Bijlage 1: Begroting 2026 Gemeente_Sint-Michielsgestel
Tekst van het document
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Inhoudsopgave Algemeen.............................................................................................................................. 3 Inleiding ............................................................................................................................. 3 Begroting in beeld ............................................................................................................. 4 Leeswijzer begroting 2026 ................................................................................................. 6 Financiële samenvatting .................................................................................................... 8 Overzicht grotere projecten ............................................................................................. 11 Portefeuilleverdeling ........................................................................................................ 13 Programmaplan .................................................................................................................. 17 Duurzaamheid ................................................................................................................. 17 Meedoen .........................................................................................................................
27 Leefomgeving .................................................................................................................. 36 Ontspanning en economie ............................................................................................... 44 Ruimtegevend bestuur .................................................................................................... 51 Paragrafen .......................................................................................................................... 58 Lokale heffingen .............................................................................................................. 58 Weerstandsvermorgen en risicobeheersing ..................................................................... 67 Kapitaalgoederen ............................................................................................................ 75 Financiering ..................................................................................................................... 81 Bedrijfsvoering................................................................................................................. 84 Verbonden partijen ..........................................................................................................
86 Grondbeleid ................................................................................................................... 100 Financiën .......................................................................................................................... 103 Uitgangspunten en grondslagen begroting 2026 en meerjarenramingen 2026-2028 ..... 103 Samenvattend overzicht ontwikkeling begrotingssaldo .................................................. 104 Meerjarig overzicht van baten en lasten en de resultaatbestemming per programma .... 106 Incidentele baten en lasten op programmaniveau ......................................................... 108 Stand van zaken te realiseren taakstellingen en restant stelposten ............................... 114 Reserves ....................................................................................................................... 115 Voorzieningen ............................................................................................................... 120 Nieuw beleid .................................................................................................................. 121 Investeringen .................................................................................................................
122 Meerjarig overzicht balans ............................................................................................. 125 Overzicht van baten en lasten en presentatie structureel begrotingssaldo..................... 126 Bijlagen ............................................................................................................................. 127 Bijlagenboek .................................................................................................................. 127 Lijst met afkortingen ...................................................................................................... 128 Begrippenlijst ................................................................................................................. 131
2
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Algemeen Inleiding Voor u ligt de Programmabegroting 2026, met daarbij de financiële onderbouwing en de meerjarenramingen tot en met 2029. Deze begroting komt op een bijzonder moment. Na de vaststelling ervan duurt het nog maar een paar maanden voor de huidige bestuursperiode eindigt. Burgemeester en wethouders zijn trots op wat de gemeente samen met de raad en de samenleving bereikt heeft. Van het Bestuursakkoord 2022-2026—Goed voor nu, Goed voor later, Goed voor elkaar—hebben we als gemeente veel opgepakt en gerealiseerd. Een van de belangrijkste randvoorwaarden uit het Bestuursakkoord is een financieel gezonde gemeente blijven. Het was het niet altijd makkelijk om hieraan te voldoen. De inkomsten vanuit het Rijk stonden de afgelopen bestuursperiode verschillende keren onder druk. Dit leidde tot intensieve gesprekken en lastige keuzes binnen het college, maar ook met en binnen de gemeenteraad. Toch ligt er nu een sluitende begroting. Een resultaat van gezamenlijke inspanning, scherpe prioritering en het lef om keuzes te maken. In de begroting van 2023 zeiden we: "We nodigen u uit om er samen met ons de schouders onder te zetten. Denk mee, praat mee, doe mee!" Dat is precies wat er bij de totstandkoming van deze begroting is gebeurd. De begroting 2026 schrijft zwarte cijfers en de septembercirculaire levert incidenteel extra geld op.
Toch realiseert het college zich dat de financiële ruimte voor de toekomst beperkt blijft. Het toekomstige gemeentebestuur zal mede daardoor voor nieuwe (financiële) uitdagingen komen te staan. Het college heeft veel aandacht gegeven aan onderwerpen die voor veel inwoners belangrijk zijn. Denk aan de woningbouwopgave, accommodaties, onderwijshuisvesting, verkeer en mobiliteit. Maar ook aan de betaalbaarheid en organiseerbaarheid van het sociaal domein. Er ligt nu een goede basis. Wel zullen deze onderwerpen ook de komende bestuursperiode aandacht én geld blijven kosten. Daarom vindt het college het extra belangrijk om het huishoudboekje van de gemeente op orde te houden. Het zorgt er namelijk voor dat de gemeente de dingen kan blijven doen die de gemeenschap vraagt. Het college had graag in plaats van incidenteel, structureel meer geld willen krijgen van het Rijk. Maar net als de VNG ziet het college wel aanknopingspunten voor de toekomst. De VNG zei over de Troonrede: “Erkenning voor de complexe positie van gemeenten kost niets, maar betekent alles. Daarop zijn stappen gezet, ondanks soms moeizame gesprekken.
Herstel van de financiële verhoudingen, een langetermijnvisie en investeringen voor de toekomst zijn broodnodig.” Dít besef, gekoppeld aan de constructieve manier waarop met medewerking van de gemeenteraad deze begroting tot stand is gekomen, geeft het college vertrouwen in de toekomst. Er ligt er een fundament waarop een nieuw college verder kan bouwen. Sint-Michielsgestel, 30 september 2025
Gemeente Sint-Michielsgestel
3
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting in beeld
4
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Gemeente Sint-Michielsgestel
5
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Leeswijzer begroting 2026 Met de vaststelling van de Begroting 2026 autoriseert de gemeenteraad het college om het beleid voor 2026 tot uitvoering te brengen en welke middelen daarvoor beschikbaar zijn. Deze begroting is opgebouwd uit een aantal onderdelen:
Algemeen Dit onderdeel is de inleiding op deze begroting, waarin de belangrijkste punten zijn weergeven en een samenvatting is opgenomen van het financiële resultaat.
Programma's De Begroting 2026 kent 5 programma’s en de gemeenteraad autoriseert de baten en lasten per programma. De opbouw van een programma ziet er als volgt uit: • titel van het programma • algemene beleidsdoelstelling • maatschappelijk effect • ambities bestuursakkoord • regulier werk (weergegeven in een infographic) • dit kost het • beleidsindicatoren. De ambities vanuit het bestuursakkoord zijn weergegeven met concrete thema's. Per thema beantwoorden we de vragen: • wat willen we bereiken? • wat gaan de daarvoor doen? • hoe kunnen we dat meten? Per programma is een financiële toelichting opgenomen van de belangrijkste ontwikkelingen tussen de begroting 2025 na wijziging en de nieuwe begroting 2026. Aangezien bij alle programma's sprake is van prijsindexering en ontwikkeling bijdrage inzet MijnGemeenteDichtbij, lichten we deze daar niet afzonderlijk toe. Bij ieder programma is verder een overzicht opgenomen van de begrote en voorgenomen investeringen. Tenslotte zijn per programma de verplicht voorgeschreven BBV beleidsindicatoren opgenomen. Deze beleidsindicatoren zijn voor alle gemeenten gelijk en kunt u raadplegen op www.waarstaatjegemeente.nl. Dit maakt het mogelijk onze gemeente te vergelijken met andere gemeenten. In dit overzicht staan ook de landelijke cijfers.
Paragrafen De paragrafen gaan in op financiële en bedrijfsmatige onderwerpen die meerdere programma’s raken. Alle paragrafen zijn wettelijk verplicht. De onderwerpen van de paragrafen zijn belangrijk voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente.
6
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Financiën Dit onderdeel bevat een uiteenzetting van de financiële positie van de gemeente SintMichielsgestel. De meeste overzichten zijn wettelijk voorgeschreven. We gaan onder andere in op: • de ontwikkeling van het financiële begrotingsbeeld • de geprognosticeerde balans in meerjarenperspectief • het meerjarig overzicht van baten en lasten • de investeringsplanning • een overzicht van reserves en voorzieningen.
Bijlagen Deze begroting wordt gecompleteerd met een aantal bijlagen, waarvan een deel is opgenomen in het afzonderlijk bij deze begroting behorend bijlagenboek. Website begroting De begroting is als website raadpleegbaar via: Homepage | Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Gemeente Sint-Michielsgestel
7
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Financiële samenvatting Samenvattend geeft de begroting het volgende beeld: Financiële samenvatting (x € 1.000) Baten programma: Duurzaamheid Meedoen Leefomgeving Ontspanning en Economie Ruimtegevend bestuur Totaal baten Lasten programma: Duurzaamheid Meedoen Leefomgeving Ontspanning en Economie Ruimtegevend bestuur Totaal lasten Saldo van baten en lasten Mutaties reserves programma: Duurzaamheid Meedoen Leefomgeving Ontspanning en Economie Ruimtegevend bestuur Mutaties reserves Begrotingssaldo af: Saldo incidentele baten en lasten Structureel en reëel begrotingsbeeld
8
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
11.565 7.974 6.196 1.730
7.054 7.421 4.527 733
7.187 4.835 2.673 646
7.249 4.835 2.636 649
7.515 4.835 2.650 626
67.273
68.897
70.236
70.463
72.532
94.737
88.632
85.575
85.833
88.158
14.025 40.534 24.789 7.380
9.241 39.354 21.245 7.160
9.349 35.881 19.838 7.069
9.350 35.379 20.115 7.223
9.674 35.231 20.318 7.357
10.923
11.485
12.366
13.695
15.234
97.651 -2.915
88.486 147
84.503 1.072
85.761 72
87.814 344
142 1.952 1.567 -777
111 397 191 271
367 143 230
295 227
-157 194
31
-518
289
245
2.915
452
741
811
282
0 1.921
599 43
1.813 112
883 -16
626
-1.921
556
1.701
899
626
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Uitgangspunten begroting De begroting 2026-2029 is opgesteld op basis van de uitgangspunten zoals vastgesteld in de Voorjaarsnota 2025. Deze uitgangspunten zijn in deze begroting opgenomen in het hoofdstuk Financiën (Uitgangspunten en grondslagen begroting 2026 en meerjarenramingen 2027-2029). Samengevat is dit: •
Ontwikkeling loonkosten De loonkosten zijn doorgerekend in lijn met de huidige cao gemeenten. Deze cao heeft een looptijd tot 1 april 2027. Vanaf 2027 gaan we uit van een jaarlijkse trendmatige indexering van 2,75%. • Inflatie (exploitatie)budgetten De budgetten worden jaarlijks aangepast op basis van de verwachte ontwikkeling van de inflatie. De inschatting van de inflatie baseren we op het percentage zoals meegenomen in de septembercirculaire van het afgelopen jaar (‘netto materiële overheidsconsumptie’). Wij nemen deze geprognosticeerde inflatie over voor de eerste twee jaren (2025 en 2026). De opvolgende jaren baseren wij op het 20 jaar gemiddelde percentage (2%), waarmee wij stabiliteit ontwikkelen binnen onze financiën. • Inflatiecorrectie belastingen en tarieven Voor de inflatiecorrectie voor belastingen en tarieven hanteren we een gewogen percentage. Deze bestaat uit 1/3 prijsmutatie budgetten en 2/3 voor overige ontwikkeling loonkosten. De index voor 2026 is 2,9%. • Rente De renteontwikkeling is gebaseerd op de actuele ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt. Op basis van onze liquiditeitspositie zijn de gevolgen voor onze begroting nihil. Wel is in de begroting budget opgenomen voor rentekosten omdat we verwachten dat vanaf 2028 aanvullende financiering nodig is vanuit de kapitaalmarkt.
• Omslagrente kapitaallasten en grondexploitatie De rekenrente die we als kapitaallasten toerekenen voor de gerealiseerde investeringen en grondexploitatie is gebaseerd op de werkelijke rentekosten en onze vermogenspositie. Het percentage voor de begroting 2026 en volgende jaren is gebaseerd op de realisatie 2024 en is berekend op 1,56%. De begroting is verder gebaseerd op de mutaties zoals meegenomen met de op 3 juli 2025 vastgestelde Voorjaarsnota 2025-2029. Daarbij zijn ook de gevolgen van de meicirculaire 2025 verwerkt in de begroting. Sluitende meerjarenbegroting Het begrotingssaldo na vaststelling van de Najaarsnota 2024 gaf voor alle begrotingsjaren een negatief begrotingsbeeld. Daarbij gaven wij aan dat er ook nog budget nodig is voor aangekondigde majeure ontwikkelingen en voor overige autonome ontwikkelingen. Om te voorkomen dat we hierdoor structureel rode cijfers blijven schrijven, waarbij we onder financieel toezicht van de provincie zouden komen te staan is als voorbereiding op deze begroting gewerkt aan een ravijnstrategie met bijbehorende maatregelen. In de Voorjaarsnota 2025-2029 is dit concreet uitgewerkt. Hiermee is het gelukt om in overeenstemming met de uitgangspunten vanuit het bestuursakkoord een sluitende meerjarenbegroting op te stellen.
Provinciaal toezicht De provincie beoordeelt onze begroting en toetst hierbij of de begroting structureel en reëel in evenwicht is. Om te beoordelen of de structurele lasten in de begroting worden gedekt door structurele baten wordt het begrotingssaldo gecorrigeerd met de incidentele baten en lasten. Hieruit volgt het structureel en reëel begrotingsbeeld. Zoals blijkt uit de Financiële samenvatting is conclusie dat onze begroting zowel voor het begrotingsjaar 2026 als het structurele begrotingsjaar 2029 voldoet aan deze toets. Gemeente Sint-Michielsgestel
9
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is voor deze begroting bepaald op 1,5. We streven naar een minimale norm van 1,0 en dus kan worden geconcludeerd dat ons weerstandsvermogen voldoende is. Het weerstandsvermogen geeft aan of en in welke mate we in staat zijn om risico's met financieel gevolg op te vangen vanuit de bestaande weerstandscapaciteit. Voor een uitgebreide toelichting hierop verwijzen we u naar de paragraaf 'Weerstandsvermogen en risicobeheersing'.
10
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Overzicht grotere projecten Hieronder zijn de grotere projecten te vinden waar we de komende tijd aan werken. Per project is een indicatie gegeven van de planning. Fase indeling: • • • • •
Initiatief (van idee naar plan, bijvoorbeeld de gewenste functies bepalen); Definitie (van plan naar project, bijvoorbeeld het programma van eisen vaststellen); Ontwerp (planuitwerking naar definitief ontwerp, inclusief vergunningen); Voorbereiding (voorbereidingen voor realisatie, bijvoorbeeld aanbesteden uitvoering); Realisatie (uitvoeren van de werkzaamheden, bijvoorbeeld de aanleg van een weg).
Project Domein aan de Dommel SintMichielsgestel
2025 OntwerpFase 1 DefinitieFase 2/3
2026 Ontwerp/ voorbereidingFase 1 Definitie/ ontwerp- fase 2/3
2027 Realisatie- Fase 1 Ontwerp- Fase 2/3
2028/2029 Realisatie- Fase 1 Ontwerp/ voorbereiding/ realisatie- Fase 2/3
Centrumplan SintMichielsgestel
Definitie/ ontwerp/ voorbereidin g/ realisatie Ontwerp
Ontwerp/voorbereiding/r ealisatie
Realisatie
Realisatie
Ontwerp/voorbereiding/ Realisatie
Realisatie
De Huif SintMichielsgestel
Ontwerp
Voorbereiding
Realisatie
Flexwoningen Venkant SintMichielsgestel
Ontwerp
Ontwerp/voorbereiding/r ealisatie
Realisatie
Duurzame revitalisering Theereheide (IMOR) SintMichielsgestel
Fase 1: realisatie Fase 2: definitie/ont werp
Fase 1: realisatie Fase 2: ontwerp/voorbereiding
Fase 2: realisatie
Nieuwbouw Elde College SintMichielsgestel
Definitie/ont werp
Ontwerp/voorbereiding
Voorbereiding/re alisatie
Realisatie
Nieuwbouw Kindcentrum De Bolster
Ontwerp
Ontwerp/voorbereiding
Voorbereiding/re alisatie
Realisatie
Gebiedsontwikk eling Heidelust – Tijdelijke woningen met mogelijk perspectief op definitief SintMichielsgestel
Gemeente Sint-Michielsgestel
11
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel Project SintMichielsgestel
2025
2026
2027
2028/2029
Ericastraat SintMichielsgestel
Initiatief
Initiatief/ontwerp
Ontwerp
Voorbereiding/re alisatie
De Rietstok Gemonde
Ontwerp
Ontwerp/voorbereiding
Voorbereiding/re alisatie
Realisatie
SintLambertusweg Gemonde
Realisatie
EVZ Beekschewaterl oop Gemonde
Definitie
Definitie/ontwerp
Ontwerp/voorber eiding
Voorbereiding/re alisatie
VV Irene kleedlokalen/ka ntine
Realisatie
Gemonde Blauwe Scholk Den Dungen
Initiatief/ Definitie
Ontwerp
Realisatie
Wonen op de Donk Den Dungen
Ontwerp
Voorbereiding/ Realisatie
Realisatie
Beekveld Berlicum
Realisatie
Realisatie
Laar-Nieuw Laar Berlicum
Ontwerp
Ontwerp/ voorbereiding
Voorbereiding/ realisatie
Realisatie
De Ploeg Berlicum
Ontwerp
Ontwerp/voorbereiding
Voorbereiding/re alisatie
Realisatie
BMC kleedlokalen/ka ntine Berlicum
Voorbereidi ng
Realisatie
Laarzicht Middelrode
Voorbereidi ng
Voorbereiding/realisatie
Realisatie
Realisatie
Zonneparken
Ontwerp
Ontwerp/ Voorbereiding
Voorbereiding
Voorbereiding/ realisatie
Energiebespaar coalitie (buurkracht)
Realisatie
Realisatie
12
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Portefeuilleverdeling Eiko Smid
Eiko Smid | Burgemeester | Portefeuille: • • • • • • • • • • • • • •
Openbare orde en veiligheid, brandweer, crisisbeheersing en rampenbestrijding Bevolking, burgerlijke stand en verkiezingen MijnGemeenteDichtbij Handhaving Algemeen juridische zaken en rechtsbescherming Crisiscommunicatie, interne communicatie Representatie ICT & informatieveiligheid Human Resources Rekenkamer, controlfuncties en bedrijfsvoering Bestuurlijke vernieuwing Intergemeentelijke samenwerking Internationale betrekkingen Deelnemingen e.d.
Gemeente Sint-Michielsgestel
13
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Peter Raaijmakers
Peter Raaijmakers | Wethouder | 1e locoburgemeester | Portefeuille: • Financiën en belastingen • Omgevingsvisie en herijking Zieners 2025 • Erfgoed (inclusief BHIC) • Wmo • Jeugd (zorg) • Participatiewet, minimabeleid • Welzijn en doelgroepenbeleid • Armoedebeleid • Volksgezondheid • Onderwijs en onderwijshuisvesting • Arbeidsmarkt • Inburgering • Gemeenschapshuizen/Bibliotheken Projecten: • •
14
Gebiedsontwikkeling Dooibroek, Haanwijk, Oud Herlaar Meerse Plas
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Sam Goossens
Sam Goossens | Wethouder | 2e locoburgemeester | Portefeuille: • • • • • • • • • • • • • •
Volkshuisvesting Duurzaamheid en energietransitie Natuur & Landschap Afval Grondzaken en grondexploitaties Communicatiebeleid Inwonerparticipatie en initiatieven Milieu en water Maatschappelijk vastgoed Economie Kunst en Cultuur Evenementen Kermissen Sport en verenigingen
Gemeente Sint-Michielsgestel
15
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Theo Geldens
Theo Geldens | Wethouder | 3e locoburgemeester | Portefeuille: • Ruimtelijke ordening en landbouw • Transitie buitengebied • Omgevingswet • Verkeer en mobiliteit • Openbare ruimte/werken en inrichting • Vergunningverlening • Migratie • Dierenwelzijn • Subsidies • Toerisme en recreatie Projecten: • •
16
Masterplan centrum Domein aan de Dommel
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Programmaplan Duurzaamheid
Gemeente Sint-Michielsgestel
17
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Algemene beleidsdoelstelling Sint-Michielsgestel is in 2040 een duurzame en klimaatneutrale gemeente. We vinden het belangrijk om onze bijdrage te leveren aan een gezonde en duurzame leefomgeving voor iedereen. We zetten daarom in op verduurzaming en beter en bewuster omgaan met de beperkte beschikbaarheid van duurzame energie en grondstoffen. Daarnaast zullen we ons ook voor moeten bereiden op een veranderend klimaat, waar we nu al de eerste gevolgen van ondervinden. Dat betekent dat we maatregelen moeten nemen voor perioden met veel neerslag en hoge waterstanden, maar net zo goed met perioden van hitte en droogte. Die maatregelen moeten zorgen voor veerkracht, zodat we ook in de toekomst een fijne en gezonde leefomgeving kunnen bieden aan onze inwoners.
Maatschappelijk effect In het programma Duurzaamheid willen we de volgende maatschappelijke effecten realiseren: • • • • •
een klimaatneutraal en duurzaam Sint-Michielsgestel in 2040; een gezonde en duurzame leefomgeving die veerkrachtig is en daarmee voorbereid op een veranderend klimaat; we hebben robuuste landschappen, vitale natuur en sterke groenstructuren in de dorpen, allemaal rijk aan biodiversiteit; we hebben een circulaire economie waarin we bewust omgaan met de beperkte beschikbaarheid van duurzame energie en grondstoffen; we dragen bij aan een duurzame landbouw.
Ambities bestuursakkoord De ambities van het bestuursakkoord zijn vertaald in de onderstaande drie thema's voor het programma Duurzaamheid: Thema 1: Sint-Michielsgestel wordt klimaatneutraal Thema 2: Sint-Michielsgestel heeft een gezonde leefomgeving Thema 3: Sint-Michielsgestel gaat voor een circulaire economie
Sint-Michielsgestel wordt klimaatneutraal Wat willen we bereiken? Sint-Michielsgestel wil in 2040 klimaatneutraal zijn. Daarom zetten we in op het terugdringen van de uitstoot in onze gemeente en het beter en bewuster omgaan met de beperkte beschikbaarheid van duurzame energie. Dat betekent dat we verbruik van energie terugdringen, het zo bewust en efficiënt mogelijk gebruiken en zoveel als mogelijk zelf duurzaam proberen op te wekken. In deze opgave werken we zoveel mogelijk samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijk organisaties. Maar werken we ook nauw samen met andere gemeenten en provincie Noord-Brabant. Zoals bijvoorbeeld in de Regionale Energie Strategie, waarin we in Noord-Oost Brabant voor 2030 1,6 TWh aan duurzame opwek willen hebben gerealiseerd.
18
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Wat gaan we daarvoor doen? Energieopwekking We stimuleren zon op dak en objecten en de realisatie van zonneparken zodat we kunnen gaan voldoen aan de RES Noord Oost Brabant opwekopgave voor 2030. Concreet realiseren wij in 2026 de vergunningen voor meerdere zonneparken en onderzoeken wij hoe we verder invulling geven aan de RES-doelstellingen samen met de RES. Zo kijken wij ook naar alternatieve duurzame energiebronnen.
Uitbreiding energienet We werken samen met Enexis met als doel de uitbreiding van het energienet te bespoedigen.
Warmtetransitie De actielijnen uit het Uitvoeringsprogramma Warmtetransitie 2023-2026 richten zich op het aardgasvrij maken van alle gebouwen in 2050. De focus ligt hierbij het op verlagen van de warmtevraag door na-isolatie. We zetten hierin concrete stappen, met inzet van Rijksbijdragen voor de Aanpak Energiearmoede en Lokale Aanpak Isolatie. We doen dit door respectievelijk gratis spouwmuurisolatie aan te bieden voor eigenaar-bewoners die eerder Energietoeslag hebben ontvangen en door mee te doen aan het regionale initiatief Meerjarig Collectief Ontzorgen (MCO). Hiermee stimuleren we op grote schaal eigenaarbewoners tot verduurzamingsmaatregelen. De tot nu toe verstrekte Rijksmiddelen zijn onvoldoende om de hele gebouwde omgeving aan te pakken. Er is tot nu toe geld ontvangen voor 1099 woningen. We hebben voor nog eens 620 woningen extra subsidie aangevraagd. Bij de projecten die voortkomen uit het Uitvoeringsprogramma Warmtetransitie 2023-2026 werken we samen met Buurkracht om 6 teams aan bewoners te betrekken en te stimuleren tot energiebesparing. We werken samen met onze woningcorporaties in het kader van het Duurzaamheidsakkoord. Ook is er een nauwe samenwerking met de collega’s vanuit het Sociaal Domein om moeilijk bereikbare doelgroepen beter te bereiken.
Bij het verduurzamen houden we ons aan de regels voor flora en fauna in de Omgevingswet, waarmee de bescherming van soorten zoals vleermuizen is gewaarborgd. Hiervoor leveren we een Soortenmanagementplan op. We stellen een Warmteprogramma op, zoals straks wettelijk verplicht wordt onder de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw). Dit programma geeft richting aan de lokale aanpak van de warmtetransitie om gebouwen aardgasvrij te maken en is het vervolg op de Transitievisie warmte Sint-Michielsgestel. Bij het opstellen van het warmteprogramma wordt integraal gewerkt. Daarnaast werken wij in 2026 aan Wijkuitvoeringsplannen (WUP) om het Warmteprogramma tot uitvoering op wijkniveau te brengen. Om de acties uit het Uitvoeringsprogramma Warmtetransitie 2023-2026 uit te kunnen voeren is extra ambtelijke capaciteit nodig. Deze financieren we met behulp van de komende beschikbare Rijksmiddelen.
Verduurzaming vastgoed Via het accommodatiebeleid geven we ook uitvoering aan de verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed. Hierbij zullen met verenigingen en maatschappelijke organisatie afspraken gemaakt worden over de financiering van deze verduurzaming. In 2026 stellen wij het omgevingsprogramma Accommodatie & voorzieningen op.
Gemeente Sint-Michielsgestel
19
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Hoe kunnen we dat meten? De realisatie opwek en energiebesparing (in procenten) meten we regionaal via de jaarlijkse RES monitor. Onderwerp
Doel
Indicator
Klimaatneutraliteit
Energiebesparing
% besparing t.o.v. 2017 0,04 TwH Aandeel gebouwen met energielabel C of hoger Aantal gebouwen gasloos Aantal gebouwen aangesloten op duurzame warmte
Energie-opwek Duurzame gebouwen
Laatst gemeten waarde 23%
Streefwaarde (2030)
33% 47%
100% 100%
3
>3
11%
Voor onze eigen gebouwen maken we gebruik van een gebouwbeheersysteem inclusief monitoring. In het gebouwvolgsysteem zullen we de volgende indicatoren kunnen vastleggen. • Energieverbruik per gebouw (kWh/m²/jaar) • CO₂-uitstoot per gebouw (ton/jaar) • Energielabel per gebouw • Status verduurzamingsmaatregelen (gepland, uitgevoerd, niet mogelijk) • Binnenklimaat (temperatuur, luchtvochtigheid, CO₂-concentratie) We streven op al deze onderdelen verbetering na. Streefwaarden zijn echter moeilijk vast te stellen omdat de waarden sterk beïnvloed worden door de mate van gebruik, temperatuur en het gewenste comfortniveau. Voor de gebouwde omgeving gaan we werken met een gebouwvolgsysteem, waarmee we de verduurzaming van de gebouwde omgeving monitoren zodat we verder richting kunnen geven aan verdere verduurzamingsmaatregelen.
20
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Sint-Michielsgestel heeft een gezonde leefomgeving Wat willen we bereiken? De kwaliteit van onze leefomgeving draagt in belangrijke mate bij aan de kwaliteit van leven. Op weg naar een duurzaam en klimaatneutraal Sint-Michielsgestel, dat ook voorbereid is op een veranderend klimaat, werken we aan de verbetering en versterking van de leefomgeving. Niet alleen door de leefomgeving aan te passen aan een veranderend klimaat, maar ook door negatieve gezondheidseffecten zo veel mogelijk te beperken. Denk aan hittestress, luchtkwaliteit en geluidshinder. Daarom zetten we, onder andere, in op het versterken en uitbreiden van natuur en onze landschappen en het verbeteren en verrijken van de biodiversiteit. Daarbij zien we ook een belangrijke rol voor onze agrariërs, die we ondersteunen in de verduurzaming en transitie van de landbouw. Maar ook binnen onze dorpen is het belangrijk om ruimte te maken voor meer groen, water en biodiversiteit.
Wat gaan we daarvoor doen? Omgevingsprogramma Natuur, Landschap en Biodiversiteit In 2026 gaan we door met de uitwerking en uitvoering van de verschillende projecten zoals het monitoringsprogramma en faunaknelpunten die in 2025 zijn vastgesteld in de uitvoeringsagenda als onderdeel van het Programma Natuur, Landschap en Biodiversiteit. Gebiedsgericht programma Vitaal Landelijk Gebied Het gebiedsgerichte programma Vitaal Landelijk Gebied, zoals opgenomen in de Omgevingsvisie, start eind 2025. Dit richt zich op het realiseren van de ambities uit de Omgevingsvisie via een integrale aanpak van opgaven in het landelijk gebied, zoals natuur, biodiversiteit, klimaatadaptatie en de kwaliteit van water en bodem. Tegelijkertijd staan leefbaarheid, gezondheid en toekomstperspectief voor agrariërs centraal. We zetten in op een toekomstbestendige duurzame landbouw met nieuwe verdienmodellen, ondersteund door een robuust bodem- en watersysteem. Daarnaast krijgt het landelijk gebied een versterkte recreatieve functie. Water en Riolering Plan Eind 2025 wordt het Water en Riolering Plan (WRP) vastgesteld door de Gemeenteraad. Om dit uit te voeren is extra capaciteit nodig (1,6 fte) en een verhoging van de jaarlijkse investeringsruimte. Alleen dan kan de functionaliteit van het riool geborgd blijven.
De toename van de investeringen, die over 70 jaar worden afgeschreven, zorgt voor hogere kapitaallasten. Dit is uitgewerkt in kostendekkingsplan in het WRP. In 2026 werken wij aan het nieuwe Water en Riolering Plan (WRP). Uiteraard hebben we hierin aandacht voor klimaatadaptatie en de robuustheid van het rioolstelsel en de gemeentelijke watergangen, oppervlaktewater en grondwater. Ruimte voor water, robuust rioolstelsel Een robuust rioolstelsel is cruciaal voor een gezonde leefomgeving. We monitoren de volgende onderdelen: kwaliteit en functionaliteit vrijvervalriool. Klimaatadaptatie We volgen de vastgestelde strategie en voeren de maatregelen uit zoals opgenomen in de vastgestelde Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie. Hierbij kan onder andere gedacht worden
Gemeente Sint-Michielsgestel
21
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel aan het afkoppelen van hemelwater, de creatie van groen-blauwe schoolpleinen en het ontharden en vergroenen van onze leefomgeving inclusief openbare ruimte, tuinen en gebouwen. Voor de uitvoering van maatregelen heeft Waterschap De Dommel cofinanciering ter beschikking gesteld. Waterschap Aa en Maas stelt subsidies ter beschikking, waar inwoners zelf een beroep op kunnen doen. Geluidssanering We gaan door met de geluidsanering van woningen die in aanmerking komen voor maatregelen vanwege wegverkeerslawaai. In 2026 starten we met het laatste project. Het betreft de zogenaamde restwoningen. Schone Lucht Akkoord We nemen deel aan het Schone Lucht Akkoord (SLA) en zetten ons in voor het verbeteren van de luchtkwaliteit. We willen de nadelige gezondheidseffecten door lokale emissies zoveel mogelijk voorkomen en de ervaren overlast verminderen. We geven voorlichting over de gezondheidseffecten van houtstook en maken gebruik van de Stookwijzer om inwoners te adviseren over wanneer beter geen houtvuur gemaakt kan worden. Samen met de Regio Noordoost-Brabant (RNOB) worden ook ingezet op de thema’s: landbouw, mobiliteit, mobiele werktuigen, industrie en monitoring/onderzoek.
Hoe kunnen we dat meten? In 2026 zal het Programma Natuur, Landschap en Biodiversiteit worden vastgesteld. Het opstellen van een monitoringsprogramma is onderdeel van het nog vast te stellen uitvoeringsprogramma. Voor de overige onderwerpen binnen thema 2 gelden de volgende indicatoren: Onderwerp
Doelstelling
Indicator
Riolering
Kwaliteit
Klimaatadaptatie
Minder hemelwateraanvoer Verhogen bewustzijn inwoners
Aantal klachten/meldingen van storingen drukriool en rioolverstoppingen % geïnspecteerd Aantal m2 met geschieden stelsel Verwijderde tegels (excl. Openbare ruimte) Regentonnen Groene daken Afgekoppelde woningen Geveltuinen Boomspiegels Groenpakketten
Laatst gemeten waarde
Streefwaarde (2026)
10%
25%
324 m2
400 m2
532 71 40
532 80 44
0 41 0
5 45 100
Voor het klimaatadaptief maken van de openbare ruimte zijn in de vastgestelde uitvoeringsagenda, die loopt tot en met 2026, nog geen concrete indicatoren benoemd. Hieraan besteden we bij de volgende uitvoeringsagenda uitdrukkelijk aandacht aan. We
22
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
sluiten hierbij aan op het Nationaal Dashboard Toekomstbestendige Leefomgeving (NDTL). We gaan inventariseren hoe en of we de indicatoren in het NDTL tot uitdrukking kunnen laten komen. Het gaat hierbij om indicatoren voor thema’s als hittestress, wateroverlast en vegetatie-opbouw.
Sint-Michielsgestel gaat voor een circulaire economie Wat willen we bereiken? We zijn ons er steeds meer van bewust dat de beschikbaarheid van grondstoffen beperkt is. Daarom zullen we beter en bewuster om moeten gaan met materialen en producten. Afval bestaat niet meer. Het zijn in onbruik geraakte producten en grondstoffen die opnieuw gebruikt kunnen worden. We willen de hoeveelheid verspilde grondstoffen (afval) terugdringen en inzetten op het maximaal hergebruiken ervan. Dit doen we niet alleen bij de huishoudelijke grondstoffenstromen. We stimuleren bijvoorbeeld ook het circulair bouwen in onze gemeente.
Wat gaan we daarvoor doen? Circulaire economie: Circulair en lokaal Conform het Rijksprogramma Nederland Circulair streven we naar een volledig circulaire economie en 50% minder primaire grondstoffen in 2050. Circulaire economie is in ontwikkeling, in 2026 werken wij aan een integraal voorstel dat meerdere programma's gaat raken over hoe dit thema geborgd gaat worden in de gemeente Sint-Michielsgestel. Circulair bouwen helpt ons de uitdagingen van grondstofschaarste en klimaatverandering tegen te gaan. In het ruimtelijke domein werken we afdeling overstijgend en ontwikkelen we kennis, handvatten en projecten met circulair bouwen. In 2026 geven wij uitvoering aan de pilot Circulair Bouwen comfort de projectopdracht.
Afval en Grondstoffen In de gemeentelijke duurzaamheidsvisie staan verspilling en de circulaire economie benoemd als belangrijk thema. Met ons afvalbeleid geven we hier uitvoering aan in een belangrijk deel van de keten, namelijk het afval dat vrijkomt bij onze inwoners. Het afvalbeleid is in transitie van een lineaire naar een circulaire economie. Op dit moment bevinden we ons in de hergebruik economie. In 2026 geven werken we verder aan uitvoeren van het meerjarig uitvoeringsprogramma Afval en Grondstoffen.
Hoe kunnen we dat meten? Voortgang wordt gemeten naar de gestelde doelen uit het beleid Afval en Grondstoffen. Onderwerp
Doel
Indicator
Restafval
Verminderen hoeveelheid ongescheiden, niet herbruikbaar afval Verhogen hoeveelheid gescheiden inge-zameld herbruikbaar afval
kilogram per inwoner per jaar % gescheiden ingezameld
Afvalscheiding
Gemeente Sint-Michielsgestel
Laatst gemeten waarde 97 KG
Streefwaarde (2030)
75%
>90%
< 30 KG
23
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Regulier werk
De afbeelding hierboven geeft een indicatie van de vaste werkzaamheden die we uitvoeren binnen het programma Duurzaamheid.
24
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Dit kost het Duurzaamheid Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting (x € 1.000) 2024 2025 2026 2027 2028 2029 Klimaatadaptatie en 604 3.663 441 441 441 441 energietransitie Plattelandsvernieuwing 253 1.461 94 79 0 150 Afval 3.908 3.979 4.050 4.111 4.200 4.292 Riolering 2.320 2.460 2.457 2.542 2.594 2.618 Milieu 186 2 13 14 14 14 Totaal baten 7.271 11.565 7.054 7.187 7.249 7.515 Klimaatadaptatie en 1.080 4.487 1.006 1.010 915 927 energietransitie Plattelandsvernieuwing 568 1.849 451 382 307 464 Afval 3.908 3.979 4.050 4.111 4.200 4.292 Riolering 2.320 2.460 2.457 2.542 2.594 2.618 Milieu 1.392 1.250 1.278 1.304 1.333 1.373 Totaal lasten 9.268 14.025 9.241 9.349 9.350 9.674 Saldo van baten en -1.996 -2.461 -2.187 -2.162 -2.101 -2.159 lasten voor bestemming resultaat Onttrekkingen aan 309 142 111 0 0 0 reserves Stortingen in reserves 389 0 0 0 0 0 Mutaties reserves -79 142 111 0 0 0 Saldo van baten en -2.075 -2.319 -2.076 -2.162 -2.101 -2.159 lasten na bestemming resultaat Ontwikkeling 243 begroting Ten opzichte van de begroting 2025 daalt het nadelige resultaat op dit programma met € 243.000. De ontwikkelingen met een afwijking van meer dan € 25.000 zijn onder andere: •
Toevoegen van € 100.000 budget voor het Soorten Management Plan voor het jaar 2025. • Als onderdeel van het maatregelenpakket is het werkbudget duurzaamheid vanaf 2026 verlaagd met € 75.000. • In 2026 is voor de aanleg van de ecologische verbindingszone Leijgraaf een budget van € 72.000 toegekend. De overige afwijkingen bestaan uit afwijkingen kleiner dan € 25.000, prijsindexering, kapitaallasten, bijdrage MGD, administratieve mutaties en incidentele budgetten.
Gemeente Sint-Michielsgestel
25
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel Investeringen programma Duurzaamheid (x € 1.000) begrote investeringen: Rioolinvesteringen (vGRP-6) voorgenomen investeringen: Verduurzaming vastgoed (2028 t/m 2031) Verduurzaming maatschappelijk vastgoed Totaal begrote en voorgenomen investeringen
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
1.608
1.514
1.390
1.471
1.500
1.500 450
1.608
1.514
2.890
3.421
Beleidsindicatoren Indicatoren programma Duurzaamheid Omvang huishoudelijk restafval Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit
26
Eenheid Periode Nederland kg per inwoner %
2023
150
SintMichielsgestel 78
2022
32,5
34,7
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Meedoen
Algemene beleidsdoelstelling We willen dat Sint-Michielsgestel een gemeente is waarin iedereen meedoet. Dit is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Mensen ervaren diverse belemmeringen om echt mee te kunnen doen in de samenleving. Dit zijn onder andere inwoners met diverse gezondheidsproblemen, onvoldoende financiële mogelijkheden, dan wel een afstand tot de arbeidsmarkt of jongeren met problemen. Ons beleid is erop gericht om met name de inwoners die hulp nodig hebben, te ondersteunen. We kijken daarbij ook naar wat de inwoner zelf en zijn of haar netwerk kan bijdragen. Het zetje in de rug kan niet alleen door de gemeente gegeven worden. Dat is financieel niet houdbaar en er is geen menskracht voldoende om dit te organiseren. Daarom werken we samen met maatschappelijk partners en inwoners aan een sterke sociale basis. Hierin zien mensen in onze dorpen naar elkaar om, ondersteunen elkaar en kennen geen bestaansonzekerheid. Zo is iedereen in staat om mee te doen, verbinding met elkaar aan te gaan en daarmee bij te dragen aan en mee te doen in onze samenleving.
Maatschappelijk effect In het programma Meedoen willen we de volgende maatschappelijke effecten teweegbrengen: • • • •
Sint-Michielgestel is een gemeente waarin voor iedereen plek is en iedereen meedoet. Onze dorpen hebben een sterke sociale cohesie, met een goede sociale infrastructuur. Onze inwoners met een hulpvraag ervaren dat ze duurzaam goed geholpen worden, op basis van de hulpvraag die zij hebben. De inwoners van Sint-Michielsgestel zijn in beter staat om gezond te leven en zich te ontwikkelen.
Gemeente Sint-Michielsgestel
27
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Ambities bestuursakkoord De ambities van het bestuursakkoord zijn vertaald in de onderstaande drie thema's voor het programma Meedoen: Thema 4: Sint-Michielsgestel heeft stevige sociale basisvoorzieningen Thema 5: In Sint-Michielsgestel bieden we effectieve, wijkgerichte ondersteuning op maat Thema 6: In Sint-Michielsgestel stimuleren we ontwikkeling In de voorjaarsnota zijn de ombuigingen voor het sociaal domein vastgesteld. Voor de volledigheid zijn deze nog puntsgewijs weergegeven onder de betreffende thema’s. Op dit moment werken we de ombuigingen verder uit. We betrekken op een later moment uw raad hierbij via een separaat spoor.
Sint-Michielsgestel heeft stevige sociale basisvoorzieningen Wat willen we bereiken? De dorpen in de gemeente Sint-Michielsgestel kennen een sterke sociale cohesie met een veelheid aan actieve verenigingen en netwerken. De dorpen hebben daarnaast sociaalmaatschappelijke voorzieningen waar de inwoners gebruik van kunnen maken. We denken hierbij aan onderwijs, zorg en gemeenschapshuizen. Dit geeft een goed uitgangspunt om te werken aan versterking van de veerkracht van onze dorpen en inwoners. Veerkracht houdt in dat inwoners samen met elkaar en waar nodig met ondersteuning van maatschappelijk organisaties in staat zijn om problemen op te pakken. Inwoners helpen elkaar om mee te (blijven) doen in de samenleving. We stimuleren de onderlinge verbindingen. Zo werken we actief aan het tegengaan van eenzaamheid en armoede. Veerkrachtige dorpsbewoners zijn in staat om, al dan niet met ondersteuning, hun eigen hulpvragen duurzaam op te lossen. Dit geldt voor alle leeftijdsgroepen. De gemeente bevordert sterke sociale basisvoorzieningen om de veerkracht te versterken. We bouwen hierbij voort op de al aanwezige voorzieningen in de dorpen. Dit vullen we aan met maatschappelijk werk en welzijnsactiviteiten. Deze zijn ook in de toekomst het fundament voor de lokale gemeenschappen.
We werken hierbij samen met onze primaire partners Bint Welzijn, MEE, Huis73, GGD, WSD en Farent, maar ook met andere maatschappelijk partners en sociale verbanden.
Wat gaan we daarvoor doen? Maatregelenpakket In de voorjaarsnota 2025 zijn de volgende ombuigingen in het maatregelenpakket opgenomen: • •
Voorzorgcirkels Uitbreiding indicatieloze dagbesteding
Visie sociaal domein In 2025 is de visie sociaal domein "Doe mee in Sint-Michielsgestel" vastgesteld. Deze voeren we in 2026 verder uit op basis van het uitvoeringsprogramma. Herijking subsidiebeleid Per 1 januari 2026 zijn nieuwe subsidieregelingen voor professionele partners en vrijwilligersorganisaties van kracht. Deze passen in het nieuw vastgestelde subsidiebeleid. In 28
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
de subsidieregelingen zijn nieuwe afspraken over berekeningsgrondslagen gemaakt en is gewerkt aan een nieuw prijspeil. Hiermee stimuleren en steunen we een breed aanbod voorzieningen met een preventieve werking. In 2026 monitoren we de subsidieverstrekking en werken we verder aan het optimaliseren van subsidieverstrekking door het implementeren van een intern subsidiebureau. Daarbij worden ook andere subsidievormen als projectsubsidie en instroomsubsidie nader uitgewerkt. Lokale Inclusie Agenda In 2026 focussen we ons op de realisatie van de Lokale Inclusie Agenda. In 2025 hebben we de focus gehad op het formeren van een project- en/of klankbordgroep, het in beeld brengen van waar we nu staan door middel van een nulmeting en het opstellen van de agenda. We kiezen voor een meerjarig programma om te borgen dat de doelstellingen en bijbehorende acties die we in de Lokale Inclusie Agenda opnemen ook daadwerkelijk tot realisatie komen. Thuis in de wijk Volwassenen met psychische en/of psychosociale problematiek, verslavingsproblematiek en/of licht-verstandelijke beperking die een beroep doen op beschermd wonen, wonen zo zelfstandig mogelijk ‘Thuis in de wijk’ en niet meer in ‘intramurale settings’.
Om dit te kunnen realiseren is een ‘set aan basisvoorzieningen’ ontwikkeld op basis van de vijf vuistregels van Thuis in de Wijk: Goed wonen; Gezonde financiën; Waardevolle daginvulling; Passende ondersteuning en Fijne leefomgeving. In het uitvoeringsprogramma 2022 tot en met 2025 hebben we hieraan gewerkt. Vanaf 2026 starten we een nieuw meerjarig project, passend in de visie sociaal domein. Dak- en thuisloosheid In 2022 is het Nationaal Actieplan Dakloosheid gelanceerd. Het doel van dit actieplan is dat iedereen in 2030 een dak boven zijn/haar hoofd heeft. Naar aanleiding van dit actieplan is in de regio Meierij en Bommelerwaard een telling gedaan om dak- en thuisloosheid in beeld te brengen. De uitkomsten van deze telling zijn in najaar van 2023 bekend gemaakt. In oktober 2024 is een regionaal actieplan vastgesteld door de colleges van deelnemende gemeenten. Diezelfde maand is er ook een hertelling gedaan, omdat er twijfels waren over de uitkomst van de eerdere telling. Er zijn meer mensen geteld dan de eerste keer en hierdoor hebben we een vollediger beeld van de groep dak- en thuisloze mensen in de gemeente SintMichielsgestel. Op basis van voorgaande heeft de gemeente Sint-Michielsgestel in 2025 een lokaal actieplan gemaakt. Dit voeren we in 2026 en opvolgende jaren uit. De acties die hieruit voortkomen landen ook in het programma dat valt onder de visie sociaal domein.
Opvang Oekraïners De opvang van Oekraïense vluchtelingen is een opgave die we hebben van het Rijk en die in regionaal verband wordt afgestemd. De gemaakte afspraken zijn vastgelegd in het Regioplan Migratie Brabant Noordoost. Sint-Michielsgestel vangt in dat kader maximaal 90 mensen op in gebouw De Schakel op het terrein van Kentalis.
Hoe kunnen we dat meten? Maatregelenpakket De begroting 2026 bouwt voort op de indicatoren uit eerdere begrotingen en jaarrekeningen. Deze zijn geactualiseerd en uitgebreid en omvatten onder meer:
Gemeente Sint-Michielsgestel
29
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel • Het aantal inwoners dat gebruikmaakt van basisvoorzieningen zonder indicatie. • Het aantal verwijzingen naar geïndiceerde zorg via wijkteams. Middels een dashboard meten we de effecten van de genomen maatregelen en sturen bij waar mogelijk om de doelstellingen te behalen. Dit geldt voor het gehele programma.
Visie sociaal domein We stellen samen met de GGD een wijkanalyse op, die we met wijkbewoners bespreken. Dit herhalen we periodiek om voortgang te zien en op bij te sturen.
Subsidiebeleid We maken (subsidie)afspraken met onze maatschappelijk partners waar we meetbare indicatoren in meenemen.
Lokale inclusieagenda In de inclusieagenda wordt een monitor opgenomen.
Thuis in de wijk De deelname aan verschillende activiteiten wordt gemeten, bijvoorbeeld het aantal inwoners dat een voorstelling bezoekt, het aantal professionals dat met een training mee doet, het aantal keer dat een ervaringsdeskundige wordt ingezet.
Dak- en thuisloosheid In 2023 is er een telling gedaan, waarbij het aantal dak- en thuisloze inwoners per gemeente in beeld is gebracht. Regionaal is afgesproken om deze telling over vier jaar te herhalen.
Taakstelling huisvesting statushouders We houden het aantal plaatsingen bij in een landelijk systeem met COA. De provincie controleert ieder halfjaar of de gemeente haar taakstelling heeft behaald.
In Sint-Michielsgestel bieden we effectieve, wijkgerichte ondersteuning op maat Wat willen we bereiken? Inwoners kunnen via Wegwijs voor hulp en ondersteuning een beroep doen op het sociaal domein. Met sterke sociale basisvoorzieningen proberen we zoveel mogelijk te voorkomen dat dit beroep nodig is. Daar waar ondersteuning vanuit de gemeente wel nodig is, bieden of organiseren wij die dichtbij via onze wijkteams. We baseren de ondersteuning op basis van het concept positieve gezondheid. Dit houdt in dat we breed kijken naar de behoeften, maar ook naar de eigen mogelijkheden van deze inwoners en hun netwerk. We streven er daarbij naar om de benodigde ondersteuning zo snel en effectief mogelijk in te kunnen zetten. We hebben hierbij ook oog voor de financiële houdbaarheid van het sociaal domein. Bij het oplossen van hulpvragen werken we nauw samen met maatschappelijk partners zoals thuiszorg- en GGZ-aanbieders, huisartsen en woningcorporaties. De migratie-opgave blijft ook de komende jaren groot. Asielzoekers, statushouders en Oekraïense vluchtelingen maken ook deel uit van onze samenleving en vangen we zo goed mogelijk op. Voor huisvesting, goede zorg en ondersteuning werken we ook samen met organisaties die in deze keten werkzaam zijn, zoals het COA en Vluchtelingenwerk.
30
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Wat gaan we daarvoor doen? Maatregelenpakket In de voorjaarsnota 2025 zijn de volgende ombuigingen in het maatregelenpakket opgenomen: • • • • • • • • • • • •
Combinatietraject inburgering B1 en betaald werk Vroege start inburgering in AZC Versterken vroegsignalering schulden Stopzetten Verwijsindex Risicojongeren (VIR) Overlegtafel met zorgaanbieders Minder crises door Erop Af Team Inbesteding lichte ambulante hulpverlening jeugd en Wmo Verhogen instaptarief regiotaxi Verplichten van WLZ-aanvraag bij begeleiding Deelmobiliteit inzetten en aanbieden cadeaubonnen individuele voorzieningen Strengere spelregels voor woonvoorzieningen Meer inzetten op groepsbegeleiding
Project Uitstroom Jongeren in Verblijf 16-27 jaar In 2026 gaan we verder met de (in 2025 geïntroduceerde) gestandaardiseerde aanpak voor de uitstroom. We werken met toekomstperspectiefplannen gebaseerd op de BIG 5: ondersteuning, huisvesting, onderwijs en werk, inkomen en welzijn. Dit bevordert de zelfstandigheid en zelfredzaamheid van jongeren die (sneller) uitstromen uit verblijfsinstellingen. Daarnaast trainen we de consulenten die betrokken zijn bij het project in de JIM-methode (Jouw Ingebrachte Mentor). Versnellen en realiseren woonopgaven 16-27 jaar In het Programma Volkshuisvesting en wonen-welzijn-zorg 2023-2027 hebben we op toekomstige uitdagingen voor specifieke doelgroepen beschreven, waaronder jongvolwassenen die uitstromen uit intramurale voorzieningen zoals Beschermd Wonen en Jeugdhulp met verblijf. Het project ‘versnellen en realiseren woonopgaven 16-27 jaar’ heeft tot doel fysieke huisvesting te realiseren. In 2025 hebben we dit voorbereid en hebben een aanvraag ingediend voor regionale jeugdzorgmiddelen. In 2026 starten we de uitvoering, afhankelijk van de uitkomsten van de aanvraag. Regionale inkoop toezicht en handhaving Wmo en Jeugdhulp We hebben in 2025 regionale afspraken gemaakt om toezicht en handhaving door de gemeente ’s-Hertogenbosch te laten uitvoeren.
In 2026 realiseren we de noodzakelijke aanpassingen in de centrumregelingen en de wijzigingen in de verordening. Pilot taalvrijwilligerscoördinator In 2026 evalueren we de pilot ‘coördinator taalvrijwilligers’. Een taalvrijwilligerscoördinator is iemand die taalvrijwilligers begeleidt en ondersteunt bij hun werk met inwoners, die de Nederlandse taal beter willen leren. Doel hiervan was onder meer om de kwaliteit van laagdrempelige taalondersteuning binnen het Taalhuis te verbeteren en meer inwoners te kunnen helpen. De pilot is betaald met geld uit de landelijke GALA-regeling. Deze regeling stopt eind 2026. Als de evaluatie positief is, vragen we om blijvend geld voor dit initiatief.
Hoe kunnen we dat meten? We voeren in 2025 een integraal cliënt ervaringsonderzoek uit. De uitkomsten daarvan worden in 2026 bekend en meegenomen in uit te voeren beleid.
Gemeente Sint-Michielsgestel
31
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
In Sint-Michielsgestel stimuleren we ontwikkeling Wat willen we bereiken? Gezondheid is een groot goed. Als je iemand vraagt naar wat hij/zij het belangrijkst vindt, is de kans groot dat het antwoord 'gezondheid' luidt. We definiëren gezondheid op basis van het concept positieve gezondheid. Het accent ligt niet op ziekte. Maar op mensen zelf, op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt. Het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren. Een goede gezondheidsinfrastructuur is een essentiële randvoorwaarde. Een goede gezondheid is niet vanzelfsprekend. Uit onderzoek blijkt dat er een heel sterke samenhang is met de sociaal-economische situatie van mensen. We streven er daarom naar de oorzaken van gezondheidsverschillen weg te nemen. Jong geleerd is hierbij oud gedaan. We bieden onze jongeren daarom volop mogelijkheden om hun talenten te ontwikkelen. Nauwe samenwerking met het onderwijs is hiervoor noodzakelijk. Maar ook buiten de school investeren we in mogelijkheden voor jongeren. We ondersteunen Bint en lokale verenigingen om activiteiten voor jongeren te organiseren. Denk hierbij aan de inzet van jongerenwerk en onze buurtsport- en cultuurcoaches.
Wat gaan we daarvoor doen? Maatregelenpakket In de voorjaarsnota 2025 zijn de volgende ombuigingen in het maatregelenpakket opgenomen: •
Extra inzet op preventiemaatregelen Jeugd
Samenwerking Huisartsen Wij werken aan constructieve samenwerking met de lokale huisartsen. Deze eerstelijnszorgverleners spelen een cruciale rol in het welzijn van en de zorg aan onze inwoners. Voor diverse maatschappelijke opgaven zoals in de aanpak van overgewicht, thuis in de wijk en de hervormingsagenda is de samenwerking met huisartsen essentieel. In de samenwerking hebben we als gemeente oog voor de knelpunten die de huisartsen ervaren bij het zoeken naar passende huisvesting. Leerlingenvervoer Voor het leerlingenvervoer gaan we vanaf het schooljaar 2026-2027 werken met nieuwe beleidsregels en een nieuwe verordening. Hiermee willen we meer mogelijkheden creëren om via maatwerk de zelfstandigheid van kinderen te bevorderen. Hierdoor hoeven we minder lang leerlingenvervoer voor deze kinderen te verzorgen. Bijvoorbeeld door meer gebruik te maken van eigen vervoer en/of openbaar vervoer. Hiermee kunnen we ook de stijging van de kosten dempen. Doorstroompunt Het wetsvoorstel "Van school naar duurzaam werk" heeft als doel om jongeren, met name die met een afstand tot de arbeidsmarkt, beter te begeleiden bij de overgang van school naar werk en bij het behouden van werk. Het wetsvoorstel, dat naar verwachting in 2026 ingaat, legt de nadruk op kansengelijkheid en stimuleert samenwerking tussen onderwijs, doorstroompunten en gemeenten.
De rol van het doorstroompunt voor voortijdig schoolverlaters wordt daarmee in 2026 uitgebreid van 23 tot 27 jaar. Hierdoor komt ook de doelgroep 23-27 jaar in beeld.
32
Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Hoe kunnen we dat meten? Jaarlijks doet de GGD onderzoek naar de gezondheid van inwoners. Iedere 4 jaar wordt een leeftijdscategorie onderzocht. Uitkomsten daarvan geven ons inzicht in de brede gezondheid van onze inwoners en handvatten voor nieuw beleid.
Regulier werk
De afbeelding hierboven geeft een indicatie van de vaste werkzaamheden die we uitvoeren binnen het programma Meedoen.
Gemeente Sint-Michielsgestel
33
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Dit kost het Meedoen (x € 1.000) Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 2028 2029 Maatschappelijk 695 441 350 0 0 0 werk Minderheden 4.079 2.642 2.313 0 0 0 Jeugdzorg 5 5 5 5 5 5 WMO 1.073 878 412 438 438 438 Inkomensvoorziening 5.037 3.872 4.205 4.255 4.255 4.255 Participatie 131 0 0 0 0 0 Volksgezondheid 0 0 0 0 0 0 Onderwijs 503 137 137 137 137 137 Totaal baten 11.523 7.974 7.421 4.835 4.835 4.835 Maatschappelijk 2.564 2.133 2.215 1.883 1.846 1.859 werk Minderheden 3.312 3.308 2.798 469 453 463 Jeugdzorg 9.357 9.371 9.571 9.378 9.149 8.977 WMO 8.642 10.395 9.716 9.183 8.927 8.882 Inkomensvoorziening 6.099 5.894 5.772 5.648 5.639 5.693 Participatie 5.951 6.126 5.978 5.958 5.945 5.862 Volksgezondheid 1.590 1.567 1.610 1.654 1.699 1.748 Onderwijs 1.984 1.740 1.696 1.709 1.723 1.748 Totaal lasten 39.499 40.534 39.354 35.881 35.379 35.231 Saldo van baten en -27.976 -32.561 -31.934 -31.047 -30.544 -30.396 lasten voor bestemming resultaat Onttrekkingen aan 2.253 2.256 397 367 0 0 reserves Stortingen in 2.795 305 0 0 0 0 reserves Mutaties reserves -543 1.952 397 367 0 0 Saldo van baten en -28.519 -30.609 -31.537 -30.680 -30.544 -30.396 lasten na bestemming resultaat Ontwikkeling -928 begroting Ten opzichte van de begroting 2025 stijgt het nadelige resultaat op dit programma met € 928.000.
De ontwikkelingen met een afwijking van meer dan € 25.000 zijn onder andere: • • •
34
Incidentele budgetten of laatst beschikbare budgetten 2025 die niet meer in de begroting 2026 zijn opgenomen waaronder € 60.000 voor de incidentele budgetverhoging leerlingenvervoer. Toename van € 65.000 budget voor de herijking van het subsidiebeleid en de daaruit volgende toekenningen van subsidies. Toename van € 522.000 budget herinvoeren van de eigen bijdrage WMO. De invoering van de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage wordt uitgesteld tot 1 januari 2027. De toename van het budget herinvoeren van de eigen bijdrage WMO bestaat uit de volgende twee posten: o De in de meicirculaire teruggenomen incidentele besparing in 2026 van € 275.000. Gemeente Sint-Michielsgestel
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
De oorspronkelijk in de begroting 2025 opgenomen incidentele kosten m.b.t. het inrichten van de herinvoering van de eigen bijdrage van € 247.000. Dit budget is overgeheveld naar de begroting 2026. • Afname van € 305.000 vanwege in 2025 begrote stortingen (lasten) in de egalisatiereserve sociaal domein voor WMO die in 2026 niet meer plaatsvinden. • Toename van € 270.000 vanwege in 2025 begrote onttrekkingen (baten) uit de egalisatiereserve sociaal domein voor jeugd die in 2026 niet meer plaatsvinden. • Afname van € 282.000 vanwege meer inkomsten dan uitgaven vanuit de gebundelde uitkering (BUIG). Gemeenten ontvangen van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 (levensonderhoud startende ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie. • Afname van € 245.000 budget voor de oude doelgroep (WSW), omdat de groep steeds kleiner wordt. • De volgende mutaties vanuit het maatregelenpakket zoals opgenomen in de Voorjaarsnota 2025: o Toename van € 527.000 budget om te investeren in preventie; o Afname van € 924.000 budget betreffende bezuinigingen bestaand beleid. De overige afwijkingen bestaan uit afwijkingen kleiner dan € 25.000, prijsindexering, kapitaallasten, bijdrage MGD en administratieve mutaties. o
Beleidsindicatoren Indicatoren programma Meedoen Achterstand onder jeugd Kinderen in uitkeringsgezin Achterstand onder jeugd Werkloze jongeren Cliënten met een maatwerkvoorziening Wmo Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met jeugdhulp Lopende reintegratievoorzieningen Personen met een bijstandsuitkering Absoluut verzuim Relatief verzuim Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsvers)
Gemeente Sint-Michielsgestel
Eenheid Periode Nederland %
2023
6,0
SintMichielsgestel 2,0
%
2023
2
1,0
per 10.000 inwoners %
2024
720
640
2024
1,0
0,6
% van alle jongeren tot 18 jaar per 10.000 inwoners van 15-64 jaar per 10.000 inwoners per 1.000 leerlingen per 1.000 leerlingen %
2024
13,7
11,2
2024
203,1
103,4
2024
343,6
116,1
2023
6,3
6,1
2023
27
15
2024
2,3
1,3
35
Begroting 2026 Gemeente Sint-Michielsgestel
Leefomgeving
Algemene beleidsdoelstelling We willen een aantrekkelijke woonomgeving bieden aan onze huidige en toekomstige inwoners. Een omgeving waar onze huidige én toekomstige inwoners een passende, duurzame woning kunnen vinden. De kwaliteit en leefbaarheid van de woonomgeving is daarbij belangrijk. Daarom blijven we investeren in goede bereikbaarheid en infrastructuur, voldoende (maatschappelijke) voorzieningen en een goed functionerende én ook gezellige openbare ruimte. Uiteindelijk geven we zo ruimte aan een fijne leefomgeving voor iedereen.