Bijlage 1. Bomenbeleidsplan Boxtel 2022-2040 (1279534).pdf

Planproces bomen (PPB) – Stappenplan bij ruimtelijke ontwikkelingen / herinrichting openbare ruimte Projectfase

Product

Resultaat (t.a.v. bomen)

Initiatief

Beslissing op principeverzoek

•

Beeldkwaliteit van bestaande bomenstructuren vastgesteld

•

Inventarisatie van bestaande bomen

•

Programma van eisen gericht op inpassing of (ver)plant van bomen

•

Waardeoordeel bestaande bomen

•

Ruimteclaim en aantallen bestaande en nieuwe bomen

•

Inpasbaarheidsonderzoek uitgevoerd inclusief (wanneer nodig) beoordeling verplantbaarheid bomen

•

Na ontwerp: besluit aanplant van bomen

•

Beoordeling van beheerbaarheid in geval van bomen in de openbare ruimte

•

Maatregelen ter behoud en bescherming van bestaande bomen vastgesteld

•

Aanvraag vergunning/ontheffing

•

Opstellen boombeschermingsplan op maat en aanstellen van een bomenwacht door intiatiefnemers.

•

Bestekvoorwaarden ter bescherming van bestaande bomen

•

Bestekvoorwaarden voor te verplanten bomen

Definitiefase

Ontwerpfase

Detaillering/ ontwerpfase 2

Uitvoering

Nota publieksrechtelijke kaders

Stedenbouwkundig plan / ontwerp

Bestektekening

Bestek

•

Toezicht en handhaving

Beheer-

Oplevering

•

Proces verbaal van oplevering

en Nazorg fase

Registratie beheersysteem gemeente

•

Aanvraag beheer en onderhoud

•

Registratie van actuele boomgegevens

28

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

BOMENSTRUCTUUR

5.1 BOMENSTRUCTUUR

29

5.2 OVERIGE STRUCTUREN

5.3 ONTBREKENDE SCHAKELS

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 De bomenstructuur is een raamwerk dat als basis dient voor de bescherming en ontwikkeling van het 5 bomenbestand in de gemeente. Het doel van de bomenstructuur is om de belangrijkste bomenstructuren 6 lange tijd in stand te kunnen houden, de huidige landschaps- en dorpskarakteristieken te versterken en bij 7 te dragen aan de ruimtelijke kwaliteit van toekomstige ontwikkelingen. 8 De bomenstructuur is hoofdzakelijk gericht op de 9 bomen in en direct rondom de woonkernen en langs de belangrijkste verbindende gemeentelijke wegen tussen 10 de kernen. De bomenstructuurkaart is opgenomen in bijlage 6. 11 B De bomenstructuurkaart laat zien waar de belangrijkste groene structuren in onze gemeente zijn. De bomenstructuur bestaat uit de volgende onderdelen: • Hoofdstructuur • Nevenstructuur • Woonwijken & bedrijventerreinen • Buitengebied

Monumentale en waardevolle bomen kunnen binnen een bomenstructuur vallen. In dit geval blijven de bomen hun eigen status behouden, ongeacht het type structuur waarin ze staan (zie hoofdstuk 6). Ook zijn er vlakken waarbinnen alle bomen met bepaalde kenmerken beschermd zijn. Specifieke waardevolle bomen (of bomen met de potentie om waardevol te zijn) die in deze vlakken staan worden opgenomen op de Groene kaart.

5.1.1 Hoofdstructuur De hoofdstructuur is de ruggengraat van het bomenbestand in onze gemeente. Bomen binnen de hoofdstructuur zijn bepalend voor hoe inwoners en bezoekers onze gemeente beleven. De hoofdstructuur is van uitzonderlijk grote waarde voor de uitstraling en identiteit van de gemeente. Daarnaast is de hoofdstructuur het belangrijkste middel om de waarde van onze bomen voor lange termijn te ontwikkelen. De hoofdstructuur: • Is voor het grootste deel gekoppeld aan de hoofdwegenstructuur. • Is gericht op het ontwikkelen van een volwassen bomenbestand dat tientallen jaren kan blijven bestaan.

5.1.2 Nevenstructuur De nevenstructuur is bepalend voor de uitstraling en structurering van de wijken. De nevenstructuur: • Bestaat hoofdzakelijk uit (wijk)ontsluitingswegen en wijkgroen. Wijkgroen structureert de wijk en bestaat uit elementen met een algemeen belang voor de wijkbewoners, zoals grotere plantsoenen en parken. • Is gericht op het realiseren van een volwassen boomstructuur, maar is flexibeler te ontwikkelen dan de hoofdstructuur. • Vormt de structurele basis voor de boomstructuur in de woonwijken. • Bevat de belangrijkste gebieden en structuren die in de woonwijken worden ingezet voor de ontwikkeling van lokale doelen voor klimaat en biodiversiteit.

Uitsnede van de bomenstructuurkaart.

Vervolg op volgende pagina

30

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 5.2 Overige structuren 5.2.1 Woonwijken 5 Woonwijken zijn niet zichtbaar op de kaart 6 Bomen kunnen het woongenot in woonwijken sterk verhogen en zijn daarom een belangrijk onderdeel in 7 het straatbeeld van Boxtel. Ze zorgen ervoor dat het in de zomer minder heet wordt, en in de winter minder 8 koud (wat een positief effect heeft op de energiekosten). Ook zorgen bomen ervoor dat regenwater minder snel 9 tot overlast leidt. Uitzicht op bomen zorgt voor mentale rust en heeft positieve effecten op hoe gelukkig mensen 10 hun leven ervaren. Daarnaast zorgen gezonde bomen met voldoende ruimte voor een mooi straatbeeld, 11 wat de aantrekkelijkheid (en daarmee ook de waarde) van woningen verhoogt. De voordelen van bomen B in woonwijken zijn vooral op buurt- en straatniveau

merkbaar. We hanteren een aantal uitgangspunten voor een gezond bomenbestand in woonwijken: • Voor een duurzame en effectieve plaatsing en ontwikkeling van bomen in woonwijken is altijd een vorm van maatwerk nodig. • Bij de ontwikkeling van nieuwe woonwijken reserveren we ruimte voor een uitbreiding van de hoofd-en/of nevenbomenstructuur. Deze uitbreiding is zoveel mogelijk aaneengesloten en verbindt de omliggende groenstructuren met elkaar en, indien aangrenzend, buitengebied met de bestaande groenstructuur. • Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt voldoende boven- en ondergrondse ruimte gereserveerd voor een gezond en gevarieerd bomenbestand. • We zetten vooral in op gecontroleerde organische ontwikkeling van het bomenbestand in woonwijken. Dit betekent dat we niet te veel willen vastleggen. • Ernstige hinder door bomen kan bepaalde positieve effecten van bomen beperken of verminderen. Bij (her)inrichtingsvraagstukken waarbij bomen betrokken zijn geldt daarom altijd het motto: ‘de juiste boom op de juiste plek’.

5.2.2 Bedrijventerreinen Bedrijventerreinen zijn door de aanwezigheid van de grote bedrijfshallen en vele verharding warmer dan de omgeving en vormen daardoor vaak hitte-eilanden. Bomen op bedrijventerreinen hebben een positief effect op het vestigingsklimaat in de gemeente. Ze verhogen de productiviteit door de werkplek minder heet te maken in de zomer. Uitzicht op groen (ook al is het alleen in de pauze) heeft, net als een koelere werkplek, een positief effect op de concentratie. Daarnaast zorgen bomen ervoor dat minder regenwater via het riool afgevoerd hoeft te worden en de kans op wateroverlast kleiner wordt. Ook zorgt een groene inrichting met bomen voor een professionele en kwalitatieve uitstraling van het bedrijventerrein. Bezoekers en werknemers voelen zich hierbij prettiger. Bomen aan de randen van een bedrijventerreinen ontnemen het zicht op onaantrekkelijke bedrijfspanden en versterken het landschappelijk karakter van de gemeente. Aanvullend zorgen bomen ervoor dat bedrijventerreinen een minder sterke ecologische barrière vormen. Vooral vliegende dieren (vleermuizen, vogels, insecten) hebben voordeel van bomen op bedrijventerreinen. Om deze voordelen van bomen verder te benutten zijn voor bedrijventerreinen de volgende handvatten geformuleerd: • Bij de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen reserveren we ruimte om de bomenstructuur uit te breiden.

Deze uitbreiding is aaneengesloten, doorsnijdt het bedrijventerrein en verbindt groenstructuren met elkaar en, indien aangrenzend, met het buitengebied; • Bij de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen reserveren we ruimte voor een inrichting met een een gevarieerd (verschillende soorten en afmetingen) en gezond bomenbestand; • De gemeente onderzoekt samen met bedrijven hoe/waar we bestaande bedrijventerreinen kunnen vergroenen, onder andere door bomen in te passen. Bedrijventerreinen die als hitte-eiland uit de klimaatstresstest komen hebben hierin prioriteit; • Bedrijventerreinen worden landschappelijk ingepast. De randen van bedrijventerreinen worden omlijst met bomen die landschappelijk (en indien mogelijk ecologisch) meerwaarde bieden.

Vervolg op volgende pagina

31

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

5.2.2 Buitengebied Het buitengebied van de gemeente wordt gekarakteriseerd door de vele bomenlanen. De lanen bestaan onder andere uit eiken, beuken, en voor een groot deel uit populieren. Populieren zijn vaak aangeplant onder het voorpootrecht en hebben een hoge cultuurhistorische waarde, voornamelijk in het gebied rondom Liempde. Ook kent het buitengebied verschillende oude landgoederen, zoals de landgoederen Velder, Venrode, Beukenhorst en Eikenhorst. In het buitengebied zijn verschillende bosgebieden met oude bomen terug te vinden. Samen vormen deze lanen, landgoederen en bosgebieden een belangrijk onderdeel van de groene beleving van de gemeente. Bomen in deze gebieden vallen veelal onder de Wet Natuurbescherming en/of onder het aanlegvergunningenstelsel van het bestemmingsplan buitengebied. Binnen het bestemmingsplan worden daarnaast bossen en landschapselementen ook beschermd door een bos-, natuur- of groenbestemming. Structuren en individuele waardevolle bomen worden opgenomen op de Groene kaart.

5.3 Ontbrekende schakels boomstructuur en verbetermogelijkheden De bomenstructuurkaart (bijlage 6) geeft inzicht in de bestaande bomenstructuren in onze gemeente. Op de kaart zijn ook nog te voltooien structuren weergegeven of die nog in ontwikkeling zijn, zoals in Heem van Selis. Deze laten zien waar we nu bomenstructuren missen, of waar concrete verbeterkansen zijn. Het zijn plekken waar we mogelijkheden zoeken (of al zien) om op termijn een bomenstructuur te ontwikkelen. In sommige gevallen kan dat binnen de huidige inrichting, en soms moeten we daarmee wachten op een herinrichting bij toekomstige ontwikkelingen. De ontwikkeling van onze bomenstructuren is de komende periode gericht op het verbinden van bestaande bomenstructuren. Zo proberen we een aaneengesloten structuur te realiseren die de basis vormt voor toekomstige ontwikkelingen. Ook zijn ontwikkelingen gekoppeld aan de inrichting van nieuwe wijken en bedrijventerreinen.

32

Daarnaast worden bij de ontwikkeling van nieuwe en bestaande bomenstructuren verbetermogelijkheden voor ons bomenbestand als geheel meegenomen. Dat betekent dat we bij de ontwikkeling van de bomenstructuur de volgende kansen willen benutten: • We vergroten de soortendiversiteit in bomenstructuren op plekken waar dat het cultuurhistorisch beeld niet aantast. • We gaan uit van gebiedseigen soorten in het buitengebied en de dorpsranden. In de kernen zoeken we soorten die klimaatbestendig zijn. Dit kunnen ook gebiedseigen soorten zijn. • We houden rekening met de positie en omvang van bomen in relatie tot de beschikbare boven- en ondergrondse ruimte en het gebruik daarvan. Bij ruimteconflicten met andere beleidsvelden zoeken we integraal naar een oplossing. • We planten nieuwe bomenstructuren bij voorkeur aan in beplantingsvakken of bloemrijk grasland. In bijlage 10 zijn zoeklocaties voor ontwikkeling van de bomenstructuur benoemd. Deze locaties zijn gedeeltelijk voortgekomen uit het participatietraject, en dus voorgedragen door inwoners van de gemeente. Daarnaast zijn op de bomenstructuurkaart enkele kleinere ontwikkellocaties zichtbaar die niet zijn opgenomen in de tabel. Op deze locaties is de ingreep naar verwachting gering. Het is de ambitie om de aanpak van de ontwikkelingen in de bomenstructuur uit te werken in een bomenbeheerplan.

Daarin worden de precieze aanpak en de ambities voor de locatie vastgelegd en vertaald naar de uitvoering.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

WAARDEVOLLE BOMEN 6.1 BEOORDELINGSPROCES BOMEN

6.2 BEOORDELING VAN WAARDEVOLLE BOMEN

6.3 BEOORDELING VAN MONUMENTALE BOMEN

6.4 BESCHERMWAARDIGE GEBIEDEN

Vervolg op volgende pagina

33

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 De gemeente Boxtel hecht veel waarde aan haar bomenbestand. Door de bomen in de gemeente in te 5 delen in categorieën ontstaat een beeld over welke bomen het behouden waard zijn en op welke manier. 6 In het voorgaande hoofdstuk is ingegaan op het belang van de verschillende boomstructuren in de gemeente. 7 Daarnaast zijn er in de gemeente bomen van een dusdanig bijzondere waarde dat deze individueel 8 benoemd worden. Hierbij spreken we over monumentale en waardevolle bomen. Deze bomen vormen gezamenlijk 9 de waardevolle bomenlijst en worden als individu opgenomen op de Groene kaart. 10 De gemeente Boxtel heeft reeds een lijst van 11 monumentale –en bijzondere bomen als onderdeel van het Bomenbeleidsplan uit 2008. Deze bomen verliezen B hun status niet en zullen bij het opstellen van de nieuwe waardevolle bomenlijst automatisch op deze lijst worden opgenomen. In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over de criteria waaraan een monumentale of waardevolle boom moet voldoen om deze status te verkrijgen en opgenomen te worden op de waardevolle bomenlijst. Monumentale en waardevolle bomen zijn de meest bijzondere van de gemeente. Maar welke bomen komen voor een dergelijke status in aanmerking? Voor het beoordelen van de status van een boom worden

verschillende hoofdeisen gehanteerd. Naast de leeftijd krijgt een boom bijvoorbeeld alleen zijn monumentale status wanneer er een beeldbepalende, dendrologische, cultuurhistorische of ecologische waarde aan is toegekend. Daarnaast geldt voor zowel de waardevolle als monumentale bomen dat de conditie voldoende tot goed moet zijn. Dit wordt vastgesteld met de methode van Roloff, zoals beschreven in de tabel onder aan deze pagina. Beeldbepalend: Bomen zijn beeldbepalend als de boom vanuit de openbare ruimte uit ten minste twee richtingen opvalt, waarbij tenminste 50% van de kroon zichtbaar is. Het wegvallen van deze groene massa kan qua beeld niet worden gecompenseerd door overig groen in de omgeving. Normale boom: deze boom is alleen beeldbepalend als je er bewust naar kijkt. De boom valt niet op in de gebruikelijke kijkrichting van de gebruiker van de ruimte. Niet beeldbepalend: Deze bomen vallen niet op in de ruimte. Van deze boom is slechts een klein deel zichtbaar. Ze staan verscholen achter gebouwen of andere bomen. Als deze bomen weg zijn, valt het de meeste mensen niet op.

Conditiebepaling

Uitleg

Goed

De conditie is goed. Op middellange termijn (10 tot 15 jaar) worden geen problemen verwacht

Voldoende

De conditie is verminderd, maar op korte termijn (< 5 jaar) worden ten aanzien van de fysiologische toestand van de boom geen problemen verwacht

Matig

De conditie is duidelijk verminderd. De fysiologische toestand van de boom is slecht, maar herstel van de boom is eventueel mogelijk

Slecht

De conditie en toekomstverwachting van de boom is minimaal. De mechanische en/of fysiologische toestand van de boom is dusdanig slecht dat herstel van de boom niet of nauwelijks mogelijk is

Dood

De boom is vrijwel afgestorven of dood

34

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 6.1 Beoordelingsproces waardevolle- en monumentale bomen De afbeelding geeft het beoordelingsproces weer voor de waardevolle- en monumentale bomen. Het schema 5 start met een boom zonder status, ervan uitgaande dat de boom nog niet eerder is beoordeeld. Allereerst wordt beoordeeld of de boom thuishoort op de waardevolle bomenlijst. Een boom wordt als waardevol beschouwd wanneer 6 deze voldoet aan de eisen uit spoor A of spoor B. Voor spoor A geldt dat de boom direct bij aanplant als waardevolle boom wordt beschouwd; wanneer deze is aangeplant met één van de twee genoemde bijzondere waarden. Valt deze 7 boom niet onder deze bijzondere waarden, dan wordt beoordeeld of de boom onder de eisen van spoor B valt. Dit spoor stelt 6 hoofdeisen, waaraan de boom minimaal moet voldoen. Daarnaast moet de boom aan minimaal één 8 sub-eis voldoen. Voor beide sporen geldt dat de boom geen onafwendbaar risico voor de omgeving mag vormen. In het geval dat de boom niet past binnen de eisen van spoor A of B, dan is de boom niet waardevol genoeg om de 9 beschermde status te krijgen. De genoemde eisen in dit processchema voor waardevolle bomen zijn uitgewerkt onder paragraaf 6.2. 10 11 Een waardevolle boom kan de aanvullende status “monumentaal” krijgen.

Om deze status te kunnen krijgen, moet een waardevolle boom voldoen aan de gestelde vijf hoofdeisen en aan minimaal één van de gestelde sub-eisen. De B genoemde eisen in dit processchema voor monumentale bomen zijn uitgewerkt onder paragraaf 6.3. Een grotere versie van deze afbeelding staat in bijlage 12.

BOOM ZONDER STATUS

WAARDEVOLLE BOOM Spoor A

WAARDEVOLLE BOOM Spoor B

Hoofdeisen: - Boom heeft minimaal 1 bijzondere waarde - Boom vormt geen onafwendbaar risico

Hoofdeisen (alle): - Geschatte leeftijd minimaal 50 jaar - Goede tot voldoende conditie - Minimaal 5 meter uit bebouwing - De boom vormt geen onafwendbaar risico - De boom voldoet aan minimaal 1 sub-eis

Bijzondere waarden (minimaal 1): - Gedenkboom - Geplant onder herplantplicht

MONUMENTALE BOOM Aanvullende status Hoofdeisen: - Geschatte leeftijd is minimaal 80 jaar - Minimale toekomstverwachting van 10 jaar - Goede tot voldoende conditie - De boom vormt geen onafwendbaar risico - De boom voldoet aan minimaal 1 sub-eis Sub-eisen: - Beeldbepalend - Dendrologische waarde - Cultuurhistorische waarde - Ecologische waarde

35

Sub-eisen (minimaal 1) - Beeldbepalend - Ecologische waarde - Educatieve waarde - Dendrologische waarde - Cultuurhistorische waarde

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

6.2 Beoordeling van waardvolle bomen

Actualisatie

In sommige gevallen is een boom zonder twijfel waardevol, maar voldoet deze (nog) niet aan de eisen van een monumentale boom. Om deze toekomstige monumentale bomen extra te beschermen wordt de status waardevolle boom toegekend. Op deze manier wordt actief gezorgd voor de aanwas van toekomstige monumentale bomen. Een boom kan op twee manieren worden aangemerkt als waardevol (hierna te noemen “sporen”).

In principe wordt de Waardevolle bomenlijst iedere 5 jaar geëvalueerd en geactualiseerd door vaststelling van de Groene Kaart door het college. Daarbij wordt gecontroleerd welke bomen zijn verdwenen en wat daarvan de oorzaak is geweest. Dit vormt een belangrijke basis om te kunnen observeren of het beschermingsbeleid voldoende werkt, Ook wordt bekeken welke bomen ondertussen in aanmerking komen om op de lijst te worden geplaatst. Het College van Burgemeester en wethouders stelt de lijst en dus de Groene Kaart vast. Mutaties kunnen continue worden bijgehouden en indien nodig worden delen van de Groene kaart opnieuw gewijzigd vastgesteld.

SPOOR A: De boom heeft een status als gedenkboom of de boom is aangeplant vanuit de herplantplicht. Dit noemen we een bijzondere waarde. Deze bomen zijn direct na aanplant waardevol, mits ze geen onafwendbaar risico voor de omgeving vormen. Met deze optie wordt gewaarborgd dat bomen die zijn aangeplant als gedenkboom of vanuit de herplantplicht niet zonder zwaarwegende reden (uitzondering op beschermde status) kunnen worden gekapt. SPOOR B: Een boom in spoor B wordt als waardevol aangemerkt als de boom voldoet aan alle hoofdeisen en 1 van de sub-eisen. Voor deze bomen wordt gewaarborgd dat bomen kunnen doorgroeien tot waardevolle of monumentale boom. Daarmee wordt geborgd dat een achteruitgang in het aantal waardevolle en monumentale bomen, bijvoorbeeld door het op natuurlijke wijze afsterven, wordt opgevangen door nieuwe waardevolle en monumentale bomen op de lijst. Deze optie kent geen sub-eisen. In bijlage 11 is de uitwerking van de eisen voor spoor A en B opgenomen.

6.3.1 Ondersteuningsbeleid Monumentale bomen De gemeente Boxtel ondersteunt particuliere eigenaren van monumentale bomen met een regeling waarbij we een tegemoetkoming in kosten hebben voor onderzoek en beheer ten behoeve van het behoud van deze waardevolle bomen. Om in aanmerking te komen voor een tegemoetkoming in kosten moet voorafgaand aan het uitvoeren van de VTA-inspectie en/of het uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden een schriftelijk verzoek ingediend worden bij de gemeente. De gemeente kan voorwaarden stellen aan onderzoeken of werkzaamheden of het verzoek gemotiveerd afwijzen Tegemoetkomingen verstrekken we zolang het beschikbare budget dat toelaat.

6.3 Beoordeling van monumentale bomen

Een boom wordt als monumentaal beschouwd wanneer deze voldoet aan alle hoofdeisen en minimaal 1 sub-eis. Het aantal mogelijke sub-eisen is beperkter dan de subeisen voor een waardevolle boom (zie bijlage 11). Waardevolle bomenlijst Waardevolle en monumentale bomen worden opgenomen op een waardevolle bomenlijst. De bomen op de lijst zijn ook onderdeel van de Groene Kaart. Van elke boom worden de kenmerken opgenomen, die ervoor zorgen dat geen discussie kan ontstaan over welke boom het betreft. Minimaal zijn dit de volgende zaken: •

Soort

•

Uniek nummer (dat correspondeert met de Groene kaart)

•

Reden(en) waarom de boom waardevol en/ of monumentaal is

Vervolg op volgende pagina

36

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

LANDELIJK REGISTER VAN MONUMENTALE BOMEN De Bomenstichting beheert het Landelijk Register van Monumentale Bomen. Hierin zijn alle bomen opgenomen die volgens de Bomenstichting van nationaal belang zijn. Vaak hebben deze bomen een hoge leeftijd, een bijzondere waarde of beeldbepalende functie voor de omgeving. Het register van monumentale bomen heeft geen juridische status maar kan wel als basis dienen voor de gemeentelijke waardevolle bomenlijst. In veel gevallen neemt de gemeente relevante bomen op de lijst over op haar eigen waardevolle bomenlijst. Bomen die in het landelijk register zijn opgenomen kunnen in aanmerking komen voor subsidie van de Bomenstichting. Het gaat dan om een eenmalige tegemoetkoming in grote onderhoudskosten. De belangrijkste voorwaarden voor een bijdrage uit het Bomenfonds zijn: • De boom is opgenomen in het Landelijk Register van Monumentale Bomen; • De status van de boom is monumentaal (dus niet potentieel monumentaal) • De boom is particulier eigendom; • De levensverwachting van de boom bedraagt na het onderhoud nog minimaal tien jaar; • De werkzaamheden mogen pas worden uitgevoerd na schriftelijke toezegging van de Bomenstichting.

6.4 Beschermwaardige gebieden Naast de waardevolle bomen en structuren kan de gemeente ook vlakken op de Groene kaart aanwijzen, waarbinnen alle bomen met bepaalde kenmerken beschermd zijn. Voorbeelden van beschermwaardige gebieden zijn parken, landgoederen en wijken met een bosrijke uitstraling. Door deze gebieden aan te wijzen als beschermwaardig wordt voorkomen dat individuele bomen gekapt worden en zo de structuur of het uiterlijk wordt aangetast. De gemeente heeft meerdere beschermwaardige gebieden aangewezen, waarbinnen alle bomen die voldoen aan de gestelde eigenschappen beschermd zijn. Bomen die niet aan deze eigenschappen voldoen zijn omgevingsvergunningsvrij. Bomen die omgevingsvergunningplichtig zijn in beschermwaardige structuren/gebieden hebben de volgende eigenschappen: 1.

De boom heeft een stamomtrek van minimaal 100 centimeter op een hoogte van 1,30 meter

2.

De boom is van de 1e of 2e grootte, wat betekent dat de boom in volwassen stadium een minimale hoogte heeft van 6 meter

3.

De boom is minimaal voor 50% zichtbaar vanaf de openbare ruimte

4.

De boom is geen onderdeel van bosbeplanting, welke vanuit regulier onderhoud moet worden gedund

37

1 terug naar vorig beeld 2 3 BESCHERMING VAN BOMEN 4 5 7.3 7.2 7.1 UITZONDERINGEN OMGEVINGSDE GROENE KAART 6 BESCHERMING VERGUNNING 7 8 9 7.6 7.4 7.5 AFWEGINGEN KAP BOMEN HERPLANT BOMEN 10 STRUCTUREN BUITENGEBIED 11 B

38

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 Het bomenbeleid is gericht op het duurzaam in stand houden van onze bomen. Bescherming van bestaande 5 bomen is belangrijk, want als we bomen niet beschermen lopen we het risico dat steeds minder volwassen bomen 6 overblijven. Aan de andere kant kunnen we niet alle bomen beschermen, want dan wordt het onmogelijk 7 om onze leefomgeving te ontwikkelen en in te spelen op nieuwe, verbeterde inzichten. Daarom zetten we in op 8 het verstandig beschermen van bomen. Met ons kapbeleid zorgen we ervoor dat we ook in 9 de toekomst genoeg gezonde volwassen bomen in de gemeente hebben. 10 11 7.1 Bescherming van bomen: De Groene Kaart De Groene kaart van Boxtel vormt de basis van de B bescherming van de houtopstanden. Op deze kaart gaan we alle bomen visualiseren die beschermd worden door de gemeente. Er staan dus monumentale bomen, waardevolle bomen en bomen in, hoofd- en nevenstructuren op.

De Groene kaart is onderdeel van de geldende omgevingsregelgeving van de gemeente Boxtel. Dit houdt in dat wanneer een boom op de Groene kaart staat, het een beschermde houtopstand is. Om deze te mogen kappen moet er een omgevingsvergunning worden aangevraagd en toegekend.

7.1.1 Monumentale bomen Monumentale bomen zijn vaak zo markant dat veel mensen ze kennen. Het zijn de ‘groene parels’ van de gemeente. Ze ontlenen hun waarde meestal aan hun omvang, maar ook aan hun markante standplaats. Het kan hierbij om gemeentelijke of particuliere bomen gaan. Monumentale bomen zijn extreem behoudenswaardig en uitgangspunt is deze bomen zo lang mogelijk te behouden. Hiervoor geldt een nee, tenzij-principe. Dit betekent dat een omgevingsvergunning voor kap geweigerd wordt, tenzij een zwaarwegend maatschappelijk belang speelt of er een direct gevaar voor de omgeving is. De aanvrager van een omgevingsvergunning voor de kap van een monumentale boom moet zelf aantonen dat bovenstaande het geval is. Met een deskundig onderzoek moet worden bewezen dat alle alternatieven om de boom te behouden zijn onderzocht en afgewogen en dat de boom simpelweg niet meer gehandhaafd kan blijven. Bij het verlenen van een omgevingsvergunning voor kappen kan een herplant of compensatie opgelegd worden. Dit gebeurt om de verloren groene waarde te compenseren. De herplantlocatie moet wel voldoende ruimte bieden om de boom uit te laten groeien tot een volwassen exemplaar. De herplant moet zoveel mogelijk in relatie zijn met de waarde en grootte van de gekapte boom. Uiteindelijk moet de herplant leiden tot een vergelijkbare groene waarde.

De financiële last voor een burger moet daarmee wel in verhouding zijn. Indien een monumentale boom gekapt moet worden en er een herplantverplichting geldt, geven wij de volgende aspecten van herplant mee: • hoeveel bomen herplant moeten worden; • de minimale maat die deze bomen moeten zijn 4045 cm • wat voor boomsoort; • de locatie; • termijn waarin herplant moet worden; • instandhoudingsplicht Bij illegale kap kan als sanctie een zwaardere herplant opgelegd worden.

Het kappen van een boom houdt in dat de boom wordt omgezaagd. Hierbij blijft de boomstronk achter. Bij rooien wordt de volledige boom met wortels uit de grond gehaald.

Vervolg op volgende pagina

39

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

7.1.2 Waardevolle bomen

7.1.3 Hoofd- en nevenstructuur

Waardevolle bomen zijn overwegend bomen die veel waarde vertegenwoordigen voor de omgeving waarin ze staan. Ze kunnen zowel van particulieren als de gemeente zijn en het zijn bomen die de potentie hebben om door te groeien tot monumentale bomen.

Bomen in deze structuren willen we tot volledige wasdom laten komen zodat ze een bijdrage leveren aan een groen en duurzaam karakter binnen kernen, wijken en buurten. Deze structuren moeten beschermd, behouden en verstevigd worden om het groene karakter hierin te behouden.

Het uitgangspunt voor deze bomen is behouden en beschermen en zo lang mogelijk laten groeien. Alleen bij een zwaarwegend algemeen of individueel belang, of vanwege veiligheidsoverwegingen kan de gemeente een omgevingsvergunning verlenen. Dit zal de aanvrager van de omgevingsvergunning aantoonbaar moeten maken. De alternatieven om de boom te behouden moeten zijn onderzocht en afgewogen. Alleen dan is het mogelijk om een omgevingsvergunning te verlenen. Net als bij monumentale bomen moeten waardevolle bomen gecompenseerd worden voor de groene waarde die verloren gaat bij het kappen van de boom. De herplant moet zoveel mogelijk in relatie zijn met de waarde en grootte van de gekapte boom. Uiteindelijk zal de herplant moeten leiden tot een vergelijkbare groene waarde. De financiële last voor een burger moet daarmee wel in verhouding zijn. Indien een waardevolle boom gekapt moet worden en er een herplantverplichting geldt, geven we uitgangspunten voor de herplant mee. De meegegeven uitgangspunten voor herplant bestaan uit de volgende criteria: • hoeveel bomen herplant moeten worden; • de minimale maat van de nieuwe bomen (30-35) • wat voor boomsoort; • de locatie; • termijn waarin herplant moet worden; • instandhoudingsplicht

In hoofdstuk 5 zijn onze belangrijke bomenstructuren benoemd. Alleen bij een algemeen maatschappelijk belang of een zwaarwegend individueel belang kan een omgevingsvergunning toegestaan worden. De aanvrager zal dit moeten aantonen. De alternatieven om de boom te behouden moeten zijn onderzocht en afgewogen. Hoofd- en nevenstructuren hebben een hoge beschermingsstatus binnen de gemeente. Ze vormen immers het karakter en vertegenwoordigen zeer hoge groene waarde voor onze gemeente. Bij de afweging voor het kappen van bomen in een structuur wordt echter wel getoetst aan het behoud van de structuur als geheel en niet van een enkele boom in de structuur. Bomen binnen belangrijke structuren moeten altijd gecompenseerd worden. Dit met het doel om de verloren gegane groenwaarde te compenseren en om de structuur in stand te houden. Compensatie betekent dat de groene waarde hersteld of geborgd wordt. Dit moet altijd het uitgangspunt zijn. Hoe dat in een structuur opgelost wordt, is maatwerk. Een belangrijk punt hierbij is de juiste boom, op de juiste plaats, met de juiste voorzieningen. Compenseren om te compenseren is niet de juiste gedachtegang. Er moet effectief en op de juiste plaatsen gecompenseerd worden om structuren te herstellen of in stand te houden.

Bij illegale kap kan als sanctie een zwaardere herplant worden opgelegd.

Vervolg op volgende pagina

40

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

7.1.4 Overige gemeentelijke bomen Alle bomen die niet onder waardevolle bomen, de hoofdstructuur of nevenstructuur vallen, zijn de overige bomen. Dit zijn veelal bomen die op straatniveau sfeer en groene waarde brengen. Deze bomen staan niet op de Groene kaart en zijn dan ook niet vergunningsplichtig. Hoewel deze bomen een minder hoge status hebben, zijn de bomen nog steeds waardevol. Vooral voor de beleving van burgers op straatniveau zijn deze bomen van belang. Deze bomen hebben een doel en een functie op de plek waar ze geplant zijn. Naar verloop van tijd worden bomen steeds waardevoller (hoe groter en ouder bomen worden, hoe waardevoller ze zijn). Het past niet binnen de duurzame ambities van de gemeente om bomen vroegtijdig te kappen. Daarom is het uitgangspunt voor deze bomen ook behoud en behoedzaamheid. Echter kan het zo zijn dat een boom zijn functie niet meer vervult, ernstige overlast veroorzaakt, niet meer aan de (kwaliteits) eisen voldoet of niet meer past in een gewijzigde situatie. Indien de plek geschikt is, dan zullen we een boom herplanten. De gemeente heeft de verantwoordelijkheid om voor groen te zorgen in straten. Niet alleen ter verfraaiing maar ook voor groene verbindingen, nestelgelegenheden, verkoeling en waterbuffering.

7.1.6 Groeiplaats bestemmen

Het Bomenbeleidsplan biedt een goede bescherming van zowel waardevolle bomen als hun standplaats. Een aanvullende bescherming in onder andere bestemmingsplannen, bijvoorbeeld door het bestemmen van de standplaats, is daarom meestal niet noodzakelijk. In het verleden zijn enkele bomen opgenomen in het bestemmingsplan. Dubbele procedures en regelingen die hetzelfde beogen, worden normaal zoveel mogelijk vermeden. Dit is duidelijker voor de burger en biedt ook een beter uitgangspunt voor handhaving. Een bestemmingsplan kan daarnaast alleen via een uitgebreide procedure worden aangepast. Het streven is dan ook om zo min mogelijk bomen te beschermen door opname in het bestemmingsplan. In uitzonderlijke gevallen is het echter toch wenselijk om juist de groeiplaats op te nemen in het bestemmingsplan. De boom is dan beschermd met een beschermingszone ter grootte van de boomkroon. Binnen deze boomkroon is het verboden om zonder een aanlegvergunning werkzaamheden en werken uit te voeren die de boom kunnen beschadigen en daarmee hun levensduur kunnen beperken.

7.1.5 Overige particulieren bomen Dit zijn alle overige bomen waarvan een particulier eigenaar is. Deze bomen zijn veelal geplant met de reden de tuin te verfraaien en er zijn diverse redenen waarom een particulier de bomen weer wil verwijderen of juist handhaven. We gaan ervan uit dat de particulier een verantwoordelijkheidsgevoel heeft voor de bomen in zijn/haar tuin. Deze bomen betekenen iets voor de wijk of buurt waarin ze staan. Ze zorgen voor waarde en beleving. Dit gevoel en de verantwoordelijkheid voor deze bomen ligt bij de particuliere eigenaar. Deze bomen staan namelijk niet op de Groene kaart, maar kunnen nog steeds waardevol zijn op wijkniveau. We kunnen als gemeente geen regelgeving op deze bomen uitoefenen of regels stellen aan de manier waarop particulieren hun bomen beheren. We adviseren onze inwoners graag over hoe zij hun boom zolang mogelijk kunnen behouden. Bijvoorbeeld door middel van keukentafelgesprekken, waarbij we als gemeente het belang van de boom benadrukken en toe kunnen lichten. Op deze manier hopen we eraan bij te dragen dat deze bomen behouden blijven.

Vervolg op volgende pagina

41

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 7.1.7 Omgevingswet Onder de aankomende Omgevingswet worden in de 5 Omgevingsplan(en) nadrukkelijk regels gesteld aan de omgang met en het werken nabij bomen die op 6 de Groene kaart staan. Bijvoorbeeld het verplicht uitvoeren van een boom effect analyse (BEA) indien 7 werkzaamheden binnen een afstand van 15 meter van een monumentale boom worden uitgevoerd. 8 9 7.2 Omgevingsvergunning De gemeente wil zo min mogelijk bomen kappen. Voor 10 de kap van bomen zijn daarom regels opgesteld. Met deze regels beschermen we bomen en structuren die we 11 belangrijk vinden, deze staan op de Groene kaart. Voor het kappen van deze bomen is een omgevingsvergunning B vereist. Van kappen kan ook sprake zijn als er zeer drastisch wordt gesnoeid, bijvoorbeeld het verwijderen van de kroon (kandelaberen of knotten) uit een boom.

Een omgevingsvergunning geeft de aanvrager toestemming een of meer benoemde bomen te kappen. Herinrichtingen, bouwplannen, ernstige hinder of gevaar kunnen er redenen zijn om een kapvergunning aan te vragen. De gemeente zal bij het beoordelen van de aanvraag het landschappelijke belang en de beeldkwaliteit van de boom afwegen tegen de motieven die bij de aanvraag een rol spelen. Ook de conditie, gezondheidstoestand van de boom en de veiligheid speelt een rol bij de besluitvorming. Bij het verlenen van een omgevingsgvergunning wordt in principe een herplantplicht opgelegd. Een omgevingsvergunning is aan te vragen op Omgevingsloket online. Op deze site is het mogelijk om een vergunningscheck in te vullen om te zien of een omgevingsvergunning nodig is. Als hulpmiddel bij het bepalen of voor het kappen van een boom een vergunning nodig is hebben we een stroomschema opgesteld. Deze is te vinden in bijlage 2.

7.3 Uitzonderingen op de (wettelijke) bescherming De Monumentale en Waardevolle houtopstanden zijn zo belangrijk dat hiervoor een strikt velverbod wordt gehanteerd. Als iemand van mening is dat een dergelijke boom moet worden gekapt, moet diegene hiervoor een ontheffing in de vorm van een omgevingsvergunning aanvragen bij het bevoegd gezag. Een ontheffing voor het vellen van Monumentale en Waardevolle houtopstand kan, mits alternatieven voor behoud zijn onderzocht, slechts bij uitzondering worden verleend:

42

1.

Zwaarwegend maatschappelijk belang: Wanneer door de aanwezigheid van een waardevolle boom maatschappelijke ontwikkelingen worden geblokkeerd, kan het college besluiten een omgevingsvergunning voor de boom af te geven. In de motivatie om de omgevingsvergunning af te geven moet onderbouwd zijn dat andere opties met duurzaam behoud van de boom niet tot de mogelijkheid behoren

2.

Schade: Wanneer een waardevolle boom schade aanricht aan bijvoorbeeld gebouwen kan dit een reden zijn voor verlening van een omgevingsvergunning. Bij elke kapaanvraag die terug te herleiden is naar een schadegeval dient allereerst te worden onderzocht of de schade daadwerkelijk is veroorzaakt door de waardevolle boom

3.

Veiligheid: veroorzaakt de boom een gevaarlijke situatie of is sprake van een calamiteit? a. Gevaarlijke situatie: situaties waarbij de veiligheid van omwonenden en passanten in het gedrang komt. Eerst wordt geprobeerd het gevaar op te heffen door uitvoering van extra (onderhoud) maatregelen zoals snoei of verbetering van de ondergrondse ruimte. Kappen is de laatste optie. b. Calamiteit: Levensbedreigende situaties of situaties waarbij ongevallen kunnen ontstaan, waarbij directe kap noodzakelijk is om de veiligheid van omwonenden en/of passanten te waarborgen, bijvoorbeeld bij blikseminslag of stormschade

Vitaliteit en ziekten: Plantenziekten kunnen in enkele gevallen leiden tot afgifte van een omgevingsvergunning. Vooral bij besmettelijke ziekten is het vaak verplicht een aangetaste boom te verwijderen om verdere besmetting te voorkomen. Bij elke kapaanvraag die te herleiden is naar een plantenziekte behoudt de gemeente zich het recht om specialistische kennis in te huren of van de aanvrager te eisen dat specialistische kennis wordt ingehuurd, om vast stelt of er sprake is van een ziekte die het noodzakelijk maakt een omgevingsvergunning te verlenen. Voorbeelden zijn bomen met iepziekte en de watermerkziekte (wilgen) In alle situaties geldt dat, bij toekenning van een omgevingsvergunning, een herplantplicht bestaat. De boomsoort en het formaat wordt door de gemeente vastgesteld. De boom wordt in de basis op dezelfde plek teruggeplant. Echter, in het geval dat herplant op dezelfde plek door omstandigheden niet mogelijk is, kan de gemeente besluiten om een andere locatie aan te wijzen voor herplant.

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 7.4 Kap van bomen in het buitengebied Voor bomen buiten de bebouwde kom geldt naast 5 het gemeentelijke bomenbeleid ook de bescherming van bossen en lanen zoals opgenomen in de Wet 6 natuurbescherming 2017. De Wnb geldt bij: • Meer dan 20 bomen in een rij, of; 7 • Een bos van minimaal 10 are; 8 • Buiten tuinen en erven 9 De Provincie is het bevoegd gezag bij de Wnb. De 10 initiatiefnemer doet een kapmelding bij de Provincie en er geldt een herplantverplichting voor de gekapte bomen. 11 Hiermee houdt de Provincie het totale areaal bos en groen in Noord-Brabant in stand.In het bestemmingsplan B Buitengebied is een vergunningsstelstel voor de uitvoer van een werk of werkzaamheden (voorheen aanlegvergunning) opgenomen. Hierin is vastgelegd dat het in gebieden met bijzondere waarden verboden is om houtopstanden te vellen zonder omgevingsvergunning (als bedoeld in artikel 2.1. lid 1 onder b Wabo). In deze gebieden kan het dus voorkomen dat voor het vellen van één of enkele bomen van een houtopstand zowel een omgevingsvergunning voor aanleg als een voor velling nodig is.

7.5 Herplant bomen Wanneer op grond van een omgevingsvergunning of ander wettelijk voorschrift een boom wordt aangeplant worden deze automatisch toegevoegd aan de Waardevolle bomen lijst en opgenomen op de Groene kaart.

43

7.6 Afwegingen structuren

Voor bomen in structuren, overige bomen en herplantbomen is het belangrijk dat de afweging kan worden gemaakt tussen behoud of velling. Bij de afweging van een aanvraag voor een omgevingsvergunning geeft de bomenverordening weigeringsgronden. Daarbij wordt het maatschappelijk belang van de boom vastgesteld en vervolgens afgewogen tegen het belang van de aanvrager. Onder het algemeen belang van de boom vallen de onderstaande weigeringscriteria: A.

de natuurwaarde van de houtopstand;

B.

de landschappelijke waarde van de houtopstand;

C.

de waarde van de houtopstand voor stads- en dorpsschoon;

D.

de beeldbepalende waarde van de houtopstand

E.

de cultuurhistorische waarde van de houtopstand;

F.

de waarde voor de leefbaarheid van de houtopstand.

De bovenstaande weigeringsgronden staan toegelicht in bijlage 13.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

BOOMBEHEER 8.1 BOOMVEILIGHEID

8.2 ONDERHOUD AAN BOMEN

8.4 (VOOR)POOTRECHT

44

3.3 PREVENTIE ZIEKTEN EN PLAGEN

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

Het boombeheer is gericht op het in stand houden van een gezond, veilig en duurzaam bomenbestand. Door het beheer houden we bomen veilig voor hun omgeving. Ook wordt met het beheer zoveel mogelijk geprobeerd overlast door bomen te beperken. We beheren elke boom zodat die aan deze basiseisen kan voldoen. We geven bijzondere aandacht aan bomen die dat nodig hebben.

8.1 Boomveiligheid Bomen zijn levende organismen die oud kunnen worden, ziektes kunnen hebben en (soms onzichtbaar) zwakke plekken kunnen ontwikkelen. Vooral in bebouwd gebied en langs wegen kan dit voor risico’s zorgen. Daarom beschrijven we in deze paragraaf op welke manier we in de basis voldoende boomveiligheid garanderen. Zorgplicht De gemeente Boxtel heeft als eigenaar/ beheerder van haar bomen de plicht om schade door nalatige zorg aan bomen te voorkomen. Dit betekent dat de gemeente aansprakelijk kan zijn wanneer schade of letsel ontstaat door (verwijtbaar) onvoldoende zorg voor de boom. Deze aansprakelijkheid vervalt wanneer de gemeente de zorgplicht heeft vervuld en dit op basis van registratie kan aantonen. Bomen worden periodiek op vitaliteit, veiligheid en onderhoudstoestand gecontroleerd door middel van de VTA (Boomveiligheidsonderzoek). Bij deze methode wordt iedere boom in de gemeente gecontroleerd op boomveiligheid en wordt geïnventariseerd welk onderhoud de boom nodig heeft om gezond verder te groeien. De inspecties worden geregistreerd in het beheersysteem van de gemeente. De inspectie wordt uitgevoerd door een gecertificeerd boomveiligheidscontroleur (BVC).

De gemeente is verplicht op de veiligheid gericht onderhoud aan haar boombestand uit te (laten) voeren. Ook moet het onderhoud goed worden geregistreerd om nalatigheid bij schade uit te kunnen sluiten. Het aantonen van regelmatige controle (en onderhoud) op eventuele gebreken is hierin belangrijk. Daarom: • Voeren wij regelmatige boomveiligheidscontroles (VTA) uit met gecertificeerde boomveiligheidscontroleurs. Ieder jaar controleren we standaard ca. 25% van de bomen, zodat alle bomen iedere 4 jaar worden gecontroleerd. Attentiebomen (bomen met een verhoogde kans op risicovorming) worden eens per 2 jaar of zelfs jaarlijks gecontroleerd. Bomen op drukke plaatsen en langs hoofdroutes controleren we om het jaar. • Plegen wij onderhoud waar dit nodig is. Dit gebeurt niet volgens een vaste frequentie en veelal gebaseerd op de uitkomsten van de VTA-controles binnen het beschikbare beheerbudget.

In de regelgeving wordt onderscheid gemaakt tussen drie typen zorgplicht bij bomen: Algemene zorgplicht

Betreft het regulier noodzakelijke onderhoud en een periodieke controle op zichtbare gebreken

Verhoogde zorgplicht

Bomen met een verhoogde kans op gebreken/risicovorming dienen met een verhoogde regelmaat (jaarlijks) gecontroleerd te worden.

Onderzoeksplicht

Als de aard/omvang van het gebrek niet geheel duidelijk is moet met een aanvullend onderzoek het risico vastgesteld worden. Zo nodig moeten bijzondere maatregelen genomen worden om de onveiligheid weg te nemen.

45

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 8.2 Onderhoud aan bomen We willen de kwaliteit en veiligheid van onze bomen op 5 peil houden. Daarom voeren we constant onderhoud uit aan onze bomen. Het belangrijkste onderdeel van het 6 boomonderhoud is het tijdig snoeien van de bomen. 7 Uit te voeren ingrepen zijn onder andere afhankelijk van de leeftijd (groeifase) en conditie van de boom. 8 De resultaten van de boomveiligheidscontroles (VTAcontroles) geven input voor welke ingrepen nodig zijn. 9 10 Dunnen van bomen We dunnen een houtopstand als het vellen van één 11 of meerdere bomen nodig is om de overblijvende houtopstand een duurzame toekomst te kunnen B geven. Dunning van bomen die onderdeel zijn van de

waardevolle bomenlijst of de Groene kaart valt onder het velverbod van de APV of bomenverordening en is dus vergunningsplichtig. Vervanging/inboet Soms gebeurt het dat een boom afsterft en een nieuwe boom wordt teruggezet. In deze gevallen is het verwijderen van de boom zelf niet het hoofddoel. De maatregelen zijn juist gericht op de instandhouding en de ontwikkeling van de houtopstand. Renovatie/grootschalig beheer Na verloop van tijd blijkt dat in veel gevallen een structurele renovatie van het groen nodig is. Op basis van een analyse van een gebied kan bijvoorbeeld worden besloten bomen te vervangen of de structuur aan te passen. Hierbij wordt gekeken hoe het oorspronkelijke ontwerp is opgesteld en of hier aanpassingen in nodig zijn. Uitgangspunt hierbij is dat een duurzame situatie bereikt wordt. Bij deze situaties worden de afwegingen uit dit plan toegepast.

8.3 Preventie en bestrijden van ziekten en plagen (aantastingen) Bomen zijn net als mensen vatbaar voor ziekten. Daarbij geldt hetzelfde voor bomen als voor mensen: een zwakke conditie vergroot de kans op ziekte. Sommige ziekten gaan vanzelf weer over, maar andere kunnen leiden tot de dood van een boom. Daarnaast kunnen dieren die in bomen leven (wanneer het ecosysteem uit balans raakt) zorgen voor een plaag die de boom of mensen in de buurt raakt. Denk bijvoorbeeld aan de eikenprocessierups, wantsen en de iepenspintkever. Ziekten indammen en plagen bestrijden is dus nodig om de veiligheid te waarborgen en het bomenbestand duurzaam in stand te houden.

Vervolg op volgende pagina

46

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 Door preventief te handelen en aangetaste bomen vroeg te signaleren verkleinen we de kans op grootschalige 5 verspreiding, (massale) boomsterfte, (ernstig) ongemak en andere negatieve effecten op de leefomgeving. 6 De in onze gemeente belangrijkste (niet op volgorde van 7 relevantie) boomziekten en -plagen zijn: 8 Ziekten Plagen 9 Essentaksterfte Eikenprocessierups Kastanjebloedingsziekte 10 Massaria 11 Watermerkziekte Bacterievuur B 8.3.1 Diversiteit verhogen

8.3.2 Gezonde bomen Een andere maatregel waar we op inzetten is een goede groeiplaats. Een goede groeiplaats heeft voldoende omvang en bevat voldoende voedingsstoffen, water en lucht. Dit zorgt ervoor dat de boom gezond is en een hogere weerstand heeft tegen ziekten en plagen. Bij aanplant houden we hier rekening mee door de richtlijnen te volgen zoals opgenomen in het Handboek bomen. Wanneer we ziekten en plagen bij boomveiligheidscontroles en onderhoudswerkzaamheden signaleren, betekent het niet automatisch dat we ingrijpen. We registreren de aanwezigheid van de ziekte en volgen de ontwikkeling. Wanneer dat nodig blijkt grijpen we in. Het kan ook gebeuren dat een boom tussen twee controles ziek wordt. Inwoners kunnen ziekten en plagen daarom melden via de reguliere kanalen van de gemeente.

Sommige ziekten en plagen zoals rupsen en houtrot kunnen bij de meeste bomen voorkomen. Andere ziekten en plagen zijn soort-specifiek, zoals de iepziekte of de eikenprocessierups. Daarom proberen we meer variatie aan te brengen in het aantal soorten bomen in onze buitenruimte. Met een hogere diversiteit in boomsoorten zorgen we ervoor dat er een lagere kans is op verspreiding van ziekten en plagen. Bij het verhogen van de diversiteit richten we ons op beperkt gebruik van soorten waarvan bekend is dat ze een verhoogd risico hebben op schadelijke ziektes en plagen. Daarbij proberen we monoculturen (veel bomen van dezelfde soort) te voorkomen. Ook proberen we bij nieuwe aanplant overlast van niet-schadelijke plagen (zoals luizen) te minimaliseren.

Uit cultuurhistorisch en/of landschappelijk oogpunt kan er toch voor gekozen worden om soorten aan te planten die gevoelig zijn voor bepaalde ziekten en plagen. De uiteindelijke soortkeuze is dan het resultaat van een zorgvuldige afweging van de kwaliteit, beeld, betekenis, beleving, cultuurhistorie, ecologie, functie en beheerbaarheid.

Een ziekte wordt veroorzaakt door ziekteverwekkers zoals schimmels, bacteriën en virussen. Een plaag wordt veroorzaakt door een overvloed aan dieren of planten. 1

47

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

8.4 (Voor)pootrecht

Het voorpootrecht stamt uit 1491 en houdt in dat grondbezitters het recht hebben om in eigen (particulier) bezit bomen te planten op de gemeentegrond tussen hun perceel en de aangelegen openbare weg. Doordat in het verleden vooral populieren werden aangeplant onder het voorpootrecht, is er een kenmerkend, waardevol en dynamisch landschap ontstaan. De eigenaar van de bomen is verantwoordelijk voor het onderhoud en de veiligheid rondom de boom, waarbij zij bovendien rekening dienen te houden met de eisen van de wegbeheerder. Een eigenaar kan in overleg met de gemeente afstand doen van zijn voorpootrecht. De gemeente wordt dan eigenaar van de pootrechtbomen en neemt de bomen in beheer. De gemeente heeft de kavels waarop het voorpootrecht nog geldt in beeld Samengevat: •

De bomen zijn eigendom van aangrenzend perceeleigenaar.

•

De grond is eigendom van de gemeente.

•

Bij verkoop perceel gaat voorpootrecht, inclusief bomen en zorgplicht, naar nieuwe eigenaar, het recht bij overdracht in notariële akte dient vastgelegd te worden.

•

De eigenaar van de bomen is verantwoordelijk voor het onderhoud van de bomen en de veiligheid.

•

De houder van het voorpootrecht kan op eigen initiatief afstand doen van het recht. Dit moet in notariële akte worden vastgelegd.

Bestemmingsplan Buitengebied In het bestemmingsplan Buitengebied is een vergunningenstelsel voor de uitvoer van werk of werkzaamheden opgenomen. De gebieden waar het voorpootrecht veelvuldig voorkomt zijn veelal aangewezen met de waarde(n) (leefgebied soorten van) ‘kleinschalig of half open cultuurlandschap’. In deze gebieden is het rooien van bomen, ook voorpootbomen, (aanleg) vergunningplichtig. Indien herplant onderdeel is van de vergunningaanvraag, wordt deze eigenlijk altijd verleend. Dit past juist bij de dynamiek van het populierenlandschap.

48

Uitdaging voor de gemeente Het (voor)pootrecht beperkt de invloed die de gemeente heeft op een relatief groot aantal bomen in het buitengebied van de gemeente. De uitdagingen die wij hierdoor tegenkomen staan hieronder op een rij gezet: • Als de eigenaar van voorpootbomen beslist deze te kappen kan de gemeente daar in de meeste gevallen weinig tegen doen, tenzij de bomen op de Groene kaart staan. Het ontwikkelen en behouden van (historische) landschappelijke structuren (met o.a. een hoge waarde voor ecologie en cultuur) kan hierdoor een uitdaging zijn. • De gemeente mag geen voorpootbomen in eigendom van een particulier zonder diens toestemming kappen, ook niet wanneer dit nodig is voor maatschappelijke projecten zoals het verbreden van een weg of het nemen van verkeersveiligheidsmaatregelen. Hierdoor kan de ruimtelijke ontwikkeling vertraging oplopen. • Vaak zijn eigenaren van voorpootpercelen zich niet bewust van het voorpootrecht en de zorgplicht die zij hebben voor de bomen in hun eigendom, waardoor zij de veiligheid op sommige plekken niet kunnen garanderen. Wanneer eigenaren zich wel bewust worden van hun zorgplicht leidt dit soms tot kap van de bomen om daarmee de zorgplicht te vermijden. Dit heeft een langdurige negatieve impact op het landschap. • Niet alle bomen in bermen vallen onder het pootrecht, want niet alle percelen hebben dit recht.

Ambitie Ondanks de uitdagingen die het voorpootrecht ons biedt hebben we de ambitie om ons karakteristieke landschap te behouden. Dit doen we door in te zetten op heldere communicatie over wat voorpootrechten zijn en waar deze gelden. Vanuit andere beleidsterreinen o.a. duurzaamheid en plattelandsvernieuwing wordt ingezet op creëren van meerwaarde voor populieren. Hiermee worden particuliere (voorpoot) eigenaren gestimuleerd om juist weer bomen te planten. Op verschillende plekken hebben eigenaren afstand gedaan van het voorpootrecht. Voor de eigenaar van het recht is dit altijd een mogelijkheid. Uitgangspunt is dat dit kosteloos plaatsvindt. Daarbij mag er geen sprake zijn van ernstig achterstallig onderhoud van de houtopstand. Het voorpootrecht vertegenwoordigt in de huidige situatie geen waarde meer. Doordat de bomen eigendom worden van de gemeente is er ook sprake van een uitbreiding van het gemeentelijk beheerareaal.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

HINDER, OVERLAST EN MELDINGEN 9.1 MELDINGEN EN KLACHTEN

9.2 AFHANDELING MELDINGEN EN KLACHTEN

9.3 VOORKOMEN VAN KLACHTEN

9.4 BOMEN EN ZONNEPANELEN

Vervolg op volgende pagina

49

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 Bomen leven en zijn daarmee een natuurlijk onderdeel van onze leefomgeving. Ze groeien, passen zich aan op de 5 seizoenen en zoeken naar voedsel. Deze processen zijn normaal en onvermijdelijk als we willen blijven profiteren 6 van de voordelen die bomen ons bieden. 7 De hinder die inwoners van bomen ervaren, is sterk afhankelijk van de mensen die vaak in de buurt van de 8 boom komen. Voor sommige mensen zijn herfstbladeren op de grond hinderlijk. Tegelijk kan een kind het zien 9 als speelparadijs en schiet een fotograaf er het perfecte plaatje. 10 11 Iedere melding van hinder/overlast nemen we serieus en zullen we afzonderlijk afwegen tegen de meerwaarde van B de boom en de lokale situatie. De maatregelen die we nemen hangen af van de mate van overlast, de waarde en betekenis van de boom en de locatie. Het is vaak een afweging tussen het individuele belang en het algemeen belang. Hierin kan de uitkomst zijn dat we niets doen, de boom kappen, of kiezen uit een scala aan maatregelen die tussen deze twee uitersten zitten.

We zijn zuinig op onze bomen Gemeente Boxtel is een groene gemeente en bomen dragen daar voor een groot gedeelte aan bij. Bomen zijn niet voor niets aangeplant. Een boom heeft een functie te vervullen, bijvoorbeeld als weggeleiding, klimaatboom of straatverfraaiing. Het kost veel tijd om een volwassen boom te ontwikkelen. Er is veel in een volwassen boom geïnvesteerd en hij begint pas op latere leeftijd aan het gewenste beeld te voldoen. Om deze redenen zijn we behoedzaam en terughoudend met het kappen van bomen. Bomen zijn niet zomaar te vervangen. Het kost veel geld om bomen te kappen en te vervangen en de ecosysteemdiensten van volwassen bomen zijn veel groter dan die van jonge bomen. We beperken hinder bij nieuwe projecten Bij nieuwe projecten kunnen we als gemeente veel hinder voorkomen. Dit doen we door de bomen zo ver als dat mogelijk is van de erfafscheiding en verhardingen te zetten. Ook letten we bij de inrichting op de boomgrootte in relatie tot de omgeving (juist boom op de juiste plek). Daarnaast letten we op voor boomsoorten die vaak en veel materiaal laten vallen of gevoelig zijn voor plaagdieren. Hierbij wordt altijd de afweging gemaakt of de boom geschikt is voor zijn omgeving.

50

We onderhouden onze bomen goed Met planmatig onderhoud voorkomen we hinder zo veel mogelijk. We controleren onze bomen regelmatig, snoeien ze indien nodig, houden eikenprocessierups in toom en herstellen verhardingsopdruk. Daarmee zorgen we dat de openbare ruimte veilig blijft en hinder zo veel mogelijk voorkomen wordt. We accepteren zowel de lusten als de lasten van bomen Bomen hebben een aantal natuurlijke verschijnselen die simpelweg geen reden zijn om bomen te kappen of te snoeien, hoe vervelend ze ook ervaren kunnen worden. We hebben het dan over natuurlijke verschijnselen zoals: blad- en vruchtval, bloesem en stuifmeel. Dit zijn natuurlijke processen die iedere boom in meer of mindere mate heeft. Aanwonenden zullen de lusten en lasten van gemeentelijke bomen moeten accepteren willen we de gemeente voldoende groen houden. Het rooien van bomen om deze redenen is in de basis niet acceptabel. Dit zou met precedentwerking kunnen leiden tot kaalslag in de gemeente. Hoe hoger de waarde van de boom, hoe meer de aanwezigheid is gerechtvaardigd Gemeentelijke en particuliere bomen dienen een maatschappelijk belang. Ze leveren ecosysteemdiensten voor de hele gemeenschap. Bomen in de openbare ruimte zorgen voor een groene aankleding, structurering, een groen karakter en ecosysteemdiensten.

We hebben in Boxtel de bomen in verschillende categorieën verdeeld, namelijk: monumentaal, waardevol, boomstructuur en overige bomen. Hoe hoger de status van de boom, des te meer bescherming de boom geniet. We vinden dat monumentale en waardevolle bomen en boomstructuren op een hoog schaalniveau van belang zijn voor veel inwoners en bezoekers van de gemeente. Dit maakt het gerechtvaardigd dat een boom er staat, ook als een aanwonende inwoner hinder ervaart. We zijn behoedzaam en terughoudend bij het nemen van maatregelen bij deze bomen, wat niet wegneemt dat we onze overige gemeentelijke bomen ook behoedzaam behandelen.

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 9.1 Meldingen en klachten Regelmatig ontvangen we verzoeken van burgers om 5 gemeentelijke bomen te snoeien of te verwijderen omdat zij overlast ervaren. Meestal gaat het daarbij om: 6 • lichttoetreding in de woning. 7 • schaduw in tuin, zwembad, woning of op 8 zonnepanelen. • overhangende takken, 9 • wortelopdruk in verhardingen, 10 • takken tegen raam of gevel, 11 • zichthinder , • blad-/bloesem-/vruchtval , B •

plaagdieren/druipen van bomen ,

•

allergie / gezondheidseffecten,

•

schade aan (bij-)gebouwen of tuinmuren door stam of wortelgroei.

Burgers doen ook meldingen over een boom zonder dat daarbij sprake is van overlast. Het gaat dan vaak over: •

vitaliteit van bomen,

•

schade aan bomen,

•

illegale velling,

•

verzoek tot planten van bomen.

9.2 Afhandeling meldingen en klachten Bij de afhandeling van meldingen en klachten bekijken we de situatie ter plaatse. We beoordelen de overlast en maken een afweging tussen het algemeen belang en de waarden van de boom aan de ene kant en het individuele belang van de aanvrager aan de andere kant. In veel gevallen is de overlast binnen het reguliere beheer op te lossen of te beperken. In een aantal gevallen is de overlast slechts weg te nemen door meer drastische maatregelen zoals rooien of sterk snoeien van een boom. Een dergelijke oplossing is weliswaar technisch uitvoerbaar, maar past niet in ons beleid rond waardevolle en te beschermen bomen. Oplosbaar of te beperken Oplosbare overlast is overlast die door een reguliere beheeringreep te verhelpen of te verminderen is. Denk daarbij aan het snoeien van takken die tegen een raam of dak slaan, het bestrijden van plaagdieren of het wegnemen van een enkele wortel. In enkele gevallen kan het verwijderen of vervangen van een of meerdere bomen onder deze noemer vallen, bijvoorbeeld wanneer: • • •

de boom bijna aan het einde van zijn omlooptijd is. het beperken van de overlast een repeterende (en dus dure) maatregel zal zijn. de enkele overlastboom onderdeel is van een groep of grotere houtopstand.

Niet oplosbaar We noemen overlast ‘niet oplosbaar’ wanneer het belang van de boom zwaarder weegt dan het belang van de burger die overlast ervaart en een drastische maatregel (kap of zware snoei) niet in ons beleid past. Dit kan voorkomen in situaties waar sprake is van bomen die we als waardevol beschouwen en een hoge levensverwachting hebben. Er zijn dan goede redenen om die bomen te behouden. Het komt voor dat een burger de overlast toch ervaart als onacceptabel en een verzoek tot velling indient.

Vervolg op volgende pagina

51

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

Disproportioneel grote overlast is een reden voor nadere overweging We moeten erkennen dat bomen soms zoveel overlast kunnen geven dat de kwaliteit van de leefomgeving en het leefgenot van burgers wordt beperkt. Dat is in tegenspraak met het doel waarvoor we bomen aanplanten. In deze gevallen wegen we de ernst van de overlast af tegen de waarde die de boom heeft als deze behouden blijft. We willen hier eenduidig mee omgaan en bij alle gevallen dezelfde afweging maken. Daarom beoordelen we deze situaties op basis van een vast aantal onderwerpen. Wanneer de overlast opweegt tegen de waarde van de boom volgt een nadere afweging waarbij de volgende aspecten worden beoordeeld: •

• • • • •

In hoeverre zorgt de verzochte maatregel (verwijderen/snoei) van de boom voor aantasting van de kwaliteit van de openbare ruimte? Wat is de overlast en in welke mate? Wat is de termijn van overlast? Op welke schaal wordt overlast ervaren? Is dat alleen voor de aanvrager? Of voor de hele straat? Voorzienbaarheid: had de verzoeker deze overlast kunnen voorzien toen hij de woning betrok? Helpt de verzochte maatregel om de klacht weg te nemen of te verminderen?