Beleidsplan en Beheerverordening gemeentelijke begraafplaats Munsel- Bijlage 1 Beleidsplan 2026-2036

Begraven op eigen terrein Beleidsplan 2007 -

Vaststellen terrein.

beleid

Resultaat begraven

op

eigen

-

Er is geen beleid voor begraven op eigen terrein. De gemeente behandelt ieder individueel verzoek tot begraving op eigen terrein. Gezien de frequentie van deze aanvragen (vrijwel nihil) is het nu niet aan de orde om nieuw beleid te vormen voor begraven op eigen terrein in de gemeente Boxtel.

Islamitisch begraven Beleidsplan 2007 -

Nader onderzoek behoefte Islamitische graven; Nader onderzoek regionale aanpak.

Resultaat -

-

30

Er is destijds contact geweest met de Islamitische beweging maar die gaven toen al vrij snel aan dat ze geen behoefte hadden om op Munsel begraven te worden. Er is regionaal gekeken of er een behoefte was aan een Islamitisch gedeelte op Munsel. Dat was toen niet het geval.

Bijlage B Trends en ontwikkelingen Op het gebied van begraven en cremeren zijn er in Nederland de laatste jaren heel wat ontwikkelingen gaande. Deze ontwikkelingen kunnen van invloed zijn op het beleid voor Boxtel. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de trends en ontwikkelingen op landelijk gebied. Aan het einde van elke paragraaf volgt een korte toelichting op de huidige situatie in Boxtel en een korte beschrijving van de wensen die Boxtel heeft op dat vlak. De trends en ontwikkelingen die worden benoemd zijn:  Cremeren  Modernisering van de Wet op de Lijkbezorging (resomeren en uitvaarttermijn)  Islamitisch begraven  Minder strakke regels grafmonumenten  Foetusgraven  Bovengronds begraven  Duurzaamheid  Natuurbegraafplaatsen  Technische ontwikkelingen  Ontzorgen  Nevengebruik begraafplaats Cremeren

   

De afgelopen decennia is sprake van een toenemende behoefte om te cremeren. In 2003 werden er in Nederland voor het eerst meer mensen gecremeerd dan begraven (50,6%). Tot nu toe neemt het aandeel elk jaar toe, in 2023 is 68,4% van de overledenen in Nederland gecremeerd. Mogelijk zal dit aandeel nog enigszins kunnen toenemen, maar de groeicurve vlakt steeds meer af. De voornaamste redenen nu om zich te laten cremeren zijn: Geen zorg voor de nabestaanden. Er is geen graf waarvan de nabestaanden de ‘morele plicht’ ervaren dit te bezoeken en te verzorgen. Kostenbesparing. Cremeren is goedkoper dan begraven. Duurzaamheid. Er is geen grafbedekking vereist en de impact op de bodem is beperkt. Meer keuzevrijheid. De crematie kan apart van de uitvaartdienst worden uitgevoerd en de as kan op elk gewenst moment worden verstrooid of bewaard op een gewenste plek.

Er is geen noodzaak om de as op een begraafplaats achter te laten en daarom is er een afname in het gebruik (en omzet) van de begraafplaatsen in Nederland. Zo ook op begraafplaats Munsel. Begraafplaatsen kunnen hierop anticiperen door meer diversiteit en aantrekkelijke vormen van asbestemming aan te bieden. Daarbij moet rekening worden gehouden dat de wens om as op een begraafplaats te bewaren, mede vanwege de kosten, korter is dan een traditioneel graf. Verder is het van belang dat wanneer de keuze is gemaakt dat as op een begraafplaats wordt bewaard of uitgestrooid, nabestaanden meer dan in het verleden behoefte hebben aan ‘een eigen plek’ (niet anoniem). Er is daarom doorgaans meer behoefte aan een urnengraf dan aan een nis in een urnenmuur. Modernisering Wet op de Lijkbezorging Momenteel staat de Wet op de Lijkbezorging geen andere bestemmingen toe dan (natuur)begraven, cremeren en ter beschikkingstelling aan de wetenschap. Maar een aanpassing en modernisering van de wet lijkt in het verschiet te liggen. Hierbij is er geen bezwaar meer tegen nieuwe vormen van lijkbezorging, mits onderzoek wordt gedaan naar het draagvlak, arbeidsomstandigheden en milieuveiligheid. Dit betekent dat het mogelijk wordt om de uitvaart anders dan een begrafenis of crematie vorm te geven. De nieuwe techniek daarvoor is resomeren.

31

Resomeren Resomeren is een techniek waarbij het lijk chemisch wordt ontbonden in een stalen drukvat. In het vat vindt een chemisch ontbindingsproces plaats in een basische (hoge pH-waarde) oplossing in heet water. Het proces duurt ongeveer circa 3 uur en het gaat naar verluid gepaard met een beperkte uitstoot van milieubelastende stoffen. Het residu bestaat uit de botten en een op het riool te lozen vloeistof. De botten kunnen tot poeder worden vermalen en, net als as na een crematie, in een asbus of urn worden bewaard. Het vaste bestanddeel heeft wel een groter volume dan as na een crematie. De “asbus” is dus groter dan een reguliere asbus. Hier dient dan rekening mee te worden gehouden wanneer deze ter bewaring wordt afgegeven op een begraafplaats. Resomeren is nu (nog) niet toegestaan. De Wet op de lijkbezorging zal op dit punt moeten worden geactualiseerd. De verwachting is dat de nieuwe wet er in 2024/2025 komt. Uitvaarttermijn Een andere verandering heeft betrekking op het verkorten van de uitvaarttermijn. Dat is de periode waarin een lichaam na overlijden pas begraven of gecremeerd mag worden. Op basis van de Wet op de Lijkbezorging is dat minimaal 36 uur na overlijden. Er zijn echter religies die voorschrijven dat de uitvaart zo snel mogelijk moet plaatsvinden. Vanuit het Joodse geloof, en vanuit de Islam gaat het dan vaak om een begrafenis binnen 24 uur na overlijden.

Het doel van de aanpassing van de wet is om onder voorwaarden toe te staan dat de uitvaart eerder mag plaatsvinden. Andere mogelijke veranderingen Er komen nog een aantal wijzigingen in de Wet op de Lijkbezorging in het kader van de modernisering. Bijvoorbeeld de verandering van de termijn waarin het crematorium as vrijgeeft na een crematie. Dat is nu pas na een maand mogelijk. Een andere aanpassing heeft wellicht betrekking op het gebruik van de term ´lijk´ in de overlijdensverklaring. Dat vinden nabestaanden kwetsend. Mogelijk dat niet alleen hierin verandering komt, maar dat ook de benaming van de “Wet op de Lijkbezorging” een aanpassing krijgt. Islamitisch begraven De islamitische geloofsgemeenschap stelt specifieke eisen aan begraven. Wanneer men een islamitisch gedeelte wil inrichten op een begraafplaats, dient hiermee rekening gehouden te worden. Zo liggen overledenen bijvoorbeeld alleen in een graf, op de rechterzij met het aangezicht in de richting van de Ka’aba in Mekka. Ook wil men eeuwige grafrust en wil men overledenen snel begraven.

Minder strakke regels grafmonumenten Veel nabestaanden maken gebruik van de mogelijkheid om zelf een persoonlijke grafbedekking te ontwerpen en te maken, specifiek passend bij de overledene. Daarbij wordt dan bijvoorbeeld ook gebruik gemaakt van ‘niet standaard’ materialen. Ook is er sprake van een andere tegenbeweging op traditionele grafbedekkingen, door juist te minimaliseren. Er wordt dan gekozen voor een hele eenvoudige of helemaal geen grafbedekking, voortkomend uit financiële overwegingen en/of duurzaamheid.

32

Foetusgraven

Bovengronds begraven

De Wet op de lijkbezorging is niet van toepassing op een menselijke vrucht die na een zwangerschapsduur van minder dan 24 weken levenloos ter wereld is gekomen, dan wel binnen 24 uur na de geboorte is overleden. Dat betekent dat deze menselijke vruchten (wettelijk) niet op een begraafplaats hoeven te worden begraven. Daar is echter wel steeds meer behoefte aan. De behoefte aan een foetusgraf wordt versterkt door de mogelijkheid (in Nederland) om een menselijke vrucht die overlijdt vóór de geboorte op te nemen in de Basisregistratie Personen (BRP). Steeds meer begraafplaatsen hebben daarom een apart veldje voor overleden foetussen.

Vanwege de vaak (te) harde bodem of gewoon omdat het onderdeel is van de cultuur, is bovengronds begraven in landen als Italië, Spanje, Portugal, Nieuw-Zeeland en ook in Zuid-Amerika de gewoonste zaak van de wereld. In Nederland is deze manier van begraven nog niet zo ingeburgerd. Maar het is wel mogelijk en wordt ook steeds vaker toegepast. De reden hiervoor is niet zozeer de harde bodem maar eerder de hoge grondwaterstand. Bovengronds begraven kan bijvoorbeeld in een galerijmuur met nissen die door wanden van elkaar zijn gescheiden. In elke nis is plaats voor één overledene.

In Nederland komt het al op steeds meer plaatsen voor, zoals in Barendrecht, Hilversum, Amsterdam, Rotterdam, Enschede, Zwolle, Nijmegen, Maastricht, Valkenburg, Den Haag, Almere, Beverwijk en Lisse. Bovengronds begraven kan de capaciteit van de begraafplaats vergroten, omdat in meerdere lagen begraven kan worden en omdat de bovengrondse graven aangebracht kunnen worden op plaatsen waar geen reguliere graven kunnen worden uitgegeven Duurzaamheid

Doordat het klimaat verandert en er niet meer met chemische middelen mag worden gespoten, wordt men zich steeds meer bewust van de omgeving. Men wil zo duurzaam en natuurvriendelijk mogelijk begraven.

Wanneer men duurzaamheid wil bereiken, dient men een afweging te maken waarbij naast de economische effecten ook de maatschappelijke gevolgen worden meegenomen. Het gaat bij duurzaamheid om de balans tussen mens, milieu en economie (People, Planet en Profit). De thema’s zijn:  Hergebruik;  Behouden en bevorderen van biodiversiteit;  Terugdringen energieverbruik;  Eerlijk werk voor eerlijk loon;  Het beperken van transportkilometers;  Vermijden van giftige stoffen. Op het gebied van beheer en onderhoud zal duurzaamheid het beeld bepalen. Doordat er niet meer met chemische middelen gespoten mag worden kampen veel begraafplaatsen met extra inspanningen om de begraafplaatsen onkruidvrij te houden. Door meer biodiversiteit aan te brengen wordt de onderhoudsinspanning minder en de begraafplaats groener.

33

Natuurbegraafplaatsen/natuur(lijk)begraven Sinds enkele jaren is de behoefte om op een natuurbegraafplaats/natuurlijke wijze te worden begraven sterk toegenomen. De meeste natuurbegraafplaatsen in Nederland zijn particulier en voorzien in de behoefte om in een natuurlijke, groene, omgeving (bos of heide) te worden begraven. Er is geen definitie van een natuurbegraafplaats, maar enkele veel voorkomende kenmerken van het gebruik en de inrichting zijn:  Verbondenheid met de natuur met een spirituele betekenis, de beleving dat het lichaam wordt ‘teruggegeven aan de natuur’. Behoefte en de verwachting dat het graf niet wordt geruimd.  Een beoogde minimale impact op het milieu en een sober graf. Het graf en de grafbedekking zijn daarom zo eenvoudig mogelijk en biologisch afbreekbaar, zoals het gebruik van alleen een lijkwade of rieten ‘mand’ en een onbehandelde boomschijf als grafmarkering.  Het terrein wordt extensief onderhouden, waardoor een verwilderde, natuurlijke uitstraling blijft bestaan en de omgeving een positieve bijdrage levert aan de biodiversiteit. Om deze reden zijn de graven zoveel mogelijk vrij gepositioneerd en doorgaans alleen 1-diep.  Nabestaanden ontvangen na begrafenis bloemenmengsel om zelf uit te kunnen strooien op het graf.

 Meer dan op een conventionele begraafplaats is er de behoefte aan een rustige omgeving met zo weinig mogelijk omgevingsgeluid en geen zicht op bebouwing of infrastructuur. Nadelen van een natuurbegraafplaats zijn dat deze veelal een groot oppervlak vereisen, zeker wanneer deze na verloop van tijd wordt uitgebreid omdat niet wordt geruimd. Daarnaast moet de bestemming daarop zijn afgestemd. Een goed alternatief hiervoor is het gebruik maken van overcapaciteit op een gemeentelijke begraafplaats. Gemeentelijke begraafplaatsen worden, als gevolg van de sterk toegenomen populariteit op cremeren, in toenemende mate geconfronteerd met lege grafvelden. Deze kunnen worden ingericht en gebruikt voor natuurlijk begraven. Natuurlijk begraven is een aanvulling op de bestaande situatie en een uitbreiding van het aanbod in de dienstverlening. Bovendien wordt daarmee invulling gegeven aan duurzaam grondgebruik, omdat de genoemde ‘leegstand’ wordt vermeden. Het aparte deel maakt regulier onderdeel uit van de te exploiteren en beheren gemeentelijke begraafplaats, de bestemming hoeft daarvoor niet te worden gewijzigd. Technische ontwikkelingen Voor een goede en toekomstgerichte administratie is een actuele tekening per begraafplaats inclusief een koppeling met de begraafplaatsadministratie wenselijk. Gemeenten willen begraafplaatsen karteren zodat deze op grafniveau gekoppeld kunnen worden.

Dit houdt in dat de kartering bij oplevering 100% overeenkomt met de praktijk. Gelijktijdig vindt er een controle van de gravenadministratie, de tekening en de werkelijke situatie op de begraafplaats plaats. Deze informatie kan gedeeld worden met nabestaanden via een informatiezuil of via een app, zodat nabestaanden een graf makkelijk kunnen vinden. Ook kunnen zij bijvoorbeeld historische graven bezoeken. Tegenwoordig zijn er ook grafmonumenten waarin een QR code is verwerkt. Na scannen van deze code wordt er een filmpje van de overledene afgespeeld. Ook zie je zelfs hologrammen van overledenen voorbij komen. Ontzorgen

34

Ontzorgen van nabestaanden is een trend die aansluit op cremeren en natuurbegraven. Overledenen willen nabestaanden niet opzadelen met het verzorgen van een graf, de kosten hiervan en de verantwoordelijkheid om te beslissen wat er met het graf in de toekomst gedaan mag worden. De gemeente kan ook een rol aannemen in ontzorging door het actief informeren van nabestaanden in het proces van overlijden tot begraven. Nabestaanden nemen contact op met gemeenten om te vragen wat

zij moeten doen wanneer iemand in hun omgeving komt te overlijden, zij willen weten waar ze aan toe zijn en wat ze moeten regelen. Door middel van website, (Social) media en brochure kan de gemeente hierin voorzien en de nabestaanden hierin ontzorgen. Nevengebruik van de begraafplaats Begraafplaatsen zijn niet langer alleen een rustplaats. Nabestaanden organiseren steeds vaker activiteiten op de begraafplaatsen en komen dichter bij de begraafplaats te staan. Denk hierbij aan het organiseren van een lichtjesavond, weekend van de begraafplaatsen, Allerzielen en Allerheiligen. Ook worden begraafplaatsen omgebouwd tot een herdenkingspark waar mensen tot rust kunnen komen en kunnen genieten van een historische omgeving.

35

36