Bijlage 2 - BOPA motivering (onderbouwing) zonnepark Heidebos 23 april 2025

a

BOPA onderbouwing Zonnepark Heidebos

Opdrachtgever: Sunvest Ontwikkeling B.V. Maarssenbroeksedijk 37 3542 DM Utrecht Opdrachtnemer: Eelerwoude Onze vestigingen 088-1471100 info@eelerwoude.nl www.eelerwoude.nl

Projectgegevens: Projectnummer: Datum: Projectleider: Opgesteld: Gecontroleerd: Status: Versie:

206106 23-4-2025 TR MC TR Definitief 2

© 2025 Eelerwoude Dit rapport is enkelzijdig opgemaakt.

Inhoudsopgave 1

Aanleiding en doel .................................................................................................................................... 5

1.1

Aanleiding ...............................................................................................................................................5

1.2

Ligging en begrenzing plangebied ..........................................................................................................5

1.3

Huidig planologisch regime ....................................................................................................................7

1.4

Leeswijzer ...............................................................................................................................................8

2

Voorgenomen ontwikkeling ...................................................................................................................... 9

2.1

Inleiding ..................................................................................................................................................9

2.2

Locatiekeuze ...........................................................................................................................................9

2.3

Huidige situatie .......................................................................................................................................9

2.4

De ontwikkeling van het zonnepark .....................................................................................................10

3

Voorbereiding en participatie ................................................................................................................. 18

3.1

Inleiding ................................................................................................................................................18

3.2

Participatie omgeving ...........................................................................................................................18

4

Beleid en regelgeving .............................................................................................................................. 19

4.1

Inleiding ................................................................................................................................................19

4.2

Rijksbeleid en Rijksregels ......................................................................................................................19

4.3

Provinciaal beleid en provinciale regels ...............................................................................................24

4.4

Omgevingsvisie Noord-Brabant ............................................................................................................25

4.5

TAM-Omgevingsverordening Noord-Brabant ......................................................................................27

4.6

Regionaal beleid ...................................................................................................................................29

4.7

Beleid Waterschap ................................................................................................................................31

4.8

Gemeentelijk beleid..............................................................................................................................33

4.9

Conclusie...............................................................................................................................................35

5

Omgevingsaspecten ................................................................................................................................ 36

5.1

Geluid ...................................................................................................................................................36

5.2

Luchtkwaliteit .......................................................................................................................................38

5.3

Geur ......................................................................................................................................................40

5.4

Bodemkwaliteit.....................................................................................................................................40

5.5

Mobiliteit en parkeren ..........................................................................................................................41

5.6

Omgevingsveiligheid .............................................................................................................................41

5.7

Natuur...................................................................................................................................................44

5.8

Cultureel erfgoed ..................................................................................................................................46

5.9

Water ....................................................................................................................................................47

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 3

5.10

Ladder voor duurzame verstedelijking .................................................................................................48

5.11

M.e.r. -beoordeling ...............................................................................................................................48

5.12

Lichtreflectie .........................................................................................................................................49

5.13

Elektromagnetische straling .................................................................................................................50

5.14

Milieubelastende activiteiten ...............................................................................................................52

5.15

Gezondheid ...........................................................................................................................................52

6

Uitvoerbaarheid ...................................................................................................................................... 54

6.1

Economische uitvoerbaarheid ..............................................................................................................54

6.2

Maatschappelijke uitvoerbaarheid .......................................................................................................54

7

Conclusie ................................................................................................................................................. 56

Bijlagen .................................................................................................................................................................. 57

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 4

1 Aanleiding en doel 1.1 Aanleiding De Nederlandse overheid heeft in juni 2019 het Klimaatakkoord vastgesteld. Het centrale doel binnen dit akkoord is het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen met 49% in 2030 ten opzichte van 1990. Voor de elektriciteitssector geldt hierbij een opgave om in eerste instantie in 2030 de CO2-emmissies met tenminste 20,2 Mton te verminderen. In het verlagen van deze uitstoot is het van belang om energie op te wekken met hernieuwbare bronnen. In het Energieakkoord is afgesproken dat in 2023 het aandeel hernieuwbare energieopwekking 16% dient te zijn. Daarnaast spelen zich ook andere ruimtelijke vraagstukken af, zoals het spanningsveld tussen landbouw en natuur en het grote beslag op ruimte. Het is wenselijk om deze vraagstukken integraal mee te nemen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Ook de provincie Noord-Brabant wil in 2050 volledig energieneutraal zijn. Vanuit de RES 1.0 van de regio Noordoost-Brabant is er een bod gedaan om 1,6 TWh bij te dragen aan de opwekking van duurzame energie voor de periode tot en met 2030. De gemeente Sint-Michielsgestel wil hier een bijdrage aan leveren, door het aanwijzen van zoekgebieden voor de opwek van zonne- en windenergie. De gemeente wil uiteindelijk energieneutraal zijn in 2040. Voor de periode tot 2030 wil de gemeente 0,04 TWh aan hernieuwbare elektriciteit opwekken.

Ook in het landelijke gebied wordt gezocht naar locaties voor het plaatsen van zonnepanelen om een bijdrage te kunnen leveren aan de energietransitie. Sunvest Ontwikkeling B.V. heeft een plan gemaakt voor het ontwikkelen van zonnepark Heidebos in Sint-Michielsgestel, met een bijbehorend energie opslag systeem (EOS). Voor de realisatie van het zonnepark dient op grond van artikel 5.1, lid 1 van de Omgevingswet een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplan activiteit (BOPA) te worden aangevraagd. Voorliggende onderbouwing maakt onderdeel uit van de vergunningsaanvraag. Hierin komen alle relevante aspecten vanuit de ruimtelijke ordening voor dit project aan de orde. Deze onderbouwing toont aan dat er sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties.

1.2 Ligging en begrenzing plangebied Het plangebied is gelegen in het buitengebied van Berlicum, direct ten westen van het gehucht Kaathoven, in de gemeente Sint-Michielsgestel. Het plangebied staat uit de volgende kadastrale percelen; gemeente Berlicum, sectie M, nummers 132, 593, 594, 595. Aan de westzijde van het plangebied bevindt zich een wetering. Langs het westelijk (zijde van de wetering) en zuidelijk deel van het plangebied loopt een wandelpad. Aan de noord- en zuidzijde wordt het plangebied begrensd door bos. Het plangebied is gelegen in een bosrijk gebied, waarin bos wordt afgewisseld met agrarische percelen.

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 5

Figuur 1: Ligging plangebied ten opzichte van omliggende kernen.

Figuur 2: Begrenzing plangebied

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 6

1.3 Huidig planologisch regime Per 1 januari is de Omgevingswet in werking getreden en valt het plangebied onder het regime van het (tijdelijk) omgevingsplan van de gemeente Sint-Michielsgestel. Dit (tijdelijke) Omgevingsplan betreft een omgevingsplan van rechtswege, waarin o.a. de bestaande ruimtelijke plannen, zoals het voorheen geldende bestemmingsplan, onderdeel zijn van het omgevingsplan. Voor het plangebied betreft dit het voormalige bestemmingsplan ‘Buitengebied Sint-Michielsgestel’, welke is vastgesteld op 25 januari 2013. Het plangebied kent hierin de functie ‘Agrarisch met waarden – Landschapswaarden’. Daaraan ondergeschikt kent het plangebied ook nog een vijftal gebiedsaanduidingen: Reconstructiewetzone – extensiveringsgebied Leefgebied van dassen Historisch landschappelijk gebied Archeologische verwachtingswaarde 2 Besloten gebied

Figuur 3: Uitsnede voormalig bestemmingsplan ‘Buitengebied Sint-Michielsgestel’ Gronden met de functie ‘Agrarisch met waarden – Landschapswaarden’ zijn bedoeld voor de uitoefening van een agrarisch bedrijf. Een zonnepark is daarmee in essentie niet in overeenstemming met het geldende omgevingsplan van de gemeente Sint-Michielsgestel. Daarnaast geldt dat de gronden ter plaatse van de gebiedsaanduidingen ook zijn bedoeld voor: Leefgebied van dassen

ter plaatse van de aanduiding 'leefgebied van dassen', het behoud, herstel en ontwikkeling van de waarden, in het bijzonder voor het op de verbeelding aangeduide leefgebied van dassen.

Besloten gebied

ter plaatse van de aanduiding 'besloten gebied', het behoud, herstel en ontwikkeling van de waarden, in

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 7

Historisch landschappelijk gebied

Reconstructiewetzone - extensiveringsgebied Archeologische verwachtingswaarde 2

het bijzonder voor het op de verbeelding aangeduide besloten gebied. ter plaatse van de aanduiding 'historisch landschappelijk gebied', het behoud, herstel en ontwikkeling van de waarden, in het bijzonder voor het op de verbeelding aangeduide historisch landschappelijk gebied. ter plaatse van de aanduiding 'reconstructiewetzone – extensiveringsgebied', een extensiveringsgebied. ter plaatse van de aanduiding 'archeologische verwachtingswaarde 2', het behoud, herstel en ontwikkeling van de waarden, in het bijzonder voor het op de verbeelding aangeduide archeologische verwachtingswaarde.

De realisatie van een zonnepark past niet binnen de vigerende functie ‘Agrarisch met waarden – Landschapswaarden’. Voor de realisatie van het zonnepark dient op grond van artikel 5.1, lid 1 van de Omgevingswet een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplan activiteit (BOPA) te worden aangevraagd. Hierin wordt rekening gehouden met de landschappelijke, ecologische en cultuurhistorische waarden, zoals opgenomen in het omgevingsplan middels bovenstaande gebiedsaanduidingen.

1.3.1 Keuze buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) Voorliggende aanvraag betreft een afgebakende aanvraag voor een concreet project, welke niet de grenzen van het projectgebied overstijgt. Verder zijn er geen wijzigingen van andere regels van het omgevingsplan. Derhalve betreft voorliggende aanvraag een aanvraag voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA).

1.4 Leeswijzer Na dit inleidende hoofdstuk vormen de hiernavolgende hoofdstukken de verantwoording van de activiteit die mogelijk wordt gemaakt met de aanvraag van een BOPA waar voorliggend stuk de onderbouwing voor vormt. Hoofdstuk 2 bevat een uitgebreide beschrijving van de voorgenomen ontwikkeling en een analyse van de huidige ruimtelijk-functionele situatie. Hoofdstuk 3 gaat vervolgens in op de voorbereiding van het initiatief en het participatieproces. In hoofdstuk 4 is het Rijks-, provinciaal-, regionaal- en gemeentelijk beleid beschreven. Vervolgens geeft hoofdstuk 5 inzicht in de diverse aspecten van de fysieke leefomgeving, die relevant zijn in het kader van de voorgenomen ontwikkeling. Hoofdstuk 6 gaat in op de economische en maatschappelijke uitvoerbaarheid en procedurele aspecten. Hoofdstuk 7 bevat de eindconclusie of voorliggend initiatief aanvaardbaar is met het oog op de evenwichtige toedeling van functies aan locaties.

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 8

2 Voorgenomen ontwikkeling 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie nader toegelicht en wordt het plan voor het zonnepark beschreven. Ten behoeve van het zonnepark is een landschappelijk inrichtingsplan opgesteld door Haver Droeze, waarin de landschappelijke inpassing nader wordt toegelicht en onderbouwd. Deze is als bijlage aan de onderbouwing toegevoegd.

2.2 Locatiekeuze De locatiekeuze voor het zonnepark is zorgvuldig tot stand gekomen. De provincie Noord-Brabant wil de energietransitie de komende jaren versnellen om de doelen van 2030 en 2050 te halen. Hierop aansluitend heeft de RES-regio Noordoost-Brabant een bod gedaan voor de opwekking van 1,6 TWh aan duurzame energie in 2030. Ook de gemeente Sint-Michielsgestel wil hierop aansluiten en in 2050 energieneutraal zijn. Voor de opwek van duurzame energie zijn door de gemeente kaders opgesteld en is een zoekgebied aangewezen waar wind- en zonneparken ruimte kunnen krijgen. De locatie voor zonnepark Heidebos is gelegen in het zoekgebied voor het opwekken van zonne-energie. Dit is nader beschreven in paragraaf 4.6 en paragraaf 4.8. Binnen dit zoekgebied is een agrarische familie gevonden die één van zijn percelen wil aanwenden voor natuurinclusieve, duurzame energieopwek. Het geselecteerde perceel heeft tevens de laagste agrarische opbrengst en is daarom het minst geschikt om als landbouwgrond in te blijven zetten. Met de ontwikkeling van zonnepark Heidebos in de gemeente Sint-Michielsgestel wil Sunvest, samen met de huidige grondeigenaar, een bijdrage leveren aan de transitie naar de opwekking van duurzame energie. Hiermee draagt het initiatief bij aan het doel vanuit de gemeente om in 2040 energieneutraal te zijn en 0,4 TWh aan duurzame elektriciteit op te wekken.

2.3 Huidige situatie Het plangebied heeft een oppervlakte van 6,8 hectare en ligt in het gebied Hooge Heide en Engelenstede. Het gebied in kwestie betreft een dekzandgebied met ontgonnen heidevelden dat in de 19 e eeuw in cultuur is gebracht als naaldbos en later als jonge landbouwontginning. Dit geldt ook voor het projectgebied, welke in de 20e eeuw is ontgonnen en als bosperceel is gebruikt. Pas in de jaren vijftig, na de oorlog, is het als agrarisch akker in gebruik genomen. Het projectgebied ligt aan een wetering die uitmondt in de Groote Wetering. De Groote Wetering is in de jaren vijftig gegraven om wateroverlast in het gebied te voorkomen en is via twee rechte dwarssloten met de bredere omgeving verbonden. Het gebied kenmerkt zich door een rechthoekige verkaveling met afwisselend bos en landbouwgrond. is momenteel in gebruik als akkerland en wordt gebruikt voor de teelt van maïs. Tot het plangebied behoort ook een door bomen omringd wandelpad aan de zuidkant van het perceel. De bossen met zandpaden en sloten/kanalen zijn een waardevolle recreatieve uitloop. In het bos zijn diverse sport faciliteiten (bijvoorbeeld voor mountainbikers) en het noordelijke bos is parkachtig ingericht voor dagrecreatie.

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 9

Figuur 4: Ligging van het plangebied op de historische kaart van ca. 1907, in cultuur gebracht als naaldbos

2.4 De ontwikkeling van het zonnepark 2.4.1 Landschappelijke inrichting Landschappelijke en ecologische uitgangspunten Op de gekozen locatie kan een zonnepark bijdragen aan de landschappelijke (ruimtelijke) kwaliteit door het aanbrengen van houtwallen of singels, aan de ecologische kwaliteit door vochtige heide als oorspronkelijk natuurtype weer een kans te geven en door het verbeteren van recreatiefaciliteiten. Additioneel kunnen struwelen, akkerflora en voedseldragende planten worden aangebracht. De opstelling kan door een juiste keuze van hoogte, breedte van gangpaden en transparantie van panelen, bijdragen aan het verbeteren van de bodemkwaliteit. Aangezien het perceel niet meer onder intensief agrarisch gebruik (zoals intensief ploegen en bemesten) valt, zal de bodem de kans krijgen om te herstellen. Door de combinatie van ruime opzet, begrazing met schapen en natuurontwikkeling langs de randen ontstaat er een eerste vorm van natuurinclusieve landbouw, die na het opruimen van het zonnepark naadloos voortgezet kan worden. Langs de watergang en langs de zuidgrens van het park is er ruimte voor recreatief gebruik. Daarnaast voegt het aanbrengen van een houtwal langs de oostgrens zowel landschappelijke als ecologische kwaliteit toe. De afgelopen tien jaar zijn er in het plangebied verschillende algemene en bijzondere soorten waargenomen.

Het zonnepark biedt potentie om met landschappelijke maatregelen in te zetten op het creëren van een aantrekkelijkere leefomgeving voor deze (bijzondere) soorten. In de directe omgeving zijn in het Natuurbeheerplan Noord Brabant natuur- en beheer typen aangeduid voor kenmerkende en te behouden vegetaties. Direct rond het plangebied zijn dit N16.04 Vochtige bossen met productie, en N07.01 Droge heide. Bij deze vegetatietypen kan in het plangebied goed worden aangesloten.

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 10

Inpassing en inrichting Het nieuwe zonnepark wordt vormgegeven als een nieuw onderdeel van het agrarisch recreatieve landschap. Als het toekomstige gebruik wordt vergeleken met het huidige intensieve agrarische gebruik, dan kan worden gesteld dat een zonnepark ruimte geeft voor het herstel van de bodem en de duurzame ontwikkeling van natuur en landschappelijke kwaliteit. Het gebied wordt gekenmerkt door een afwisseling van bos en landbouwpercelen, welke vaak in kamers zijn omgeven door houtsingels of -wallen. Het landschap wordt doorsneden door weteringen en lanen. Voor de inpassing van het zonnepark wordt daarom ingezet op het open houden van ruime stroken voor een natuurlijke invulling langs de wetering en de zuidzijde en het aanbrengen van een nieuwe houtwal aan de oostzijde. Hiermee ontstaat een nieuwe omsloten kamer, waarbinnen het zonnepark gelegen is. In de vormgeving wordt dan ook rekening gehouden met de bestaande landschappelijke structuren. Dit is ook terug te zien in de opstellingsrichting van de panelen. Deze volgen namelijk (in een zuid-opstelling) de bestaande kavelsloot, die dwars door het zonnepark loopt en uitkomt op de wetering. Door de hoogte van de panelen te beperken tot 1,50 meter boven het maaiveld, wordt de ruimtelijke ervaring van de boskamer en het zicht niet verstoord. Men kan nog steeds over de panelen de horizon zien.

Door de zuid-opstelling en doordat er ruimte open wordt gelaten tussen de panelen, kan licht en hemelwater de bodem eenvoudig bereiken. Daarmee zijn er ook voldoende mogelijkheden voor vegetatie en bodemleven om onder de panelen tot ontwikkeling te komen. Het doel is om op het zonneveld heidevegetatie tot ontwikkeling te brengen, welke wordt beheerd door beweiding met schapen. Door de panelen erg vlak te leggen is het laagste deel 80 centimeter boven de grond. Een heideschaap kan hier onderdoor lopen, waardoor begrazing van het gehele zonneveld mogelijk is.

Figuur 5: landschappelijk inpassingsplan (Haver Droeze)

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 11

Figuur 6: De te nemen natuurmaatregelen Zonnepark Heidebos (bron: Haver Droeze). In figuur 5 is de landschappelijke inpassing van het zonnepark weergegeven. Het uitgangspunt is dat aan de randen (in brede natuurstroken langs de paden) en onder en tussen de panelen heidevegetatie tot ontwikkeling wordt gebracht. Dit betreffen vegetaties die van oudsher (voor ontginning) in het gebied voorkomen. Het betreft een gevarieerde vegetatie van struweel, heide en kruidachtige soorten zoals jeneverbes, brem, struikheide, kraaiheide, pijpestrootje en bochtige smele. In de natuurstroken gaat het om vochtige heide en op het zonneveld zelf om heideschraal grasland. De nieuwe houtwal wordt eveneens ingeplant met streekeigen soorten zoals de eik, lijsterbes, berk, ratelpopulier en vuilboom. Aan de westkant wordt de houtwal voorzien van een wat flauwer talud met grazige zomen ten behoeve van kleine dieren (zoals salamanders) en insecten (zoals dagvlinders). De houtwal wordt verdicht met takkenrillen om de doorzichtigheid in de winter te beperken en als schuilplaats voor kleine dieren zoals egels, levendbarende hagedissen en kleine marterachtigen. Bij elkaar opgeteld wordt aan de randen alleen al 10% van het totaaloppervlak van het perceel ingericht als vaste natuur. Symbiose van zonnepark, natuur en recreatie Recreanten maken veel gebruik van het gebied.

Daarom wordt het zonnepark beleefbaar gemaakt voor wandelaars in het gebied, zodat zij de symbiose van zonnepark en natuurwaarden zelf kunnen ervaren. Door de landschappelijke inpassing is het aantrekkelijk voor recreanten om een rondje rondom het zonnepark te wandelen. In het midden van het zonnepark wordt een natuurzone vrijgelaten van panelen, deze zone dient als faunapassage voor in het gebied voorkomende dieren. De sloot in het midden van de kavel wordt met een knijpstuw afgesloten van de wetering, zodat het water hier kan worden vastgehouden in perioden van veel neerslag. Op deze wijze kan het water vervolgens geleidelijk worden afgegeven aan het grondwater. Doordat de sloot wordt afgesloten, kan deze ook functioneren als poel voor amfibieën. De oevers van de sloot worden

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 12

dan ook natuurvriendelijk beheerd. Aan de noordzijde van het zonnepark is eveneens een smalle sloot aanwezig. Aan de randen hiervan zal kruiden- en bloemrijke vegetatie worden ontwikkeld, welke natuurvriendelijk wordt beheerd (gefaseerd en sinus maaibeheer). Aangezien het plangebied in de huidige situatie slechts van beperkte waarde is voor dassen, wordt de ontwikkeling niet specifiek op de das afgestemd, maar wordt wel op verschillende manieren rekening gehouden met de das. Voor de ontwikkeling van de omgeving in en rond het zonnepark wordt aangesloten bij het natuurtype heischraal grasland, dat ook in de omgeving voorkomt en terugreikt naar het landschap van voor de ontginning. In de omzoming van het plangebied worden struwelen en een houtwal geplant, waarop insecten leven die als voedsel kunnen dienen voor de das. Langs de noordzijde van het plangebied wordt een (smalle) strook met kruidenrijk grasland en gevarieerd struweel in groepen (eilanden) ontwikkeld. Hier zal een das relatief ongestoord kunnen migreren en ook voedsel vinden. Daarnaast blijft het plangebied passeerbaar voor dassen en andere kleine dieren. Hekwerk en ontsluiting Verzekeringstechnisch is het nodig om een hekwerk rondom het zonnepark te plaatsen. Deze wordt 1,80 meter hoog en voorzien van camera’s.

Het hek heeft gedeeltelijk een onderbalk op 25 centimeter hoogte, waardoor het zonnepark op deze plekken passeerbaar blijft voor kleine dieren (zoals dassen). De kleur van het hekwerk zal grijs of grijsgroen worden, waarbij waar mogelijk natuurlijke materialen zoals hout worden toegepast. Langs de doorgaande wandelpaden wordt het hek áchter struwelen geplaatst, zodat deze uit het zicht wordt weggenomen. Het park wordt ontsloten via de Wertsteeg via de bestaande weg. Eventuele bouwwerken die benodigd zijn voor het zonnepark worden aangebracht op een laag puinverharding onder een grasdek, zodat het zonnepark goed bereikbaar blijft voor hulpdiensten.

Figuur 7: impressie hekwerk

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 13

Figuur 8: weergave profielen zonnepark, randen en wandelpad door het zonnepark

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 14

Figuur 9: weergave profielen 2 en 3 zonnepark, randen en wandelpad door het zonnepark

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 15

2.4.2 Inpassing batterijopstelling Als inpassing van de batterijopstelling die bij het zonnepark wordt gerealiseerd, wordt voorgesteld deze te omgeven een begroeid geluidsscherm van 3 meter hoogte. Het scherm bestaat uit kokoselementen ondersteund door een inwendige vakwerkconstructie (‘Kokoswall’) en is in zijn geheel geluidwerend. Aan de constructie zullen nestkasten voor vleermuizen bevestigd worden en een nestkast voor een bosuil die hier waargenomen is.

Figuur 8: impressie inpassing batterijopstelling doormiddel van een‘Kokoswall’

2.4.3 Bouw De start van de bouw is afhankelijk van het moment waarop de vergunningen zijn verleend, de netaansluiting met voldoende transportcapaciteit opgeleverd kan zijn en de benodigde rijkssubsidies zijn toegewezen. De aanlegfase van de panelen en bijbehorende installaties beslaat waarschijnlijk een tijdsperiode van enkele maanden.

2.4.4 Beheer en onderhoud In het landschappelijk inpassingsplan is het langjarige beheer en onderhoud van het zonnepark en bijkomende landschappelijke inpassingsmaatregelen geborgd.

2.4.5 Looptijd Het zonnepark heeft een exploitatiefase van 25 jaar. Na dit termijn zal het zonnepark volledig worden ontmanteld en wordt de grond teruggebracht naar het huidige staat van gebruik.

2.4.6 Technische gegevens zonnepark Het plangebied voor de ontwikkeling van het zonnepark heeft een bruto oppervlakte van circa 6,8 hectare. Opstelling Het zonnepark wordt ingericht in een zuidopstelling. De onderzijde van de panelen worden op minimaal 80 centimeter hoogte boven het maaiveld gesitueerd. Zo kan de onderliggende vegetatie goed tot ontwikkeling komen en is beheer door schapen nog steeds mogelijk. De maximale hoogte van de panelen is 1,50 meter boven het maaiveld. Tussen de panelen wordt ruimte vrijgelaten zodat daglicht en regenwater de bomen onder de panelen kan bereiken. Dit wordt tevens gebruikt voor landschappelijke inpassing en versterking van de biodiversiteit. Netto wordt minder dan 60% van het grondoppervlak gebruikt voor de inzet van panelen.

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 16

Technische installaties Alle installaties ten behoeve van het zonnepark (omvormers, transformatorstations en inkoopstation) worden op één locatie gerealiseerd en afgeschermd met een haag. Binnen het zonnepark worden twee transformatorstations geplaatst. Daarnaast wordt er een inkoopstation geplaatst. Ten behoeve van energieopslag worden er zes batterij-units geplaatst. Tot slot zal er op het terrein ook een container met reserveonderdelen aanwezig zijn. Energieopslagsysteem middels batterijen Naast de benodigde technische installaties voor het functioneren van het zonnepark wordt binnen het zonnepark ook een energieopslagsysteem middels batterijen (BESS) gerealiseerd. Ten aanzien van de veiligheid wordt de PGS 37-1 gevolgd, zie hiervoor tevens paragraaf 5.6. Over het energieopslagsysteem heeft reeds al overleg plaatsgevonden met de veiligheidsregio. Mocht het energieopslagsysteem niet gerealiseerd worden, wordt de gereserveerde ruimte opgevuld met pv-panelen.

2.4.7 Levenscylus Voor de levenscyclus van het zonnepark wordt gekeken naar een optimaal evenwicht tussen de landschappelijke kwaliteit, innovatieve technieken, materiaalkwaliteit en duurzaamheid. Zo worden zonnepanelen gebruikt welke niet alleen goed scoren op de prijs-kwaliteitverhouding, maar ook op maatschappelijke prestatie van de fabrikant. Daarnaast worden installaties, zoals de onderconstructie van de panelen, zo uitgevoerd dat deze na exploitatie gemakkelijk te verwijderen zijn. Tijdens de exploitatie vindt preventief onderhoud plaats om de frequentie van elektrische en mechanische defecten te minimaliseren. Het doel is om na de exploitatie van het zonnepark te voldoen aan de richtlijn Afgedankt Elektrisch en Elektronisch Afval (AEEA). Hierbij zorgt Sunvest voor een goede en milieuvriendelijk verwerking en recycling, via Stichting Zonne energie Recycling Nederland (ZRN), van de aanwezige componenten en materialen. Na het aflopen van de exploitatieperiode worden de gronden weer in oorspronkelijke staat gebracht. Op die manier streeft Sunvest naar een zo goed en duurzaam mogelijke levenscyclus van het zonnepark.

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 17

3 Voorbereiding en participatie 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het vooroverleg en participatie van de omgeving bij de totstandkoming van voorliggend plan. Onder de Omgevingswet is dit een belangrijk aspect in de procedure voor het aanvragen van een omgevingsvergunning voor een BOPA. Ieder initiatief heeft invloed op de fysieke leefomgeving en de mensen die daar wonen, werken en recreëren. Het vroegtijdig betrekken van betrokken partijen met een mogelijk belang bij het initiatief en omwonenden zorgt uiteindelijk voor een beter plan en meer draagvlak voor het initiatief. In dit hoofdstuk zal verder in worden gegaan op het vooroverleg en de participatie in de voorbereidende fase van voorliggend plan.

3.2 Participatie omgeving 3.2.1 Participatie omgeving Ten behoeve van de participatie door de omgeving zijn twee inloopavonden georganiseerd en meerdere keukentafelgesprekken met directe omwonenden en de natuurvereniging gevoerd. Op basis van de inloopavonden en keukentafelgesprekken zijn er meerdere opmerkingen verwerkt in het plan. Zo was de omheining voor de transformator en batterijen eerst vormgegeven als schuur, maar is dit nu vervangen door een lagere geluiddempende muur. Daarnaast zijn de batterijen en transformator verder van de woningen geplaatst en is het wandelpad dat eerder was voorzien in het midden van het zonnepark vervangen door een faunapassage. De bevindingen vanuit de participatiebijeenkomsten en keukentafelgesprekken zijn verwerkt in een participatieverslag, welke bij de vergunningaanvraag is gevoegd.

3.2.2 Financiële participatie Middels een anterieure overeenkomst worden afspraken gemaakt met de gemeente Sint-Michielsgestel ten aanzien van de financiële participatie van de omgeving van het zonnepark. Daarnaast is Sunvest in gesprek met een lokale energiecoöperatie. Sunvest vindt het belangrijk dat de lokale gemeenschap kan meeprofiteren van de opwek van groene stroom, en wil zich daarom maximaal inzetten om het streefpercentage van 50% lokaal eigendom te behalen.

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 18

4 Beleid en regelgeving 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het beleid beschreven dat betrekking heeft op het plangebied en de voorgenomen ontwikkeling. Het wordt benaderd vanuit het Rijks-, provinciaal-, regionaal- en gemeentelijk beleid. Het voorgenomen plan wordt getoetst aan dit beschreven beleid. Hierbij worden ook de instructieregels voor lagere overheden behandeld die zijn opgenomen in het Bkl en/of de provinciale omgevingsverordening.

4.2 Rijksbeleid en Rijksregels 4.2.1 Nationale omgevingsvisie (NOVI) Op 11 september 2020 is de Nationale Omgevingsvisie vastgesteld. De NOVI is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met provincies en gemeenten, waterschappen, maatschappelijke partijen en burgers. Met de NOVI geeft het kabinet richting aan grote opgaven waardoor Nederland de komende 30 jaar verandert. In Nederland staan we voor een aantal dringende maatschappelijke opgaven. Denk aan: • periodes van droogte afgewisseld met extreme regenval; • de zeespiegelstijging; • de overgang naar duurzame energie; • de ruimte die nodig is voor windmolens en zonnepanelen; • de bouw van nieuwe woningen om het nationale woningtekort op te lossen; • de groei en het bereikbaar houden van steden; • plekken voor distributiecentra; • het versterken van de natuur en biodiversiteit; • het behoud van het landschap; • de vitaliteit van de landbouw. Dit zijn voorbeelden van grote, ingewikkelde opgaven. Deze opgaven kunnen niet meer apart van elkaar worden opgelost. Ze moeten in samenhang bekeken worden. Ze grijpen in elkaar en vragen meer ruimte dan beschikbaar is in Nederland. Niet alles kan, niet alles kan overal. De NOVI geeft weer voor welke uitdagingen we staan, wat daarbij de nationale belangen zijn, welke keuzes we maken en welke richting we meegeven aan decentrale keuzes.

Die keuzes hangen samen met de toekomstbeelden van de fysieke leefomgeving, de maatschappelijke opgaven en economische kansen die daarbij horen. Met de Nationale Omgevingsvisie geeft het Rijk dus een langetermijnvisie om de grote opgaven aan te pakken met als doel om het land mooier en sterker te maken en daarbij voort te bouwen op het bestaande landschap en de (historische) steden. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Met voorliggend plan wordt aangehaakt op de ambities in de NOVI. Op het zonnepark wordt door middel van zonnepanelen energie opgewekt uit hernieuwbare bronnen. Hiermee wordt niet alleen bijgedragen aan de energietransitie. De voorgenomen ontwikkeling gaat ook gepaard met een landschappelijke en ecologische inpassing, waarbij wordt ingezet op het versterken van de landschappelijke structuren en biodiversiteit ter plaatse. Daarnaast wordt op het zonnepark een energie opslag systeem gerealiseerd. Hiermee wordt ingespeeld op de grote maatschappelijke behoefte voor energieopslag.

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 19

Voorkeursvolgorde zon Als gevolg van de maatschappelijke ontwikkelingen en het ontbreken van goed en gedegen ruimtelijk beleid ten aanzien van zonne- energieprojecten is in de NOVI - in het kader van een zorgvuldige ruimtelijke afweging – de voorkeursvolgorde zon op land vastgelegd en wordt daarbij ingezet op multifunctioneel ruimtegebruik. In de afgelopen periode is de behoefte ontstaan om de voorkeursvolgorde zon op land nauwkeuriger vast te leggen. Niet alleen vanuit ruimtelijke overwegingen, ook een meerderheid in de Tweede Kamer heeft zich hiervoor een voorstander betoond. Op 26 oktober 2023 heeft minister De Jonge in een kamerbrief aan de Tweede Kamer kenbaar gemaakt hoe de voorkeursvolgorde voor zonne-energie verder wordt ingevuld. Deze zogeheten ‘zonneladder’ wordt vanaf 1 januari 2024 ook verwerkt in alle provinciale omgevingsverordeningen, waarmee de gemaakte afspraken ten aanzien van de voorkeursvolgorde zon tussen o.a. gemeenten, provincies en het Rijk ook overal op een eenduidige manier juridisch verankerd worden. De voorkeursvolgorde voor zon kent de volgende treden: • Trede 1: Zonnepanelen op daken en gevels • Trede 2: Onbenutte terreinen in bebouwd gebied • Trede 3: Onbenutte terreinen in landelijk gebied • Trede 4: Landbouw- en natuurgronden De voorkeursvolgorde zon is niet ‘volgtijdelijk’, maar wel ‘volgordelijk’.

Hierbij wordt eerst gekeken naar de mogelijkheid van zonnepanelen op daken en gevels (trede 1) en op gronden binnen en buiten bestaand bebouwd gebied (trede 2 en 3) en, als deze 3 treden onvoldoende mogelijkheden bieden, naar zonnepanelen op landbouw- en natuurgronden (trede 4) onder de volgende voorwaarden: A. Agri-PV: combinatie van een substantiële agrarische functie met een zonnepark; B. landbouwgronden die op basis van bestuurlijk bindende afspraken in transitie zijn, bijvoorbeeld gronden die in de toekomst een andere bestemming krijgen zoals woon-werk-bestemming, recreatie of overgang naar natuur of gronden die minder geschikt worden voor een landbouwfunctie door verzilting, vernatting of bodemdaling. Zon-PV draagt financieel bij aan het mogelijk maken van de gebiedsgerichte opgaven voor een maximale periode (30 jaar), waarna de gebieden hun definitieve bestemming zullen krijgen. C. als de aanleg van zonneparken op gronden betekenisvol bijdraagt aan de vermindering van de netcongestie of zorgt voor vergroting van een efficiënter netwerkgebruik (netneutraal) Daarbij blijven de bestaande randvoorwaarden ten aanzien van 1) een goede landschappelijke inpassing en 2) inpasbaarheid in het energienetwerk ook van toepassing, met de aanvulling dat initiatiefnemers streven naar een 50% participatie van omwonenden en dat projecten kunnen rekenen op voldoende draagvlak.

Het is aan de provincies om deze afspraken te verwerken in de haar provinciale omgevingsverordeningen. Projecten waarvan de participatietrajecten al in een vergevorderd stadium zijn en niet (helemaal) conform de aangescherpte voorkeursvolgorde zon zijn vormgegeven, kunnen doorgang vinden. Ook voor nieuwe aanvragen, die zijn ingediend voordat de nieuwe provinciale omgevingsverordeningen van kracht zijn, gelden de bestuurlijke afspraken niet. Relatie met voorgenomen ontwikkeling Met voorliggend initiatief wordt de voorkeursvolgorde zon gehanteerd. Het voorgenomen plan voldoet aan de aanscherping vanuit de kamerbrief van minister De Jonge. Daarnaast heeft voor de ontwikkeling een participatietraject plaatsgevonden, bestaande uit participatiebijeenkomsten (inloopavonden) en keukentafelgesprekken met directe omwonenden en de plaatselijke natuurvereniging. De feedback die vanuit het participatietraject is ontvangen, is verwerkt in het ontwerp van het zonnepark. Daarnaast streeft Sunvest ernaar om het streefdoel van 50% lokaal eigenaarschap te behalen. Concrete afspraken hierover worden met de gemeente gemaakt middels een anterieure overeenkomst.

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 20

Onderbouwing trede 1 Voor trede 1 gelden een aantal randvoorwaarden. Zo mogen daken van woningen vaak niet meegeteld worden voor het 35 TWh (Landelijk)/1,6 TWh(RES Noordoost-Brabant)-doel. Uit het klimaatakkoord volgt dat kleinschalige zon-op-dak installaties, die vaak op woningen liggen, tot 7 TWh niet meetellen. Met de doelstellingen tot 2030 is rekening gehouden met een autonome groei van kleinschalig zon-op-dak tot circa 7 TWh. 15 kWp staat gelijk gelijk aan circa 50 pv-panelen en een netto benodigd geschikte dakoppervlakte van 80-100 m2. Hierbij kunnen alleen grote dakoppervlaktes worden meegenomen in de berekening. In het klimaatakkoord is tevens de afspraak gemaakt dat de doelen voor 2030 gerealiseerd dienen te zijn. Zonnepanelen op dak kunnen enkel worden gestimuleerd en niet worden afgedwongen, waarmee gemeenten die deel uitmaken van de RES Noordoost-Brabant, waaronder gemeente Sint-Michielsgestel, afhankelijk zijn van gebouweigenaren, wat onwenselijk is. Daarbij geldt ook dat niet alle daken (technisch) geschikt zijn voor het plaatsen van pv-panelen, door bijv. een constructie die niet toereikend is. Naast het bovenstaande heeft gemeente Sint-Michielsgestel in haar ‘Visie zonne- en windenergie’ aangegeven dat er van de totale benodigde opwek van 140 TJ aan duurzame elektriciteit uit zonne- en windenergie, een potentie is om 79 TJ op (grote) daken te realiseren.

Dit wordt bevestigd in de ‘Onderbouwing Zonneparken in landelijk gebied’ van gemeente Sint Michielsgestel, welke naar verwachting in december 2024 wordt vastgesteld in het college van de gemeente. Dit totale potentie in trede 1 wordt ingeschat op 42% van de lokale RES opwekopgave. Zie voor een uitvoerige onderbouwing ook de bijlagen. De totale energiebehoefte vanuit zonne- en windenergie wordt dus nog niet gedekt doormiddel van enkel zon-op-dak. Resumerend is naast zon op dak (trede 1) ook zon op land (trede 2 – 4) noodzakelijk om de doelstellingen te halen. Onderbouwing trede 2 Om de resterende behoefte aan duurzame energie opwek (naast zon op dak) te realiseren, zijn circa 3 windturbines, 40 hectare aan zonneveld, of een combinatie van beide nodig. Binnen de bebouwde kom van Sint-Michielsgestel is onvoldoende ruimte om middels bijv. het overkappen van parkeerplaatsen de doelstellingen van de gemeente te behalen. Er is simpelweg onvoldoende ruimte om multifunctioneel gebruik op een goede manier toe te passen. Zo zijn parkeerplaatsen vaak te klein qua omvang en is het niet altijd mogelijk om elke parkeerplaats te overdekken. Ook beschikt Gemeente Sint-Michielsgestel niet over restruimte en onbebouwde terreinen in bebouwd gebied/bebouwde kom.

Eventueel beschikbare ruimtes zijn over het algemeen ook de niet de courante restruimten, die zich niet lenen voor het plaatsen van een grondgebonden pv-opstelling. Daarbij zijn deze terreinen ook niet van de omvang dat nodig is om de duurzaamheidsdoelen te halen. Het gaat veelal om gebieden van enkele hectares. Er kan gesteld worden dat binnen bebouwd terrein onvoldoende ruimte is voor grondgebonden pv-opstellingen om de doelstellingen voor 2030 te realiseren. Volgens de ‘Onderbouwing Zonneparken in landelijk gebied’ van de gemeente (zie ook bijlagen) is de realistische potentie in trede 2 geschat op minder dan 1% van de RES opwekopgave. Daarmee komt trede 2 ook te vervallen. Onderbouwing trede 3 Waar trede 2 afvalt vanwege het ontbreken van mogelijkheden, geldt dat ook voor trede 3. In het landelijk gebied van Sint-Michielsgestel zijn geen tot nauwelijks beschikbare onbenutte terreinen, welke zich lenen voor de opstelling van (grootschalige) pv-panelen. De eventueel beschikbare ruimten zijn niet voldoende om te voldoen aan de duurzaamheidsdoelstellingen. Ook op bestaande erven is beperkt ruimte. De gemeente kan (particuliere) eigenaren enkel stimuleren om pv-panelen te plaatsen op het erf. Ook hierbij geldt het afhankelijk is van bereidwilligheid van de eigenaar en de beschikbare ruimte op erven in buitengebied.

Zo worden de agrarische erven vaak gebruikt voor de noodzakelijke werkzaamheden en biedt een erf niet altijd ruimte voor pv-panelen. Daarnaast bestaat het landelijk gebied vooral uit landbouw- en natuurgronden, waarmee een ontwikkeling al snel in trede 4 valt. Volgens de ‘Onderbouwing Zonneparken in landelijk gebied’ van de gemeente (zie ook bijlagen) is de realistische potentie in trede 3 geschat op 2.4% van de RES opwekopgave.

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 21

Onderbouwing trede 4 De totale potentie in trede 1, 2 en 3 wordt ingeschat op 0,0134 + 0,0004 + 0,00096= 0,0148 TWh oftewel 36,9% van de RES opgave. Omdat geen windenergie benut kan worden is voor de realisatie van de RES opwekopgave additioneel de opwek van 0,0252 TWh middels zonne-energie noodzakelijk . Daartoe is door de gemeente een tender uitgeschreven. Dit project kwam als hoogste score uit deze tender. De 4 zonneparken binnen de tender voldoen gezamenlijk aan 65% van de RES opwekopgave. Samen met de potentie uit de treden 1 tot en met 3 is de potentie op landbouwgrond noodzakelijk om te kunnen voorzien in de RES opwekopgave voor 2030. De voorgenomen ontwikkeling betreft hiermee een ontwikkeling van een zonnepark op land met agrarisch gebruik. Vanuit het rijksbeleid geldt dat dit enkel mogelijk is, wanneer voldaan wordt aan een van de drie uitzonderingsgronden. Voorliggend initiatief is ingediend voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet (1 januari 2024), waarmee de bestuurlijke afspraken nog niet zijn verankerd in de provinciale omgevingsverordening. Wel wordt met de voorgenomen ontwikkeling bijgedragen aan de uitzonderingsgronden. Zo wordt bij voorliggend zonnepark een batterijsysteem gerealiseerd, waarmee bij wordt gedragen aan een efficienter netwerkgebruik. Verder wordt het zonnepark landschappelijk ingepast, passend bij de landschappelijke kenmerken.

Met de landschappelijke inpassing wordt getracht om permanent bij te dragen een de landschappelijke en ecologische kwaliteiten in het gebied. In paragraaf 2.4 wordt daar nader op ingegaan. Hiermee past voorliggend zonneveld binnen trede 4 van de voorkeursvolgorde zon.

4.2.2 Instructieregels Rijk De Omgevingswet werkt door in vier algemene maatregelen van bestuur (AMvB’s); het Omgevingsbesluit (Ob), het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl), het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) en het Besluit Bouwwerken leefomgeving (Bbl). Deze besluiten bevatten de regels voor het praktisch uitvoeren van de Omgevingswet. Artikel 8.0b, eerste lid, van het Bkl bepaalt dat bij een aanvraag om een buitenplanse omgevingsvergunning de instructieregels in hoofdstuk 5 van het Bkl, de provinciale instructieregels en eventuele instructies het beoordelingskader vormen van een buitenplanse omgevingsplanactiviteit Uit het tweede lid van artikel 8.0b van het Bkl volgt dat de omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit geweigerd wordt als: a. b. c.

de activiteit zou leiden tot een situatie die niet is toegelaten op grond van instructie(regel)s; de omgevingsplanactiviteit betrekking heeft op een voorbeschermingsregel in het omgevingsplan (opvolger van het voorbereidingsbesluit); de omgevingsplanactiviteit het uitvoeren van een project waarvoor een projectbesluit is vastgesteld door provincie of Rijk, belemmert.

De instructieregels van het Rijk, zoals opgenomen in het Bkl hebben betrekking op: waarborgen van veiligheid (paragraaf 5.1.2); beschermen van waterbelangen (paragraaf 5.1.3); beschermen van gezondheid en milieu (paragraaf 5.1.4), waaronder instructieregels voor de kwaliteit van de buitenlucht, trillingen, geluid en geur en bodemkwaliteit; beschermen van landschappelijke of stedenbouwkundige waarden en cultureel erfgoed (paragraaf 5.1.5), waaronder de ladder voor duurzame verstedelijking; het behoud van ruimte voor toekomstige functies (paragraaf 5.1.6) voor autowegen, buisleidingen, natuur- en recreatiegebieden; het behoeden van de staat en werking van infrastructuur of voorzieningen voor nadelige gevolgen van activiteiten (paragraaf 5.1.7), waaronder landsverdediging en nationale veiligheid,

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 22

-

elektriciteitsvoorziening, rijksvaarwegen en luchtvaart, fiets- en wandelroutes, aanwijzing van woningbouwcategorieën; het bevorderen van de toegankelijkheid van de openbare buitenruimte voor personen (paragraaf 5.1.8).

Aanvullend op bovenstaande bevat afdeling 5.2 van het Bkl instructieregels voor de uitoefening van taken voor de fysieke leefomgeving. Hierbij gaat het onder meer om het voorkomen van belemmeringen van gebruik en beheer van spoorwegen en rijkswegen. Hieronder zal in worden gegaan op de instructieregels die voor voorliggend plan relevant zijn. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Het plan valt niet binnen de bovengenoemde weigeringsgronden. Enkele van bovengenoemde instructieregels zijn van toepassing op de voorgenomen ontwikkeling. In voorliggende onderbouwing is per instructieregel aangegeven hoe hiermee wordt omgegaan. Dit wordt beschreven in hoofdstuk 5.

4.2.3 Klimaatakkoord Het Klimaatakkoord is vastgesteld op 28 juni 2019. In het Klimaatakkoord heeft het kabinet de landelijke ambities en doelstellingen vastgelegd. Centraal hierin staat het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen met 49% ten opzichte van 1990. Het kabinet pleit in Europa voor ene broeikasgasreductie van 55% in 2030. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Met de voorgenomen ontwikkeling wordt een zonnepark van 6,8 hectare (bruto) gerealiseerd. Het zonnepark heeft een opgesteld vermogen van circa 8,8 MWp aan duurzame elektriciteit op uit zonne-energie. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan de reductie van broeikasgassen.

4.2.4 Routekaart Energieopslag voorjaar 2023 In juni 2023 is de Routekaart Energieopslag gepubliceerd, inclusief kamerbrief. In de kamerbrief wordt aangegeven dat in het energiesysteem van de toekomst elektriciteit de belangrijkste energiedrager is, vervult waterstof een belangrijke systeemrol en vult decentrale duurzame warmtevoorziening een groot deel van de warmtevraag in. De energieproductie in een duurzaam energiesysteem komt vrijwel volledig uit variabele bronnen als wind en zon. De potentiële verschillen tussen vraag en aanbod zullen daardoor groter zijn dan in het vroegere energiesysteem dat vooral bestond uit regelbare elektriciteitscentrales op basis van kolen en gas en verwarming met aardgas. Dit vergroot het zogenaamde ‘flexibiliteitsvraagstuk’: om het energiesysteem in balans te houden is flexibiliteit nodig, dat in verschillende vormen kan worden geboden: flexibele vraagsturing, (CO2-vrij) regelbaar vermogen, interconnectie (met andere landen), conversie en energieopslag. Energieopslag heeft de afgelopen jaren steeds meer aandacht gekregen. Enerzijds omdat het al geruime tijd een cruciale rol speelt in ons energiesysteem, denk bijvoorbeeld aan het vullen van de Nederlandse gasopslagen in 2022 (o.a. in Bergermeer) waarmee de levering van gas in de winter 2022/2023 is verzekerd.

Anderzijds omdat het tot onze verbeelding spreekt: de ontwikkelingen gaan snel en de grenzen zijn nog lang niet bereikt. Zo is in oktober 2022 de grootste batterij van Nederland geopend in Lelystad (GIGA Buffalo, 24 MW/48MWh) terwijl er inmiddels voor 2023 twee grotere batterijen zijn aangekondigd in Vlissingen. Deze batterijen spelen een belangrijke rol in het balanceren van vraag en aanbod op het elektriciteitsnet. Energieopslag is geen doel op zich, maar kan meerdere doelen dienen, waaronder het balanceren van vraag en aanbod, het bedienen van de warmtepiekvraag, het ondersteunen van elektriciteits-, gas- en warmtenetten, het verlichten van netcongestie en het bieden van strategische voorraden. Deze doelen zijn essentieel voor het functioneren van ons huidige energiesysteem, voor het mogelijk maken van de energietransitie en voor de ontwikkeling van het energiesysteem van de toekomst.

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 23

De Routekaart Energieopslag brengt in kaart welke acties ondernomen moeten worden om energieopslag te bevorderen, passend bij de verwachte rol ervan in het toekomstige energiesysteem, tot aan 2035 en daarna. In de Routekaart Energieopslag wordt gekeken naar alle vormen van energieopslag, onderverdeeld in elektriciteits- moleculen- en warmteopslag. Samengevat stelt de Routekaart Energieopslag dat zowel elektriciteits-, moleculen- als warmteopslag nodig (zullen) zijn in ons energiesysteem. Ten eerste omdat ze vraag en aanbod binnen de op zichzelf staande energieketens bij elkaar brengen. Zo kan elektriciteitsopslag zorgen voor meer opwek van wind- en zonneenergie en is warmteopslag cruciaal voor geo- en zonthermie. Ten tweede omdat ze elkaar uitstekend en noodzakelijk aanvullen in termen van vermogen en opslagduur (systeemintegratie c.q. uitwisseling tussen de ketens). Omdat de aard en huidige staat van technische ontwikkelingen tussen elektriciteits-, moleculen- als warmteopslag wezenlijk verschilt, is het van cruciaal belang zo te sturen dat enerzijds de verschillende technieken uiteindelijk op een vergelijkbaar niveau komen en anderzijds conversie tussen technieken (bijvoorbeeld van elektriciteit naar warmte) effectief kan worden benut. Behalve de overheid kunnen ook andere partijen (waaronder netbeheerders en de energieopslagsector) hierin een belangrijke rol spelen.

Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De realisatie van de energieopslagsysteem als onderdeel van het zonnepark speelt in op de grote maatschappelijke behoefte aan energie-opslagsystemen. Het plan sluit ook aan bij het Klimaatpakket dat door Minister Jetten in 2023 bekend is gemaakt. Als onderdeel van zijn Klimaatpakket wordt een nieuwe verplichting opgenomen voor het installeren van een energieopslagsystemen bij zonneparken. Deze verplichting is op dit moment nog niet in werking.

4.2.5 Rijk investeert in duurzame energie De Rijksoverheid heeft de afgelopen jaren diverse doelstellingen geformuleerd betreffende het opwekken van duurzame energie. Om deze doelstellingen te behalen worden initiatieven voor het opwekken van duurzame energie gesubsidieerd. Voor de realisatie van zonnevelden kan SDE++ subsidie worden aangevraagd. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De subsidieregeling vanuit het Rijk laat zien dat het Rijk initiatieven voor het opwekken van duurzame energie, zoals in voorliggend zonnepark, stimuleert. Voor de realisatie van het zonnepark wordt door de initiatiefnemer de SDE++ subsidie aangevraagd.

4.3 Provinciaal beleid en provinciale regels 4.3.1 Energieagenda 2019-2030 De Energieagenda 2019-2030 is vastgesteld in 2018 en tot stand gekomen in samenwerking met verschillende stakeholders en partijen in het kader van de energietransitie in de provincie Noord-Brabant. In de energieagenda stelt de provincie Noord-Brabant het doel om in 2050 100% duurzame energie en een reductie van 90% CO2-uitstoot ten opzichte van 1990 te bereiken. Brabant is van oudsher sterk gericht op technologische innovaties en ondernemerschap. Dit biedt volop kansen voor de energietransitie. De provincie zet in op besparing van het gebruik van fossiele brandstoffen én het duurzaam opwekken van energie. Energie die je niet verbruikt hoef je immers ook niet op te wekken en levert geen ruimteclaim en uitstoot op.

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 24

Figuur 9: doelen voor Noord-Brabant vanuit de Energieagenda 2019-2030 In de energieagenda wordt de focus gelegd op drie strategische hoofdlijnen: 1. Mobiliseren van de samenleving voor de energietransitie 2. Selectief en slim stimuleren van koplopers 3. Slim integraal combineren De provincie bevorderd het tijdelijk gebruik van gebieden voor de inrichting van zonnevelden, bijvoorbeeld gebieden die wachten op een bestemming wonen of natuur kunnen tijdelijk worden gebruikt voor de transitie. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De ontwikkeling van zonnepark Heidebos draagt bij aan de energiedoelstelling van de provincie Noord-Brabant om in 2030 50% (en in 2050 100%) van de energie uit duurzame bronnen op te wekken. Daarnaast wordt het gebied op een integrale manier ontwikkeld, zodat ook de natuur en recreatie op deze locatie de kans krijgen om te floreren. Met de ontwikkeling van het zonnepark maximaal ingezet wordt op het stimuleren van natuuren landschapswaarden, zodat na de exploitatiefase van het zonnepark een gebied met hogere natuur- en landschapswaarden wordt opgeleverd. Dit wordt onder ander gedaan door het ontwikkelen van heidevegetatie, natuurstroken langs de paden, het aanleggen van een nieuwe houtwal en het natuurvriendelijk beheren van bermen en oevers. Dit is passend bij het karakter en de landschapshistorie van het gebied.

4.4 Omgevingsvisie Noord-Brabant De Omgevingsvisie van de provincie Noord – Brabant is vastgesteld in december 2018. In de Omgevingsvisie ‘De kwaliteit van Brabant’ worden de ambities voor de fysieke leefomgeving in 2050 geschetst. Voor de toekomst is het doel een slimmer, groener en duurzamer Noord – Brabant te realiseren, waar kwaliteit boven kwantiteit gaat en meerwaarde boven één enkel belang en het goed wonen, werken en recreëren is. Het doel is dat Noord-Brabant in 2050 energieneutraal is. Gezond en klimaatbestendig bouwen is in de toekomst de standaard. Hiermee kan worden ingespeeld op de gevolgen van de klimaatverandering zoals de uitschieters in droogte én extreme neerslag. Hierbij wordt tevens rekening gehouden met landschap, natuur en recreatie. De vier hoofdopgaven om te komen tot een welvarend, verbonden en klimaatproof Brabant zijn: 1. Werken aan de Brabantse energietransitie 2. Werken aan een klimaatproof Brabant 3. Werken aan de slimme netwerkstad 4. Werken aan een concurrerende, duurzame economie De provincie richt zich op het verknopen en verweven van opgaven en het zoeken naar synergie en meerwaarde.

Bij het zoeken naar oplossingen voor maatschappelijke opgaven dient er vanuit meerdere richtingen naar een ontwikkeling te worden gekeken: • De ‘diepe’ manier van kijken: Niet alleen kijken naar de effecten in het hier en nu in de bovenste lagen, maar ook de dynamiek en randvoorwaarden uit onderste lagen meenemen. Wanneer een

Zonnepark Heidebos | Eelerwoude | 25

•

• •

vraagstuk er om vraagt kijken op verschillende schaalniveaus en ook kijken naar de historie van de locatie. De ‘ronde’ manier van kijken: Niet alleen sectoraal naar een opgave kijken, maar opgaven en kansen combineren zodat ontwikkelingen optimaal bijdragen aan een sterk en sociaal Brabant. Vanuit een gebiedsgerichte insteek kijken naar een balans tussen people, planet en profit. De ‘brede’ manier van kijken: Niet vanuit één perspectief kijken, maar veel partijen betrekken bij toekomstige ontwikkelingen. In welke mater er diep, rond en breed wordt gekeken kan van geval tot geval verschillen, afhankelijk van de situatie.

Op het gebied van de energietransitie heeft de provincie als doel gesteld om in 2050 volledig op, grotendeels in de provincie opgewerkte, duurzame energie te draaien. Voor 2030 is het doel dat 50% van de totale energiebehoefte wordt voorzien in duurzame energie en er tenminste 50% reductie van broeikasgassen ten opzichte van 1990 is gerealiseerd. Hiertoe zet de provincie vol in op het mogelijk maken van zoveel mogelijk zon- en windprojecten, binnen de huidige spelregels. Draagvlak en sociale randvoorwaarden zijn hierbij belangrijk. De energieopgave wordt zoveel als mogelijk is verbonden met andere maatschappelijke opgaven. Bij een energieproject dient na te worden gegaan hoe dit past binnen en bijdraagt aan de ruimtelijke- en sociaal maatschappelijke context. De provincie streeft naar meervoudig en zorgvuldig ruimtegebruik. Een integrale benadering moet zorgen voor een zo beperkt mogelijke claim op schaarse ruimte. Aandachtspunten hierbij zijn onder meer beleefbaarheid van het landschap, verbetering van de biodiversiteit en het realiseren van energielandschappen. Voor 2050 stelt de provincie in de omgevingsvisie als doel dat Noord – Brabant klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. Brabant handelt sinds 2020 reeds klimaatbestending en water-robuust. In 2030 zijn de eerste grote gebiedsopgaven die hier aan bijdragen reeds gerealiseerd.

Nederland wordt warmer, droger maar ook natter. Om in 2050 klimaatproof te zijn, dienen de gevolgen van weersextremen aanvaardbaar, draagbaar en beheersbaar te zijn. Samen met waterschappen en de gemeenten zet de provincie zich in om te komen tot een klimaatbestendig en water-robuust inrichting van Brabant. In agrarische- en natuurgebieden is er een gemeenschappelijk belang om de gevolgen van extremiteiten in het weer (pieken in neerslag en droogte) op te vangen. Dit kan onder meer door het verbeteren van de sponswerking van de bodem en het vertragen van de afvoersnelheid van het water. Klimaatadaptatie gaat over meer dan alleen een water-robuuste inrichting. Het raakt ook sterk aan de opgaven voor de energietransitie, een prettige leefomgeving en waardevolle natuur met een hoge biodiversiteit. Relatie met voorgenomen ontwikkeling Voorliggend plan sluit aan bij de provinciale ambities voor 2030 en 2050 zoals deze zijn opgesteld in de omgevingsvisie. Door de opwekking van duurzame energie door middel van zonne-energie te combineren met natuurontwikkeling en het ontwikkelen van landschapselementen, is er sprake van meervoudig ruimtegebruik. De landschappelijke inpassing van het zonnepark draagt bij aan de ruimtelijke kwaliteit en beleefbaarheid van het landschap.