Bijlage 1 Najaarsnota 2023 Gemeente Sint-Michielsgestel - Raad versie

Najaarsnota 2023 Gemeente Sint-Michielsgestel

Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................. 3 Majeure ontwikkelingen ......................................................................................................... 4 Samenvatting ...................................................................................................................... 10 Programma Duurzaamheid.................................................................................................. 11 Programma Sociaal Domein ................................................................................................ 17 Programma Leefomgeving .................................................................................................. 25 Programma Economie, Toerisme, Recreatie, Cultuur en Sport ........................................... 34 Programma Ruimtegevend bestuur ..................................................................................... 41 Voorgestelde begrotingsmutaties ........................................................................................ 48 Investeringen .......................................................................................................................

51 Overige ontwikkelingen ....................................................................................................... 52 Bijlage 1: Circulaire gemeentefonds .................................................................................... 53 Bijlage 2: Controleprotocol en normenkader 2023 ............................................................... 55 Bijlage 3: Lijst van afkortingen ............................................................................................. 61

2 Najaarsnota 2023

Inleiding Voor u ligt de Najaarsnota 2023 met daarin de Tweede Bestuursrapportage. Eerder dit jaar combineerden wij de Eerste Bestuursrapportage en de Kadernota tot de Bestuursnota 20232027. Daarom noemen we deze rapportage nu de Najaarsnota 2023. Deze nota bestaat met name uit autonome ontwikkelingen, gevolgen van eerder genomen besluiten en de rapportage van de voortgang van beleid. Ook het resultaat vanuit de septembercirculaire 2023 (Algemene uitkering uit het gemeentefonds) is hierin verwerkt. Deze Najaarsnota is aanvullend op de ontwikkelingen die in de Begroting 2024 zijn opgenomen. Komende jaren positief begrotingsbeeld, zorgen over langere termijn Het huidige begrotingsjaar 2023 sluit met een beperkt tekort van ruim € 100.000. Uit deze Najaarsnota blijkt verder dat de begrotingssaldi voor de jaren 2024, 2025 en 2026 per saldo sluitend zijn. Het jaar 2027 sluit met een saldo van bijna € 900.000. Dit is een beter resultaat dan we hadden voorzien bij de begroting 2024. Maar een kanttekening hierbij is dat we verwachten dat we niet alle ontwikkelingen die we nu in de steigers hebben staan, kunnen dekken uit het nog beschikbaar saldo voor 2027. We voorzien dan ook dat we vanaf 2026 te maken krijgen met aanzienlijke tekorten. Opbouw Najaarsnota De Najaarsnota die nu voor ligt is als volgt opgebouwd. In het eerstvolgende hoofdstuk gaan we in op de majeure ontwikkelingen.

Dit zijn ontwikkelingen waarvan we weten dat ze eraan komen, maar die nog niet allemaal zijn vertaald naar een budget in de begroting. We weten nu nog onvoldoende zeker wat de financiële implicaties van deze ontwikkelingen zijn. Voor de zomer van 2024 leggen we dit aan uw raad voor bij de voorbereiding van de begroting 2025. In de daaropvolgende hoofdstukken komen de vijf programma’s aan bod die u ook terugvindt in de Begroting. Per programma geven we een overzicht van de ontwikkelingen. We hebben hierbij ook nadrukkelijk beoordeeld of nu al budgetten en lopende investeringen kunnen worden overgeheveld naar een volgend jaar. Ook laten we zien wat de stand van zaken van het uitvoeringsprogramma is en welke ontwikkelingen daarmee samenhangen. De financiële ontwikkelingen met gevolgen voor het begrotingsbeeld staan in tabellen aan het eind van ieder hoofdstuk. Het samenvattend financieel overzicht, inclusief de gevolgen hiervan voor het begrotingsbeeld en de reservepositie staan in het hoofdstuk Voorgestelde begrotingsmutaties. Ten slotte vindt u in deze Najaarsnota een toelichting op de septembercirculaire 2023. De gevolgen hiervan zijn verwerkt in deze nota. De Begroting 2024 en deze Najaarsnota 2023 bespreken we op 2 november met uw gemeenteraad.

De financiële gevolgen van deze Najaarsnota verwerken we met de 11e wijziging van de begroting 2023 en de 2e wijziging van de meerjarenbegroting 2024-2027. Sint-Michielsgestel, 10 oktober 2023 Het college van Burgemeester en Wethouders.

3 Najaarsnota 2023

Majeure ontwikkelingen Oproep VNG In een gesprek met het VNG-bestuur begin juli 2023 erkende het kabinet dat er vanaf 2026 tekorten ontstaan bij gemeenten, en dat dit problemen zal opleveren die de ambities van zowel gemeenten als kabinet raken. Naar aanleiding van dit gesprek adviseerde het VNGbestuur medio juli haar leden om in de meerjarenbegroting het lokale tekort vanaf 2026 zichtbaar te maken. Begin september stuurde het college van Gedeputeerde Staten van de provincie NoordBrabant een brief aan onze gemeente waarin zij deze oproep van de VNG ondersteunt. Gedeputeerde Staten herkennen het ontbreken van duidelijkheid over het financieel perspectief vanuit het Rijk voor gemeenten in Noord-Brabant. Gemeenten begroten jaren vooruit, met oog voor alle risico's en onzekerheden. Maar door onduidelijkheid vanuit het Rijk is dat vanaf 2026 lastiger dan normaal. Vanwege deze onduidelijkheid over de financieringssystematiek en de herijking van het Gemeentefonds waarschuwde de VNG eerder al voor een 'financieel ravijn' vanaf 2026. Dat maakt het voor gemeenten lastiger om alle ambities op een correcte en verantwoorde manier te begroten. Door eventuele tekorten op de meerjarenbegroting te laten zien, wordt inzichtelijk welke financiële en inhoudelijke consequenties die onduidelijkheid met zich meebrengt.

De provincie toetst of de begroting voor het jaar 2024 'structureel en reëel sluitend' is. Zoals in de begroting 2024 is toegelicht voldoen wij aan deze toets. In hoeverre de gemeente ingaat op de oproep van het VNG om vanaf 2026 realistisch te begroten waarmee tekorten in meerjarenperspectief worden gepresenteerd is een eigen afweging. Ontwikkelingen met gevolgen voor het begrotingsbeeld Tijdens de integrale afweging van de Bestuursnota 2023-2027 hebben we in lijn met de beschikbare financiële ruimte behoudend begroot. Deze Bestuursnota is de basis geweest voor de begroting 2024. Dit heeft ervoor gezorgd dat het begrotingssaldo ook in meerjarenperspectief structureel en reëel in evenwicht is. Met de Bestuursnota hebben we aantal nieuwe ontwikkelingen opgenomen. Een groot deel van deze ontwikkelingen hebben we, met name vanwege het ontbreken van financiële ruimte incidenteel opgenomen. Indien we dit structureel zouden hebben gedaan, dan zou de begrotingsruimte in structurele zin € 900.000 nadeliger zijn geweest dan nu het geval is. Daarnaast kent onze gemeente ook een aantal majeure ontwikkelingen, waarvoor in de toekomst aanvullende druk op ons begrotingssaldo komt. Onderstaand lichten we een aantal van deze ontwikkelingen toe. Deze ontwikkelingen zijn niet geprioriteerd, niet limitatief en bovendien voor een belangrijk deel onder voorbehoud van nog te maken keuzes.

Deze ontwikkelingen geven een beeld van de voortgang van de projecten en geven een doorkijk van wat er de komende jaren op ons afkomt. De volgende ontwikkelingen komen aan bod: 1. Mobiliteitsplan (inclusief Versnellingsplan Fiets) 2. Meerjareninvesteringsplanning Groen 3. Vastgoed op orde 4. Accommodatiebeleid 5. Integraal huisvestingsplan

4 Najaarsnota 2023

1. Mobiliteitsplan (inclusief Versnellingsplan Fiets) In het Mobiliteitsplan komt de langjarige visie op verkeer en mobiliteit, de hoofdwegenstructuur en gebiedsontsluitingswegen, fietsveiligheid en de fietsstructuur te staan. We vertalen dit vervolgens naar een Uitvoeringsprogramma voor de komende vier jaar waarin ook de financiële consequenties staan. Voor het zomerreces van 2024 leggen we het Mobiliteitsplan aan uw raad voor. Hoe vordert het werk? • Op dit moment zitten we in de fase van inventariseren en analyseren. In deze fase van het proces verzamelen we zoveel mogelijk informatie over knelpunten in het verkeer. We zetten hier in op raadplegen. Inwoners en stakeholders kunnen hun knelpunten, ideeën en wensen aangeven zodat die in de mobiliteitsvisie meegenomen kunnen worden. • Het participatietraject bij deze fase is in september in gang gezet. Aan de hand van de knelpunten, ideeën en wensen vormen we de toekomstvisie. Wat is gereed/gedaan? • Collegevoorstel Start Mobiliteitsplan is vastgesteld • Startnotitie participatie Mobiliteitsplan is vastgesteld door college • Raadsinformatiebrief Start Mobiliteitsplan is vastgesteld een verspreid • Opdracht verleend aan ingenieursbureau. Wat gaan we de komende tijd doen? Planning Fase

Gespreksvorm

Doelgroep

Tijd

Inventarisatie

Raadplegen: Digitale vragenlijst en 3 fysieke momenten Adviseren: Mobiliteitscafé Adviseren: Digitaal reageren op dilemma’s Adviseren: Maatregelensessie, bijeenkomst en 1-op-1 gesprekken

Inwoners en stakeholders

start september 2023

Stakeholders Gemeenteraad Stakeholders Gemeenteraad

November 2023

Stakeholders

Maart 2024

Toekomstvisie Strategie

Uitvoeringsprogramma

Eindrapportage

Januari 2024

April 2024

Besluitvorming

College en gemeenteraad

Mei/juni 2024

Indicatieve bandbreedte financiële impact Afhankelijk van visie en besluitvorming, wordt duidelijk hoeveel geld er nodig is voor de plannen. Ter indicatie hoort bij een investering van € 350.000 met een afschrijftermijn van 25 jaar een kapitaallast van € 16.500 per jaar. Versnellingsplan Fiets Het Mobiliteitsplan gaat ook over fietsen. Uw raad kan besluiten om versneld te investeren ten gunste van fietsers. Denk aan de aanleg van vrij liggende fietspaden, inrichting fietsstraten, stallingen binnen de kom, veilige verbindingen tussen de kernen, meer voorrang voor fietsers en het aanpassen van rotondes. Ook in de Regio Noordoost-Brabant en in onze eigen Omgevingsvisie worden uitvoeringsprogramma’s aangedragen om bij te dragen aan de mobiliteitstransitie. Een 5 Najaarsnota 2023

aansprekend voorbeeld is de snelfietsroute tussen ’s-Hertogenbosch – Veghel, over het grondgebied van onze gemeente. Op een beperkt aantal punten van deze route zijn verbeteringen nodig om te voldoen aan de uitgangspunten van een snelfietsverbinding. Een actieve aanpak is nodig om een sluitend netwerk te krijgen tussen de steden, dorpen en voorzieningen. Om autoverkeer terug te dringen en de fiets te stimuleren is tevens een gedragsverandering nodig. Een goed en toegankelijk fietsnetwerk faciliteert die gedragsverandering. Indicatieve bandbreedte financiële impact Een versnelling van het Fietsplan komt neer op een versnelling/prioritering van de investeringen ten gunste van fietsers. In dat geval wachten we niet altijd op werk-met-werk maken, wat financieel voordeliger zou zijn. De investeringen maken deel uit van het Mobiliteitsplan. 2. Meerjareninvesteringsplanning Groen In een Meerjareninvesteringsplanning Groen staan nog te plegen investeringen vermeld. Als bestaande groenvoorzieningen verouderen of niet meer voldoen aan de uitgangspunten anno 2023 willen we ze vervangen. Het investeringsschema vermeldt op welk moment welke groenvoorzieningen aan vervanging toe zijn en wat voor financiële maatregelen nodig zijn om, zonder een sterke uitschieter in de kosten, tot vervanging over te kunnen gaan.

Zoals beschreven in de strategie klimaatadaptatie speelt groen een belangrijke rol in klimaatadaptatie: groen werkt verkoelend, groen vermindert wateroverlast en groen verhoogt de infiltratiecapaciteit van de bodem. Na de vaststelling van de strategie klimaatadaptatie starten we met de vertalen naar groenaanleg, dagelijks onderhoud en de vervangingsinvesteringen. Ook betrekken we daarbij opgaven zoals toegankelijkheid en zelfwerkzaamheid. Dat leidt tot een transitie van het groen. Daarvoor zullen jaarlijks groenvervangingsinvesteringen nodig zijn. Hoe vordert het werk? Vanuit Duurzaamheid is een budget van €50.000 beschikbaar gesteld voor het opstellen van dit plan. We starten met het plan in 2024. Wat is gereed/gedaan? Oriëntatie op inkoop ingenieursdiensten. Wat gaan we de komende tijd doen? Offerteaanvraag en opdrachtverlening aan een ingenieursbureau. Daarna gaat het ingenieursbureau aan de slag om de meerjareninvesteringsplanning Groen voor SintMichielsgestel op te stellen. Omdat het een uitwerking is van de strategie klimaatadaptatie is burgerparticipatie voor dit (financiële) tussenproduct niet voorzien. Uiteindelijke reconstructies van de openbare ruimte voorzien uiteraard wel in participatietrajecten. Planning en fasering indicatief Fase

Tijd

Offerteaanvraag

Q4 2023

Opdrachtverlening

Q1 2024

Inventarisatie en gegevens verzamelen

Q2 2024

Vervangingsinvesteringen berekenen

Q3 2024

Besluitvorming gemeenteraad

Q4 2024

6 Najaarsnota 2023

Indicatieve bandbreedte financiële impact Investeringen zijn afhankelijk van keuzes in het verlengde van de strategie en het op te stellen uitvoeringsplan klimaatadaptatie. Ter indicatie zou het kunnen gaan om een jaarlijkse investering van € 150.000. Dat betekent een jaarlijks toenemende kapitaallast van gemiddeld € 8.600. 3. Vastgoed op orde De organisatie werkt op basis van een in januari 2023 opgesteld verbeterplan ‘Vastgoed op orde’ op een planmatige manier aan een drietal pijlers: 1. Het verbeteren van de informatiesystemen, harmonisatie van contracten en werkprocessen; 2. Het op orde brengen van de vaste formatie; 3. Het opstellen van accommodatiebeleid. Hoe vordert het werk? De meeste zaken verlopen volgens planning. De voortgang bewaken we via een interne projectmonitor. De opstart van het accommodatiebeleid die gepland stond in 2024 hebben we naar voren gehaald en de voorbereidingen zijn nu opgestart. Wat is gereed/gedaan? • De inventarisatie van ons vastgoed is afgerond en is opgenomen in ons zaaksysteem. • Binnen de vaste formatieruimte hebben we acht nieuwe medewerkers aangenomen. Hierdoor is er minder inhuur nodig. • Een aantal noodzakelijke onderzoeken en rapportages zijn gestart en deels gereed. Onder andere om te kunnen beoordelen in hoeverre onze onderhoudsplannen van voldoende omvang zijn en of er voldoende middelen voor beschikbaar zijn ook in de toekomst.

• Sporttechnisch onderhoud buitensportaccommodatie. De rapportage is in concept gereed en biedt ons inzicht in het benodigde meerjarenonderhoud en investeringsprogramma. • Nulmeting gemeenschapshuizen. Een inventarisatie is gereed. Deze gebruiken we als onderlegger voor het opstarten van de dialoog met de besturen van de gemeenschapshuizen in het vierde kwartaal van 2023. Wat gaan we de komende tijd doen? We blijven in 2024 volop aan de slag met alle verbeteracties uit het verbeterplan. In het vierde kwartaal van 2023 en de 1e helft van 2024 gaan we onder de koepel van het accommodatiebeleid langs een drietal sporen (onderwijshuisvesting, sportaccommodaties en MFA´s) een aantal producten opleveren. Het betreft de meerjarenonderhouds- en investeringsprogramma´s voor de binnen- en buitensportaccommodaties (planning: eerste kwartaal 2024 naar de raad), nulmeting gemeenschapshuizen (planning: tweede kwartaal 2024 naar de raad) en een herijking van het Integraal huisvestingsplan (IHP; hierover onder punt 4 meer informatie). Ook ligt er een opgave om het maatschappelijk vastgoed verder te verduurzamen naar (bijna) energie neutrale gebouwen (BENG of ENG). Ook hier starten wij mee in het vierde kwartaal met als startpunt het definiëren van de duurzaamheidsopgave en de hiermee gepaard gaande benodigde middelen.

Indicatieve bandbreedte financiële impact Met name op het onderdeel verduurzamen maatschappelijk vastgoed verwachten wij forse investeringen. Op dit moment weten wij nog niet hoe groot die investeringen gaan zijn. Dit hangt mede af van de nog uit te spreken ambities over verduurzamingsvraagstukken en de mate waarin verenigingen en andere maatschappelijke instanties in de toekomst kunnen participeren. 7 Najaarsnota 2023

4. Accommodatiebeleid Het accommodatiebeleid is onderdeel van vastgoed op orde. Het reguliere onderhoud is voldoende op orde. Maar we willen dit in de toekomst ook zo houden en daarom werken we toe naar een goed en duurzaam voorzieningenniveau. Het accommodatiebeleid moet uiteindelijk resulteren in een beleidsstuk dat kaders geeft voor en richting geeft aan vraagstukken op het gebied van maatschappelijk vastgoed, sport, onderwijs en multifunctionele accommodaties. Dit doen we voor de korte en langere termijn. We bekijken welke investeringen de komende jaren gedaan moeten worden en bestendigen de beleidslijn van concentratie en multifunctioneel gebruik van de voorzieningen. Daarnaast maken we ook actief verbinding met het onderwijsveld, omdat ook zij behoeften hebben op het terrein van sport- en bewegingsonderwijs. Ook kijken we naar andere partijen die een rol kunnen spelen in het nieuwe accommodatiebeleid. Hoe vordert het werk? • Met de raadswerkgroep bespreken we de projectopdracht voorzieningenniveau accommodatiebeleid. We brengen het proces in beeld, zowel wat betreft het besluitvormingstraject als het participatietraject met de gemeenschap. Een van de eerste stappen is het in beeld brengen van het huidige voorzieningenniveau en de daarmee beoogde maatschappelijke effecten. • Naast de formulering van de projectopdracht, zijn we bezig met de beleidsinventarisatie.

• Ook lopen er al projecten onder het verbeterplan vastgoed die mede het vertrekpunt vormen voor het accommodatiebeleid. Eén van de projecten is de nulmeting voor onze gemeenschapshuizen, zoals opgenomen is in het bestuursakkoord 2022-2026. Die nulmeting zetten we in om de huidige stand van zaken van de gemeenschapshuizen te bepalen en te onderzoeken wat hun positie in de kernen is. Naast de positiebepaling lopen er gesprekken met de besturen van de gemeenschapshuizen over het vormen van een gezamenlijke visie. Wat gaan we de komende tijd doen? In 2024 stellen we het accommodatiebeleid op. Hoe die planning er precies uitziet weten we nu nog niet. Indicatieve bandbreedte financiële impact Wat de financiële impact is van het nieuwe accommodatiebeleid kunnen we op dit moment nog niet zeggen. Dat hangt af van de wijze waarop we uiteindelijk besluiten om onder andere sport en MFA’s te faciliteren. 5. Integraal huisvestingsplan Uitvoering IHP 2019 Met het opstellen van een integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP) geven we samen met schoolbesturen en partners invulling aan de wettelijke zorgplicht ten aanzien van onderwijshuisvesting. We zijn nog bezig met de uitvoering van het IHP 2019. Op korte termijn worden investeringen voor De Bolster, het Elde College en basisschool Fonkel voorbereid en uitgewerkt.

In eerdere ramingen is rekening gehouden met de toen te verwachten stichtingskosten op basis van kengetallen van circa € 22 miljoen. Hierover hebben wij u in 2022 in een Raadsinformatiebrief geïnformeerd. Aanvullend hierop is duidelijk dat naast deze stichtingskosten ook aanvullende middelen nodig zijn. Denk hierbij aan zaken als tijdelijke huisvesting, parkeren, verkeer, waterberging et cetera. Daarnaast lopen de gesprekken over de uitbreiding van de Theresiaschool. Ook hiervoor is aanvullende financiering nodig.

8 Najaarsnota 2023

IHP 2024 In het nieuw op te stellen IHP nemen we diverse projecten op in tijdvakken van vier jaar om te komen tot toekomstbestendige en duurzame investeringen. Dit wordt inzichtelijk gemaakt op basis van leerling-prognoses en gemiddelde bouwkostennormeringen. Hiermee dragen we bij aan de benodigde kwantiteit en kwaliteit van de onderwijshuisvesting. Hoe vordert het werk? In het laatste kwartaal van dit jaar verstrekken we de opdracht om een IHP 2024 op te stellen voor onze gemeente. Wat gaan we de komende tijd doen? De planning is dat in het eerste half jaar van 2024 het concept IHP wordt opgesteld in samenspraak met de verschillende schoolbesturen. De verwachting is dat de raad in het derde kwartaal van 2024 het IHP kan vaststellen. Indicatieve bandbreedte financiële impact Wat de financiële impact van het IHP 2024 zal zijn, kunnen we op dit moment nog niet aangeven. Begrotingsbeeld na afweging ontwikkelingen Het begrotingsbeeld na deze Najaarsnota is voor de jaren 2024-2025 en 2026 beperkt positief. Het jaar 2027 sluit met een saldo van bijna € 900.000. Dit is een beter resultaat dan eerder voorzien bij de begroting 2024. We gaven al aan dat de majeure ontwikkelingen de komende jaren aanzienlijk zijn, ook in financieel opzicht. Zoals aangegeven komen we hierop terug bij de eerstkomende integrale afweging voor de begroting 2025.

Daarnaast zal een deel van het nu incidenteel opgenomen nieuwe beleid mogelijk een structureel karakter krijgen. We verwachten dat we niet alle bovenstaande ontwikkelingen kunnen dekken uit het nog beschikbaar saldo voor 2027. Dit leidt de komende jaren tot extra financiële druk op onze begroting. Natuurlijk brengen wij alle ontwikkelingen goed in beeld. Wij kiezen ervoor om onze meerjarenbegroting op dit moment ongewijzigd te laten. Dit vinden wij van belang zodat al deze ontwikkelingen op een later moment integraal afgewogen kunnen worden. Deze afweging vindt plaats op het moment dat wij de kaders bepalen voor de toekomstige begroting 2025-2028. Dit leggen we aan uw raad voor in juni/juli 2024. Dit vinden wij de juiste route om de integrale afweging van al deze ontwikkelingen goed te kunnen uitvoeren. Samenvattend: wanneer alle ontwikkelingen ook financieel in onze meerjarenbegroting zijn verwerkt, verwachten wij vanaf 2026 forse tekorten in het begrotingssaldo. De oproep aan het Rijk om een oplossing te bieden voor de gemeenten voor de langere termijn ondersteunen wij dan ook nadrukkelijk.

9 Najaarsnota 2023

Samenvatting Ontwikkeling begrotingssaldo Als startpunt voor de bepaling van de financiële positie van onze gemeente gaan we uit van het begrotingssaldo na verwerking van de begrotingsmutaties zoals die zijn verwerkt tot en met de begroting 2024-2027. Op basis van de voorgestelde autonome en overige begrotingsmutaties vanuit deze Najaarsnota en de gevolgen van de septembercirculaire over het gemeentefonds zien we de volgende ontwikkeling van het begrotingssaldo. Ontwikkeling begrotingssaldo (x € 1.000: - = nadeel en + = voordeel)

begroting 2023

begroting 2024

begroting 2025

begroting 2026

begroting 2027

Begrotingssaldo, als startpunt Mutaties Najaarsnota:

-513,6

0,0

0,0

276,3

477,0

- Autonome en overige ontwikkelingen - Doorrekening septembercirculaire

-159,3 554,6

-194,4 299,2

-326,6 236,8

-338,3 48,1

-407,9 815,1

Begrotingssaldo na mutaties

-118,3

104,8

-89,8

-13,9

884,2

tekort

overschot

tekort

tekort

overschot

Voor alle jaren geeft de septembercirculaire een verbetering van het begrotingsresultaat. Ondanks dit zien we voor de jaren 2023, 2025 en 2026 nu negatieve begrotingssaldi. Belangrijkste redenen hiervoor zijn de diverse autonome ontwikkelingen die met deze Najaarsnota zijn verwerkt. Het jaar 2027 laat een positieve ontwikkeling zien. Toch moeten we voorzichtig zijn met dit beeld gezien de majeure ontwikkelingen. Het huidige begrotingsjaar 2023 sluit met een tekort van ruim € 100.000. Dit tekort is zeer beperkt. We zien voor nu dan ook geen aanleiding om bij te sturen op dit tekort. Met mogelijke incidentele meevallers gaan we ervan uit dat we de jaarrekening 2023 niet met een tekort gaan afsluiten. Begrotingsmutaties In de hierop volgende hoofdstukken zijn per programma de diverse ontwikkelingen en daarmee samenhangende gevolgen voor de begroting toegelicht. De voorgestelde begrotingsmutaties per programma, resultaat septembercirculaire en bestemming resultaat zijn samenvattend als volgt: Begrotingsmutaties programma's (x € 1.000: - = nadeel en + = voordeel) Duurzaamheid Sociaal domein Leefomgeving Economie, Toerisme, Recreatie, Cultuur en Sport Ruimtegevend bestuur Totaal

begroting 2023

begroting 2024

begroting 2025

begroting 2026

begroting 2027

-1.188,9 72,1

-417,2 -185,6

-432,8 -376,9

-431,9 -69,2

-453,9 -47,6

-136,0

94,2

39,6

43,2

-48,8

1.699,2

613,4

680,3

167,7

957,5

395,3

104,8

-89,8

-290,2

407,2

-51,1

Het totaalbedrag is het saldo van de mutaties van het begrotingssaldo. Een totaaloverzicht van de voorgestelde mutaties en de gevolgen hiervan voor de begroting en de reservepositie zijn opgenomen in het hoofdstuk Voorgestelde begrotingsmutaties.

10 Najaarsnota 2023

Programma Duurzaamheid Klimaatadaptatie en energietransitie Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie Het waterschap De Dommel participeert in de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie. Subsidie capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) Door het Rijk is een CDOKE subsidie (€ 493.000) verstrekt voor de inhuur van personeel voor klimaatbeleid (CO2-reductie) en energietransitie. Voor verdere jaren is dit eerder in de Bestuursnota 2023 meegenomen.

Plattelandsvernieuwing VAB-beleid In het bestuursakkoord 2022-2026 ‘Voor nu Voor later Voor Elkaar’ hebben we onder meer vastgelegd dat we beleid voor Vrijkomende Agrarisch Bebouwing (VAB) gaan voorbereiden. In mei 2023 heeft het college hiervoor een bestuursopdracht gegeven. De kosten hiervoor bedragen in totaal € 50.000 en waren nog niet gedekt. We stellen voor om € 50.000 beschikbaar te stellen. Westakkers Eind 2022 hebben we drie percelen nabij de Westakkers in Berlicum aangekocht voor natuurontwikkeling. Hierbij werken we samen met Stichting Landschapsbeheer Aadal (SLA). Hierdoor kunnen we een aaneengesloten gebied voor natuur realiseren. De geraamde provinciale subsidiebijdragen blijken lager dan verwacht waardoor de kosten ten laste van de reserve Plattelandsvernieuwing € 9.000 hoger zijn. Cofinanciering bestemmingsplan Halderse Akkers 5A Om de gewenste ontwikkeling aan de Halderse Akkers (sanering varkenshouderij) mogelijk te maken is er een anterieure overeenkomst aangegaan, in de vorm van een cofinanciering tot een maximum van € 300.000. Voor de realisatie van vier Ruimte voor Ruimte woningen ontvangt de gemeente een stimuleringsbijdrage van € 75.000 per woning. Het totale bedrag van € 300.000 wordt gebruikt als dekking voor de hiervoor bedoelde cofinanciering.

Het voorschot wordt gedekt uit eerder uitbetaalde Ruimte voor Ruimte stimuleringsbijdragen (reserve Plattelandsvernieuwing). Oude Aadal Wij werken al geruime tijd samen met de stichting Oude Aadal aan de realisatie van het natuurlijke beekdal van de oude Aa bij Den Dungen. Het afronden van het project oude Aadal is nog niet helemaal gereed. De juridische (bodem) procedure loopt nog. Deze heeft betrekking op de definitieve kadastrale grenzen en de betaling van de overmaat (te veel geleverde grond) door een bedrijf. Dit brengt extra kosten met zich mee. De kosten bestaan voornamelijk uit advocaatkosten en inhuur externe adviseurs en worden geschat op € 40.000 die ten laste van de reserve Plattelandsvernieuwing komen. De procedure zal naar verwachting in 2024 worden afgerond. Tenslotte moet er nog een afsluitende ruilakte plaatsvinden tussen gemeente, stichting Oude Aadal en waterschap Aa en Maas. Dit laatste is een formaliteit.

11 Najaarsnota 2023

Overhevelingen en investeringen EVZ Schijndelse Loop / EVZ Leijgraaf In mei heeft het college besloten een bedrag van € 128.000 beschikbaar te stellen uit de reserve Plattelandsvernieuwing voor de realisatie van ecologische verbindingszone (EVZ) Schijndelse- en Molenheideloop (€ 56.000) en EVZ Leijgraaf (€ 72.000). Realisatie EVZ Schijndelse- en Molenheideloop op grondgebied van gemeente Sint-Michielsgestel is voorzien voor eerste kwartaal 2024. Realisatie van EVZ Leijgraaf is afhankelijk van lopende juridische procedures en zal naar verwachting pas in 2025 plaatsvinden. Stand van zaken EVZ / aanleg Dommelzone De inrichting van de ecologische en parkzone langs de Dommel ter hoogte van het centrumplan (tussen Ceintuurweg en Torenstraat) heeft vertraging opgelopen. We sturen eropaan om met de werkzaamheden in het eerste kwartaal 2024 te starten. De start van de inrichting van de Dommelzone is afhankelijk van de vergunningverlening Waterschap en de afstemming met de Natuurgroep Gestel. De inrichting van Torenplein en omgeving (kernwinkelgebied) is afhankelijk van levertijden materialen en beschikbaarheid aannemer(s).

Afval Beleidsnotitie Huishoudelijk Afval en Grondstoffen In het tweede kwartaal 2023 is de Beleidsnotitie Huishoudelijk Afval en Grondstoffen door de gemeenteraad vastgesteld. De nieuwe doelstellingen sluiten aan bij bijgesteld landelijk beleid en nieuwe Europese richtlijnen. Motie aanpassen vaste tarief afvalstoffenheffing 2024 Tijdens de vergadering van 6 juli 2023 is de motie Aanpassen vaste tarief afvalstoffenheffing 2024 aangenomen. De berekeningen en voorstellen stellen we op in combinatie met het reguliere P&C proces van de Begroting 2024.

Riolering Overhevelingen en investeringen Investering Vrijvervalriolering 2022 Dit project is in uitvoering. We hevelen het overgebleven budget over naar de investering Vrijvervalriolering 2023 met de jaarrekening 2023. Investering Rioolgemalen 2022 De vervanging/renovaties van de rioolgemalen behorende bij de jaarschijf 2022 ronden we dit jaar af. Het restant krediet dat aan het einde van dit jaar niet meer nodig is, laten we terugvloeien naar de voorziening met jaarrekening 2023. Investering Drukriolering 2022 De vervanging/renovatie van de pompinstallaties ronden we dit jaar af. Het restant krediet dat aan het einde van dit jaar niet meer nodig is, hevelen we over naar de investering Drukriolering 2023 met de jaarrekening 2023. Investering Vrijvervalriolering 2023 Als gevolg van werkzaamheden aan kabels en leidingen in Middelrode start de realisatie in 2024. Het restantkrediet schuiven we door naar 2024 met de jaarrekening 2023. Investering Rioolgemalen 2023 De vervanging/renovatie van de pompinstallaties behorende bij de jaarschijf 2023 start dit jaar, maar ronden we pas af in 2024. Daarom schuiven we het restantkrediet door naar 2024 met de jaarrekening 2023. 12 Najaarsnota 2023

Investering Randvoorziening 2023 Dit project start dit jaar, maar ronden we pas af in 2024. Daarom schuiven we het restantkrediet door naar 2024 met de jaarrekening 2023. Klimaatopslag Diverse projecten zijn in voorbereiding waarbij de Klimaatopslag een wezenlijk onderdeel van de totale dekking vormt. Zorgvuldige werkvoorbereiding, burgerparticipatie en de samenwerking met nuts- en telecombedrijven maken dat we voorstellen het restantkrediet van om en nabij de € 200.000 begroot in 2023 en € 100.000 begroot in 2024 door te schuiven naar 2025.

Milieu Subsidie geluidsanering Dit jaar is de laatste mogelijkheid om onder de bestaande geluidsaneringsregeling subsidie aan te vragen voor de geluidisolatie van eerder bij het Rijk gemelde woningen met een hoge geluidbelasting vanwege wegverkeerslawaai. Vanuit een inventarisatie is geconstateerd dat nog maximaal 41 woningen voor onderzoek in aanmerking komen. Om dit onderzoek uit te voeren is een subsidie bij het Rijk aangevraagd en verkregen ter hoogte van € 24.000. ODBN Op advies van de ODBN hebben we rekening gehouden met een opwaartse bijstelling van het budget in de begroting 2023 (€ 90.000). Nu de gewijzigde tarieven bekend zijn en de definitieve uren uit het werkprogramma 2023 zijn meegenomen, komt de deelnemersbijdrage 2023 € 30.000 lager uit dan aangegeven in onze begroting. Het overschot is te verklaren doordat de gewijzigde tarieven lager zijn uitgevallen dan waarmee we rekening hadden gehouden. Daarnaast zijn in het definitieve werkprogramma 2023 minder uren opgenomen voor overige verzoektaken.

13 Najaarsnota 2023

Stand van zaken uitvoeringsprogramma Op de volgende pagina staat een tabel waarin per activiteit uit het Uitvoeringsprogramma staat wat de voortgang is. De activiteiten die op oranje of rood staan zijn verder toegelicht. Actie

2022 2023 2024 2025 2026 s.v.z. Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4

Klimaatadaptatie en energietransitie 1e tender 10 hectare zonneparken Bekendmaking uitvoeringsplan warmtetransitie, start uitvoering Uitvoeren van een energiescan van de gemeentelijke gebouwen Vaststelling voorkeursvolgorde en evaluatie 1e tender zonneparken Voortgangsrapportage RES 1.0 Onderzoeken mogelijkheden beleid circulair bouwen

In Omgevingsvisie instrumenten bepalen die voor verduurzaming in Omgevingsplan worden opgenomen Plan van aanpak verduurzaming maatschappelijk vastgoed 2e tender zonneparken op basis van taakstelling evaluatie Vaststelling voorkeursvolgorde 2e tender

Toelichting Najaarsnota

X X X X

X

X

X X

X

X

X

X

X

De focus binnen duurzaamheid zit op energie en warmtetransitie en klimaatadaptatie. Dit loopt door naar 2024. Streven is om eind 2023 een start te maken met circulair bouwen en hier ook het maatschappelijk middenveld en de ondernemers bij te betrekken.

X

X

X

X

In verband met lange doorlooptijden kan een 2e tender procedure mogelijk niet snel genoeg afgerond worden idem

14 ___________________________________________________________________________________ Najaarsnota 2023

Actie Omgevingsdialogen en vergunningverlening zonneparken Gehele RES-opgave vergund Afspraken met verenigingen en maatsch. org. over financiering verduurzaming vastgoed Plattelandsvernieuwing Opstellen projectplan verduurzaming (agrarische sector) Bestuurlijk vaststellen projectplan verduurzaming Start opstellen VAB-Beleid

2022 2023 2024 2025 2026 s.v.z. Toelichting Najaarsnota Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 X idem X X

X

Dit is vertraagd vanwege beperkt inzetbare capaciteit. Idem

X X

VAB-Beleid gereed

X

Afval Optimaliseren Doelstellingen, Beleidsnotitie en Uitvoeringsplan Extra communicatie Evaluatie restafval Afval (ondergrondse) containers voor hoogbouw-verzamellocaties Uitvoering grondstoffeninzameling en verminderen huishoudelijk restafval per inwoner

Riolering Cofinanciering voor klimaatadaptieve inrichting openbaar gebied.

Idem

Opdracht is geformuleerd, proces start later dan verwacht. Conform het plan van aanpak is het proces later gestart, dus zal, het ook later eindigen

X

X

gereed. X

X

X

X

X X

Regulier werk. Regulier werk.

X Regulier werk. Verminderen restafval door doelgerichte communicatie op basis van doorlopende evaluatie restafvalstromen.

X

Rijkssubsidie klimaatadaptatie voor integratie met grootschalige rioolvervanging Theereheide.

15 ___________________________________________________________________________________ Najaarsnota 2023

Financiële samenvatting per programma Samenvattend hebben de volgende onderwerpen vanuit dit programma gevolgen voor het begrotingsbeeld: Voorgestelde begrotingsmutaties (x € 1.000: - = nadeel en + = voordeel)

begroting

begroting

begroting

begroting

begroting

2023

2024

2025

2026

2027

0,0

0,0

0,0

0,0

Duurzaamheid Mutaties Najaarsnota: •

VAB-beleid

• Bijgestelde begroting ODBN 2023 Totaal Programma Duurzaamheid

-50,0 30,0 -20,0

16 Najaarsnota 2023

Programma Sociaal Domein Maatschappelijk werk Specifieke Uitkering Gezond en Actief Leven We hebben van het Rijk middelen toegekend gekregen via de Specifieke Uitkering Gezond en Actief Leven (SpUk GALA). Voor de periode 2023 t/m 2026 ontvangen we jaarlijks circa € 450.000. Ongeveer 75% hiervan betreft nieuwe middelen. De overige 25 procent ontvingen we eerdere jaren al via andere regelingen. Dit betreft vooral de buurtsportcoaches. Vanaf 2023 zijn deze middelen in de SpUk GALA opgenomen. De middelen van SpUk GALA zetten we in om gezondheidsachterstanden te bestrijden, de sociale basis te versterken en meer in te zetten op sport en bewegen. Hiervoor is een plan van aanpak opgesteld waarover wij u hebben geïnformeerd via een raadsinformatiebrief.

Minderheden Middelen maatschappelijke begeleiding statushouders In de decembercirculaire ontvangen de gemeenten financiële middelen voor de begeleiding van statushouders, die nog onder de oude wet inburgering vallen. Het Rijk heeft bepaalde groepen niet meegenomen in de telling in de periode 2017 tot en met 2022. Hierdoor ontvingen de gemeenten onterecht geen middelen. Dit wordt rechtgezet in de decembercirculaire 2023. Wij controleren of de betreffende personen wel maatschappelijke begeleiding hebben gekregen. Indien dit niet of onvoldoende het geval is, bekijken we of hier nog behoefte aan is. Opvang Oekraïners De gemeente Sint-Michielsgestel werkt voor de opvang van Oekraïners samen met de gemeente Boxtel op basis van een 50/50 solidariteitsafspraak. Op basis van de verwachte inkomsten en uitgaven over 2023 verwachten we voor dit jaar geld over te houden. Voorgesteld wordt om een deel van het verwachte resultaat op het budget opvang ontheemden Oekraïne eenmalig te storten in een nieuwe reserve voor de opvang van bijzondere doelgroepen. Deze reserve zetten we in om toekomstige opvangkosten voor vluchtelingen uit Oekraïne te kunnen dekken, maar bijvoorbeeld ook voor de extra huisvesting van statushouders of andere doelgroepen. Het is onzeker of we in de komende jaren uitkomen met de Rijksmiddelen die voor de opvang bedoeld zijn.

Door nu een deel van het budget in een reserve te stoppen blijven deze middelen beschikbaar wanneer dat nodig blijkt. De komende periode moeten we bijvoorbeeld inzetten op nieuwe locaties en op het intensiveren van de participatie van Oekraïners. We verwachten in de komende periode onder andere dat er meer zorgbehoevende ouderen komen, meer jongens tot 18 jaar en dat Oekraïners langer blijven op locaties die daar eigenlijk niet geschikt voor zijn.

Jeugdzorg Gestegen kosten jeugdzorg De Najaarsnota geeft een nadeel van € 663.000 voor 2023. De oorzaken zijn de gestegen kosten in de jeugdzorg en worden onderstaand toegelicht. Zorg in natura (ZIN) De verwachte uitgaven aan zorg in natura (ZIN) zijn incidenteel € 95.000 hoger dan begroot. Dit komt door de toegenomen duur en complexiteit van behandelingen.

17 Najaarsnota 2023

Maatwerk Er is sprake van incidenteel hogere uitgaven van € 405.000 op het maatwerkbudget door toename van excessieve (complexe en individuele) casuïstiek en kleinere maatwerktrajecten. Dit betreft jeugdzorg trajecten die niet uit de reguliere zorg in natura budgetten bekostigd worden vanwege de complexiteit van de zorgvraag. Actueel zijn er een aantal ontwikkelingen binnen de excessieve casuïstiek waarvoor we alvast een financieel risico vermelden van € 175.000, maar dit risico nu niet muteren in de begroting. De toename op het maatwerkbudget resulteert in hogere uitgaven. Een realistische verwachting is dat deze uitgaven in 2024 aanhouden. De jaarlijkse reservering voor deze post is circa € 50.000. Een korte analyse van de uitgaven van de afgelopen vijf jaar laten een stijging zien met uitzondering van de corona jaren 2020 en 2021. Het betreft ontwikkelingen binnen bestaand beleid. We stellen voor vanaf 2024 een structurele budgetverhoging van € 250.000 toe te passen op het maatwerkbudget. Regionale jeugdzorg Er is sprake van een tweejarige regionale subsidie voor nieuw aanbod ortho-ggz. Dit is een vorm van specialistische jeugdzorg. Afrekening vindt per gemeente plaats op basis van daadwerkelijk gebruik per gemeente. Doorrekening van kwartaal 1 en 2 geeft een raming van circa € 200.000.

Regionaal budgettair kader Regionale Inkooporganisatie Zorg (RIOZ) In 2023 is er sprake van een incidenteel voordeel doordat de gemeente Sint-Michielsgestel op basis van een geprognosticeerd positief eindresultaat een bedrag van € 37.000 ontvangt vanuit het regionale budgettair kader RIOZ.

Wmo Wmo algemeen Om te kunnen voldoen aan de 'Wet verplichte ggz' is het CIT (Crisis Interventie Team) in regionaal verband ingekocht. In dit regionale verband is vanuit ons het sociaal domein vertegenwoordigd. Het budget is belegd bij taakveld openbare orde en veiligheid en de facturatie verliep via het sociaal domein naar die afdeling. Een begrotingswijziging waardoor het budget naar het sociaal domein (Wmo algemeen) verplaatst, maakt de facturatie efficiënter. Begeleiding Hoewel het kostprijsonderzoek inzake begeleiding individueel nog niet is afgerond, is de verwachting dat hier een kleine prijsverhoging mee gepaard gaat die binnen het budget blijft. De verhoging vanwege de cao-afspraken vallen binnen het geraamde budget. Cliëntondersteuning lokaal De € 50.000 aan ontvangen SPUK-gelden voor het lokaal versterken van de functie van cliëntondersteuning zijn toegekend onder voorwaarde van de inzet van projectleiding. Deze projectleiding is in dienst van de ambtelijke werkorganisatie MijnGemeenteDichtbij (MGD). Deze gelden zijn overgebracht vanuit het budget van Wmo cliëntondersteuning lokaal naar MGD.

18 Najaarsnota 2023

Collectief vervoer Per januari 2024 gaat het nieuwe contract met de vervoerder in. Naar verwachting blijven de kosten binnen het geraamde budget. Door technologische ontwikkelingen gaat er efficiënter vervoerd worden tijdens het nieuwe contract. Maar nog steeds maken pashouders minder gebruik van het vervoer dan voor de coronacrisis. Hierdoor zijn onze uitgaven, maar ook onze inkomsten (eigen bijdrage pashouders) lager. Of genoemde ontwikkelingen tot een substantieel financieel voordeel zullen leiden, is op dit moment nog onvoldoende helder. Huishoudelijke hulp We verwachten in 2023 een forse onderbesteding op het budget voor huishoudelijke hulp. Dit komt doordat niet alle hulp die mensen kunnen krijgen ook daadwerkelijk geleverd kan worden. Een belangrijke oorzaak is het tekort aan huishoudelijke hulpen. Dit is een probleem dat landelijk speelt. Naar aanleiding van cao-onderhandelingen gaan de lonen omhoog. Mogelijk leidt dat tot een toename van het aantal huishoudelijke hulpen. In de nieuwe contractperiode die per 1 januari 2024 ingaat, houden we rekening met deze hogere lonen. Overhevelingen en investeringen Beschermd wonen Voor de uitvoering van het uitvoeringsprogramma beschermd wonen ontvangen we vanuit de regio een lokaal uitvoeringsbudget. In 2023 is € 101.500 gereserveerd voor de inzet van extra capaciteit in uitvoering en beleid.

De helft hiervan, namelijk € 50.750 hevelen we over naar 2024, zodat we de inzet van capaciteit kunnen spreiden over twee jaar.

Inkomensvoorziening Energietoeslag In mei 2023 hebben we een eerste betaling gedaan aan alle inwoners die in 2022 ook in aanmerking kwamen voor een vergoeding. Er is met die betaling € 150.000 meer uitgegeven dan het budget dat we van het Rijk hebben ontvangen. Dit kan deels komen doordat onze inkomensgrens op 130% ligt, terwijl het Rijk uitgaat van 120%. Later dit jaar komt nog een betaling van het Rijk maar er volgt ook nog een tweede uitbetaling aan de inwoners. De verwachting is dat er een tekort ontstaat op dit budget. In de jaarrekening melden we de afwijking. Uitvoering Energietoeslag 2023 Op 3 oktober 2023 is de wet Energietoeslag 2023 ook aangenomen door de Eerste Kamer. Dit betekent dat we nu pas kunnen starten met de verdere uitvoering. In de wet is een grondslag geregeld dat we alle aanvragen die eerder toegekend zijn, opnieuw ambtshalve mogen toekennen, na een controle op inkomen. Doordat de wet zo laat pas is vastgesteld hebben we nu pas een wettelijke basis om de inkomensgegevens op te vragen. Dit kan hierdoor pas per eind oktober. Ambtshalve toekenningen hebben de voorkeur boven nieuwe aanvragen omdat dit veel minder werk kost. We gaan hard ons best doen om deze uitbetalingen plaats te laten vinden in december 2023. Nieuwe aanvragen kunnen pas ingediend worden vanaf 01-01-2024. Hierdoor kunnen we eerst focussen op de ambtshalve toekenningen.

Extra budget armoedebestrijding Van het Rijk ontvangen we in 2023 eenmalig extra budgetten voor flankerend energiebeleid van € 38.700, voor minimaondersteuning bijzondere bijstand en vroegsignalering van € 27.700 en voor dienstverlening gemeenten aanpak armoede/schulden van € 31.000. In verband met het oplopende aantal (aan)vragen bij schulddienstverlening verwachten we dat extra inhuur nodig gaat zijn. Deze middelen zullen we als projectbudget daarvoor inzetten. Overblijvende middelen hevelen we over naar volgend jaar om in te zetten voor hetzelfde doel. 19 Najaarsnota 2023

BUIG-budget Dit is het budget voor de uitkeringen vanuit de Participatiewet. Dit budget wordt door het Rijk bijgesteld naar aanleiding van de verhoging van het minimumloon en daardoor de stijging van de bijstandsuitkering. De definitieve berekening ontvangen we aan het eind van het jaar. In de jaarrekening zal de mogelijke (positieve) afwijking gemeld worden. Klijnsmagelden Welzijnsorganisatie BINT voert voor ons de regeling van het Kindpakket uit. Sinds dit jaar ontvangen zij het volledige budget van de Klijnsmagelden van € 49.200. Door het toenemend aantal kinderen dat BINT bereikt en het inlopen van zwemlessen na de coronacrisis heeft BINT niet genoeg aan dit budget. De verwachting is dat BINT ongeveer € 10.000 tekortkomt. Welzijnsfonds In het beleidskader Armoede & Schulden 2023-2026 en het bijbehorende uitvoeringsprogramma is opgenomen dat we de declaratiebasis van het Welzijnsfonds vereenvoudigen. De regels van het Welzijnsfonds liggen vast in de Verordening Sociaal Domein. Aan het einde van dit jaar wijzigen we de verordening. Het voorstel is om te stoppen met het uitbetalen op basis van declaraties. Op het moment dat inwoners een aanvraag doen en ze voldoen aan de inkomens- en vermogensgrenzen ontvangen ze het bedrag. We verwachten dat de wijziging vanaf 2024 zorgt voor € 25.000 extra structurele lasten.

Participatie Begeleidingskosten loonkostensubsidie banen De gemeente Sint-Michielsgestel betaalt jaarlijks begeleidingskosten aan de WSD voor inwoners die werken met loonkostensubsidie (LKS). De budgetten vanuit het Rijk, beschikbaar gesteld via het gemeentefonds, gelden als uitgangspunt voor de financiering van LKS-banen en begeleidingsbudgetten van beschut werk. De financieringssystematiek van het participatiebudget is sinds dit jaar gewijzigd. De middelen voor de uitvoering van de Participatiewet zijn niet langer meer apart zichtbaar. Deze wijziging heeft gevolgen voor het financiële kader van de WSD. De financiële gevolgen van deze wijziging lichten we toe in deze Najaarsnota 2023, zoals eerder ook toegezegd via de Bestuursnota 2023. De wijziging leidt tot tekorten voor de jaren 2023 t/m 2027. Het totale budget voor re-integratie van de doelgroep binnen de Participatiewet inclusief de begeleidingskosten van LKS-banen bedraagt in 2023 is € 389.000. De totale uitgaven voor 2023 worden geschat op € 618.000. Daarmee verwachten we in 2023 een incidenteel tekort van € 229.000. Het budget in 2024 bedraagt € 487.000. De verwachte uitgaven voor 2024 bedragen € 649.000. Daarmee verwachten we in 2024 een incidenteel tekort van € 162.000. In de jaren daarna stijgt dit tekort tot structureel € 2 ton.

Het incidentele tekort van 2023 en 2024 van totaal € 391.000 brengen we ten laste van de egalisatiereserve Sociaal Domein. De structurele tekorten vanaf 2025 nemen we nu mee als autonome kosten ten laste van het begrotingsresultaat.

Volksgezondheid Bijdrage GGD Vanwege een hogere stijging van de loonkosten (geen 3%, maar 8%) in 2023, valt de bijdrage aan de GGD hoger uit dan eerder begroot. Deze incidentele extra kosten kan de GGD niet volledig uit haar algemene reserve of uit de exploitatie halen. Tijdens de vergadering van het Algemeen bestuur van 6 juli 2023 is het voorstel van de GGD goedgekeurd om in het voorjaar van 2024 een aanvullende factuur naar alle deelnemende gemeenten te sturen. De aanvullende factuur schatten we in op een bedrag van circa € 27.400 voor onze gemeente. 20 Najaarsnota 2023

Onderwijs Uitbreiding Theresiaschool Er wordt gewerkt aan een samenwerkingsovereenkomst voor de uitbreiding van de Theresia school in Berlicum van het schoolbestuur Cadans Primair. Daaruit voortvloeiend zal een aanpassing komen in de te betalen huurpenningen. Stand van zaken Elde College Voor de nieuwbouw van het Elde College is een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld van € 1.050.000. Het Elde College Schijndel is namens De Stichting Voorgezet onderwijs Regio Meierijstad aangewezen als bouwheer. Het voorbereidingskrediet van tien procent voor de bouwheer is specifiek bedoeld voor de definitiefase en negentig procent is voor de ontwerpfase. Voor de bestemmingsplanwijzigingsprocedure is een separaat budget beschikbaar van € 145.200. De verdeling hiervan vindt plaats afhankelijk van de scenario keuze (wel of geen bestemmingsplan wijziging) en van welke partij de werkzaamheden uitvoert; de gemeente of de bouwheer, of een combinatie hiervan. De geldstromen lopen via Elde College Schijndel/Stichting Voorgezet onderwijs Regio Meierijstad. Er zijn nog geen uitgaven gedeclareerd. Opbrengsten buitenonderhoud onderwijs en De Stek De opbrengsten buitenonderhoud onderwijslocaties zijn structureel lager dan begroot. Verder zijn de huuropbrengsten voor de schoollocatie De Stek vanwege de latere oplevering incidenteel lager dan begroot.

Niet realiseren taakstelling maatschappelijk vastgoed 2023 De taakstellingen accommodatiebeleid en inkomensafhankelijke bijdrage en harmonisatie kinderopvang zijn gebaseerd op de kerntakendiscussie 2015. Via verkopen maatschappelijk vastgoed is inmiddels een deel van de oorspronkelijke taakstelling gerealiseerd. De resterende taakstelling voor 2023 (€ 165.500) nemen we nu als eenmalig verlies. Overhevelingen en investeringen Integraal huisvestingsplan Onderwijs Vanuit de uitvoering van het beleidsakkoord Samen met de schoolbesturen wordt in 2024 het integraal huisvestingsplan opgesteld. De eerste overleggen/onderzoeken vinden eind 2023 plaats.

21 Najaarsnota 2023

Stand van zaken uitvoeringsprogramma Op de volgende pagina staat een tabel waarin per activiteit uit het Uitvoeringsprogramma staat wat de voortgang is. De activiteiten die op oranje of rood staan zijn verder toegelicht. Actie

2022 2023 2024 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4

Maatschappelijk werk Evaluatie wijkteams (intern) Evaluatie wijkteams met externe partners Minderheden (vluchtelingen /statushouders) Opvang vluchtelingen Oekraïne Onderzoek woonruimte statushouders Integraal plan opvang vluchtelingen Besluitvorming woonruimte statushouders Jeugdzorg Evaluatie Jeugdhulp Dichtbij Pilot vechtscheidingen Subsidie-afspraken Wmo Projectplan Langer zelfstandig thuis wonen Notitie vergrijzing Inkomensvoorziening Nieuw armoedebeleid waaronder werkende armen Onderwijs Voorbereiding De Bolster

Q1

2025 2026 s.v.z. Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4

Toelichting Najaarsnota

X X

X X

X X

X X

X X X

Pilot is verschoven naar Q4.

X X

Is eerder opgeleverd.

X

X

X

X

X

De voorbereiding is gestart. De locatiekeuze maakt deel uit van herijking Ontwikkelingsvisie Theereheide die naar

22 ___________________________________________________________________________________ Najaarsnota 2023

Actie

2022 2023 2024 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4

Q1

2025 2026 s.v.z. Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4

Toelichting Najaarsnota verwachting in december in de Raad komt. In Q1 2024 zal de Raad geraagd worden voor een voorbereidingskrediet.

Strategie onderwijshuisvesting Opstellen IHP Start uitbreiding de Fonkel

Oplevering uitbreiding de Fonkel Start nieuwbouw Elde-college Oplevering nieuwbouw Eldecollege

X X

X

X

X

De Raad heeft 23 maart middelen beschikbaar gesteld ( ter dekking kapitaallasten van investering ca. 1,4 miljoen) en een garantstelling. Ook is de planning aangepast: uitvoeringsfase februari-23 tot juli 2024. Ingebruikname is gepland in september 2024. Zie vorige rij. September 2024 is ingebruikname voorzien.

X X

X n.t.b.

Tijdens de voorbereidingsfase zal de definitieve planning worden uitgewerkt en het investeringskrediet van ca 13 miljoen worden onderbouwd. (dekking aanwezig via reserve onderwijsvoorziening). Oplevering is nu voorzien medio 2024-2025.

23 ___________________________________________________________________________________ Najaarsnota 2023

Financiële samenvatting per programma Samenvattend hebben de volgende onderwerpen vanuit dit programma gevolgen voor het begrotingsbeeld: Voorgestelde begrotingsmutaties (x € 1.000: - = nadeel en + = voordeel) Sociaal domein

begroting

begroting

begroting

begroting

begroting

2023

2024

2025

2026

2027

-250,0

-250,0

-250,0

-250,0

-25,0

-25,0

-25,0

-25,0

-27,4 -13,1

-12,2

-11,3

-10,4

-173,0

-181,0

-211,0

-460,2

-467,3

-496,4

Mutaties Najaarsnota: •

Resultaat verwachte inkomsten en uitgaven opvang vluchtelingen Oekraïne

•

Resultaat opvang reserveren

• •

Lokaal maatwerk jeugd Zorg in Natura (PxQ)

• •

Regionale jeugdzorg Budgettair kader 2023

•

Welzijnsfonds categoriaal verstrekken en niet meer op declaratiebasis

•

GGD, naheffing 2024

•

Opbrengsten buitenonderhoud onderwijs

-14,0

•

Verhuuropbrengst (onderwijs) De Stek vanwege latere oplevering

-19,4

•

Niet realiseren taakstelling maatschappelijk vastgoed 2023

-165,5

•

Overheveling: opstellen IHP

125,0

-125,0

•

Begeleidingskosten loonkostensubsidie WSD en overige re-integratiekosten

-229,0

-162,0

•

Dekking: reserve sociaal domein

229,0

162,0

Totaal Programma Sociaal domein

-236,9

-440,5

1.665,0 -1.165,0 -405,0 -95,0 -200,0 37,0

24 Najaarsnota 2023

Programma Leefomgeving Volkshuisvesting Woonwensenonderzoek Het Bureau onderzoek en statistiek van de gemeente ’s-Hertogenbosch voert het driejaarlijkse woonwensenonderzoek uit voor onze gemeente en de andere gemeenten in de regio Noordoost-Brabant. Eind van 2023 is het rapport beschikbaar voor de gemeenteraad. In de begroting 2023 was nog niet voorzien in de uitgaven van € 25.000. Woningbouwmonitor Het belang van een goede woningbouwmonitor neemt toe vanwege de behoefte aan meer regie en verantwoording. Zowel vanuit de Regionale Woondeal als vanuit het programma volkshuisvesting Sint-Michielsgestel. Onze gemeente sluit aan bij een regionale pilot. De monitor is operationeel in het vierde kwartaal van dit jaar. Programma volkshuisvesting en wonen-welzijn-zorg Sint-Michielsgestel 2023-2027 In de nieuwe woonvisie staan de ambities voor woningbouw van Sint-Michielsgestel voor de reguliere woningmarkt, voor aandachtsgroepen en voor flexwoningen. In afwijking van de begroting melden we het volgende. Beleid voor nieuwe woonvormen stellen we niet in 2023, maar in 2024 op. Dan maken we een leidraad voor CPO’s en ander nieuwe woonvormen. Het uitgangspunt dat van de nieuwe woningen 40% sociale woningbouw is, breiden we in het programma volkshuisvesting uit naar minimaal 35% sociale huur en 15% goedkope koop (< € 248.000).

Versnelling opgave woningbouw naar RO/MGD (€ 150.000) Dit budget zetten we in voor inhuur personeel in 2023 en hevelen we over naar MGD.

Ruimtelijke ontwikkeling Bestemmingsplan Hoogstraat-Milrooijseweg Berlicum Op basis van de uitspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State van 15 maart 2023 zijn er extra middelen nodig van € 18.000 voor het opstellen van een bestemmingsplan en bijbehorend milieu-hygiënisch onderzoek naar onder andere industrielawaai. Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) In de septembercirculaire 2022 is een decentralisatie-uitkering 2022 tot en met 2026 beschikbaar gesteld voor de invoeringskosten Wkb. De Wkb treedt per 1 januari 2024 in werking voor nieuwbouw en vanaf 1 juli 2024 voor verbouwactiviteiten. Voor onze gemeente is dit een bedrag van jaarlijks € 19.000 tot en met 2026. Om deze middelen te kunnen gebruiken worden deze middelen ingebracht in MGD. Versnelling woningbouw We zetten in op het versnellen van de woningbouw. De budgetten voor 2023 tot en met 2026 zijn overgeheveld van Volkshuisvesting naar Ruimtelijke ontwikkeling. Enkel voor 2023 is het budget (€ 150.000) beschikbaar gesteld aan MijnGemeenteDichtbij. Overhevelingen en investeringen Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen (RHA) De financiële bijdrage (€ 42.000) die wij begin 2023 hebben ontvangen vanuit de Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen (RHA) wordt ingezet voor de realisatie van flexwoningen, maar zal pas in 2024 tot daadwerkelijk uitgaven leiden.

25 Najaarsnota 2023

Grondexploitaties Actualisatie grondexploitaties Zoals eerder gemeld actualiseren we de huidige grondexploitaties (Jacobskamp, Centrumplan en Inbreiding Grinsel) voortaan tweemaal per jaar, te weten bij de jaarrekening en bij de begroting. De paragraaf grondbeleid bij de begroting 2024 is gebaseerd op de recente doorrekening. In deze Najaarsnota verwerken we de hiermee samenhangende begrotingsmutaties. Per grondexploitatie is aan deze Najaarsnota per grondexploitatie een samenvatting als geheime bijlage toegevoegd. Berekening op basis van eindwaarde Zoals eerder al aangegeven presenteren we de doorrekening van de grondexploitaties niet meer op netto contante waarde maar op eindwaarde. Dit is de waarde op het moment dat de exploitatie naar verwachting wordt afgesloten. We presenteren hierbij voor de vergelijking met de voorgaande rapportage ook de eindwaarde in het geval er geen tussentijdse winst- of verliesneming zou hebben plaatsgevonden. Verliesvoorziening grondexploitatie De gemeente werkt niet met een verliesvoorziening maar neemt tot nu toe het verwachte verlies zodra het zich voordoet. Een nadeel hiervan is dat een bijstelling niet mogelijk is als het verwachte verlies in een later jaar lager is. Een gemeente mag volgens de verslagleggingsregels niet herwaarderen.

In afstemming met de accountant zal vanaf boekjaar 2023 een eventueel aanvullend verlies afgedekt worden met een nieuw te vormen verliesvoorziening. Als het nodig is om de verliesvoorziening aan te vullen dan gebeurt dit vanuit de Algemene (risico)reserve. Als de voorziening (deels) kan vrijvallen dan vloeit dit weer terug naar deze reserve. Dit wordt vanaf 2023 de nieuwe beleidslijn. Op deze wijze blijft de cumulatieve investering herleidbaar.

Beheer onroerend goed Verkoop gronden Mercuriusplein De gemeenteraad heeft op 6 juli 2017 het bestemmingsplan “Hartkamers van Berlicum” vastgesteld. Een onderdeel in dit bestemmingsplan is de uitbreiding van de Jumbo aan het Mercuriusplein. De gemeente verkoopt een perceel aan de Jumbo en genereert hiermee € 90.000. De daadwerkelijke opbrengst is lager, omdat er nog enige kosten zijn zoals, opstellen taxatierapporten, bodemonderzoek enzovoort. De netto-opbrengst van de te verkopen grond wordt voegen we overeenkomstig vastgesteld beleid en onder aftrek van de kosten, voor 50 procent toe aan de reserve Onderwijshuisvesting en voor 50 procent aan de Algemene risicoreserve ter versterking van de vermogenspositie. Verkoop grond Hooidonksestraat (afkomstig uit derde actualisatie buitengebied) De gronden dragen we met een onttrekkingsbesluit over. Het onttrekkingsbesluit is genomen in verband met het herbestemmen van de betreffende gronden van ‘Verkeer’ naar ‘Agrarisch’. De akte is inmiddels gepasseerd en de overdracht heeft plaatsgevonden. De waarde van de gronden is in de koopovereenkomst vastgesteld op € 15.000 kosten koper. Zoals ook hiervoor is toegelicht gaat deze opbrengst 50/50 naar de reserve onderwijshuisvesting en de Algemene risicoreserve.

Verzekeringen gemeentelijke gebouwen De nieuwe polissen van de verzekering van de gebouwen zijn bekend nu de Europese aanbesteding is afgerond. De financiële verwerking vindt plaats met deze Najaarsnota en heeft uitwerking op de producten waar het desbetreffende gebouw is ondergebracht (€ 36.000).

26 Najaarsnota 2023

Overhevelingen en investeringen Overheveling Project Westakkers naar 2025 (€ 330.000) Dit betreft de verkoop van 1 bouwkavel aan Westakkers. Dit betreft dus geraamde inkomsten. Er moeten nog 4 bouwkavels verkocht worden. De kavel(s) moeten we nog wel bouwrijp maken. Deze kosten komen ten laste van de geraamde inkomsten. De vier bouwkavels kunnen we pas verkopen op het moment dat de scouting is verplaatst. De verplaatsingskosten en de sanering van het scoutinggebouw komen nog ten laste van de geraamde opbrengsten. Onderhoud gebouwen In het onderhoudsplan gebouwen 2021-2030 staan de investeringen en het groot onderhoud voor het gemeentelijk vastgoed. Door diverse ontwikkelingen zoals op het gebied van duurzaamheid, ouderdom gebouwen, leegstand, nieuwbouwplannen verenigingen en gebiedsontwikkelingen schuiven we het groot onderhoud en de investeringen door naar 2027. Voor deze gebouwen voeren we de komende jaren alleen dagelijks- en klachtenonderhoud uit.