Bijlage 1 - Actualisering BPOVL Boxtel 2021-2025.pdf

Beleidsvisie Openbare Verlichting actualisering beleidsperiode 2021 - 2025 Gemeente Boxtel

Colofon Beleidsvisie Openbare Verlichting 2021 - 2025 Gemeente Boxtel Nobralux Jan van Oort John Schilder john.schilder@nobralux.nl Projectnummer: BX-21-04 Versie: V 1.6 Status: definitief Datum: 2 augustus 2021

Samenvatting en advies In deze ‘Beleidsvisie OVL 2021-2025’ is het in januari 2014 vastgestelde beleidsplan voor de periode 2014-2018 tegen het licht gehouden en geëvalueerd. Aan de hand van nieuwe ontwikkelingen is het beleid van de gemeente Boxtel voor de Openbare Verlichting (OVL) opnieuw geformuleerd en uitgewerkt naar een aantal ambities.

Aanleiding tot actualisatie van de Beleidsvisie De afgelopen beleidsperiode is voortvarend gewerkt aan het verwezenlijken van de in 2014 beschreven ambities voor de OVL. Verouderde armaturen zijn vervangen door moderne in leduitvoering en geel licht is vervangen door wit licht. Dit alles heeft tevens geleid tot energiebesparing en verbetering van de openbare verlichting. Er is behoefte om te kijken waar we nu staan, wordt de doelstelling van het Nationaal Energieakkoord behaald?

Wat moet ik? De gemeente is als eigenaar verantwoordelijk voor de verlichting van de openbare ruimten die zij in eigendom en beheer heeft. De gemeente kan in het kader van het Burgerlijk Wetboek aansprakelijk gesteld worden voor het niet naar behoren functioneren van de openbare verlichting. De OVL moet voldoen aan de wettelijke kaders die daarvoor zijn gesteld. Relevant zijn de Elektriciteitswet, de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet), installatie-verantwoordelijkheid (IV), regelgeving met betrekking tot werken in vervuilde grond en Europese regelgeving aangaande te gebruiken producten. Aanvullend op de wettelijke kaders zijn er nog richtlijnen en aanbevelingen die het merendeel van de gemeenten als uitgangspunt voor hun (OVL)-beleid hanteren, zoals de Nederlandse praktijk richtlijn voor de kwaliteitscriteria openbare verlichting (NPR 13201, hierna te noemen NPR), het politiekeurmerk en richtlijnen voor donkertebescherming en lichtvervuiling. Energieakkoord Nationaal zijn er afspraken gemaakt met betrekking tot energiebesparingsdoelstellingen die voornamelijk gevolgen hebben op het terugdringen van het energieverbruik van de OVL. Deze energiebesparingsdoelen zijn vastgelegd in het Energieakkoord.

Hierin staan de volgende doelstellingen genoemd voor OVL: 20% energiebesparing bij OVL in 2020 ten opzichte van 2013; 50% energiebesparing bij OVL in 2030 ten opzichte van 2013; 40% van de OVL is voorzien van slim energiemanagement in 2020; 40% van de OVL is energiezuinig in 2020. De gemeente Boxtel heeft zich geconformeerd aan de doelstellingen van het Energieakkoord. Klimaatakkoord In 2019 heeft de regering het Klimaatakkoord gepresenteerd. Het Klimaatakkoord bouwt voort op het Energieakkoord met maar één doel: het verminderen van de uitstoot van de broeikasgassen. Vanuit dit Nationaal Klimaatakkoord heeft het Rijk aan 30 regio’s gevraagd een bod te doen hoe en waar ze energie kunnen besparen en duurzaam kunnen opwekken. Regio’s stellen hiervoor een Energiestrategie (RES) op. Boxtel is aangesloten bij de Regio Noordoost-Brabant die zich als doel heeft gesteld 4,3% bij te dragen aan de doelstelling uit dit akkoord.

Wat heb ik? Toepassing van nieuwe duurzame materialen en verminderen van het energieverbruik zijn de afgelopen periode speerpunten geweest. De ombouw van geel licht naar wit licht in woonwijken is

inmiddels afgerond. Onder hoofdstuk 3 zijn de resultaten van de inspanningen weergegeven. In hoofdlijnen voldoet de verlichting nu aan de landelijke richtlijnen van de NSVV (=Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde). Dankzij de toepassing van led-verlichting en dimmen van lampen tijdens de nachturen is het energiegebruik met 28% verminderd ten opzichte van peiljaar 2013. De ambitie om in het jaar 2020, minimaal 20% energie te besparen ten opzichte van het verbruik in 2013 is nu, met een berekende besparing van 28% ruimschoots bereikt. Dit draagt in belangrijke mate bij in de ambitie die de gemeente zichzelf heeft opgelegd in de Duurzaamheidsvisie om in 2030 energieneutraal te zijn. De beschikbare budgetten voor dagelijks beheer (oplossen van storingen, aanrijdingen etc.), conserveringswerk en remplace zijn voor dit moment voldoende om de OVL-installatie in stand te houden. Sinds 1 januari 2021 is het verlichtingsareaal van Esch toegevoegd aan de gemeente Boxtel.

Wat wil ik? Het uitgangspunt voor de OVL in de komende beleidsperiode is behoud van kwaliteit en waar mogelijk verbetering. Toepassing van duurzame energiezuinige materialen is vanzelfsprekend. Het huidige beleid zoals het verbeteren van het verlichtingsniveau in bestaande straten waarmee deze voldoen aan de nieuwe NSVV-normen wordt voortgezet. Ook worden oude lichtmasten en armaturen vervangen die aan het einde van hun levensduur zijn. De realisatietermijn is sterk afhankelijk van beschikbare budgetten. Bij realisatie van de plannen is duurzaamheid het motto. Hierbij wordt gedacht aan alternatieven voor verlichting in het buitengebied en de ombouw van bestaande verlichting naar duurzamere verlichting (op dit moment led-verlichting). Het streven is om inwoners te betrekken bij de vaststelling en uitvoering van het beleid. De gemeente Boxtel werkt van “buiten naar binnen”, waar mogelijk worden ideeën van bewoners omgezet in concreet beleid.

Wat kost het? Bij de kosten zijn de beleidsuitgangspunten, zoals hierboven verwoord, als uitgangspunt genomen. De kosten voor de OVL zijn grofweg te verdelen in de volgende groepen: Exploitatiekosten: De kosten voor het dagelijks onderhoud, oplossen van storingen en beheer zijn voor 2021 begroot op € 191.907,- . In 2021 is voor energie- en netwerkkosten € 162.800,- geraamd. Voor Esch zijn (nog) geen energie- en netwerkkosten in de begroting opgenomen. De hiervoor verwachtte kosten worden geraamd op circa € 10.000,-. Ca. 60% van deze bedragen betreft de energiekosten, de rest zijn vaste netwerkkosten. Vanwege de energiebesparing neemt het variabele deel van deze kosten met ca. 2% per jaar af. Autonome groei is hierin niet meegenomen. Groot onderhoud: Hieronder valt conservering en groepsremplace van de OVL installatie. In 2021 is voor conservering € 25.000 in de begroting opgenomen. Voor groepsremplace is dit circa € 20.000,-. Voor Esch dient hiervoor circa € 3.000,- te worden gereserveerd. Uitvoeringsplan: Dit betreft grootschalige vervanging van afgeschreven lichtmasten en armaturen. De afschrijvingstermijn voor lichtmasten is 50 jaar en 25 jaar voor armaturen. Voor de komende planperiode is tot 2025 ongeveer € 825.800,- aan investering nodig voor het vervangen van masten en armaturen. Voor 2021 is € 150.000,- beschikbaar. De komende

planperiode is tot 2025 jaarlijks een bedrag van circa € 168.850,- nodig. De grootschalige vervanging is de komende jaren vooral nodig in wijk Oost. Vanuit de jaarexploitatie openbare verlichting vindt financiering plaats van de exploitatiekosten. De uitgaven voor vervanging – conform het Uitvoeringsplan – worden in de begroting van de gemeente Boxtel direct geactiveerd.

Inhoudsopgave Samenvatting en advies .............................................................................................................. 1 Inhoudsopgave ........................................................................................................................... 4 1

Inleiding.............................................................................................................................. 1

2

Wat moet ik? – kaders beleidsuitgangspunten ................................................................... 3 2.1 Landelijke wet- en regelgeving ...........................................................................................3 2.2 Richtlijnen en aanbevelingen ..............................................................................................6 2.3 Duurzaamheid .....................................................................................................................8

3

Wat heb ik? – Huidige situatie .......................................................................................... 11 3.1 Opsomming huidige ambities en beleidsuitgangspunten.................................................11 3.2 Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan..........................................................................12 3.3 Duurzaamheidsvisie ‘Duurzaam Boxtel 2030’...................................................................12 3.4 Fietsplan Bicycle 2010-2020 .............................................................................................12 3.5 Huidige situatie .................................................................................................................13

4

Wat wil ik? – visie en beleidskaders.................................................................................. 17 4.1 Visie gemeente Boxtel ......................................................................................................17 4.2 Verlichtingsniveaus, kleur en lichthinder ..........................................................................17 4.3 Keuze materialen ..............................................................................................................19 4.4 Circulariteit .......................................................................................................................19 4.5 Beheer en onderhoud .......................................................................................................20 4.6 Lichtreclame......................................................................................................................23 4.7 Innovatie 23 4.8 Samenvatting ambities .....................................................................................................27

5

Wat kost het? – financiële kaders ..................................................................................... 28 5.1 Financiële consequenties ..................................................................................................28 a) Exploitatiekosten .......................................................................................................... 28 b) Groot onderhoud ......................................................................................................... 28 c) Uitvoeringsplan (vervangingen).................................................................................... 28 5.2 Conclusie 29

6

Bijlagen ............................................................................................................................. 30 6.1 Bijlage 1 - Standaardmaterialen per gebied .....................................................................30 6.2 Bijlage 2 - Berekening (theoretische) vervangingskosten .................................................31 6.3 Bijlage 3 - Begrippenlijst ...................................................................................................32 6.4 Bijlage 4 - Functie indeling wegen ....................................................................................33 6.5 Bijlage 5 - Kaart met donkertegebieden ...........................................................................34

1

Inleiding Aanleiding Het vigerende Beleidsplan voor de openbare verlichting in de gemeente Boxtel is geactualiseerd voor de beleidsperiode 2014-2018. De afgelopen periode is gewerkt aan de uitvoering van de destijds geformuleerde uitgangspunten. Er is behoefte om te bepalen waar we nu staan. Op basis van de analyse van de huidige situatie en het gewenste toekomstbeeld is dit document (genoemd Beleidsvisie) tot stand gekomen. Om het beleid verder te concretiseren is deze uitgewerkt naar een aantal ambities.

Openbare verlichting als onderdeel van het totale wegbeheer Dit plan staat niet geheel op zichzelf. Openbare verlichting is onderdeel van het totale wegbeheer. De wegbeheerder moet er voor zorgen dat er met een bepaalde kwaliteit verkeerd kan worden tussen wonen, werken en recreëren. Verkeren tussen voorzieningen moet op een veilige en comfortabele manier kunnen plaatsvinden. Overdag is dat vaak een vanzelfsprekendheid. In de avonduren is echter een grote inspanning nodig om aan diezelfde veiligheid en comfortgevoelens te voldoen. We sluiten in de rol van wegbeheerder aan bij het vigerende verkeer- en vervoerbeleid van de gemeente, waarin met een structuur is aangegeven hoe er verkeerd kan worden. Het verkeer en vervoerbeleid vraagt om een doorstromingscapaciteit, onder alle omstandigheden, conform de vastgestelde kwaliteitseisen. Er zijn verschillende thema’s die hier integraal en volgordelijk een bijdrage aan leveren, zoals : Verkeer Structuur Regulering Wegcategorisering Wegen Begaanbaarheid Veiligheid Comfort Bebording, bewegwijzering, reclame en itc Regulering Vindbaarheid Gebruik van lichtmasten Verlichting Zichtbaarheid tijdens duisternis Veiligheid tijdens duisternis Comfort tijdens duisternis Groen Zichtbaarheid Beheersbaarheid Onderhoudsfrequentie om doelen OVL te behouden Afstemming groen en bomenplan Reiniging Vegen Gladheid Onkruid

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

1

Functie openbare verlichting De functie van openbare verlichting (OVL) is het bevorderen van sociale veiligheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid van de openbare ruimte.

Waar leidt deze Beleidsvisie toe? Met deze Beleidsvisie Openbare Verlichting 2021-2025 leveren we een bijdrage aan (sociale) veiligheid, comfortgevoel en laagdrempelig verkeren in de avonduren. De visie beschrijft waar we in 2025 staan. De beschreven ambities vertellen ons hoe we dat denken te gaan doen. Dit plan moet op termijn leiden tot een duurzame openbare verlichting en geeft antwoord op de vraag: ‘Wat willen we de komende jaren’.

Missie en visie Het doel van het beleidsplan OVL is gebaseerd op de visie dat in een ideale situatie de OVL optimaal bijdraagt aan de verkeersveiligheid en de sociale veiligheid. Het energieverbruik dient zo laag mogelijk te zijn en er wordt gestreefd naar duurzame oplossingen. Op het gebied van duurzaamheid wil de gemeente stappen zetten, door te investeren in energiebesparende armaturen met dimmodules en het gebruik van duurzame materialen. Met het vaststellen van deze Beleidsvisie schept de gemeente een kader waarbinnen de openbare verlichting effectief, kostenefficiënt en milieubewust in stand wordt gehouden. Dit alles binnen de daarvoor geldende wettelijke bepalingen en richtlijnen.

Opbouw van de Beleidsvisie Dit beleidsplan omvat vijf hoofdstukken. Naast de samenvatting zijn in hoofdstuk 2 de wettelijke en juridische kaders voor de openbare verlichting beschreven. Het geeft antwoord op de vraag ‘wat moet ik?’ In hoofdstuk 3 is de huidige situatie beschreven ‘wat heb ik?’. In hoofdstuk 4 is aangegeven hoe de gemeente het ideale eindplaatje voor de openbare verlichting ziet met de daarbij behorende ambities, het geeft antwoord op de vraag ‘wat wil ik? In het laatste hoofdstuk 5 is er aandacht voor het financiële gedeelte van de openbare verlichting en geeft antwoord op de vraag ‘wat kost het?’.

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

2

2

Wat moet ik? – kaders beleidsuitgangspunten Dit hoofdstuk beschrijft de wettelijke en juridische kaders, richtlijnen en aanbevelingen voor de openbare verlichting. Het geeft antwoord op de vraag ‘wat moet ik’? Per kader is het beleid en ambitie van de gemeente Boxtel weergegeven.

2.1

Landelijke wet- en regelgeving De openbare verlichting moet voldoen aan de wettelijke kaders die daarvoor zijn gesteld. Met name relevant zijn de elektriciteitswet, de natuurbeschermingswet, aansprakelijkheid (o.a. installatieverantwoordelijkheid), de Wet Informatie-uitwisseling Bovengrondse en Ondergrondse Netten (WIBON) en Europese regelgeving aangaande te gebruiken producten.

Aansprakelijkheid wegbeheerder (voorkomen van ongelukken) De gemeente is eigenaar van het publieke domein. En kan als eigenaar verantwoordelijk worden gesteld voor geleden schade als de openbare ruimte, inclusief de openbare verlichting, niet voldoet aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen (art. 6:162 BW en art. 6:174 BW). Hoewel het wettelijk niet is vastgelegd dat een weg of openbare ruimte verlicht moet worden, kan het ontbreken van verlichting of onjuiste verlichting wel worden aangemerkt als het plegen van een onrechtmatige daad, waaruit schadeplichtigheid kan ontstaan. In de onderstaande tabel is weergegeven op welke wijze de gemeente haar aansprakelijkheid heeft beperkt. Aansprakelijkheid kan worden beperkt door:

De gemeente heeft dit als volgt geregeld:

Het periodiek en systematisch uitvoeren van inspecties en onderhoud.

Het onderhoud van de openbare verlichting wordt verzorgd door de onderhoudsaannemer. Controle en inspecties vinden plaats door de gemeente. De gemeente heeft voor de komende jaren een vervangingsplan opgesteld. Meldingen van inwoners worden telefonisch of via de website aangenomen. Deze meldingen worden geregistreerd , waarna de onderhoudsaannemer de storing verder afhandelt. In het onderhoudsbestek zijn termijnen opgenomen waarbinnen storingen door de aannemer moeten worden opgelost.

Een systeem van rationeel beheer (meerjaren vervangingsplan, beleidsplan). Een goed werkend klachtensysteem

Snel handelen bij het verhelpen van schades en storingen.

Installatieverantwoordelijkheid De gemeente is verantwoordelijk voor de veiligheid van haar burgers en ambtenaren. Voor wat betreft het veilig werken met elektrische installaties is in de Arbowet vastgelegd hoe de veiligheid gewaarborgd moet worden. Onder deze installaties vallen onder meer de OVL, verkeerregelinstallaties en bijvoorbeeld installaties in tunnels, sluizen, gemalen en rioleringsinstallaties. Op vrijwel alle installaties in de openbare ruimte zijn de vigerende laagspanningsnormen NEN1010 en NEN3140+A1 van kracht, en op sommige installaties de Bedrijfsvoering van elektrische installaties Hoogspanning NEN 3840 nl, NEN-EN-IEC 61936 en NENEN 50522.

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

3

In de Arbowetgeving is voor elektrische installaties voorgeschreven dat de eigenaar van deze installaties de verantwoordelijkheden die voortvloeien uit aanleg, beheer en onderhoud van deze installaties, moet vastleggen in schriftelijke procedures. De wetgever wil met deze wetgeving de veiligheid van de installatie vergroten. Het is belangrijk om een zogenaamde installatieverantwoordelijke aan te wijzen. Hiermee wordt de verantwoording voor een veilige elektronische bedrijfsvoering bij een (rechts)persoon neergelegd. Indien er binnen de gemeente geen installatieverantwoordelijke expliciet is aangewezen en vastgelegd, dan valt die taak automatisch toe aan de hoogste functionaris. Voor gemeenten is dat de gemeentesecretaris. Hij of zij is persoonlijk aansprakelijk indien de installatie resulteert in een onveilige situatie op straat of als werkzaamheden onveilig worden uitgevoerd. De aanwijzing dient door het college te worden gedaan en dient te worden geaccepteerd door de installatieverantwoordelijke. De installatieverantwoordelijke kan een persoon zijn uit de eigen organisatie of worden ingehuurd. Daarnaast kan een rechtspersoon worden aangewezen als installatieverantwoordelijke. De gemeente dient installatieverantwoordelijkheid op de juiste wijze te organiseren.

Zij kan dit doen door: Een inventarisatie uit te voeren; Een procedurehandboek en veiligheidsmaatregelen vast te leggen; Instructies te verzorgen en te controleren op naleving; Een onderhoudssysteem op te zetten; Inspecties uit te voeren en rapportages te verzorgen. Beleid: De consequentie van implementatie van installatieverantwoordelijkheid is nog niet geregeld. De ambitie is om dit binnen de beleidsperiode verder te onderzoeken en uit te werken.

Elektriciteitswet Netbeheerders onderhouden het netwerk van stroomkabels, ze transporteren elektriciteit en ze lossen storingen op. Hoe de netbeheerders dat moeten doen staat in zogeheten codes. Codes zijn uitwerkingen van de Elektriciteitswet en bevatten allerlei regels over hoe de netbeheerders zich moeten gedragen. Er staat ook in welke verantwoordelijkheid klanten van netbeheerders hebben. De procedure voor de totstandkoming van wijzigingen van de codes staat in de artikelen 31-39 van de Elektriciteitswet 1998. Sinds juli 2004 is de interventiewet van kracht. Deze wet wil bijdragen aan verscherpt toezicht op de netbeheerders en bescherming van de consument. Een concrete wijziging van de elektriciteitswet als gevolg van de interventiewet richt zich onder andere op de OVL. Het geeft de wegbeheerder de mogelijkheid om zelf een gecertificeerd bedrijf in te huren om aansluitingen te realiseren of delen van het onderhoud uit te voeren. Beleid: De gemeente contracteert middels een aanbesteding een aannemer die het onderhoud verzorgt aan de installatie van de gemeente. Vanaf 1 januari 2020 zijn de onderhoudswerkzaamheden voor een periode van vier jaar gegund aan een gespecialiseerde aannemer.

Wet Informatie-uitwisseling Bovengrondse en Ondergrondse Netten en Netwerken (WIBON) Agentschap Telecom houdt toezicht op de Wet Informatie-uitwisseling Ondergrondse Netten (WION). Dit jaar is de WION gewijzigd in de Wet Informatie-uitwisseling Bovengrondse en Ondergrondse netten en netwerken (WIBON). De wet wordt ook wel grondroerdersregeling genoemd. Er kunnen sancties (bijvoorbeeld boetes) volgen op overtredingen van de WIBON. Het

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

4

doel van de wet is het voorkomen van leveringsonderbrekingen van essentiële diensten in de maatschappij (gas, water, elektriciteit, tele- en datacommunicatie) door minimalisatie van het aantal graafschades. De WIBON verplicht om bij mechanisch graafwerk in Nederland tijdig een graafmelding te doen bij het Kadaster. Tijdig betekent: ten hoogste twintig werkdagen voor aanvang van het werk. Het Kadaster verstrekt binnen twee werkdagen na de melding de gegevens over ondergrondse kabels en leidingen. Starten met het werk mag niet voor er een melding gedaan is. Het is verplicht om het kaartmateriaal dat het Kadaster verstrekt, op de graaflocatie aanwezig te hebben. Netbeheerders hebben de plicht van al hun ondergrondse leidingen en kabels gegevens bij te houden. Beleid: De gemeente conformeert zich aan de WIBON en schrijft de procedure in onderhoudsbestekken voor.

Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) De Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) bevat de gedetailleerde grootschalige basiskaart van Nederland. De GBKN (Grootschalige Basiskaart Nederland) is de voorloper van de BGT. Aangezien verschillende organisaties allerlei verschillende kaarten gebruikten was er vaak verwarring over wat de werkelijkheid precies is en wie er gelijk heeft. De BGT maakt hier een einde aan. Op een eenduidige manier geeft het de ligging weer van alle fysieke objecten zoals gebouwen, wegen, water, spoorlijnen en (landbouw)terreinen. Gemeenten gebruiken de BGT als ondergrond voor hun bestemmingsplan. Net zoals de andere basisregistraties, wordt de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) wettelijk geregeld. Op 1 januari 2016 is de wet in werking getreden voor bronhouders en de Landelijke Voorziening (LV BGT). De digitale kaart wordt nog opgebouwd. Vanaf het moment dat de BGT in een gebied gereed is, vervangt de BGT de basiskaarten die tot dat moment gebruikt worden. Iedereen kan de informatie uit de BGT vrij gebruiken. Voor overheden en andere wettelijke gebruikers wordt het gebruik verplicht.. Om meer (beheer) objecten te kunnen registreren dan de BGT voorschrijft, wordt het IMGeo gebruikt. Dit is een uitbreiding van de BGT. In het IMGeo kunnen lichtobjecten als puntsymbool worden geregistreerd.

Beleid: De gemeente maakt gebruik van de BGT en registreert lichtobjecten in IMGeo.

Wet natuurbescherming en Natuur Netwerk Brabant Per 1 januari 2017 heeft de Wet natuurbescherming de Flora- en Faunawet, de Boswet en de Natuurbeschermingswet 1998 vervangen. De uitvoering van deze nieuwe wet komt grotendeels in handen van de provincies. Deze wet beschermt de leefgebieden van diverse dieren- en plantensoorten. Als de verlichting de natuur verstoord kan er besloten worden verlichting aan te passen of te verwijderen. Wanneer het plaatsen van de OVL mogelijk strijdig is met de Wet natuurbescherming, kan er gekeken worden naar alternatieven voor de OVL. Dergelijke situaties doen zich voornamelijk voor in gebieden waar flora en fauna hinder van het licht ondervinden. Verder is er het Natuurbeheerplan van het Natuur Netwerk Brabant. Op de site https://kaartbank.brabant.nl/viewer/app/natuurbeheerplan/ is het Natuurbeheerplan voor de provincie Noord-Brabant te vinden. Beleid: De gemeente conformeert zich aan de Wet Natuurbescherming. Waar verlichting in strijd is met deze wet kijkt de gemeente naar alternatieven, zoals het accentueren van het verloop van de weg of het markeren van obstakels door middel van oriëntatie of reflectie. Indien verlichting in verband met de veiligheid toch geplaatst moet worden, kijkt de gemeente naar verlichting op maat. Deze verlichting gaat bijvoorbeeld pas aan wanneer er weggebruikers zijn.

Het gebruik van vleermuis-vriendelijke verlichting (BAT-verlichting) wordt, waar nodig, als keuze meegenomen.

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

5

Verder is de gemeente terughoudend bij het plaatsen van verlichting in de natuurgebieden zoals aangegeven in het Natuurbeheerplan van de provincie Noord-Brabant.

Europese regelgeving Waar materialen aan moeten voldoen is beschreven in de Europese Regelgeving. Bepaalde producten mogen in Europa alleen op de markt worden gebracht als zij voorzien zijn van een CEmarkering. Op het gebied van de OVL dienen alle materialen te zijn voorzien van het CEmerkteken. Vanuit de Europese Unie is ook een afvalstoffenlijst opgesteld. Gasontladingslampen staan op deze lijst en behoren tot chemisch afval, dat via erkende verwerkingsbedrijven verwerkt moet worden. Beleid: De gemeente koopt alleen producten in die voorzien zijn van het CE-keurmerk. In onderhoudsbestekken is opgenomen dat afgedankte materialen zoals lampen en armaturen aangeboden en verwerkt moeten worden bij een WEEELABEX gecertificeerd bedrijf.

2.2

Richtlijnen en aanbevelingen Naast de wettelijke en beleidsmatige kaders zijn er nog adviezen, richtlijnen en aanbevelingen die het merendeel van de gemeenten als uitgangspunt voor hun OVL-beleid hanteren.

Richtlijn voor Openbare Verlichting (NPR 13201:2017) Naast de wettelijke kaders zijn er ook richtlijnen en aanbevelingen die als uitgangspunten voor het OVL-beleid dienen. In het bijzonder de richtlijnen die de Nederlandse Stichting Voor Verlichtingskunde (NSVV) uitvaardigt. De NSVV heeft in samenwerking met NEN de praktijkrichtlijn ‘Kwaliteitscriteria Openbare Verlichting’, NPR 13201 (hierna te noemen NPR) opgesteld. De opvatting van een tiental jaren geleden dat op nagenoeg alle plaatsen OVL aanwezig moet zijn is gewijzigd in: “Donker waar het kan, verlichting waar het moet”. Dankzij de huidige technische ontwikkelingen is men in staat om meer maatwerk te leveren. Er is ruimte voor alternatieven in de toepassing van verlichting. Zo kan in een bepaalde wegsituatie in plaats van (oriëntatie)verlichting ook worden gekozen voor alternatieven als reflecterend asfalt, bebording of wegbelijning, en actieve markering met solitair functionerende LED-units in het wegdek. Met de NPR zijn er voor beheerders praktische handvatten beschikbaar gekomen om beleidskeuzes in relatie tot diverse kwaliteitsaspecten en energiebesparing voor verlichting in de openbare ruimte te maken. De NPR bevat bijlagen met stroomdiagrammen waarmee kan worden bepaald of er in een bepaalde situatie wel of geen OVL gewenst is. De richtlijn wordt in veel gemeenten als leidraad voor de OVL gehanteerd.

Beleid: De gemeente Boxtel kiest ervoor om de NPR als uitgangspunt te nemen. Nieuwe OVL wordt op basis van de NPR ontworpen. In bestaande situaties en bij vervanging kan de gemeente maximaal 10% afwijken van de NPR, in verband met bestaande mastposities. In veel situaties kan, om verschillende redenen, gekozen worden voor alternatieve verlichtingsvormen of zelfs niet verlichten. Waar er alternatieven voor verlichting zijn, zoals bijvoorbeeld reflecterende belijning op het wegdek of andere vormen van markering om de wegloop aan te geven, wordt bekeken of deze toegepast kunnen worden. Er wordt geen nieuwe verlichting bijgeplaatst in het buitengebied, tenzij er sprake is van discontinuïteiten zoals beschreven in de NPR of als een gebied onderdeel wordt van een (snel)fietsroute.

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

6

Verlichtingsklasse op basis van wegcategorisering De NPR kent een determinatietabel waarmee de verlichtingsklasse wordt bepaald aan de hand van de verkeersbewegingen (gemotoriseerd verkeer, conflict verkeer, voetgangers). De verlichtingsklasse geeft vervolgens aan wat het lichtniveau (hoeveelheid licht op straat) en de gelijkmatigheid (mate waarin het licht egaal verspreid wordt over de straat) moet zijn conform de richtlijn. De wegcategorisering staat aan de basis van de vormgeving van de weginrichting en is het uitgangspunt voor de gewenste verlichtingsklasse op een bepaald weggedeelte of gebied. De gemeente heeft de wegcategorisering vastgelegd in een Gemeentelijk verkeers- en Vervoersplan (Momenteel VVP 2008-2020). Beleid: De wegcategorisering is vastgelegd in het VVP 2008-2020 en geldt als uitgangspunt voor de verlichtingsklasse.

Politiekeurmerk Veilig Wonen (PKVW) In 1999 is het Politie Keurmerk Veilig Wonen (PKVW) als landelijke richtlijn geïntroduceerd. Dit keurmerk is een veiligheidskeurmerk dat kan worden afgegeven wanneer een ruimte of gebied voldoet aan alle vastgestelde voorwaarden voor sociale veiligheid. Dit varieert van sloten in de woning tot fysieke inrichting, zoals o.a. het groen van de openbare ruimte en het verlichten bij buitendeuren en het verlichten van brandgangen en achterpaden. Het PKVW conformeert zich, voor de voorgeschreven verlichtingsniveaus, aan de richtlijnen van de NPR. De NPR staat dimmen van verlichting toe, het PKVW niet. Het is raadzaam alleen het PKVW te hanteren, wanneer aan het gehele scala van eisen voldaan kan worden. Beleid: De gemeente kiest ervoor om nieuwe verlichtingsplannen te laten voldoen aan de NPR. De gemeente is in het algemeen niet verantwoordelijk voor achterpaden. Er worden door de gemeente geen brandgangen en achterpaden verlicht. Het PKVW kan wel als eis in het plan van een projectontwikkelaar worden opgenomen. Als in een woonwijk niet aan alle eisen voldaan kan worden, verdient het de voorkeur om voor de OVL de NPR te hanteren.

Donkertegebieden De afgelopen jaren is er vanuit de Overheid en Milieugroeperingen steeds meer aandacht voor het onnodig plaatsen van OVL en het voorkomen van lichtvervuiling of lichthinder. In de nieuwe richtlijnen is het uitgangspunt "niet verlichten tenzij..” van toepassing. De algemene trend is dat er steeds meer 'licht op maat' wordt gevraagd. Het is een ongeschreven wet om in natuurgebieden en landschappelijk waardevol buitengebied zeer beperkt om te gaan met het plaatsen van verlichting. In Hoofdstuk 6.5, bijlage 5 is een kaart met natuurgebieden voor de gemeente Boxtel opgenomen. De gemeente is terughoudend met het plaatsen van openbare verlichting in met name de volgende gebieden: Buiten de kom • bosgebied sparrenrijk; • natuurgebieden, zoals de Kampina en de Geelders; • beekdalen zoals aangegeven op de kaart van het Natuur Netwerk Brabant; • zandpaden; • zandwegen;

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

7

• •

recreatieve fietspaden; voor de toekomst het Duits lijntje.

Binnen de bebouwde kom • • • •

park Molenwijk – uitzondering hoofdroute; Stapelen – uitzondering hoofdroute; groenzone tussen Boxtel-oost en A2; Beekdal van Dommel en Beerze/Smalwater

Beleid: De gemeente kiest ervoor om in principe geen openbare verlichting te plaatsen in de met name genoemde gebieden. Deze zijn aangegeven in bijlage 6.5 ‘Kaart met natuurgebieden’

2.3

Duurzaamheid Reductie energieverbruik, het Energieakkoord en Klimaatakkoord Energieakkoord Nationaal zijn er energiebesparingsdoelstellingen, het zogenaamde “Energieakkoord”, vastgesteld die impact hebben op het terugdringen van het energieverbruik van de OVL-installatie. In Nederland gaat namelijk circa 1,5 procent van de geproduceerde elektrische energie naar de OVL (bron: www.energieoverheid.nl). Van de totale energierekening van een gemeente gaat ongeveer de helft naar OVL. Gemeenten kunnen dus zelf een concrete en realistische bijdrage leveren aan het realiseren van het Energieakkoord. In het Energieakkoord staan de volgende doelstellingen genoemd voor OVL en verkeersregelinstallaties (VRI's): 20% energiebesparing bij OVL en VRI's in 2020 ten opzichte van 2013*; 50% energiebesparing bij OVL en VRI's in 2030 ten opzichte van 2013*; 40% van de OVL is voorzien van slim energiemanagement ** in 2020; 40% van de OVL is energiezuinig in 2020. * Peildatum 1-1-2013, verbruik van 2012. ** Slim energiemanagement is: - Anders schakelen dan het standaard zonnewende- of nacht schakelen zoals door de netbeheerder wordt aangeboden; - Het regelen van het lichtniveau d.m.v. dimmen.

Klimaatakkoord en Klimaatwet In 2019 heeft de regering het Klimaatakkoord gepresenteerd. Het Klimaatakkoord bouwt voort op het Energieakkoord met maar één doel: het verminderen van de uitstoot van de broeikasgassen. Vanaf 1 januari heeft de regering de Klimaatwet vastgesteld. In de Klimaatwet is vastgelegd dat we in 2030 49% minder CO2 moeten uitstoten en in 2050 95% minder ten opzichte van 1990. Vanuit het Nationaal Klimaatakkoord heeft het Rijk aan 30 regio’s gevraagd een bod te doen hoe en waar ze energie kunnen besparen en duurzaam kunnen opwekken. Regio’s stellen hiervoor een Energiestrategie (RES) op. Boxtel is aangesloten bij de Regio Noordoost-Brabant die zich als doel heeft gesteld 4,3% bij te dragen aan de doelstelling uit dit akkoord.

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

8

Beleid en ambitie Op dit moment is, met een berekende besparing van 28% de energiebesparing zoals beschreven in het energieakkoord (in 2020 20% besparing ten opzichte van 2013) ruimschoots bereikt. De gemeente wil op dezelfde voet verder en heeft in de Duurzaamheidsvisie de ambitie uitgesproken om in 2030 energieneutraal te zijn. De gemeente neemt ook deel aan de regionaal op te stellen Energiestrategie (RES). Rijkswaterstaat stelt een Monitoring OVLVRI-lijst ter beschikking, waarin de gegevens van lamptypen, lampvermogen, schakeltijden en dimregime zijn opgenomen. Rijkswaterstaat monitort de voortgang van de Energieakkoord-doelstellingen. Beleid: Voor een goed inzicht in het energieverbruik van de openbare verlichting doet de gemeente al enkele jaren mee aan de monitoring van Rijkswaterstaat.. Terugdringen van het gebruik van energie en de daarmee gepaard gaande reductie van de CO2emmissie is een belangrijk thema van het milieubeleid van de gemeente. Het terugdringen van de milieubelasting door het energieverbruik kan grofweg op twee manieren: Inkoop van duurzame energie; Verminderen van het verbruik. Beleid: De gemeente koopt uitsluitend duurzame “groene stroom” in. Energie besparen door verminderen van het verbruik kan worden bereikt op verschillende manieren: Toepassing van zuinige led-verlichting, met behoud van verlichtingskwaliteit; Dimmen; Saneren van verlichting.

Led-verlichting: Voor het toepassen van led-verlichting binnen de OVL zijn er geen belemmeringen meer als het gaat om licht- en elektrotechnische aspecten. Er zijn geen hogere investeringskosten dan bij toepassing van conventionele systemen, terwijl de exploitatiekosten (energie- en onderhoudskosten) lager zijn. Toepassing van conventionele materialen is momenteel geen keuze meer. Continuering van de ingezette beleidslijn om dimbare LED-armaturen te plaatsen, leidt tot een optimale energiereductie. De volgende criteria dienen als uitgangspunt bij toepassing van led-verlichting: led-modules dienen uitwisselbaar te zijn; Gegarandeerde levensduur van meer dan 50.000 uur (circa 12 jaar); Lichtoutput bij einde levensduur minimaal 70%; Powerfactor bij 100% groter dan 0,90 en bij dim 30% groter dan 0,85. Dit is een eis van de energieleverancier waarmee wordt voorkomen dat er een lager stroomverbruik wordt gemeten dan werkelijk wordt verbruikt. Dimmen: De meeste moderne armaturen zijn standaard voorzien van statische dimmogelijkheid (vast tijdstip) en worden vanaf de fabriek met een standaard dimprotocol geleverd. Door het dimmen van verlichting wordt een energiebesparing bereikt. Bij het standaard dimregime wordt gemiddeld ca. 25% - 40% aan energie op het totaalverbruik bespaard (afhankelijk van lamptype en vermogen).

Saneren van verlichting: In de NPR is ruimte voor alternatieven in de toepassing van verlichting. Op basis van de NPR wordt dan de nut en noodzaak van de verlichting per situatie beoordeeld. Zo kan in een bepaalde wegsituatie in plaats van verlichting ook worden gekozen voor reflecterende

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

9

markering of schrikhekken. Saneren van de OVL zorgt voor energiebesparing maar brengt wel kosten met zich mee. Beleid: De gemeente is sterk voorstander van duurzame ontwikkeling. De ambitie is dan ook het verder verminderen van het energieverbruik. Een van de manieren om dit te bereiken is het toepassen van moderne energiezuinige (led)verlichting en daar waar mogelijk donker ook donker te laten. Er wordt standaard dimverlichting toegepast. Het saneren van openbare verlichting in grote gebieden is niet aan de orde. Waar mogelijk wordt per situatie bekeken of het weghalen van verlichting mogelijk is.

Maatschappelijk verantwoord inkopen In een tijd van energiebesparing, het terugdringen van uitstoot en het beperken van de lichtvervuiling, is het een enorme uitdaging om het beleid af te stemmen op de slogan ‘People, Planet, Profit’: een goed evenwicht tussen veiligheid en leefbaarheid, milieubewustheid en kostenbeheersing.

In februari 2010 is in opdracht van VROM door Agentschap NL (SenterNovem) de nota Criteria voor duurzaam inkopen voor inkopen van OVL gepubliceerd. Deze criteria worden periodiek bijgesteld en kenbaar gemaakt aan de gemeenten via PIANOo, Expertisecentrum voor aanbesteden (www.pianoo.nl). De nota biedt de mogelijkheid een energiebesparingsdoelstelling en een ontwerp- en inkooprichtlijn te definiëren. Voor de productgroep openbare verlichting betreft het hier in hoofdzaak:

Bij nieuwbouw van een OVL installatie, of bij complete vervanging van lampen en armaturen van een openbare verlichtingsinstallatie, dient de installatie technisch geschikt te zijn om gedimd te worden; Voorschriften aan het gestelde vermogen voor lichtmastreclame; Grenswaarden aan het vluchtige aandeel organische stoffen bij conserveringswerken. Beleid: De gemeente Boxtel heeft zich geconformeerd aan de Criteria voor duurzaam inkopen en neemt bij al haar inkopen 100% duurzaamheid als criterium mee.

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

10

3

Wat heb ik? – Huidige situatie Dit hoofdstuk beschrijft de huidige situatie en de kwaliteit en kwantiteit van de aanwezige openbare verlichting. Dit vormt in grote lijnen de basis voor de visie op de OVL en het ambitieniveau van de gemeente Boxtel. Voor bijstelling van het huidige beleid is het nodig om de ambities zoals deze in het vorige Visiedocument (2014) zijn verwoord, te evalueren. Knelpunten worden hiermee gesignaleerd en opgenomen in de nieuwe beleidsvisie. Allereerst worden de ambities en beleidsuitgangspunten zoals deze zijn opgesteld en de behaalde resultaten tot nu toe benoemd.

3.1

Opsomming huidige ambities en beleidsuitgangspunten Onderstaand zijn - in beknopte vorm – de huidige ambities en beleidsuitgangspunten opgesomd: Gebiedstype: Buiten de bebouwde kom

Ambities Gemeente Boxtel (2014-2018) -

Binnen de bebouwde kom

-

Centrumgebieden

-

-

Bedrijventerreinen Algemeen

-

-

In het buitengebied de bestaande verlichting vervangen door ledverlichting. Ombouw naar led-verlichting in het buitengebied heeft, vanwege de besparing op energiekosten en exploitatiekosten prioriteit. Alle verlichting uitvoeren als nachtbranders. In principe in het buitengebied de verlichting niet uitbreiden en zeker niet in de aangewezen donkertegebieden. Hoofdwegen in het buitengebied uitvoeren in SOX verlichting (alternatief eventueel led). In de als donkertegebied aangewezen gebieden groene of rood/oranje led-verlichting toepassen. In het kader van de ecologie zijn meerdere opties mogelijk. De oplossing wordt gezocht in maatwerk. Fietspaden met uitsluitend recreatief karakter niet verlichten. In woongebieden is dimbare verlichting in witte lichtkleur standaard. Bij schades en vervanging led-verlichting toepassen. De verlichting op doorgaande wegen zodanig uitvoeren dat de verlichting op afstand is te monitoren. Fietspaden met uitsluitend recreatief karakter niet verlichten. In de historische omgeving in het centrum van Boxtel (de cultuurhistorische as, STA-P = Kasteel Stapelen tot Petrusbasiliek) en Liempde centrum, klassieke verlichting in led-uitvoering toe te passen. Om het gewenste lichtniveau (calamiteiten) te realiseren dienen extra lichtmasten met hoofdverlichting te worden bijgeplaatst.

Voor de economische as en Markt in Boxtel wordt in 2014 of later bekeken welke soort led-verlichting en in welke uitvoering deze kan worden toegepast. Verlichting in het centrum zodanig uitvoeren dat deze op afstand is te sturen en te monitoren. Uitvoeren in LED verlichting (wit licht). De verlichting wordt uitgevoerd conform de richtlijnen van de NSVV de ROVL 2011. De functie van de weg zoals vast gelegd in het ‘Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan 2008-2020’ is uitgangspunt voor het vast te stellen verlichtingsniveau (bijlage 4). Het vigerende gemeentelijk beleidsplan is bepalend voor de functie van de fietsroutes.

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

11

Onderhoud

-

3.2

Duurzaamheid: Nieuwe aanleg en vervanging dient te voldoen aan de betreffende duurzaamheidcriteria en tenminste label D. Onderzoeken of lichtmastreclame interessant is als bron van inkomsten voor de begroting van de gemeente Boxtel. Voortzetting van het huidige onderhoudsniveau. Bij vervanging en in het verbeteringsplan worden standaardmaterialen toegepast. Bij het inkoopbeleid voor materialen bestemd voor de OVL wordt rekening houden met de in de nota ‘Duurzame ontwikkeling 2008-2015’ gestelde ambitie om de CO2 uitstoot te verminderen. Standaardisering van RAL kleuren in diverse gebieden De theoretische afschrijvingstermijn voor masten wordt vastgesteld op 50 jaar en die voor armaturen op 25 jaar.

Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan Het huidige Gemeentelijk verkeers- en vervoersplan (VVP) is opgesteld in 2008 voor de periode tot 2020. Het plan geeft een overzicht van maatregelen die nodig zijn om de gemeente Boxtel voor de komende jaren leefbaar, verkeersveilig en bereikbaar te houden. In deze Beleidsvisie OVL is voor het vaststellen van het verlichtingsniveau per wegcategorie uitgegaan van de wegcategorisering zoals deze is opgenomen in het VVP 2008-2020 (bijlage 4).

3.3

Duurzaamheidsvisie ‘Duurzaam Boxtel 2030’ In juli 2017 heeft de gemeente een duurzaamheidsvisie vastgesteld. Samen met deze duurzaamheidsvisie is ook een uitvoeringsagenda tot 2022 opgenomen met een doorkijk naar het jaar 2030. De gemeente heeft zichzelf daarbij een belangrijke ambitie opgelegd om in 2030 energieneutraal te zijn. Dat kan door energie te besparen, energieneutraal te bouwen en zelf energie op te wekken. Op het gebied van de openbare verlichting is de afgelopen jaren energie bespaard door oude lampen met een hoog energieverbruik te vervangen door energiezuinige verlichting. Dit beleid wordt de komende periode verder doorgezet.

3.4

Fietsplan Bicycle 2010-2020 In 2010 heeft de gemeente Boxtel haar visie met betrekking tot het stimuleren van het fietsgebruik binnen de gemeente vastgesteld. In deze visie stelt de gemeente eisen waar het hoofdfietsnetwerk aan moet voldoen. Het gaat dan vooral om inrichtingseisen op het gebied van comfort, veiligheid en directheid. Ook de sociale veiligheid op het fietsnetwerk krijgt hierbij aandacht. Het fietsnetwerk dient goed verlicht te zijn. Daarbij maakt de gemeente zoveel mogelijk gebruik van dynamische verlichting, zodat alleen energie wordt gebruikt op de momenten dat dat nodig is. In deze Beleidsvisie en daaruit voortvloeiende ambities is rekening gehouden met de categorisering van fietspaden en ambities zoals opgenomen in het genoemde fietsplan. In 2017 is het project MOVE ’31 afgerond. In deze mobiliteitsvisie krijgt de update van Boxtel Bicycle een prominente plek.

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

12

3.5

Huidige situatie Resultaat in kengetallen, kwantiteit en kwaliteit areaal Boxtel heeft de afgelopen beleidsperiode gestructureerd vervangings- en verbeteringsplannen uitgevoerd, waarbij technisch afgeschreven materialen zijn vervangen. Duurzaam is hierbij steeds het motto geweest. De inwoners van Boxtel worden betrokken bij de totstandkoming van de plannen. Ideeën worden indien mogelijk omgezet in het beleid voor de OVL. Het gehele buitengebied is van led-verlichting voorzien. Ook in de bebouwde kom is gestart met de ombouw van conventionele verlichting naar led. In diverse reconstructieplannen is het verlichtingsniveau op het gewenste niveau gebracht . Dit is gedaan aan de hand van de beschreven visie en beleidsuitgangspunten. Er zijn lampsoorten vervangen door lampen met een hoger rendement en led-armaturen met dimfunctie toegepast. Per 1 januari 2021 is Esch aan de gemeente Boxtel toegevoegd. Hierdoor is het aantal lichtobjecten met circa 545 stuks (circa 7%) uitgebreid.

Een korte opsomming van de resultaten tot nu: Wat het verlichtingsniveau betreft voldoet op dit moment naar schatting meer dan 95% aan de landelijke richtlijnen van de NSVV; Het gebruiken van meer energie zuinige lampen, het vervangen van conventionele lampen door led-verlichting met dimfunctie, heeft ervoor gezorgd dat het energieverbruik ten opzichte van 2013 met 28% is afgenomen; Nagenoeg alle avondbranders zijn omgebouwd naar nachtbranders in dimuitvoering; Toegepaste materialen zijn zoveel mogelijk gestandaardiseerd; Bestaande SOX verlichting (geel licht) in woonwijken is geheel vervangen door wit licht. De afgelopen beleidsperiode zijn circa 800 masten en circa 3000 stuks armaturen vervangen. Enkele andere gegevens over de huidige situatie zijn: Gezien de ontwikkelingen op het gebied van donkergebieden, het voorkomen van lichthinder en lichtvervuiling, is sinds enkele jaren een pas op de plaats gemaakt met het uitbreiden van de OVL in het buitengebied. De aandacht beperkt zich tot het in stand houden van de verlichting; De onderhoudstoestand van de installatie is over het algemeen goed; Uitgaande van afschrijvingstermijnen van 50 jaar voor masten en 25 jaar voor armaturen hebben 350 masten en 380 armaturen het einde van de theoretische levensduur bereikt. Dit aantal was in 2013 respectievelijk 162 en 1990.

Vooral bij de armaturen is de afgelopen beleidsperiode een inhaalslag gemaakt. Masten en armaturen die het einde van de technische levensduur hebben bereikt hoeven vaak niet meteen te worden vervangen; De budgetten voor remplace en conserveringswerk zijn voldoende. Er wordt groepsremplace toegepast. De afgelopen beleidsperiode is conserveringswerk volgens een vastgesteld plan uitgevoerd. De omvang aan verlichtingsmiddelen binnen de gemeente Boxtel is per 1 januari 2021 als volgt samengesteld. Aantal lichtmasten: 8325 stuks Aantal armaturen: 8570 stuks Aantal lichtbronnen: 8600 stuks Genoemde aantallen zijn inclusief grondspots en schijnwerpers, exclusief overige verbruikers (abri’s, plattegrondborden en lichtmastreclame). Vanuit het areaalbestand is een selectie gemaakt met de leeftijdsopbouw van masten en armaturen. In onderstaande grafiek is de leeftijdsopbouw van het mast- en armaturenareaal te zien:

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

13

Grafiek 1: leeftijdsopbouw mastareaal

11%

Onbekend

2%

4% 0%

0 t/m 10 jaar

19%

10%

11 t/m 20 jaar 21 t/m 30 jaar

22%

32%

31 t/m 40 jaar 41 t/m 50 jaar 51 t/m 60 jaar 61 t/m 70 jaar

Grafiek 2: leeftijdsopbouw armatuurareaal 1%

2% 10%

0%

1%

Onbekend

1%

0 t/m 5 jaar

4%

6 t/m 10 jaar

38%

11 t/m 15 jaar 16 t/m 20 jaar

23% 20%

21 t/m 25 jaar 26 t/m 30 jaar 31 t/m 35 jaar 36 t/m 40 jaar

Energieverbruik en energieakkoord De afgelopen beleidsperiode is ingezet om oude energie onzuinige lampen te vervangen door moderne lampen zoals led en tevens de verlichting te dimmen. De resultaten van deze inspanningen zijn in onderstaande tabel zichtbaar gemaakt. Hierin is te zien dat ondanks de areaaluitbreiding met 15% er toch 28% energie is bespaard ten opzichte van het jaar 2013. De forse toename van het aantal lichtbronnen in 2021 is onder andere veroorzaakt door de toevoeging van Esch. Element 2009 2013 Energieverbruik in kWh 1.362.646 1.363.580 Aantal lichtbronnen 7.071 7.521 Tabel 1: Verloop energieverbruik en aantal lampen

2021 988.037 8.600

Verschil t.o.v. 2013 -28% +15%

De ambitie om in het jaar 2020, minimaal 20% energie te besparen ten opzichte van 2013 is, met een berekende besparing van 28% ruimschoots bereikt.

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

14

Energieverbruik en dimmen Het energieverbruik en de bereikte besparing door dimmen is zichtbaar gemaakt in de volgende grafiek. Gegevens energieverbruik OVL gemeente Boxtel 1.600.000 1.400.000

Energie in kWh

1.200.000 1.000.000 800.000 Berekend totaal

600.000 400.000

Reductie (dim)

200.000

Verbruik werkelijk

0 2009

2013 Jaar

2020

Verdeling lampschakeling De ontwikkeling van de nachtschakeling naar dimmen is in volgende grafiek weergegeven. 100% 80% 60% 40% 20% 0% 2009 Avond

2013 Nacht

Dim

2020 Continu

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

15

Verdeling lampsoorten De afgelopen beleidsperiode is ingezet om oude energie onzuinige lampen te vervangen door moderne lampen zoals PLL, CPO en led. De verschuiving binnen de toegepaste soorten is zichtbaar in onderstaande grafieken. Hierin is duidelijk te zien dat de uitbreiding heeft plaatsgevonden door een toename van het aandeel PLL, CPO en led-lampen ten koste van de SOX-lampen Verdeling lampsoorten 2009

4%

Verdeling lampsoorten 2013

0% 2%

4%

41%

6%

7%

22%

53%

61%

Hogedruk gasontlading (cpo) Lage druk natrium (sox) Led

Lagedruk kwik (pll-tld) Hoge druk natrium (sont)

Hogedruk gasontlading (cpo) Lage druk natrium (sox) Led

Lagedruk kwik (pll-tld) Hoge druk natrium (sont)

Verdeling lampsoorten 2020 7% 45% 46%

2%

0%

Hogedruk gasontlading (cpo) Lage druk natrium (sox) Led

Lagedruk kwik (pll-tld) Hoge druk natrium (sont)

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

16

4

Wat wil ik? – visie en beleidskaders Het doel van het gemeentelijk openbaar verlichtingsplan (GovP) is gebaseerd op de visie dat de OVL in donkere uren optimaal bijdraagt aan de verkeersveiligheid en de sociale veiligheid. Het energieverbruik dient hierbij zo laag mogelijk te zijn en er wordt gestreefd naar duurzame oplossingen tegen economisch verantwoorde kosten.

4.1

Visie gemeente Boxtel De gemeente Boxtel investeert in betrouwbare, veilige, innovatieve en duurzame openbare verlichting. Hierbij wordt de gewenste verlichtingskwaliteit gerealiseerd tegen economische en maatschappelijke verantwoorde kosten. Met deze visie zijn de doelstellingen van het beleidsplan (veilig, duurzaam, kostenefficiënt en kwaliteit) bepaald. Als algemeen uitgangspunt met betrekking tot ontwikkelingen geldt de onderstaande beleidskeuze: Visie en ambitie : De gemeente Boxtel hanteert bewezen technieken en volgt de ontwikkelingen op de voet. Deze worden toegepast wanneer dit economisch verantwoord is; wanneer de toepassing zich binnen de levensduur terugverdient door reductie in de exploitatiekosten of esthetisch een toegevoegde waarde heeft. Aanvullend op de hierboven beschreven algemene visie zijn hierna enkele belangrijke beleidsthema’s en aandachtspunten beschreven met per thema de visie en ambitie van de gemeente Boxtel. Daarmee kan de vraag worden beantwoord ‘wat wil ik?’.

4.2

Verlichtingsniveaus, kleur en lichthinder Hierbij kan een keuze worden gemaakt tussen wel of niet voldoen aan de NSVV-richtlijnen en aanvullend het Politiekeurmerk (PKVW). In nieuwe wijken en verbeteringsplannen is tot nu in Boxtel het beleid gevoerd om te voldoen aan de landelijke richtlijnen van de NSVV, de NPR 13201:2017. Momenteel voldoet circa 95% van de openbare verlichting binnen de bebouwde kom aan de richtlijnen. Bovenop de richtlijnen kan het Politiekeurmerk Veilig Wonen worden voorgeschreven. Als aanvulling op de richtlijnen verlangt het Politiekeurmerk dat alle openbare ruimte is verlicht met toepassing van wit licht, dus ook achterpaden. Opmerking hierbij is dat de gemeente niet verantwoordelijk is voor het verlichten van achterpaden. Tijdens de nachtelijke uren dient de verlichting te blijven branden. In Boxtel is het Politiekeurmerk in nieuwe plannen (woonwijken) toegepast. Visie en ambitie: De nieuwe Richtlijnen NPR 13201:2017 past in de visie van de gemeente “geen verlichting tenzij” en toepassing van duurzame materialen. De ambitie van de gemeente is dan ook dat alle openbare verlichting voldoet aan de NPR 13201:2017. Volledige toepassing van het Politiekeurmerk voor de gehele gemeente is geen haalbare ambitie omdat gedimde verlichting per saldo niet voldoet aan het PKVW.

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

17

Lichthinder en -vervuiling Het aanbrengen van openbare verlichting heeft tot primair doel de sociale- en verkeersveiligheid te verbeteren, maar kan daarnaast ook overlast opleveren. Het toepassen van kunstlicht kan een nadelige invloed hebben op de flora en fauna. Het gedrag van dieren kan hierdoor worden beïnvloed. Door het kunstlicht kunnen sommige diersoorten worden gedesoriënteerd, tevens heeft het licht op andere diersoorten een aantrekking of juist een afstotende werking. Ook bij planten kan kunstlicht een nadelig effect geven, planten groeien niet of juist wel. Tevens kan bestuiving en bloei door kunstlicht ontregeld worden.

Met ontwerpen en het installeren van uitbreidingen en vernieuwingen aan de openbare verlichtingsinstallatie wordt verder met de aspecten lichthinder en lichtvervuiling rekening gehouden door: Het alléén plaatsen van verlichting als dit volgens bestaande richtlijnen noodzakelijk is; Het alléén daar aanbrengen van licht waar het functioneel is, dus waar het bijdraagt aan verkeers- en sociale veiligheid of aan oriëntatie; Het plaatsen van armaturen voor het aanlichten van objecten dicht mogelijk bij het object dat moet worden verlicht; Het vermijden van opwaarts gericht licht; Er voor zorgen dat daar waar lichtreclame aanwezig is, deze de normale intensiteit van de openbare verlichting niet overschrijdt; Het treffen van voorzieningen om de instraling van licht in woningen te beperken; Het dimmen van de openbare verlichting; Het toepassen van alternatieven voor verlichting (o.a. schrikhekken, reflectoren); Het gedurende een deel van de nacht doven van het aanlichten van monumentale gebouwen en kunstwerken door middel van selectieve sturingsprogramma's. Zie ook Hoofdstuk 6.5, bijlage 5. Kaart met natuurgebieden dat aangeeft waar terughoudend met openbare verlichting moet worden omgegaan. Visie en ambitie : De gemeente wil lichthinder voorkomen door bij het ontwerp instralen in woningen en verblinding van weggebruikers zo veel mogelijk te voorkomen.

Bij individuele wensen die het lichtniveau voor anderen niet aanpassen (lees: blijft voldoen aan de NPR) komt de gemeente tegemoet aan deze wensen. Lichtvervuiling wordt tegengegaan door materialen te gebruiken die lichtuitstraling naar boven voorkomen.

Lichtkleur De afgelopen jaren is duidelijk geworden dat wit licht de toekomst heeft. Wit licht biedt duidelijk allerlei voordelen ten opzichte van bijvoorbeeld geel of oranje licht. Om te beginnen wordt de ruimte als helder en natuurlijk ervaren. Verschillende praktijkonderzoeken hebben aangetoond dat men in overgrote meerderheid wit licht prettiger vindt. Het natuurlijk en helder ervaren van de ruimte geeft ook een algemeen gevoel van veiligheid. Het eerder herkennen van gezichten en andere details kan misdadigers afschrikken en resulteert in duidelijkere opnamebeelden (bijvoorbeeld bij gebruik van bewakingscamera’s). Kleuren zijn bij het witte licht beter waarneembaar met als voordeel dat zaken in de openbare ruimte scherper te zien zijn. Wit licht gebruikt daarnaast minder energie en is dus duurzamer. In alle gebieden worden nu led-verlichting toegepast met een witte lichtkleur. Visie en ambitie: De gemeente onderschrijft de visie dat wit licht de toekomst heeft. Om die reden is bestaande SOX verlichting in het buitengebied de afgelopen beleidsperiode geheel vervangen door wit licht. In woongebieden is nagenoeg alle verlichting in wit licht uitgevoerd. De ambitie van de gemeente is om uitsluitend wit licht toe te passen in alle woongebieden en bedrijventerreinen. In donkergebieden wordt afhankelijk van de situatie gekozen voor een ander kleur licht.

Dit kan groen of rood/oranje zijn.

Actualisatie beleidsvisie OVL gemeente Boxtel (v.1.6) augustus 2021

18

4.3

Keuze materialen Alle materialen en RAL-kleuren omtrent de objecten worden gestandaardiseerd. De gemeente wil de beeldkwaliteit van de buitenruimte waarborgen en kiest voor uniforme masten en armaturen per wegfunctie zoals aangegeven in bijlage 6.1. Op bijzondere locaties is ruimte voor maatwerk.

Lichtmasten De mast is de drager van het armatuur en de lichtbron. Masten kunnen geproduceerd worden van gietijzer, hout of plastic maar gebruikelijk is staal of aluminium. De gemeente heeft er ooit voor gekozen om hoofdzakelijk stalen masten toe te passen. Zij heeft deze keuze gemaakt omdat deze masten robuust zijn en daardoor duurzamer, bij kleine aanrijdschades hoeft de mast niet direct te worden vervangen. Het ziet er verzorgd uit als deze masten periodiek worden geconserveerd. Visie en ambitie: De gemeente past hoofdzakelijk standaard stalen thermisch verzinkte lichtmasten voorzien van poedercoating toe (duplexsysteem). Vanuit het aspect duurzaamheid is dit een juiste keuze. De huidig gehanteerde de afschrijftermijn van 50 jaar voor masten wordt gehandhaafd. De technische staat van de mast bepaalt het moment van vervanging. Het vervangingsmoment wordt bepaald door de technische staat.

Armaturen Voor het toepassen van led-verlichting binnen de OVL zijn er geen belemmeringen meer als het gaat om licht- en elektrotechnische aspecten. De exploitatiekosten voor het gebruik van ledverlichting zijn laag en de investeringskosten verdienen zich ruimschoots binnen de levensduur van de armaturen terug door lagere energie- en onderhoudskosten. De led-armaturen zijn standaard voorzien van statische dimmogelijkheid en worden vanaf fabriek met het standaard dimprotocol geleverd, afhankelijk van de toepassing. De huidige gehanteerde afschrijftermijn van 25 jaar voor led-armaturen wordt gezien de snelle technische ontwikkeling en garantieduur wel als optimistisch ervaren. De technische staat van het armatuur bepaalt het moment van vervanging. Per situatie wordt afgewogen of bestaande armaturen bij einde levensduur worden vervangen of voortijdig projectmatig naar led worden vervangen. Visie en ambitie De levensduur van 25 jaar voor led-armaturen wordt als optimistisch ervaren. Nader onderzoek en ervaring moet uitwijzen of deze termijn voor led-armaturen moet worden ingekort naar 20 jaar. Het vervangingsmoment wordt bepaald door de technische staat.

4.4

Circulariteit De geleidelijke ontwikkeling naar een circulaire economie krijgt steeds meer aandacht in de OVL. De ambitie van de Rijksoverheid is dat Nederland in 2050 100% circulair is. De circulaire economie is een economie waarin geen afval meer is, in tegenstelling tot de lineaire economie. Alles wordt in een circulaire economie opnieuw gebruikt als grondstof. Door schaarste wordt de noodzaak om grondstoffen in de keten te houden steeds groter. Circulariteit gaat verder dan recycling. Circulariteit gaat uit van een langere termijn; kan het product aan het einde van de levensduur opnieuw in de keten worden genomen en daarna nogmaals. Er zijn meerdere rollen/taken die een gemeente op zich kan nemen om de circulaire economie te stimuleren. Bijvoorbeeld bij het inkopen van producten en diensten. De laatste tijd is een ontwikkeling te zien bij bedrijven om hun producten circulair te produceren. Bij armaturen gaat dit zover dat de oude armaturen eenvoudig verzameld, gescheiden en gerecycled kunnen worden volgens de AEEA regelgeving 2012/19/EU. Het samenwerking platform OVLNL van overheden en bedrijven, heeft op basis van de R-lijst van het Planbureau voor de Leefomgeving een handvat voor gemeenten ontwikkeld om aan de hand