Daarnaast ontstaat er bij meer mensen een mix van thuiswerken en op kantoor werken. Deze mix kan ervoor zorgen dat er in de toekomst minder behoefte is aan kantoorgebouwen. Tot slot hebben we in het landelijk gebied te maken met stallen die zijn verouderd en leeg komen te staan. Leegstaande stallen kunnen deels worden gesloopt. We zoeken ook naar nieuwe functies voor lege stallen. Inclusieve duurzaamheid Er zijn uitdagingen met betrekking tot water en hittestress. Klimaatadaptatie wordt steeds belangrijker en daarom willen we in 2040 het regenwater langer vasthouden, vergroenen en beter voor de drukke ondergrond zorgen. Dit helpt tegen droogte, overstromingen, wateroverlast en hitte en is goed voor de biodiversiteit. Daarnaast zoeken we naar nieuwe manieren voor energiebesparing en het opwekken van duurzame energie, door bijvoorbeeld natuurinclusieve zonneparken of een warmtenet.

19 | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Ambities

Scenario’s

Ambities | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | 20

Scenario’s In 2021 hebben we met elkaar gedroomd over Sint-Michielsgestel in 2040 en in 2022 formuleerden we onze ambities in het ambitiedocument. De ambities zijn vertaald naar twee scenario’s voor de gemeente SintMichielsgestel. In de scenario’s hebben we de uiterste opgezocht. Is bijvoorbeeld in één variant gekozen voor weinig woningen bouwen, dan is in de andere variant gekozen voor heel veel woningen bouwen. Samen met o.a. bewoners en maatschappelijke partijen hebben we allebei de scenario’s aangescherpt. De twee scenario’s zijn: 1. 2.

Inzetten op excellente groenblauwe dorpse gemeente Sint-Michielsgestel als woongemeente voor de regio

Deze scenario’s zijn met een score beoordeeld in een omgevingseffectrapport. Doordat we in allebei de scenario’s de uiterste hebben opgezocht, geeft de beoordeling van het omgevingseffectrapport ons een goed beeld over welke ambities we wel en niet kunnen realiseren. Dit hielp ons om tot een voorkeursscenario te komen. Het voorkeursscenario is een mix van de twee scenario’s. Het voorkeursscenario gebruikten we om een de omgevingsvisie te maken.

21 | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Scenario’s

Scenario 1: gemeente

Inzetten op excellente groenblauwe dorpse

Dit scenario zet in op een excellente dorpse gemeente met veel groen en water. De meeste nadruk ligt hierbij op de ambities die horen bij de hoofdthema’s: aangenaam leven en inclusieve duurzaamheid. Dit scenario gaat ervan uit dat het bevolkingsaantal ongeveer gelijk blijft met circa 30.000 inwoners. Door kleiner wordende huishoudens zijn er circa 900 woningen extra nodig in 2040 ten opzichte van 2022.

Visualisatie van Scenario 1: Inzetten op excellente groenblauwe dorpse gemeente

Hieronder worden per hoofdthema de leidende principes beschreven voor dit scenario. Deze zijn gebaseerd op de vastgestelde ambities. Aangenaam leven •

• •

De gemeente Sint-Michielsgestel faciliteert woningbouw alleen als gevolg van de demografische verandering binnen de gemeente, er wordt niet (grootschalig) gebouwd voor de regio. Het gaat om ongeveer 900 extra woningen (autonome ontwikkeling) met een nadruk op meer diversiteit in woningtype en prijs. Woningtypes waar een tekort aan is (sociale huurwoningen en betaalbare koopwoningen) worden aangevuld. Relatief kleinschalige dorpse uitbreiding aan de randen van de kernen in combinatie met landschapsverbetering zijn mogelijk. Inbreiding is mogelijk als er voldoende groen van goede kwaliteit aanwezig blijft en er maatregelen voor klimaatadaptatie worden genomen, zoals waterberging. Voorbeelden zijn: • Verdichten door hoger te bouwen, maar wel groen en duurzaam en het splitsen van grote huizen en percelen. • Compacte en aantrekkelijke dorpscentra met voldoende kwalitatieve voorzieningen voor jong & oud. Denk aan winkels, sportfaciliteiten en zorgcentra. Scenario’s | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | 22

•

De natuurgebieden, landgoederen, zandpaden en beekdalen worden gekoesterd en versterk door ze beter met elkaar en met de dorpen te verbinden met nieuwe fiets- en wandelpaden. Hiervoor worden bestaande groenstructuren versterkt en nieuwe verbindingen gerealiseerd. Dit zorgt voor een aantrekkelijk landschap, betere biodiversiteit, meer ruimte voor water en mogelijkheden om te bewegen, sporten en recreëren dicht bij huis.

Verbindend netwerk •

Het netwerk van fietspaden wordt verbeterd om de dorpen goed met elkaar te verbinden en autogebruik tegen te gaan. De focus ligt hierbij op fietsvoorzieningen langs de N617 en het verbeteren van fietsverbindingen tussen de dorpen. De fietspaden en wandelroutes dragen ook bij aan recreatief gebruik. Behoud en versterking van de eigenheid identiteit van de verschillende dorpen staat centraal. Verenigingen, vrijwilligers en burgerinitiatieven worden zoveel mogelijk gesteund.

Krachtige economie •

•

•

•

Er wordt meer ruimte geboden aan boeren voor de transitie van intensieve veehouderij naar natuurinclusieve landbouw. Deze vorm van landbouw kost meer ruimte omdat het extensiever is, dat betekent dat er meer hectares nodig zijn om dezelfde productie te houden. Het totale landbouwareaal blijft gelijk aan het huidige areaal, dat betekent dat er minder productie zal zijn. Er komen meer mogelijkheden voor andere functies in combinatie met landbouw, zoals campings, een zorgboerderij of boerderijwinkels. Voor vrijkomende agrarische bebouwing worden mogelijkheden geboden voor recreatieve functies, zoals een bed and breakfast of dagrecreatie. De kwaliteit van de huidige bedrijventerreinen wordt verbeterd en is vooral gericht op lokaal gebonden middelgrote en kleine bedrijven. Er komen geen uitbreidingen. Om de kwaliteit te verbeteren wordt geïnvesteerd in het onderhoud van de openbare ruimte (onkruid, kuilen, etc.). Ook wordt ingezet op verduurzaming en vergroening. Er wordt ingezet op het versterken van de recreatieve activiteiten die passen bij Sint-Michielsgestel als het groene hart. Bijvoorbeeld wandelen en fietsen in de natuur en recreëren rondom het water. Ook wordt er ingezet op kleinschalige en bijzondere overnachtingsmogelijkheden zoals natuurhuisjes of een bed and breakfast.

Inclusieve duurzaamheid •

•

Naast zonnepanelen op daken is er in het buitengebied nabij de dorpskernen ruimte voor zonneenergie op land. Dit passend bij de dorpse schaal en gecombineerd met andere functies, zoals versterking van de groenblauwe netwerken, landbouw en recreatie. Ook kan zonne-energie worden toegepast als onderdeel van en aansluitend bij grootschalige infrastructuur (enkele tientallen hectares). De N279 en de zone ten zuiden van de Zuid-Willemsvaart en het Maximakanaal komen hiervoor in aanmerking. Deze zonnevelden worden gecombineerd met bijvoorbeeld waterberging, natuur, biodiversiteit (meervoudig ruimtegebruik). De groenblauwe mantel inzetten om de gevolgen van klimaatverandering te beperken. Het is een zone met een multifunctioneel cultuurlandschap die als buffer dient voor invloeden van buitenaf (met natuur en waterberging) en tegelijkertijd de samenhang van de ecologische hoofdstructuur versterkt.

23 | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Scenario’s

Scenario 2: Sint-Michielsgestel als woongemeente voor de regio Dit scenario zet in op de gemeente Sint-Michielsgestel als woongemeente voor de regio. De meeste nadruk ligt hierbij op de ambities die horen bij de hoofdthema’s: aangenaam leven en verbindend Netwerk. Binnen dit scenario wordt ervan uitgegaan dat het aantal inwoners in 2040 is toegenomen tot 35.000.

Visualisatie van Scenario 2: Sint-Michielsgestel als woongemeente voor de regio

Hieronder worden per hoofdthema de leidende principes beschreven voor dit scenario. Deze zijn gebaseerd op de vastgestelde ambities. Aangenaam leven •

•

•

•

De gemeente Sint-Michielsgestel gaat de regionale vraag naar woningen maximaal faciliteren zonder afbreuk te doen aan haar kernkwaliteiten. Dit gaat om ongeveer 2.500 extra woningen met een nadruk op meer diversiteit in woningtype en prijs. Woningtypes waar een tekort aan is (sociale huurwoningen en betaalbare koopwoningen) worden aangevuld. Naast kleinschalige inbreidingen en uitbreidingen aan de randen (bekende ontwikkellocaties) wordt ook gekeken naar nieuwe locaties voor woningbouw. • Met bodem en water als leidend principe komen de ‘hoge en droge’ locaties als eerste in aanmerking voor woningbouw. Waar nodig worden voorzieningen geclusterd om de kwaliteit te kunnen waarborgen en wordt er gebruik gemaakt van voorzieningen in de stad. Bestaande voorzieningen worden behouden en bij nieuwe woonwijken worden maatschappelijke voorziening toegevoegd die passen bij de behoefte, zoals een winkel, buurthuis, basisschool of multifunctioneel centrum. De natuurgebieden, landgoederen, zandpaden en beekdalen worden gekoesterd en versterkt als onderdeel van een groenblauwe gemeente. Verschillende gebieden worden beter met elkaar en met natuurgebieden in de regio verbonden.

Scenario’s | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | 24

•

Ook het groen binnen en tussen de dorpskernen wordt versterkt. Waar mogelijk wordt groen toegevoegd. De kwaliteit en waarde wordt vergoot door bijvoorbeeld meer verschillende soorten groen toe te passen en door natuurvriendelijk beheer. Er is sprake van nieuwe groenverbindingen in geringe mate. De groenverbindingen hebben een recreatieve functie.

Verbindend netwerk •

•

Meer woningbouw faciliteren voor de regio betekent ook meer mobiliteit. Binnen dit scenario groeien de voorzieningen voor het openbaar vervoer (nieuwe verbindingen conform autonoom beleid) en nieuwe regionale fietsverbindingen mee met de bevolkingstoename. Ook worden er waar nodig doorgaande wegen voor (gemotoriseerd) verkeer aangepast en komen er nieuwe ontsluitingsroutes bij als dit nodig blijkt. Dit om een goede bereikbaarheid en een goed woonen leefklimaat in de kernen te waarborgen.

Krachtige economie •

•

•

Alle bedrijventerreinen transformeren naar kwalitatief hoogwaardige woon- en werk locaties (met kleine en middelgrote bedrijven). Er is beperkte ontwikkelruimte voor kleine en middelgrote bedrijven die weinig of geen overlast veroorzaken en is er veel ruimte voor innovatie. De bedrijventerreinen worden in beperkte mate uitgebreid om aan de lokale vraag te voldoen. Voor uitbreiding wordt met name ingezet op efficiënter ruimtegebruik, zoals optoppen of opsplitsen van gebouwen. De toekomstige vraag wordt momenteel onderzocht. Er wordt ingezet op een combinatie van landbouw met innovatie (bijv. duurzame stalsystemen). Duurzame energieopwekking kan als nevenactiviteit in combinatie met landbouw. Dit gaat mogelijk ten koste van het areaal landbouwgrond. Er wordt ingezet op het behoud en waar nodig versterken van recreatieve mogelijkheden om te wandelen en fietsen. Ook wordt er ingezet op het aantrekken van recreanten en toeristen uit de regio door het behouden en het versterken van trekpleisters zoals de Dommel en de Aa, de landgoederen en de omliggende natuurgebieden.

Inclusieve duurzaamheid •

•

•

Er wordt invulling gegeven aan de energietransitie door middel van zonnepanelen op daken (particulier en bedrijven), windenergie en zonne-energie in het buitengebied. Windenergie is een mogelijkheid die na 2030 kan worden benut. De omgeving van bedrijvenpark de Brand komt in de Regionale Energiestrategie naar voren als mogelijk geschikte locatie. De gemeente ’s-Hertogenbosch maakt hier plannen voor windmolens. Dit biedt kansen voor het realiseren van een energiecluster, met windmolens en zonne-energie. Zonne-energie in het buitengebied zal mogelijk zijn op een beperkt aantal locaties die nog nader worden onderzocht. En alleen in combinatie met multifunctioneel ruimtegebruik, zoals waterberging, natuurontwikkeling en recreatie. Woningbouw wordt gecombineerd met klimaat adaptieve maatregelen om bijvoorbeeld water langer vast te houden (minder verharding). De maatregelen genoemd in de klimaatstresstest worden verder uitgewerkt in een programma. Impact van klimaat minimaliseren door inzetten op voldoende waterberging en het behouden van de groenblauwe mantel.

25 | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | Scenario’s

Ontwerp omgevingsvisie gemeente Sint-Michielsgestel

Scenario’s | Ontwerp Omgevingsvisie Sint-Michielsgestel | 26

Ontwerp Omgevingsvisie | gemeente SintMichielsgestel Dorps en groen wonen met de stad nabij! De gemeente Sint-Michielsgestel staat bekend om zijn groene, dorpse en rustige karakter. De meanderende beekdalen van de Dommel en de Aa, cultuurhistorische landgoederen en karakteristieke (lint)dorpen zorgen voor een uniek afwisselend landschap met een landelijke sfeer. In de dorpen is sprake van een hecht verenigingsleven en een grote mate van saamhorigheid waardoor mensen zich er thuis voelen: een aantrekkelijke woongemeente met de voorzieningen van de stad nabij. We beschrijven de algemene uitgangspunten per hoofdthema voor de omgevingsvisie 2040. De algemene uitgangspunten gelden voor heel de gemeente Sint-Michielsgestel. Ze zijn gebaseerd op de kwaliteiten, de vastgestelde ambities en bevatten onderdelen van beide scenario’s die zijn onderzocht in de Omgevingseffectrapportage. Dit met het oog op het zo veel mogelijk behalen van de ambities én het zoveel mogelijk beperken van negatieve effecten. Een deel van de uitgangspunten is uitgewerkt in ruimtelijke keuzes die voor een groot deel op de kaart zijn ingetekend. Hoewel de tekst leidend is, laat de kaart in één oogopslag te zien wat we willen met onze omgeving op de lange termijn. Naast de algemene uitgangspunten zijn er ook specifieke gebiedsgerichte ontwikkelingen, deze zijn beschreven bij de deelgebieden op de kaart.