Bijlage 1. Bomenbeleidsplan Boxtel 2022-2040 (1279534).pdf

terug naar vorig beeld

BOMENBELEIDSPLAN BOXTEL 2022 - 2040 colofon voorwoord

1 inleiding

2 het belang van bomen

3 visie op bomen

5 bomenstructuur

6 waardevolle bomen

7 bescherming van bomen

9 hinder, overlast en meldingen

10 samen bereiken we het meest

11 Ambities

samenvatting 4 het maximale uit bomen halen

8 boombeheer

Bijlagen

1 terug naar vorig beeld 2 3 COLOFON 4 5 6 7 8 9 10 11 B

OPDRACHTNEMER

idverde Advies B.V. Willemsplein 2-4 5211 AK ‘s-Hertogenbosch advies@idverde.nl

OPGESTELD DOOR OPDRACHTGEVER

NvB/ND Gemeente boxtel Markt 1 5281 AT Boxtel

PROJECTNUMMER

722210251

STATUS VERSIE DATUM

Definitief 1.1 6 januari 2022

2

1 terug naar vorig beeld 2 3 VOORWOORD 4 5 Voor u ligt het Bomenbeleidsplan Boxtel 2022-2040. Bomen en groen zijn van groot belang voor de dorpen 6 en het landschap en voor de sfeer en de kwaliteit van de woon- en leefomgeving. De ruim 36.400 bomen 7 die in beheer zijn bij de gemeente (de bossen niet meegerekend) geven de gemeente een groen karakter. 8 Dit karakter wordt door de inwoners en bezoekers van onze gemeente zeer gewaardeerd. De bomen, samen 9 met de groenvoorzieningen, zijn belangrijk voor de kwaliteit van de leefomgeving en hebben een positieve 10 werking op de gezondheid en het welzijn van mensen, ecologie en klimaat. Deze positieve werking willen we 11 behouden en waar mogelijk versterken. B

De gemeente hecht waarde aan het behoud van haar bomen, in het bijzonder aan bomen in structuren en monumentale en waardevolle bomen. Deze bomen kunnen zowel op gemeentelijk als op particulier terrein staan. Ze zijn te beeldbepalend en zo belangrijk dat we daarvoor beleid opstellen. Dit Bomenbeleidsplan geeft de visie van Boxtel op bomen, het geeft de randvoorwaarden aan en brengt samenhang in het bomenbeleid door afstemming van diverse beleidsonderdelen. Het is de sleutel tot een verantwoord bomenbeleid waaraan wij werken, met als doel een robuust en gezond bomenbestand. Daarbij ligt de focus op kwaliteit, minder op kwantiteit.

3

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

SAMENVATTING Proces Dit bomenbeleidsplan is tot stand gekomen op basis van bestaande beleidstukken, nieuwe inzichten, in overleg met collega’s vanuit diverse taakvelden, de raad en met de hulp van betrokken burgers en verenigingen. Deze stakeholders leverden hun input tijdens de verschillende werksessies en Boomcafés.

Visie en ambitie Boxtel streeft ernaar om een groene gemeente te zijn met kwalitatief goede en diverse bomen die bijdragen aan een prettige leefomgeving, duurzaamheid, biodiversiteit en een klimaatbestendige openbare ruimte. De bomen moeten veilig, gezond, mooi en betaalbaar zijn.

Waarde van bomen Bomen zijn de groene steunpilaren in de openbare ruimte van onze gemeente en dragen bij aan een gezonde, aantrekkelijke leefomgeving. Zo geven bomen onze dorpen, wegen en wijken herkenbaarheid en structuur. Ze dragen bij aan een karakteristiek landschap. Daarnaast leveren bomen ecoysteemdiensten voor de (directe) omgeving. Ze verbeteren de luchtkwaliteit, verkoelen de stad, houden water vast, zijn goed voor de biodiversiteit, onze gezondheid en het welbevinden van onze inwoners. Verder kunnen ze een bijdrage leveren in cultuurhistorie en de beleving van mensen. Kortom, bomen hebben meerdere waarden en functies. Daarom is goed beleid voor deze groene steunpilaren van belang.

Dit betekent dus: genoeg groen, de juiste boom op de juiste plek, klimaat- en toekomstbestendige bomen en groeiplaatsen en een bijdrage aan de biodiversiteit. Dit alles doen we samen met onze burgers en partners.

Stand van zaken We hebben als gemeente ruim 36.000 individuele bomen in beheer (de bossen niet meegerekend). Deze bomen staan in parken, langs wegen, op pleinen en op woonerven. De uitdagingen waar we met bomen vooral mee te maken hebben zijn: klimaatverandering, afname van biodiversiteit, de toegenomen druk op de openbare ruimte en een mondige samenleving, die ervaren overlast en hinder meld.

Boombescherming De bescherming van onze bomen is momenteel geregeld in de Algemeen Plaatselijke Verordening 2012. Onder deze regeling geldt, met diverse uitzonderingen, een algeheel kapverbod voor bomen met een stamdiameter van meer dan 10cm. Voor de kap van een boom moet meestal een omgevingsvergunning aangevraagd worden.

Een belangrijk aspect hiervan is dat we altijd voor kwaliteit kiezen. We gaan dus niet lukraak bomen planten, maar doen dat met oog voor de omgeving en functie. De juiste boom op de juiste plek met een goede plantplaats is essentieel hierin, dit voorkomt vaak hinder en overlast in de toekomst. Hier hoort ook het juiste beheer bij. Dit doen we planmatig met cyclische controles, snoeibeurten en veel andere maatregelen. Met een goed beheer beperken we hinder zoveel als mogelijk.

We willen burgers en bedrijven echter het vertrouwen geven, meer loslaten en regels rondom de kap van bomen vereenvoudigen. Dit sluit aan bij de uitgangspunten achter de nieuwe Omgevingswet, die de ontwikkeling naar minder en overzichtelijke regels, lokaal maatwerk en vertrouwen in burgers onderstreept. De gemeente Boxtel gaat mee in deze ontwikkeling en past de gemeentelijke kapregels aan in een nieuwe Bomenverordening. De bomenverordening Boxtel 2022 wordt gecombineerd met een nog op te stellen Groene kaart, waarmee de meest waardevolle bomen en structuren in onze gemeente nadrukkelijker worden beschermd.

Vervolg op volgende pagina

4

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

Groene kaart In het Groene kaart-model is een kapvergunning alleen noodzakelijk voor aangewezen bomen of boomobjecten (vlakken/ lijnen). De waardes of functies van deze bomen worden hierbij nadrukkelijk benoemd en hiermee worden de criteria voor eventuele kap ook inzichtelijk. In de nieuwe Bomenverordening Boxtel 2022 aangevuld met het bomenbeleid en de nog op te stellen Groene kaart, hebben we een viertal categorieën voor de bescherming: • • •

•

Monumentale houtopstanden: de meest bijzondere en belangrijke bomen van Boxtel Waardevolle houtopstanden: bijzondere, beeldbepalende, belangrijke bomen Hoofd- en nevenstructuren: structuren die dorp, wijk en kernen identiteit geven, robuuste groenstructuren die veel waarde uitdragen Overige individuele bomen of bomen in boomvlakken of landschapselementen.

Bomen in deze categorieën worden op de Groene kaart gezet en zijn beschermd met een kapverbod en het omgevingsvergunningsstelsel.

Bouwen en werken rond bomen Er zijn diverse activiteiten die de vitaliteit van onze bomen kunnen aantasten. Dit zijn onder andere: bouwen, werken, evenementen, renoveren en ruimtelijke ontwikkelingen. We willen dat er bij de activiteiten zorgvuldig wordt omgegaan met bomen. Daarom geven we ontwikkelaars en initiatiefnemers basisprincipes en regels mee waaraan ze zich moeten houden bij hun activiteiten. Dit betreft onder andere: minimale graafafstanden, het plaatsen van materiaal en materieel en verbod op rijden onder de boomkroon. Het Handboek bomen helpt ons hierbij met een boomposter “Werken rond bomen”. Bij ruimtelijke ontwikkelingen willen we dat er zorgvuldig met bomen (en overig groen) wordt omgegaan. Daarom gaan we bij ruimtelijke ontwikkelingen werken met het Planproces Bomen. Dit zorgt ervoor, dat het belang van bomen als een rode draad door het planvormingsproces loopt. Inrichten met bomen We gaan voor voldoende goede en gezonde bomen. Bij nieuwe plannen en ontwikkelingen is de aanleg van een boomstructuur vanzelfsprekend. We houden rekening met de juiste boom op de juiste plaats met een goede groeiplaats. Hierbij gaan we uit van de richtlijnen in het Handboek bomen.

In het geval dat er nieuwe bomen geplant moeten worden gelden een aantal basisprincipes: • voldoende ondergrondse en bovengrondse groeiruimte, (indien mogelijk in open grond); • toekomstige problemen voorkomen in de ontwerpfase met de juiste voorzieningen; • ontwerpen op eindbeeld • meer diversiteit in onze boomsoorten met aandacht voor structuren, biodiversiteit en klimaat; • met kwaliteitstoets van beheer voor de praktische uitvoerbaarheid.

Vervolg op volgende pagina

5

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 5 Overlast en hinder We zijn zuinig op onze bomen. We zijn een groene en 6 duurzame gemeente en bomen dragen daar aan bij. We zien bomen niet als vervangingsproduct maar als 7 structurele onderdelen in de openbare ruimte. We voorkomen hinder bij nieuwe aanleg zoveel als mogelijk, 8 beheren onze bomen goed, maar onze inwoners moeten zowel de lusten als lasten van bomen accepteren. Daarbij 9 vinden we dat hoe waardevoller de boom is, hoe meer de aanwezigheid is gerechtvaardigd. 10 We beoordelen iedere overlastsituatie serieus en nemen 11 alle aspecten mee ter overweging. We kijken altijd of de overlast oplosbaar of te beperken is binnen onze B mogelijkheden. Behoud is altijd het uitgangspunt. Is de overlast niet oplosbaar, dan wegen we de belangen tussen het behoud en het kappen van de boom zorgvuldig af.

Beheer en onderhoud We beheren onze bomen goed door planmatig beheer en onderhoud. We inspecteren onze reguliere bomen 1x per 4 jaar. Dat is een gebruikelijke inspectiecyclus. Op basis van de inspectiegegevens voeren we maatregelen uit. Hiermee houden we zicht op de veiligheid van onze bomen. We vervangen onze bomen wanneer ze niet meer gezond zijn, niet behouden kunnen blijven of wanneer ze niet meer veilig zijn. Afhankelijk van de hoeveelheid bomen wordt het projectmatig opgepakt. Plaagdruk van eikenprocessierups proberen we ook te verminderen zonder directe bestrijding. Dit doen we door eiken minder vaak toe te passen bij renovaties en inboet. Participatie Onze inwoners mogen meepraten over onze bomen. Met name bij de bomen in hun woonstraten is participatie zeer wenselijk. Als gemeente moeten we zorgen voor het maatschappelijk belang van voldoende groen in straten en de juiste boom op de juiste plaats. We geven als gemeente sturing aan deze processen door (minimum) randvoorwaarden voor de inrichting mee te geven. Ook vinden we dat participatie bij overlastaspecten afgewogen moet worden. Dit om draagvlak te vinden bij mogelijke kap/behoud.

6

Uitvoering De uitvoering is een breed scala aan trajecten die bijdragen aan een beter bomenbestand/ beleid. Deze trajecten zijn: • •

• •

•

•

•

groene kaart ontwikkelen die aansluit bij de Bomenverordening Boxtel 2022 en het bomenbeleid; (door)ontwikkelen van de bomenstructuur gericht op het maximaliseren van de maatschappelijke waarde voor de gemeente; het planproces bomen implementeren in het proces van Ruimtelijke ontwikkelingen; een transparant waarderingsmodel opstellen voor overlast vs. boomwaarde waarmee we de overlast objectiever en beargumenteerd kunnen afwegen; actualiseren van het boombeheerplan en de uitgangspunten van het bomenbeleidsplan hierin verwerken; een instandhoudingsbudget waarmee we particuliere eigenaren van monumentale bomen kunnen ondersteunen in het beheer en behoud van deze groene parels; eigenaren met pootrecht stimuleren hiervan gebruik te maken en een passief en kosteloos afkoopbeleid

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 5 6 7 8 1.1 AANLEIDING/ 9 DOELSTELLING 10 11 B

INLEIDING

1.2 WETTELIJKE KADERS

1.4 LEESWIJZER

7

1.3 PROCES

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

1.1 Aanleiding/doelstelling Het huidige Bomenbeleidsplan van de gemeente Boxtel is opgesteld in 2007 en is aan herziening toe. De afgelopen jaren is veel veranderd: de inzichten over de maatschappelijke waarden van bomen zijn sterk toegenomen en het belang van klimaateffecten is duidelijker dan ooit tevoren. Ook speelden er ten tijde van het opstellen van dit Bomenbeleidsplan verschillende discussies over waar de prioriteiten met betrekking tot bomen zouden moeten liggen. Het Bomenbeleidsplan (2022-2040) heeft als doel om de kwaliteit van de leefomgeving te handhaven en te versterken. Een belangrijk onderdeel hiervan is het uiterlijk van de gemeente, maar ook veiligheid, ecologische/maatschappelijke waarde en duurzaamheid spelen hierin een rol. Het bomenbeleid sluit aan op de cultuurhistorische, landschappelijke, ecologische, maatschappelijke en stedenbouwkundige waarden van onze gemeente. Daarnaast houdt dit plan rekening met de gebruiker, particuliere belangen en de toekomst. Het beleidsplan heeft als doel in weloverwogen keuzes vast te leggen hoe we als gemeente nu en in de toekomst met onze bomen willen omgaan. Op die manier dragen we bij aan het duurzaam verhogen van de leefbaarheid in alle kernen en het buitengebied.

Toevoeging Esch aan gemeente Boxtel Na de herindeling van de gemeente Haaren per 1 januari 2021 is het authentieke dorp Esch onderdeel geworden van de gemeente Boxtel. Esch ligt in het stroomdal van de Essche Stroom en wordt omringd door veel natuur. Met de toevoeging van het dorp is de boomstructuur van de gemeente Boxtel uitgebreid.

1.2 Wettelijke kaders Algemeen Plaatselijke verordening (APV) De belangrijkste gemeentelijke wetgevende regelingen zijn vastgelegd in de meest recente versie van de APV 2012. Hierin staat ook omschreven wat de gemeentelijke regelingen zijn met betrekking tot het vellen/kappen van bomen. Omgevingsvergunning Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). De Wabo bepaalt dat we niet (meer) spreken van een 'kapvergunning', maar van een omgevingsvergunning voor de activiteit kappen/ vellen. Iedere boomeigenaar kan een omgevingsvergunning aanvragen. De gemeente overweegt vervolgens de reden voor kap, en handelt de vergunning af. Burgerlijk Wetboek Hierin is de privaatrechtelijke zorgplicht van de gemeente als beheerder van bomen beschreven. Dit is de basis voor het zorgdragen voor veiligheid en het voorkomen van schade. Bestemmingsplan In het bestemmingsplan is de ruimtelijke ordening van de gemeente bepaald. In het bestemmingsplan kunnen bomen als functieaanduiding worden vastgelegd. Dit betekent dat een specifieke locatie voor een beeldbepalende boom kan worden aangewezen.

8

Wet natuurbescherming 2017 De Wet natuurbescherming (Wnb) vervangt sinds 1 januari 2017 de Natuurbeschermingswet 1998, de Floraen faunawet en de Boswet. De Wet natuurbescherming regelt de bescherming van natuurgebieden, plant- en diersoorten en bos. Het kappen van bomen buiten de bebouwde kom is in veel gevallen gereguleerd door deze wet. Meer informatie over de Wet natuurbescherming is te vinden op de Website van de Rijksoverheid. Voorpootrecht Het voorpootrecht is een zakelijk recht dat stamt uit 1491. In delen van de gemeente (met name rondom Liempde) is dit recht nog van toepassing. In paragraaf 8.4 wordt het voorpootrecht verder uitgelicht. Omgevingswet In 2022 treedt naar verwachting de Omgevingswet in werking. Dit heeft gevolgen voor hoe we als gemeente omgaan met ontwikkelingen in de fysieke ruimte en dus ook met bomen. Ten tijde van het opstellen van het Bomenbeleidsplan betreft de Omgevingswet nog geen wettelijk kader. Het is wel een aandachtspunt waarop we anticiperen in dit plan.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

1.3 Proces Dit beleidsplan is tot stand gekomen in een traject waarin gelijktijdig bomenbeleid is opgesteld voor de gemeentes Boxtel en Sint-Michielsgestel. Voor deze gelijktijdige uitwerking is gekozen om het proces efficiënter te laten verlopen en optimaal gebruik te maken van de ambtelijke samenwerking die beide gemeenten zijn aangegaan. Door deze samenwerking zijn de plannen voor een groot deel gelijk van opzet, maar hebben beide plannen toch een focus op de eigen gemeente. In de eerste fase van het proces is de focus gelegd op het creëren van een basis die voor beide gemeenten gelijk is. In de tweede fase van het proces zijn de plannen voor beide gemeenten afzonderlijk verder uitgewerkt, waarmee geborgd is dat het beleidsplan goed aansluit op de situatie per gemeente. Tijdens het proces hebben we gebouwd op ons eerdere beleid en inspiratie opgedaan bij onze inwoners, diverse stakeholders en omliggende en vergelijkbare gemeenten. Daarnaast hebben we via een participatietraject geluisterd naar onze inwoners, hun vertegenwoordigers (gemeenteraad) en de ambtenaren die iedere dag bezig zijn met het groen in onze gemeente. Deze samenwerking heeft uiteindelijk geleid tot dit nieuwe Bomenbeleidsplan.

In de aanloop naar dit Bomenbeleidsplan is gewerkt met een gecombineerde projectgroep waarin experts van de gemeente, idverde Advies en idverde Bomendienst hebben samengewerkt om het beste resultaat voor gemeente Boxtel te kunnen leveren. Het participatieproces is breed ingestoken, waardoor vanuit verschillende invalshoeken informatie is opgehaald voor het schrijven van dit plan. Het participatietraject heeft bestaan uit: •

•

•

Een boomwandeling: ambtenaren vanuit verschillende disciplines van de gemeente zijn samen naar buiten gegaan om gericht op kansen en knelpunten praktijksituaties in het groen te bespreken. Boomcafés: inwoners en diverse stakeholders van Boxtel hebben tijdens de zogeheten boomcafés de mogelijkheid gekregen om ideeën te delen en te reageren op actuele thema’s in de openbare ruimte. Consultatie: verschillende stakeholders waaronder de Natuurwerkgroep Liempde, Natuurwerkgroep Boxtel en Bomen Brigade Boxtel zijn tijdens het proces geraadpleegd. • Werksessies met de gemeenteraad: tijdens een werksessie met de gemeenteraad zijn verschillende beleidsafwegingen op informerende wijze ter sprake gekomen. De bomenwandelingen, boomcafés en werksessies zijn, samen met de lokale kennis en kenmerken, voeding geweest voor dit Bomenbeleidsplan. De resultaten van deze participatiesessies zijn vastgelegd in het participatiedossier in bijlage 7. De hiernaast weergegeven afbeelding laat de stappen zien die zijn gezet om tot het Bomenbeleidsplan te komen. Een grotere variant van deze afbeelding is ook te vinden in bijlage 8.

9

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 1.4 Leeswijzer In dit document is het bomenbeleid van de gemeente 5 Boxtel uiteengezet. Het document start in hoofdstuk 2 met inleidende informatie over het belang van bomen. 6 In hoofdstuk 3 is te lezen over de visie die de gemeente heeft voor haar bomenbeleid. De visie start met ‘Het 7 verhaal van Boxtel in 2030’, gericht op het schetsen van een gewenst toekomstgevoel. Vervolgens geeft de visie 8 een beeld van wat volgens de gemeente de belangrijkste aandachtspunten zijn om dit toekomstbeeld te realiseren. 9 De visie is een kapstok voor het bomenbeleid. 10 In hoofdstuk 4 richt het beleidsplan zich op het 11 verbeteren van de ruimtelijke inrichting rondom bomen, en de borging van bestaande bomen binnen de B processen bij ruimtelijke ontwikkelingen. In hoofdstuk 5 is het belangrijkste instrument voor de ontwikkeling van het bomenbestand uiteengezet: de bomenstructuur. Met de bomenstructuur krijgen bomen een structurele plek in de openbare ruimte.

10

De bomenstructuur is gericht op het creëren en in stand houden van een robuuste (groene) bomenstructuur in de gemeente. Vervolgens gaat hoofdstuk 6 in op waardevolle bomen binnen de gemeente en de beoordeling daarvan. De bescherming van bomen (binnen en buiten de bomenstructuur) is in hoofdstuk 7 toegelicht. Hoofdstuk 8 gaat in op het beheer van bomen binnen de gemeente. Aansluitend is hoofdstuk 9 gericht op hinder en overlast die bomen teweeg kunnen brengen en wordt toegelicht hoe de gemeente hiermee omgaat. Vervolgens gaat hoofdstuk 10 in op inwonersparticipatie met betrekking tot bomen in de gemeente. Het Bomenbeleidsplan sluit af met hoofdstuk 11, waar toekomstige ambities en aanbevelingen voor het bomenbeleid zijn benoemd.

1 terug naar vorig beeld 2 3 HET BELANG VAN BOMEN 4 5 6 7 8 2.1 2.2 2.3 DIENSTEN VAN BELANG VOOR DE WAARDE VAN 9 BOMEN ACTUELE THEMA'S BOMEN 10 11 B

11

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

De bomen in onze gemeente zijn belangrijk. Ze dragen bij aan een gezonde, aantrekkelijke leefomgeving en leveren voordelige diensten aan inwoners en bedrijven. Zo zorgen ze bijvoorbeeld voor verkoeling tijdens hittegolven (onder een gezonde boom kan het op een hete dag meer dan 15 graden koeler aanvoelen) en vangen ze water op tijdens extreme regenbuien. De meeste van deze diensten zijn alleen voor een hoop geld en moeite op een andere manier te leveren. Daarom is het voor iedereen van belang dat we op een slimme manier blijven investeren in de kwaliteit van het bomenbestand in Boxtel. Bomen zijn een uitzonderlijk onderdeel van de openbare ruimte. Door hun grootte en lange levensduur zijn bomen generaties lang beeldbepalend voor de ruimtelijke structuur, de kwaliteit van de leefomgeving, de luchtkwaliteit en de biodiversiteit in onze gemeente.

2.1 De diensten van bomen Bomen en het groen in de gemeente hebben een positief effect op de leefomgeving. Deze voordelen maken ons leven makkelijker, prettiger en gezonder. Wat betekent een boom voor ons? Het ruisen van bladeren geeft ons rust, en één grote boom kan een hele straat er mooi uit laten zien. Bomen maken onze wereld herkenbaar en vertrouwd, en zorgen voor eten en behuizing voor dieren waar we direct of indirect van afhankelijk zijn. Ze helpen slechte gevolgen van weer en klimaat te verkleinen en maken de lucht schoner. Ze geven ons de kans om te leren en te spelen als we kinderen zijn, maar ze kunnen ook dienen als grondstof voor meubels en huizen. En dan is er ook nog de emotionele waarde die we kunnen voelen bij bomen, zoals herinneringen, verhalen of gewoon een fijn gevoel.

WIST U DAT: • • • • • •

De waarde van bomen het grootst is in combinatie met ander groen? 1 volgroeide boom vaak meer waarde voor mens en natuur oplevert dan 100 jonge bomen of 10 ongezonde bomen? Een nieuw aangeplante boom tientallen jaren in waarde blijft toenemen? Er soms grote waardeverschillen kunnen zitten tussen twee even oude bomen van dezelfde soort? Niet alleen de leeftijd is belangrijk, maar ook de gezondheid en locatie van de boom. Een volgroeide boom jaarlijks ruim 500 emmers water afvangt? Een volwassen boom gedurende zijn leven enkele tonnen koolstofdioxide uit de lucht houdt? Dat is evenveel als wat een gemiddelde Nederlander in een jaar uitstoot met autorijden.

12

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

2.2 Het belang van bomen voor actuele thema’s Met onze bomen dragen we bij aan actuele onderwerpen. Bomen zijn een onmisbaar onderdeel van onze leefomgeving. In deze paragraaf zijn een aantal van de belangrijkste diensten van bomen op een rij gezet. Waardevolle en gezonde leefomgeving De meeste mensen leven graag in een groene, boomrijke omgeving. Groen geeft ons rust, beschutting en tegelijkertijd inspireert het ons. Dit is altijd zo geweest en zal ook altijd zo blijven. Bomen kunnen daarom actief worden ingezet om een leefomgeving te creëren waarin mensen zich prettig voelen en een gezond leven leiden. Een prettige leefomgeving vertaalt zich bovendien in een waardestijging van vastgoed. Cultuurhistorie We zijn trots op ons verleden. Het heeft ons gemaakt wie we zijn en bepaalt (vaak onbewust) voor een groot deel onze identiteit. Door hun lange levensduur hebben bomen vaak een connectie met het verleden. Door cultuurhistorisch waardevolle bomen te behouden en te benadrukken kunnen we het verleden ook in de toekomst nog voelen. Klimaatadaptatie Het klimaat verandert. Bomen leveren een positieve bijdrage in het verzachten van de gevolgen van klimaatverandering. Zo is het onder een boom enkele graden koeler en vangen bomen tijdens extreme regen water op. Niet elke boom kan even goed tegen het veranderende klimaat.

Met oog op de toekomst is het dan ook belangrijk bomen te planten die hier tegen bestand zijn. Biodiversiteit en ecologie We zijn als mensen niet de enige op de wereld. Samen met een grote hoeveelheid planten en dieren zijn we onderdeel (en afhankelijk) van een ecosysteem. Veel

13

diersoorten die voor ons belangrijk zijn hebben bomen nodig om te overleven. Met een bomenbestand van voldoende omvang en diversiteit kunnen we in onze leefomgeving bijdragen aan een hogere biodiversiteit en minder kans op plaagdieren. Duurzame inrichting en beheer Bomen blijven tientallen jaren hun omgeving bepalen. Door goede keuzes in soort en stand-/groeiplaats te maken, ervaren we in de toekomst minder overlast aan bomen en zijn we minder tijd en geld kwijt aan het verminderen van die overlast. Met de juiste boom op de juiste plek creëren we een duurzame groeiplaats. Bomen kunnen zo optimaal tot ontwikkeling komen en hun bijdrage leveren aan hun omgeving. Bij nieuwe ontwikkelingen hebben we oog voor de waarde van bestaande bomen (boven nieuwe bomen). Waar dat mogelijk is, behouden we bomen. Energietransitie Het belang van bomen voor de energietransitie is klein. Andersom heeft de energietransitie wel veel invloed op hoe we met onze bomen omgaan. Energie is in onze maatschappij van groot belang. Om genoeg energie te kunnen blijven gebruiken stappen we over naar duurzamere manieren om dit op te wekken, op te slaan en te transporteren. Dit betekent dat we de ruimte boven én onder de grond anders gebruiken en inrichten. Omdat bomen niet makkelijk verplaatsbaar zijn moeten we bij de (her)inrichting al rekening houden met (toekomstige) kabels en leidingen onder de grond.

Zonnepanelen zijn tegenwoordig ook een belangrijke bron van duurzame energie. Hoewel bomen en het verkrijgen van een maximaal rendement met zonnepanelen niet altijd samengaat, zien we dit niet als een argument om bomen te kappen of geen nieuwe bomen aan te planten.

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 2.3 De waarde van bomen 2.3.1 Het meten van waarden 5 De waarde van een boom kan op drie manieren worden berekend. Bij het waarderen van onze 6 bomen worden deze drie waardes meegerekend: 7 1. Investeringswaarde: de kosten voor aanleg en 8 onderhoud van de boom. 2. Vervangingswaarde: de kosten die gemaakt 9 worden om de boom te vervangen voor een nieuw of gelijkwaardig exemplaar. 10 3. Maatschappelijke waarde: de voordelen die de boom levert voor de leefomgeving. 11 B Traditioneel wordt de waarde van een boom berekend op basis van waarden 1 en 2. Dit komt omdat deze waarden relatief eenvoudig en betrouwbaar berekend kunnen worden op basis van standaarden en beheercijfers. Pas sinds een aantal jaren wordt het steeds gebruikelijker om ook maatschappelijke waardes 3 mee te rekenen bij het waarderen van bomen. De maatschappelijke waarde van bomen is weliswaar moeilijker te berekenen dan waardes 1 en 2, maar geeft wel een beter beeld van de daadwerkelijke meerwaarde van de boom voor de samenleving. De kwaliteit van de bomen blijkt voor de maatschappelijke waarden zeker zo belangrijk als het daadwerkelijk aantal bomen (zie ook paragraaf 4.2). Voor het bepalen van deze waarden is i-Tree Eco ontwikkeld.

Boxtel waardeert haar bomen op alle drie de waarden en volgt de technische ontwikkelingen om in de toekomst beter te kunnen sturen op de maatschappelijke waarde van bomen.

Vervolg op volgende pagina

14

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 2.3.2 Wat we al hebben staan Tijdens het opstellen van dit Bomenbeleidsplan hebben 5 we een berekening laten uitvoeren op het bomenbestand in beheer van onze gemeente. Voor de berekening is het 6 softwareprogramma i-Tree Eco gebruikt. De resultaten van deze berekening zijn terug te zien in de onderstaande 7 tabel. Het gaat hierbij om een grove indicatie. Niet alle benodigde data voor het bepalen van de waarden van 8 bomen is namelijk beschikbaar in het beheersysteem. 9 In de tabel zijn alleen de bomen in het gemeentelijk 10 beheersysteem meegerekend (dus niet de bossen, private bomen, bomen op landgoederen en vergelijkbare 11 bomen). De berekende waarden zijn dus maar een deel van de totale waarde van de bomen in onze gemeente. In B de berekening is vooral de milieuwaarde (met een paar

Veel waarden van bomen, zoals de ecologische, landschappelijke en esthetische waarden, zijn en kunnen nog niet in de berekening meegenomen worden. Net zoals de effecten op hitte en gezondheid. In bijlage 5 is een uitgebreider voorbeeld uitgewerkt van i-Tree Eco, een softwareprogramma om een aantal maatschappelijke waarden van bomen te berekenen. In deze bijlage staat ook meer informatie over de gebruikte begrippen.

aanvullingen) berekend.

Boxtel

1

Waarde

Vergelijkbaar met

Aantal bomen

36.165

Bladoppervlak m2

15.020.926

Luchtvervuilende stof

Verwijderd (kg per jaar)

Milieuwaarde per jaar

Stikstofdioxide (NO2)

4.402.000

€

236.393

Ozon (O3)

11.400.000

€

34.203

Fijnstof (PM2,5)

520.000

€

63.524

Zwaveldioxide (SO2)

1208.000

€

46.782

Totaal

17.532.000

€

380.903

Koolstofdioxide

Verwijderd (kg per jaar)

Waardetoename (per jaar)

CO2-vastlegging

600.000

€

Vastgelegd per 2019 (kg)

Waarde

CO2-voorraad (ton)

86.903.000

€

Waterafvang

Vermeden waterafloop (m3 per bui)

Waarde

Regenwater

32.220

€

27.548

Totaal alle baten

Inclusief Co2 en water

€

713.442

2.347 voetbalvelden

Bedrag is niet bij het totaal meegerekend, dit is een reeds vastgelegde waarde.

15

210.500 De jaarlijkse uitstoot van 40 gemiddelde Nederlanders of de gemiddelde (jaarlijkse) uitstoot van 377 personenauto’s.

30.763.7441

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

VISIE OP BOMEN

3.1 HET VERHAAL

16

3.2 ONZE VISIE

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

3.1 Het verhaal van Boxtel in 2040 We fietsen door de gemeente… …en kijken om ons heen. Het is een warme zomerdag. We rijden door de koele schaduw van de bijna volwassen bomenlaan het dorp in. De statige bomen geven de laan een belangrijke uitstraling. Het heeft al even niet geregend, maar door de schaduw is de grond nog niet droog. De struiken onder de bomen zien er nog fris uit. Terwijl we naar de struiken kijken worden we afgeleid door een mooi vlindertje dat samen met wat bijen een middagmaal verzamelt. Het zal niet veel moeite kosten, want er zijn bloemen genoeg. Ook in de bomen. Dat is ook wel te ruiken, want samen met de geur van vers gemaaide kruiden worden onze ogen naar een slingerende strook gemaaid gras getrokken. Vogels genieten van het insectenfeestmaal dat de grasmaaier kortgeleden heeft achtergelaten. Terwijl de laatste beestjes zich naar een van de gespaarde stukken kruidenvegetatie haasten wachten wij geduldig op een paar kinderen dat de straat oversteekt om in het groen te spelen. Daarna fietsen we linksaf een straat in. Het is een smalle straat, maar de groene voortuinen zorgen voor een fris beeld. Het straatbeeld wordt compleet gemaakt door twee prachtige, grote bomen die duidelijk de ruimte hebben gekregen om uit te groeien tot volwassen reuzen.

Aan ieder uiteinde van de straat staat er één, en omdat het verschillende boomsoorten zijn ziet de straat er van allebei de kanten anders uit. De hoekhuizen staan hierdoor een beetje in de schaduw, en toevallig zijn dat ook de daken waar geen zonnepanelen op liggen. Als we het navragen bij iemand die in de tuin werkt krijgen we te horen dat de zonnepanelen op de daken door de straatbewoners samen zijn ingekocht. Zo kunnen de mensen die naast de bomen wonen ook genieten van goedkope stroom. Slim! De lucht wordt even grijs, en we schuilen onder de grote boom aan het eind van de straat voor de regen. Het gaat flink tekeer, maar we staan lekker droog. Vroeger was deze plek berucht om het water dat tijdens een bui de huizen in liep, maar sinds de bewoners zelf hun tuinen groen hebben gemaakt komt dat nauwelijks meer voor. De straat hoopt zo een voorbeeld te zijn voor andere straten. De kleine bomen in de voortuinen zorgen ervoor dat de straat er een stuk mooier uitziet.

17

Tegen de tijd dat het regenwater door de bladeren begint te druppen is de bui voorbij en fietsen we door naar het centrum. Als we langs de nieuwe gebouwen rijden zien we een zwaluw uit de muur tevoorschijn komen. Ondanks dat er geen bomen in de straat passen zorgen de groene gevels toch voor een groene uitstraling. Na een tijdje stoppen we bij de kerk. Hier staat een oude boom die iedereen in het dorp kent. Het is een van de oudste bomen en is te zien op foto’s van bijna honderd jaar geleden. Oma zegt nog vaak dat ze op deze plek altijd weer aan vroeger denkt. Vroeger waren er twee oude bomen hier, maar eentje moest gekapt worden na een storm. De gemeente heeft nog onderzocht of de boom gespaard kon worden, maar het was helaas niet veilig genoeg. Daarom is een nieuwe boom geplant die in de toekomst even oud kan worden. Het hout van de gekapte boom is door een lokale timmerman gebruikt voor de nieuwe bankjes die nu bij de overgebleven boom staan. De timmerman maakt tuinmeubels van bomen uit de gemeente, en sinds de bankjes bij de kerk verkoopt hij meer dan ooit. We zijn bijna thuis. We wonen in de nieuwste wijk van Boxtel. Hoewel alles nieuw is staan op verschillende plaatsen al grote oude bomen. Die stonden er al voordat de wijk werd gebouwd, en nu zorgen ze voor een straatbeeld waar we anders dertig jaar op hadden moeten wachten.

Het verhaal van Boxtel schetst een voorbeeld van de ervaring die we in 2040 in de gemeente willen hebben.

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 3.2 Onze visie op bomen Bomen zijn speciaal. In de openbare ruimte zijn maar 5 weinig dingen even symbolisch voor tegelijkertijd het verleden als de toekomst. Daarnaast worden bomen 6 heel lang sterker, gezonder en waardevoller als ze ouder worden, terwijl wegen, bruggen en riolen na de aanleg 7 direct beginnen te slijten. 8 3.2.1 Wortelen in het verleden… Boxtel is een gemeente met veel groen en bomen. Al 9 onze bomen zijn letterlijk in het verleden geworteld. De situatie in de gemeente is te zien als een optelsom 10 van tientallen jaren aan opeengestapelde keuzes. Gedurende die tijd is de belangrijkste reden om bomen 11 te planten vaak veranderd. Bomen zijn geplant voor de houtproductie, als investering voor de toekomst, als B statussymbool, voor een mooie straat, uit gewoonte, of als bijdrage aan klimaatdoelen.

In het verleden hebben we met onze bomen een robuuste groene basis gelegd, en alle tot zover gemaakte keuzes hebben er samen voor gezorgd dat we een groene gemeente zijn, iets waar we zuinig op moeten zijn en blijven. In Boxtel zien we de aanwezigheid van bomen als vanzelfsprekend. Daar zijn we met zijn allen trots op. Het is nu aan ons om te zorgen dat we in de toekomst ook trots kunnen blijven.

De reden om bomen te planten is over tientallen jaren vaak veranderd. Ook verandert de manier waarop we de openbare ruimte gebruiken. In hoofdstuk 4 is toegelicht waarom bomen soms op de ‘verkeerde’ plek staan.

3.2.2 Groeien naar de toekomst Een gemeente met volwassen bomen vraagt om een goede planning en een heldere koers voor de toekomst. In dit deel van de visie leggen we uit op welke speerpunten we ons tot ten minste 2040 willen richten.

Stabiliteit in structuur De afgelopen 30 jaar hebben we enorme veranderingen meegemaakt. Sommige van die veranderingen zijn gebleven, zoals de parkeerdruk, digitalisering en de bevolkingsgroei. Andere veranderingen, zoals financiële crises, zijn weer verdwenen. Een ding is zeker: veranderingen blijven altijd komen en zijn meestal moeilijk te voorspellen. De benodigde ruimte wordt ook steeds schaarser. We hebben ruimte nodig voor nieuwe woningen, voor werkgelegenheid, voor infrastructuur en dat mag niet ten koste gaan van de ruimte voor bomen. Daarom leggen we vast waar we bomen structureel de ruimte geven om lange tijd te groeien en waar we, natuurlijk met de nodige terughoudendheid, in kunnen zetten op ontwikkelingen. Bomen hebben stabiliteit nodig, want voordat een boom volwassen is gaan tientallen jaren voorbij, en een boom kan niet weglopen als het hem moeilijk wordt gemaakt. Aan de andere kant verandert de manier waarop we met onze ruimte omgaan. Als gemeente willen we dus kunnen blijven ontwikkelen, maar we willen ook een robuust bomenbestand. Met de bomenstructuur (zie hoofdstuk 5) leggen we vast waar we bomen structureel de ruimte geven om lange tijd te groeien. De bomenstructuur vormt daarmee voor een belangrijk deel de basis voor de ontwikkeling en bescherming van onze bomen.

Bescherming van bomen Boxtel is een groene boomrijke gemeente en dat willen we blijven. We willen bomen behouden en beschermen als ze toekomstbestendig zijn maar ook ontwikkelen als ze potentie hebben en verjongen als bomen geen toekomst meer hebben. Om bomen te beschermen, moet er een goed beeld worden gevormd over hoe waardevol ze zijn en waarom ze zo waardevol zijn. Daarom categoriseren we de bomen binnen de gemeente. Hieraan koppelen we een beschermingsregime, zodat bomen niet nodeloos gekapt worden. Het is niet mogelijk om alle bomen te beschermen, want dan ontnemen we de hele gemeente de kans op verdere ontwikkeling. Maar we laten dus ook niet zomaar bomen kappen als ze ‘even in de weg staan of hinder veroorzaken’. Door heldere uitgangspunten voor het kappen van bomen te formuleren maken we de afwegingen voor iedereen helder.

Vervolg op volgende pagina

18

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 Een goede onderbouwing voor het verwijderen van een boom en het verkrijgen van een omgevingsvergunning 5 is altijd noodzakelijk. Wanneer een boom binnen de bomenstructuur valt of als monumentaal of waardevol 6 is bestempeld, worden er zwaardere eisen aan de onderbouwing gesteld. 7 In de praktijk beschermen we bomen door: 8 • Een Groene kaart met een duidelijk afwegingskader te hanteren voor het toetsen van kapaanvragen. 9 • Bij ruimtelijke ontwikkelingen bomen nadrukkelijker 10 en eerder in het proces mee te nemen. • Bij werkzaamheden in en rond bomen heldere 11 richtlijnen te hanteren. • Structureel beheer en onderhoud uit te voeren, wat B vraagt dat er voldoende (financiële) middelen voor beschikbaar zijn.

Groene kaartmodel De gemeente Boxtel wil de bescherming van bomen regelen op basis van het Groene kaartmodel en een hierop aangepaste bomenverordening. Het inrichten van de bescherming van bomen op basis van het Groene kaart model sluit ook beter aan op de uitwerking van de nieuwe Omgevingswet. Op de Groene kaart staan alle houtopstanden (zowel gemeentelijke als particuliere bomen) aangegeven die we als gemeente beschermen: boomstructuren, boomvlakken en waardevolle bomen. De waardes of functies van deze bomen worden hierbij nadrukkelijk benoemd. De Groene kaart maakt snel inzichtelijk aan welke criteria een vergunningsaanvraag moet voldoen om vergund te kunnen worden. Het college van B&W stelt de Groene kaart vast. Tot de Groene kaart ontwikkeld en vastgesteld is, blijven het huidige Bomenbeleidsplan 2008 en de APV van kracht.

Bomenbestand ontwikkelen Het bomenbestand is van grote waarde voor nu, maar ook voor de komende eeuw. Het zijn de jonge bomen van nu die straks volwassen zijn. We streven naar een evenwichtige leeftijdsopbouw en diversiteit in soorten. Daarbij is kwaliteit (hoe gezond/oud is de boom en wat levert die op voor de maatschappij) belangrijker dan kwantiteit (het aantal bomen). We garanderen daarmee een groen beeld en het goed functioneren van ons bomenbestand in de toekomst.

In de praktijk betekent dit het volgende: • Bomen met te weinig ruimte kunnen elkaar in waarde beperken. We vinden het daarom niet erg om een boom op te offeren als de vrijgekomen ruimte voor lange termijn de omliggende bomen ten goede komt. De waarde van de overgebleven bomen moet door de ingreep voldoende kunnen stijgen om de verloren boom te compenseren. • Bij aanplant van bomen streven we ernaar dat de groeiplaatsinrichting aan goede normen voldoet. Zo geven we onze bomen goede ontwikkelkansen mee. Hiervoor hanteren wij de inrichtingsvoorschriften van het Handboek Bomen, waarbij het principe geldt: de juiste boom op de juiste plaats. Bij de ontwikkeling van ons bomenbestand richten we ons op actuele thema’s. Per thema hebben we de volgende ambities: Waardevolle en prettige leefomgeving • Aantrekkelijke, groene woongebieden met voldoende ruimte per boom. • Versterking van de waarden van een groene en gezonde leefomgeving. • Gerichte aanpak hanteren voor het beperken van overlast door bomen. • Bij ruimtelijke ontwikkelingen de status van bestaande én nieuwe bomen vastleggen. • Versterking landschap en landschappelijke kwaliteiten. Cultuurhistorie • Behoud van aan cultuurhistorie verbonden bomen, laanstructuren en landschapselementen. • Duidelijke omgang met en benutten van het voorpootrecht ten bate van cultuurhistorie en bomenstructuren. • Behoud van bomen met een verhaal.

Klimaatadaptatie • Beperking van de gevolgen van hittestress door planten van bomen op hete plekken. • Beperking van wateroverlast door het planten van bomen op natte knelpunten. • Ontwikkeling van een klimaatbestendiger boombestand, door onder andere bomen toe te passen die beter tegen droogte kunnen.

Vervolg op volgende pagina

19

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

Ecologische waarde • Verhogen van de biodiversiteit, waarmee we bijdragen aan natuurlijke voedselvoorziening en leefgebied voor dieren, waarbij we zoveel mogelijk inzetten op het gebruik van gebiedseigen soorten. • Een divers bomenbestand leidt tot hogere biodiversiteit en daarmee natuurlijke beheersing van (boom) ziekten en plagen. Duurzame inrichting en beheer • Veilig, gezond en gevarieerd boombestand. • Samenwerking met inwoners en stakeholders bij (her)inrichtingen. • Efficiënt en duurzaam boombeheer. • Duurzame omgang met grondstoffen. • Een goede afweging bij tegenstrijdigheid van verschillende duurzaamheidsaspecten. Energietransitie • Duidelijk standpunt over bomen en zonnepanelen. • Bij herinrichting/nieuwe ontwikkelingen aansturen op bundeling van boven- en ondergrondse infrastructuur om voldoende ontwikkelingsruimte te creëren voor bomen. Meer informatie over hoe we de potenties in ons bomenbestand ontwikkelen is te vinden in hoofdstuk 4. In de navolgende hoofdstukken worden enkele van de uitgangspunten van de ambities uitgewerkt.

Rol van de gemeente Als het gaat om bomen is voor de gemeente een belangrijke rol weggelegd. Vooral door het eigen bomenbestand duurzaam te ontwikkelen, maar ook door invloed uit te oefenen en eisen op te leggen aan andere partijen zoals bedrijven en inwoners. De gemeente legt niet alleen zichzelf verplichtingen op. Er worden ook (beperkt) regels opgelegd aan burgers en particuliere partijen. Dit wordt gedaan vanuit de publieke rol en alleen als dit een algemeen belang dient. De gemeente heeft keuzes gemaakt over de mate waarin we bomen actief beschermen. Bij deze keuze is gezocht naar een balans tussen: •

•

De wens om bomen te behouden (hierin speelt de waarde van bomen voor de samenleving een belangrijke rol). De wens om de regeldruk te beperken (we willen de inwoners niet meer regels opleggen dan nodig zijn voor het beschermen van dat wat goed is voor de omgeving).

De hoogste prioriteit wordt gegeven aan bomen die het meest waardevol of bijzonder zijn. De regeldruk beperken we door duidelijke regels te stellen voor het behouden van bomen die dat waard zijn. Inwoners en andere partijen hebben ook een verantwoordelijkheid voor een zorgvuldige omgang met bomen: •

•

•

We beperken de regeldruk door alleen (particuliere) bomen te beschermen die een duidelijk algemeen belang dienen. Ook zorgen we ervoor dat we duidelijke regels stellen. Burgers en particuliere partijen hebben ook een eigen verantwoordelijkheid ten aanzien van behoud en aanplant van bomen. Inwoners en de gemeente werken steeds meer samen op wijk- en buurtniveau om inrichting en functionaliteit te optimaliseren. Hierbij leveren we steeds meer maatwerk.

De Omgevingswet In 2022 treedt naar verwachting de Omgevingswet in werking. Alle (deel)beleidsplannen en verordeningen krijgen daarbij een plekje in het omgevingsplan. De inwoner hoeft dan niet meer afzonderlijke plannen te raadplegen om erachter te komen wat voor afspraken bijvoorbeeld voor bomen in een gebied gelden. De bescherming van bomen middels het Groene kaart-model vormt hiervoor een makkelijk te integreren basis.

20

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

HET MAXIMALE UIT BOMEN HALEN 4.1 MAATSCHAPPELIJKE INVESTERING

4.2 KWALITEIT BOVEN KWANTITEIT

4.4 INRICHTING EN BEHEER

21

4.3 DUURZAAM BOMENBESTAND

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 In de voorgaande hoofdstukken is omschreven hoe we met onze bomen willen omgaan, welke ambities we hebben en hoe we onze bomen beschermen. In dit hoofdstuk omschrijven we hoe we erop sturen dat het gemeentelijk 5 bomenbestand de hoogst mogelijke maatschappelijke waarde krijgt. Bij het ontwikkelen van de bomen in Boxtel richten we ons op vier basisprincipes: 6 • Een gezond, veilig en duurzaam bomenbestand. • Bomen zijn een belangrijke maatschappelijke investering in de leefomgeving. 7 • De juiste boom op de juiste plek. 8 • Kwaliteit gaat boven kwantiteit. 9 10 11 B

4.1 Maatschappelijke investering In hoofdstuk 2 (Het belang van bomen) is omschreven waarom gezonde bomen in de leefomgeving belangrijk zijn. We zien bomen daarom als een belangrijke investering voor de maatschappij. Het inpassen van een boom met een goede groeiplaats is de moeite waard. De extra investering leidt tot een hogere belevingswaarde en economische waarde, maar ook tot lagere onderhoudskosten voor de gemeente. We maken onderscheid tussen twee situaties:

4.1.1 Nieuwe (woon)gebieden

4.1.2 Bestaande gebieden

In nieuwe woongebieden passen we bomen planmatig (als onderdeel van de hoofd-, neven- of wijkstructuur) in. Dit kost meer ruimte dan een boomloze inrichting, maar de gebruikte ruimte heeft daarmee wel een aantal voordelen:

Bij inrichtings- en onderhoudswerkzaamheden in bestaande gebieden is het handhaven en inpassen van (waardevolle) bomen leidend. Daarbij geldt dat de ingepaste boom in het streefbeeld van de locatie past en voldoende levensverwachting/waarde heeft in verhouding tot de bijbehorende investering.

• • • •

Hogere woon- en levenskwaliteit. Hogere natuurwaarde. Hogere maatschappelijke waarden. Hogere klimaatadaptieve waarde.

Niet overal is voldoende ruimte beschikbaar om bomen een goede groeiplaats van voldoende omvang te geven. Op deze plekken moeten we soms afwijken van onze ambities om voor bomen een goede standplaats te realiseren. Wanneer zo ver van de standplaatseisen moet worden afgeweken dat de boom geen meerwaarde meer Deze waarden kunnen verder verhoogd worden biedt, wordt gekozen voor een oplossing met ander wanneer de ingepaste bomen gekoppeld zijn aan een aaneengesloten groenstructuur. Bij een nieuwe inrichting groen. kijken we dus altijd of het mogelijk is deze koppeling te realiseren.

Vervolg op volgende pagina

22

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 4.1.3 Bomen buitengebied Bij de keuze van de bomen in het buitengebied speelt een 5 goede aansluiting op het landschapstype een belangrijke rol. De soortkeuze dient het cultuurhistorische beeld te 6 versterken en een bijdrage te leveren aan het behoud en de verhoging van de biodiversiteit. Bij de keuze van het 7 materiaal gaat de voorkeur uit naar inheemse soorten, met in ieder geval aandacht voor bijzondere streekeigen 8 soorten als steeliep, zomerlinde, haagbeuk, wilde zoete kers, Spaanse aak (veldesdoorn), wilde appel en wilde 9 peer. 10 11 B

23

4.2 Kwaliteit gaat boven kwantiteit Eén grote, gezonde boom kan meer maatschappelijke waarde opleveren dan 100 kleintjes van dezelfde soort, blijkt uit onderzoek. Dat betekent dat we onze pijlen beter kunnen richten op 10 bomen die gezond oud kunnen worden, dan op 20 bomen met te weinig ruimte. Door ons te richten op goede groeiplaatsinrichtingen kunnen ook toekomstige problemen met overlast en aanvullende beheerkosten voorkomen worden. De onderstaande afbeeldingen geven dit principe versimpeld weer. In bijlage 9 zijn deze afbeeldingen in groter formaat te vinden.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

4.3 Ontwikkeling naar een duurzaam bomenbestand In voorgaande paragrafen hebben we omschreven hoe we onze bomen een zo hoog mogelijke waarde willen geven. In deze paragraaf bespreken we wat ervoor nodig is om een hoogwaardig gemeentelijk bomenbestand duurzaam te kunnen behouden. Variatie is het sleutelwoord wanneer het gaat over een duurzaam bomenbestand. Voor een duurzaam bomenbestand is het nodig dat we naar een gevarieerde mix gaan op het gebied van leeftijd, boomsoorten en status.

4.3.1 Variatie in leeftijd Bij de aanplant van bomen in woonwijken en buitengebieden zijn in het verleden grote aantallen (dezelfde) bomen tegelijk aangeplant. Het nadeel hiervan is dat de aangeplante bomen ook tegelijk oud worden en vervangen moeten worden. Dit zorgt voor een kaalslag in de wijk en voor een hoge piek in kosten, met negatieve gevolgen voor natuur en maatschappij. Omdat de bomen vervolgens (ongeveer) tegelijk opnieuw worden aangeplant herhaalt dit patroon zich meerdere keren voordat er voldoende variatie in leeftijd ontstaat om de kosten te spreiden. Het kan op die manier met gemak honderd jaar duren voordat een evenwichtige leeftijdsspreiding wordt bereikt. Variatie in leeftijd willen we bereiken door actief te beheren in straat en laanstructuren waar bomen dezelfde leeftijd hebben.

4.3.2 Variatie in soorten Naast het aanplanten van grote hoeveelheden bomen is het lang de standaard geweest om veel van dezelfde boomsoorten toe te passen. Dit is terug te zien in de vele lanen met bomen van dezelfde soort die we ook in onze gemeente hebben. Het gebruiken van dezelfde boomsoorten geeft overal hetzelfde beeld en is makkelijk te onderhouden. Maar er kleven ook nadelen aan deze aanpak. Veel plantziekten en plaagdieren zijn soort specifiek. Zo is een grote verzameling van dezelfde boomsoorten erg vatbaar voor ziektes: als er één ziek is, worden ze gemakkelijk allemaal ziek. Dat kan ertoe leiden dat in één klap veel bomen in een straat vervangen moeten worden (de essentaksterfte is hier een goed voorbeeld van). Daarnaast kunnen plaagdieren zoals de eikenprocessierups zich makkelijk verspreiden.

24

Een lage diversiteit zorgt voor grote risico’s, en daarom richten we ons ook op het verhogen van de soortendiversiteit. Een hogere soortendiversiteit zorgt daarnaast ook voor hogere natuurwaarden en een interessantere uitstraling in de openbare ruimte. Het ontwikkelen van een grotere boomsoortendiversiteit doen we door de volgende maatregelen toe te passen: • Bij aanplant van bomen in nieuwe en bestaande gebieden planten we verschillende boomsoorten aan. Bomen met een hoge waarde op het gebied van biodiversiteit en seizoensbeleving hebben daarbij de voorkeur. • Bij het vervangen/herplanten van bomen kijken we of andere soorten in het beeld geïntroduceerd kunnen worden. In sommige gevallen, zoals in zeer beeldbepalende lanen, kiezen we er soms voor toch dezelfde soort terug te zetten. • De landschappelijke uitstraling moet intact blijven. Indien mogelijk passen we verschillende soorten met een vergelijkbare uitstraling toe.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

4.4 Inrichting en beheer Bomen planten betekent vooruitdenken. In de buitenruimte zijn talloze factoren van invloed op de vraag: staat een boom op de juiste plek? Sommige van deze factoren, zoals maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen kunnen we niet altijd beïnvloeden. Daarom proberen we het juiste te doen met de keuzes die we wél kunnen maken. Bij de inrichting en het beheer van bomen is het Handboek Bomen1 leidend. Goede groeiplaatsen voor bomen betekent vaak wel dat er minder bomen in dezelfde ruimte kunnen staan. We vinden dit toch waardevoller, kwalitatief hoogwaardige en gezonde bomen is namelijk het einddoel. In de inrichting en het beheer (van nieuwe en bestaande boomplaatsen) richten we ons op het vinden van een balans tussen de beste groeiomstandigheden voor de boom en het gebruik van geld en ruimte.

Waarom staan bomen soms op een verkeerde plek? Tijden veranderen, en daarmee verandert ook onze kijk op hoe we met bomen horen om te gaan. Sommige logische keuzes uit het verleden zien we nu als onverstandig. Dertig jaar geleden werden stadsbomen vooral geplant voor een mooi, statig en rustig eindbeeld. Daarom werd, zoals eerder genoemd, in veel straten gebruik gemaakt van dezelfde boomsoort. Tegenwoordig weten we dat monocultuur (het gebruik van één soort) verschillende risico’s met zich meebrengt voor de (dier)soortenrijkdom en verspreiding van ziektes en plagen. Een ander voorbeeld is schaduw op het dak. Vroeger was een boom dicht bij het huis prettig omdat het zorgde voor een minder warm huis in de zomer. Het extra onderhoud aan het dak hoorde erbij. Tegenwoordig zijn onze huizen beter geïsoleerd en willen we juist zon op onze zonnepanelen. Vroeger was er in veel gevallen meer ruimte voor de groei van bomen dan nu. Er waren minder parkeerplaatsen voor auto’s in de straat en in de grond lagen veel minder kabels en leidingen. Klimaateffecten zoals droogte, wateroverlast en hitte waren minder duidelijk aanwezig en kregen daardoor ook nog weinig aandacht. Ook weten we tegenwoordig veel meer over het belang van goede ondergrondse groeiplaatsen voor bomen om goed uit te groeien en minder wortelopdruk te veroorzaken.

De bomen die we in die tijd geplant hebben zijn nu pas net volwassen. Hoewel we afwegingen uit het verleden nu anders zouden maken, is dat geen reden om een boom zomaar weg te halen of te vervangen. Over 25 jaar zijn de huidige inzichten misschien (waarschijnlijk) ook weer achterhaald. Daarnaast leveren deze bomen, die misschien niet meer op een logische plek staan, nog steeds een grote bijdrage aan de kwaliteit van de woonomgeving, klimaatadaptatie en al die andere waarden van bomen.

1 Het Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen omschrijft standaarden voor het toekomstbestendig inrichten van groeiplaatsen en beheren van bomen. Het Handboek Bomen wordt continu up-to-date gehouden. De gemeente mag van het Handboek Bomen afwijken wanneer de situatie dat vereist.

Vervolg op volgende pagina

25

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 4.4.1 Inrichting Net als bij het beschermen van bomen geldt bij het 5 ontwerpen met bomen dat een boom een goede basis nodig heeft om te kunnen groeien. 6 Er zijn meer dan voldoende redenen om juist bestaande 7 bomen te behouden en in te passen in ruimtelijke ontwikkelingen. Daarom gaan we nog beter kijken 8 naar de effecten van plannen op bestaande bomen 9 in een plangebied. Door dit vroeg te doen werkt het kostenbesparend en kwaliteitsverhogend, zeker als 10 bestaande bomen worden ingepast. Als alternatief zien we het verplanten van bestaande bomen als een 11 duurzame ingreep. B Bestaande bomen hebben namelijk veel meer waarde

Ruimtelijke plannen kunnen aanleiding geven tot een aanpassing van de bomenstructuurkaart. Bomen die vóór de uitvoering van de voorgenomen plannen niet beeldbepalend waren, kunnen dit na uitvoering wel zijn.

dan bomen die op een later moment worden aangeplant. Met slechts één of enkele bestaande bomen kan doorgaans direct een hogere kwaliteit bereikt worden dan met een rij jonge bomen. Dit geldt nog meer als de jonge bomen niet voldoende ruimte hebben om goed te groeien. Redenen genoeg om het inpassen van bestaande bomen bij een ruimtelijke ontwikkeling serieus te overwegen. Een belangrijke voorwaarde hierbij is dat ook door andere beleidsvelden tijdig rekening wordt gehouden met bomen en niet pas op het moment dat aanpassingen in het plan niet meer mogelijk zijn. Randvoorwaarden bij inrichting Bij de inrichting van de standplaats van bomen is het Handboek Bomen leidend. Bij een ontwerp met bomen maken we op vier punten afwegingen: • Ondergrondse groeiruimte (bodemkwaliteit, lucht en waterhuishouding, grondsoort, beschikbaarheid van voeding en grondwater en de grootte van de groeiruimte spelen hierbij een rol) • Bovengrondse groeiruimte (ruimte voor de kroon, afstand tot rijbaan en woningen, zout en verharding rondom de boom) • De te vervullen functie en minimale levensduur en de daarbij horende investering en ruimteclaim • Een weloverwogen keuze voor soort en grootte Een goed doordacht ontwerp met de juiste inrichting levert het volgende op: • Gezonde bomen die kwalitatief goed functioneren • Minimale overlast door worteldruk, takbreuk, schaduw, ziektes, etc.

• Structureel lagere beheerkosten, • Een gezonde boom die aan het wensbeeld voldoet Boombescherming bij ontwerp en werkzaamheden Bij ontwikkelingen in de nabijheid van bomen moet al in de ontwerpfase rekening gehouden worden met de boven- en ondergrondse groeiruimte (en dus ook het toekomstige formaat) van aanwezige bomen. Bij werkzaamheden in de nabijheid van bomen, waaronder graafwerkzaamheden, bemaling, opslag en verdichting van de bodem, worden de richtlijnen van het Handboek Bomen aangehouden.

Vervolg op volgende pagina

26

1 terug naar vorig beeld 2 3 4 4.4.2 Beheer bij werkzaamheden Bomen lopen een verhoogd risico op schade 5 bij bouwprojecten en projectontwikkeling. Bij werkzaamheden moeten maatregelen worden genomen 6 om onnodige boomschade te vermijden. Welke maatregelen dit zijn wordt bepaald door voorafgaand 7 aan herinrichtingsprojecten in de buurt van bomen een risicoanalyse op te stellen, een zogenaamde BER (Boom 8 Effect Rapportage) of BEA (Boom Effect Analyse): 9 • Boom Effect Rapportage: geeft een algemene 10 situatieschets, advies en maatregelen. Dit wordt opgesteld wanneer er nog géén (voorlopig) ontwerp 11 is. • Boom Effect Analyse: Wordt uitgevoerd wanneer het B voorlopig (of definitief) ontwerp bekend is. Geeft specifiek advies en maatregelen.

Voor te handhaven bomen nabij een bouwproject of andere mogelijk schadelijke werkzaamheden kan het opstellen van een BEA door de gemeente verplicht worden gesteld aan de aanvrager van de bouwvergunning. Het opvolgen van de adviezen uit de BEA kan als voorwaarde worden gesteld bij de vergunningverlening. In de gemeente is het opstellen van een BER of BEA voor projecten/ontwikkelingen binnen de (toekomstige) kroonprojectie van bomen die op de Groene kaart staan en/of onderdeel uitmaken van de bomenstructuur verplicht. Bij kleinschaligere projecten en evenementen wordt er bij vergunningverlening informatie en uitleg meegestuurd worden over het werken rondom en met bomen. Als gemeente Boxtel hebben we ons geconformeerd aan het Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen. Hierin worden de regels voor het beschermen van bomen uitvoerig beschreven in Hoofdstuk 2: Werken rond bomen.

4.4.3 Ruimtelijke ontwikkelingen Bij nieuwe ontwikkelingen in afwijking van het bestemmingsplan wordt een ruimtelijke procedure doorlopen. Binnen deze procedure worden verschillende ruimtelijke functies (waaronder groen) afgewogen. Hierbij wordt zoveel mogelijk aangesloten op beleidsuitgangspunten uit dit Bomenbeleidsplan. De belangrijkste uitgangspunten hierbij zijn: • • •

Het behouden van gezonde bomen met een levensduur van meer dan 10 jaar. Het behouden van, uitbreiden van en/of aansluiten op de bomenstructuur. Herplant en compensatie van groen.

In het Bomenbeleidsplan zijn afspraken over velling, herplant en compensatie van bomen vastgelegd. De uiteindelijke vergunningsprocedure moet hier in de toekomst op aansluiten. Het kan daarbij zowel om behoud als om ontwikkeling van nieuw groen gaan. De uiteindelijke afweging tussen groen en andere functies vindt plaats in de ruimtelijke procedure, waar de gemeenteraad over beslist. Bij ruimtelijke procedures is het belangrijk dat het boombelang als een rode draad door het planvormingsproces loopt. Bij deze ontwikkeling moeten bomen direct in beeld zijn. Daarom is een boominventarisatie een verplicht onderdeel van het planvormingsproces. De projectleider zorgt ervoor, samen met de groendeskundige van de gemeente, dat het boombelang in het project wordt verankerd.

Ook heeft het Norminstituut Bomen een poster ter beschikking gesteld waarop de bescherming van bomen samenvattend wordt beschreven. Deze poster sturen we bij evenementen en bouwvergunningen mee, om de initiatiefnemer te informeren over hoe om te gaan met bomen in het projectgebied. De poster is te vinden in bijlage 3: beschermingsmaatregelen voor bouw of aanleg bij bomen.

Vervolg op volgende pagina

27

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 B

4.4.4 Planproces bomen bij ruimtelijke ontwikkelingen

Volgens het PPB doorloopt een project de in het schema opgenomen fases. Wanneer een project volgens een andere fasering verloopt wordt een project specifiek PPB opgesteld/gevolgd. Het resultaat van iedere fase is input voor de volgende fase.

De openbare ruimte is altijd in ontwikkeling. Sommige ruimtelijke ontwikkelingen passen binnen het bestemmingsplan of wijken daar licht van af (ontheffingen). Indien hierbij bomen betrokken zijn, dan zal worden getoetst aan de geldende gemeentelijke regelgeving. Wanneer wordt afgeweken van het bestemmingsplan of er een bestemmingswijziging nodig is, dan worden voorwaarden aan de omgang met bomen en groen gesteld. We willen dat bij ruimtelijke ontwikkelingen zorgvuldig met bomen (en overig groen) wordt omgegaan. Daarom werken we bij grote ruimtelijke ontwikkelingen volgens het Planproces Bomen (PPB) (zie onderstaande tabel). Dit Planproces Bomen is niet alleen leidend voor gemeentelijke projecten, maar is ook van toepassing op projecten die gestart of uitgevoerd worden door andere partijen. De projectfasen zijn in bijlage 4 verder toegelicht.