Agendabundel
Tekst van het document
Bundel - Informatie-/uitwisselingsbijeenkomst raad van 9 oktober 2024 Agenda bijlagen Geluidsopname toelichting eindrapport onderzoek bestuurlijke samenwerkingsmogelijkheden Boxtel Uitnodiging informatie-/uitwisselingsbijeenkomst 'Onderzoek bestuurlijke 1 samenwerkingsmogelijkheden' Uitnodiging 'Onderzoek bestuurlijke samenwerkingsmogelijkheden' 2023-210, Boxtel - Weerbaar en wendbaar - eindrapport, 240712 &VDLdef 2023-210, Boxtel - Weerbaar en wendbaar - bijlagenboek, 240712 &VDLdef Presentatie toelichting eindrapport Onderzoek Bestuurlijke Samenwerking
Kon document Geluidsopname toelichting eindrapport onderzoek bestuurlijke samenwerkingsmogelijkheden Box
Informatieavond Onderzoek bestuurlijke samenwerkingsmogelijkheden, 9 oktober 2024 Van: Aan: Datum: Telnr.:
Griffie Raads- en steunfractieleden 27 september 2024 06-27003116
Woensdag 9 oktober 2024, 19.30 uur in de Raadzaal. Ontvangst vanaf 19.15 uur.
Wat wordt er besproken? Op 11 juli 2023 heeft de raad unaniem de motie ‘Onderzoek toekomstige bestuurlijke samenwerkingsmogelijkheden’ aangenomen. Het college heeft het externe bureau & Van de Laar gevraagd om dit onderzoek uit te voeren. Een groep raadsleden (klankbordgroep) heeft advies gegeven over het proces en is, gedurende dit proces, geïnformeerd over de resultaten van het onderzoek. Het eindrapport van dit onderzoek wordt binnenkort oordeelsvormend besproken in de raad. Vooraf wil het college u uitnodigen voor een presentatie door het onderzoeksbureau. Tijdens deze presentatie kunt u vragen stellen over het proces en de inhoud van de presentatie.
Programma 19.30 uur: 19.35 uur: 19.40 – 20.25 uur: 20.25 – 21.15 uur:
Opening door de voorzitter van de avond Introductie door dhr. Victor Fijneman Presentatie door dhr. Stan van de Laar (directeur van Bureau & Van de Laar) Gelegenheid tot het stellen van vragen aan dhr. Stan van de Laar
Informatie Het eindrapport wordt op 10 oktober 2024 verspreid.
Voor wie is deze bijeenkomst bedoeld? Deze bijeenkomst wordt georganiseerd voor raads- en steunfractieleden. Overige geïnteresseerden zijn ook van harte welkom. U hoeft zich voor deze bijeenkomst niet aan te melden.
Heeft u nog vragen? Neem dan contact op met de griffie Boxtel. Telefonisch: 0411 – 655 911 of via de e-mail: griffie@boxtel.nl.
Eindrapport
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar Een onderzoek naar de bestuurlijke samenwerkingsmogelijkheden van de gemeente Boxtel
Auteurs
S. van de Laar, B. Maes, B. van Ruremonde en N. Hartkamp
Versie
Definitief, 12 juli 2024
Plaats
Eindhoven, Boxtel
Inhoud 1. Context, aanleiding en vraagstelling 2. Vijf samenwerkingsvormen geduid en gewogen 3. Waar staat Boxtel nu? 4. Wat gebeurt er om Boxtel heen? 5. Onze conclusies en adviezen
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
1. Context, aanleiding en vraagstelling
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
1. Context, aanleiding en vraagstelling Context en aanleiding •
Boxtel is een middelgrote gemeente in de driehoek Eindhoven, Tilburg en ‘sHertogenbosch. De gemeente telt circa 34.000 inwoners, verspreid over de kernen
Vraagstelling aan bureau & Van de Laar •
Aan bureau & Van de Laar zijn de volgende vier hoofdvragen meegegeven: 1.
Boxtel, Liempde, Lennisheuvel en Esch. Boxtel ligt in een landelijke omgeving en heeft
recente ontwikkelingen zijn en wat de algemene voor- en nadelen van de
een mix van natuur, historische dorpskernen en industrie. De gemeente kent een
verschillende samenwerkingsvormen zijn.
diverse economie met industrie, landbouw en dienstverlening als belangrijke sectoren. •
2.
De medewerkers van de gemeente Boxtel en van de gemeente Sint-Michielsgestel
Waar staat Boxtel nu? Breng de visie, maatschappelijke oriëntatie en (in)formele samenwerkingen, inclusief afspraken en ontwikkelingen van Boxtel in beeld.
werken samen in de ambtelijk gefuseerde werkorganisatie MijnGemeenteDichtbij
3.
(MGD). Alle beleidsmatige, uitvoerende en bedrijfsvoeringstaken worden door MGD
Wat gebeurt er om Boxtel heen? Breng in beeld wat de ontwikkelingen op samenwerkingsgebied zijn bij gemeenten in onze omgeving.
voor beide autonome gemeentebesturen uitgevoerd. •
Theoretisch kader. Beschrijf welke samenwerkingsvormen er bestaan, wat de
4.
Breng de mogelijke ontwikkelrichting van de bestuurlijke samenwerking van Boxtel in kaart.
In de gemeenteraad van Boxtel is d.d. 11 juli 2023 de motie “Onderzoek toekomstige bestuurlijke samenwerkingsmogelijkheden” aangenomen. De raad vraagt in de motie “een voorstel te ontwikkelen voor de aanpak van een extern onderzoek en dat voor te leggen aan de gemeenteraad”. Het college heeft de motie overgenomen en opdracht gegeven aan bureau & Van de Laar het onderzoek uit te voeren.
•
Leeswijzer •
Voorliggend rapport bevat de beantwoording van de vier hoofdvragen. De opbouw van het rapport is in lijn met de volgorde van de hoofdvragen: hoofdstuk 2 bevat het
Het onderzoek dient voor de gemeenteraad antwoord te geven op ten minste de
theoretisch kader. Hoofdstuk 3 schetst de (samenwerkings)context van Boxtel op dit
volgende vragen:
moment. Hoofdstuk 4 brengt de omgeving in beeld. En tot slot duiden we in
Wat zijn, gelet op het karakter van Boxtel, partners met wie bestuurlijke samenwerking voor de hand ligt en op welke gronden?
Wat zijn, gelet op de maatschappelijke oriëntaties van Boxtel, voor de hand liggende samenwerkingspartners (gemeenten en regio's)?
Wat zijn de mogelijke samenwerkingsvormen (lichte ad-hoc samenwerkingen, structurele vaste samenwerkingen of eventueel zelfs bestuurlijke fusies). De huidige samenwerking en een zelfstandig Boxtel dienen ook onderdeel te zijn van het onderzoek.
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
hoofdstuk 4 de conclusies en het advies vanuit bureau & Van de Laar.
2. Vijf samenwerkingsvormen geduid en gewogen
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
2a. Vijf samenwerkingsvormen nader geduid •
We zien in de praktijk van het openbaar bestuur in Nederland dat sprake is van een veelheid aan samenwerkingsvormen in de gemeentelijke taakuitvoering. Wij onderscheiden in hoofdlijn vijf samenwerkingsvormen als basis voor het theoretisch
Samenwerkingsvorm 1: informele samenwerking •
gemeentebestuur én een eigen ambtelijke organisatie. Er wordt wel samengewerkt met
kader en de verdere analyse:
•
•
In het geval van ‘informele samenwerking’ heeft Boxtel een autonoom (een) andere gemeente(n) in de regio, maar deze samenwerking zal primair informeel
1.
informele samenwerking;
en incidenteel van aard zijn. Boxtel participeert ook bij informele samenwerking
2.
regiegemeente;
uiteraard in de wettelijk verplichte samenwerkingsverbanden, zoals Omgevingsdienst,
3.
shared service center;
GGD en Veiligheidsregio.
4.
ambtelijke fusie;
5.
herindeling.
•
Onder druk van majeure opgaven en financiële krapte is het voor met name relatief kleinere gemeenten moeilijk gebleken om op deze wijze de samenwerking te blijven
De vormen betreffen ‘archetypen’: onderscheidende vormen ten opzichte van elkaar
vormgeven. De beoogde impulsen op het gebied van kwaliteit en efficiency blijven
om de verschillen ertussen zo expliciet mogelijk te maken. In de dagelijkse praktijk
vaak in structurele zin uit of raken naar verloop van tijd naar de achtergrond. De ‘eigen’
bestaan uiteraard diverse tussenvormen.
organisatie en opgaven hebben in deze samenwerkingsvorm toch veelal de primaire aandacht van de samenwerkingspartners.
In dit hoofdstuk duiden we deze samenwerkingsvormen nader (2a), schetsen we een trendlijn in de mate van populariteit van deze vormen in Nederland (2b) en zetten we iedere samenwerkingsvorm af tegen een set van toetsingscriteria (2c).
•
We zien dat veel samenwerkingsrelaties tussen gemeenten ooit op deze informele wijze van de grond zijn gekomen, maar in de loop der jaren zijn beëindigd of zijn doorontwikkeld tot een van de navolgende samenwerkingsvormen.
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
Voordelen informele samenwerking
Nadelen informele samenwerking
Flexibiliteit: samenwerking op incidentele/
Onheldere structuur, verantwoordelijkheden,
projectbasis. Vrij van structuren en langdurige
bekostiging en verantwoording door gebrek aan of
juridische, personele of financiële verplichtingen.
beperkt uitgewerkte samenwerkingsafspraken.
Autonomie blijft behouden door samenwerking op
Gevoelens van ongelijkheid tussen samenwerkende
gebieden van gemeenschappelijk belang, terwijl
gemeenten: inbreng meer of minder middelen en
lokale prioriteiten en beleidslijnen intact blijven.
expertise niet in balans met kosten.
Mogelijk incidentele kostenbesparing, door het
Samenwerkingsrelatie is kwetsbaar voor
delen van middelen en expertise op een flexibele,
verandering, door de afhankelijkheid van personen,
ad-hoc basis.
relaties en informele netwerken.
Samenwerkingsvorm 2: regiegemeente •
Samenwerkingsvorm 3: shared service center (SSC)
Binnen de vorm van de regiegemeente heeft Boxtel een zelfstandige ambtelijke organisatie. Boxtel laat een deel van (met name) de uitvoeringstaken uitvoeren door andere gemeenten of partners middels dienstverleningsovereenkomsten. Er is daarmee geen separate juridische samenwerkingsentiteit. Beleid is veelal in eigen huis georganiseerd met regiecapaciteit. Gemeentelijke doelstellingen worden bereikt door
•
In deze vorm werkt Boxtel met partnergemeenten samen op een deel van de gemeentelijke taakuitvoering in een aparte juridische entiteit. Gemeenten zijn opdrachtgever van het SSC én zijn samen eigenaar. In den lande voeren shared service centers veelal met name bedrijfsvoerings- en niet-politiek gevoelige uitvoeringstaken uit.
regie op inspanningen van alle betrokken partijen. •
In den lande zien we positieve én negatieve ervaringen met deze samenwerkingsvorm. Het construct kan kleinere gemeenten helpen met het op peil houden van de realisatiekracht, maar tegelijkertijd vraagt dit wat van de regiecapaciteit binnen de organisatie. De taakuitvoering wordt namelijk versnipperd. Ook moet je als gemeente accepteren dat er relatief minder grip op de uitvoering is door de wijze van samenwerken dan bij de andere vormen.
Voordelen regiegemeente
Nadelen regiegemeente
Voordelen SSC
Nadelen SSC
Meer ruimte voor het nemen van regie en
Minder grip op en controle over de uitvoering van
Schaalgrootte leidt tot betere dienstverlening en
Kostenstijging door hoger loonniveau,
strategische beslissingen door uitbesteding van
beleid en dienstverlening, vooral op het gebied van
reductie van kwetsbaarheid
professionalisering en coördinatielast
taken
monitoring, toezicht, waarborgen en kwaliteit Toename van arbeidssatisfactie bij en
Opdrachtgeverschap is lastig te organiseren doordat
Samenwerking maakt het mogelijk om te ‘profiteren’
Hogere kosten en afhankelijkheid door contracten
carrièreperspectief voor betrokken medewerkers
kennis is ‘uitgeplaatst’
van innovatiekracht met nieuwe ideeën,
en managen van externe relaties (vraagt om sterke
technologieën en werkwijzen
regiecapaciteit in huis)
Kleinschaligheid/autonomie blijft behouden terwijl
Spanningsveld tussen confectie (efficiency) en
kwaliteit toeneemt
maatwerk (autonomie)
Risicobeheersing door gedeelde (financiële) risico's
Minder maatschappelijke betrokkenheid in
en betere bescherming tegen veranderingen in wet-
uitvoering en zorgen over democratische controle
en regelgeving
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
Samenwerkingsvorm 4: ambtelijke fusie •
Samenwerkingsvorm 5: herindeling
Dit is de huidige situatie in Boxtel: de samenwerking in MijnGemeenteDichtbij. De
•
In deze samenwerkingsvorm worden twee (of meer) gemeenten en gemeentebesturen
programmagelden blijven bij de individuele gemeenten. Er is sprake van een
samengevoegd tot één nieuwe gemeente met één begroting. Dit houdt in dat de
bundeling van ambtelijke capaciteit in een aparte entiteit. De
gemeentegrenzen worden aangepast en de oorspronkelijke gemeenten ophouden te
bedrijfsvoeringsmiddelen gaan over naar de ambtelijke fusieorganisatie (AFO).
bestaan.
Gemeenten zijn opdrachtgever en eigenaar van de AFO. •
In den lande zien we verschillende ambtelijke fusieorganisaties die het goed doen en naar tevredenheid de deelnemende gemeentebesturen en inwoners bedienen. Echter zien we ook een trend van steeds meer ambtelijke fusieorganisaties die ontvlochten worden. Ook zijn er momenteel geen gemeenten die inzetten op het
•
Na een aantal jaren van relatieve luwte op het gebied van herindelingen lijken gemeentelijke herindelingende komende jaren een groter thema te worden. We zien verschillende gemeenten die momenteel herindelingen verkennen als gevolg van de financiële onhoudbaarheid.
vormgeven van een ambtelijke fusieorganisatie.
Voordelen ambtelijke fusie
Nadelen ambtelijke fusie
Voordelen herindeling
Nadelen herindeling
Betere dienstverlening aan inwoners door impuls
Gemeentebesturen ‘trekken’ aan zelfde capaciteit/
Efficiënter gebruik van middelen door
Zorgen over verlies van lokale identiteit wat betreft
kwaliteit en capaciteit.
kwaliteit.
schaalvoordelen.
zeggenschap over directe leefomgeving en de
Toegenomen efficiëntie door professionalisering
(Vooraf) weinig zicht op toekomstig kostenniveau
(kennis en competenties).
(kostentoedeling is lastig). Spanningsveld tussen
unieke kleur van gemeente/ kernen. Krachtiger werkgeverschap.
‘opstartfase’ en tijdelijke dip in realisatie bestuurlijke
(autonomie).
opgaven.
Betere positie als werkgever: ontwikkelen, binden en
Deelnemers delen niet allemaal zelfde
Verbeterde bestuurskracht door toename van
boeien.
toekomstperspectief: eindmodel, herindelen of einde
capaciteit, effectiever bestuur, betere
model?
beleidsuitvoering.. Verbeterde regionale positionering.
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
Medewerkers wisselen van werkgever, leidt tot
confectie (efficiëntie/efficiency) en maatwerk
Schaalsprong is niet zomaar werkelijkheid.
2b. Samenwerkingsvormen ontwikkelen zich door de tijd heen •
Door de jaren heen zien we dat de samenwerkingsvormen zich ontwikkelen c.q. dat
•
hoog was, de decentralisatie in het sociaal domein (inclusief efficiencykorting vanuit
samenwerkingsvormen in een bepaald tijdsgewricht in meer of mindere mate worden
het Rijk) een ongewisse uitdaging vormde voor gemeenten én onder aanvoering van
toegepast tussen gemeenten. Op de navolgende pagina is een grove trendlijn
Minister Plasterk een poging werd gedaan tot de vorming van ‘100.000-plus’-
weergegeven van de ‘populariteit’ van samenwerkingsvormen door de jaren heen. •
gemeenten. Ook mengden sommige provinciebesturen zich in de discussie over de
Deze trendlijn wordt met name veroorzaakt door de mate van urgentie tot
bestuurskracht van gemeenten en de daarbij behorende schaalomvang. Zo ontstond in
samenwerking, bijvoorbeeld als gevolg van financiële crisis, personele krapte en/ of
Noord-Brabant het programma Veerkrachtig Bestuur, waarin de
Kabinetsbeleid waarin taken worden gedecentraliseerd of wordt gestuurd op
toekomstbestendigheid van gemeenten onder de loep werd genomen.
schaalvergroting van gemeenten. Ook positieve en/ of negatieve ervaringen met samenwerkingsvormen in het land (die de publiciteit halen) leiden ertoe dat vormen op
•
•
complex om alle gemeentelijke taken uit te voeren vanuit één organisatie voor
Tot circa 2005 zagen we (na een herindelingsgolf eind jaren ’90) veel informele
meerdere autonome gemeentebesturen. Discussies over de verdeling van capaciteit en
samenwerkingsverbanden tussen gemeenten: gemeente x voerde taak a uit voor
kosten, over de nabijheid van ambtelijke advisering/ uitvoering in relatie tot het
gemeente y. En gemeente y voerde taak b uit voor gemeente x.
gemeentebestuur en haar inwoners en over het toekomstperspectief op de
Daarna zagen we een ontwikkeling tot krachtenbundeling van gemeenten op één taak.
samenwerking helpen niet om de ambtelijke fusie duurzaam in stand te houden. De ambtelijke fusieorganisaties UW Samenwerking (IJsselstein-Montfoort), Duivenvoorde
Veelal taken niet direct in het zichtveld van politiek en bestuur, zoals ICT, inkoop en
(Wassenaar-Voorschoten), BAR-organisatie (Barendrecht, Albrandswaard en
Belastingen. Dergelijke (grote) verbanden zien we nog altijd in het land: de taken
Ridderkerk) en Werkmaatschappij 8KTD (Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel) vielen
vragen specifieke (schaarse) expertise en het principe ‘massa is kassa’ geldt daarbij
bijvoorbeeld al (deels) uiteen. Werkorganisatie CGM (Cuijk, Grave en Mill en Sint
veelal. •
Vanaf 2010 (ten tijde van financiële crisis) kwamen de SSC’s op: gemeenten bundelden veelal met 3, 4 of 5 gemeenten hun taken op het gebied van bedrijfsvoering. Veelal in de vorm van een separate organisatievorm gemeenschappelijke regeling (GR)) waarin deze taken werden ondergebracht en diensten werden geleverd aan de deelnemende
•
De voorbije jaren zien we dat veel ambtelijke fusieorganisaties onder druk zijn komen te staan, uiteenvallen of ‘doorontwikkelen’ tot een herindeling. Het blijkt in de praktijk
den duur meer of minder voorkomen in het openbaar bestuur. •
Deze tendens ontstond in een tijdgewricht waarin de financiële druk op gemeenten
Hubert) ‘ontwikkelde door’ tot de gemeente Land van Cuijk. •
Daarbij zien we dat de vorm ‘herindeling’ – een bestuurlijke fusie tussen gemeenten – van alle tijden is. De verwachting is dat deze vorm de komende bestuursperiode(n) weer aan populariteit kan winnen, gezien de financiële situatie van gemeenten, de
gemeenten.
arbeidsmarktkrapte, de toenemende complexiteit van de opgaven,het belang van de
Deze ontwikkeling van SSC’s ging gepaard met gemeenten die een stap verder gingen
blijkt te zijn.
en hun volledige ambtelijke organisaties samenvoegden in de vorm van een ambtelijke fusie. Zo ook Boxtel en Sint-Michielsgestel in de vorm van MijnGemeenteDichtbij.
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
kracht van regio’s en het feit dat enkel ambtelijke krachtenbundeling toch complex
Trendlijn van samenwerkingsvormen tussen gemeenten in Nederland
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
2c. Samenwerkingsvormen getoetst en gewogen •
Hieronder zijn de vijf geduide samenwerkingsvormen afgezet tegen toetsingscriteria in de Boxtelse context. Gezien het feit dat we uitgaan van ‘archetypen’ is de navolgende toetsing deels gestoeld op aannames. Dit geldt nadrukkelijk ook voor de toetsing aan
Beleidsvrijheid van het gemeentebestuur van Boxtel en oog voor couleur locale •
Gemeente Boxtel is volledig autonoom in het bepalen van de bestuurlijke prioriteiten. De taakuitvoering is volledig in lijn met de eigen gemeentelijke kleur en bestuurlijke
de financiële impact, waarbij op basis van ervaringscijfers een grove inschatting is
wensen.
gegeven. Een eventuele oriëntatie op een of meerdere samenwerkingsvormen vraagt in onze optiek dan ook in alle gevallen een nadere analyse en verdieping. •
De vijf samenwerkingsvormen zijn hierna één voor één afgezet tegen de volgende negen toetsingscriteria: i.
Impact op inwoners, ondernemers en instellingen Boxtel
ii.
Beleidsvrijheid van het gemeentebestuur van Boxtel en oog voor couleur
Grip van het bestuur op taakuitvoering en kostenbeheersing •
Er is in grotere mate grip op taakuitvoering en kosten ten opzichte van de huidige situatie.
locale
Impact op kwaliteit taakuitvoering
iii.
Grip van het bestuur op taakuitvoering en kostenbeheersing
•
iv.
Impact op kwaliteit van taakuitvoering
een verschuiving van meer specialistische functies naar meer generalistische functies
v.
Impact op kwetsbaarheid taakuitvoering
plaatsvindt. De kwaliteit van de beleidsvorming neemt hierdoor naar verwachting
vi.
Impact op kosten (structureel en incidenteel)
aanzienlijk af bij deze vorm.
vii.
Impact op kansen voor medewerkers
viii.
Impact op strategische positionering in de regio
ix.
Complexiteit van het veranderproces
•
Door ontvlechting krijgen beleidsmedewerkers een breder takenpakket waardoor er
Tegelijkertijd ontstaat er per gemeente een afname van uitvoeringskwaliteit en capaciteit en een afname van de kwaliteit bij de bedrijfsvoeringstaken. De inhoudelijke kennis, strategische denkkracht en het ontwikkel- en innovatievermogen wordt verspreid over twee gemeenten.
Samenwerkingsvorm 1: informele samenwerking Impact op inwoners, ondernemers en instellingen in Boxtel •
Er wordt naar verwachting meer nabijheid ervaren door de Boxtelse inwoners, ondernemers en instellingen in de dienstverlening. De daadwerkelijke kwaliteit van dienstverlening neemt echter naar verwachting af doordat de kwaliteit van de taakuitvoering vermindert (hierover meer verderop in dit document).
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
.Impact op kwetsbaarheid taakuitvoering •
De formatieve robuustheid neemt af en de kwetsbaarheid van de taakuitvoering neemt daardoor toe ten opzichte van de huidige situatie. De mogelijkheid tot onderlinge vervangbaarheid van medewerkers wordt aanzienlijk kleiner.
Impact op kosten (structureel en incidenteel) •
•
Samenwerkingsvorm 2: regiegemeente
Deze vorm brengt aanzienlijke incidentele lasten met zich mee door de ontvlechting van MGD en het opbouwen van de nieuwe organisatie. Ervaringscijfers uit den lande
Impact op inwoners, ondernemers en instellingen in Boxtel
zitten in de bandbreedte tussen circa 7,5 tot 10 miljoen.
•
In deze vorm verandert de dienstverlening aan inwoners, ondernemers en instellingen op de taakuitvoering die wordt uitbesteed. Deze is namelijk buiten de gemeentelijke
Gerealiseerde efficiencyvoordelen in MGD worden teniet gedaan door de ontvlechting.
organisatie georganiseerd. Mogelijk ontstaat hierdoor ook de noodzaak voor inwoners
Dit geldt voor zowel de personele lasten als inkoopvoordelen. Ook nemen de kosten
zich tot meerdere instanties te wenden, afhankelijk van de gemaakte keuzes. Naar
toe door de uitbesteding van taken en het managen van deze externe relaties.
verwachting nemen de toegankelijkheid, nabijheid en zichtbaarheid van de
Ervaringscijfers uit den lande laten een kostentoename zien van 5-10% ten aanzien van
dienstverlening af.
de personele lasten. Ook de bedrijfsvoeringskosten nemen naar verhouding toe door het verliezen van schaalvoordelen.
Beleidsvrijheid van het gemeentebestuur van Boxtel en oog voor couleur locale Impact op kansen voor medewerkers •
•
gerichte dienstverleningsovereenkomsten (DVO’s) en hierop te sturen, kunnen de
Kansen voor medewerkers nemen aanzienlijk af doordat de mogelijke interne
Boxtelse wensen ten aanzien van de taakuitvoering worden geborgd. Er is meer ruimte
mobiliteit in de nieuwe organisatie lager zal zijn. De arbeidsmarktpositie van Boxtel
voor het nemen van regie en strategische beslissingen door het uitbesteden van taken.
neemt mogelijk ook af.
Hierbij is aandachtspunt dat de wens tot couleur locale van Boxtel mogelijk op gespannen voet staat bij de wens tot harmonisering en efficiency van eventuele
Impact op strategische positionering in de regio •
partners.
De strategische positionering in de regio neemt naar verwachting enigszins af ten opzichte van de huidige situatie. Door de huidige intensieve samenwerking met SintMichielsgestel is het eenvoudiger om gezamenlijk in de regio te acteren op vraagstukken die voor beide gemeenten relevant zijn. Dit voordeel vervalt bij deze
Grip van het bestuur op taakuitvoering en kostenbeheersing •
afhankelijkheid van andere partijen. Hiermee neemt bovendien de mate van democratische controle af.
Complexiteit van het veranderproces Ontvlechting en opbouw van een nieuwe organisatie is een kostbaar en langdurig traject. Circa 1 tot 1,5 jaar van besluit tot liquidatie totdat de nieuwe organisatie staat is de norm. Deze periode brengt bovendien grote mate van onzekerheid en interne gerichtheid van medewerkers met zich mee. Er is daarmee ook een groot risico op verloop en de daarmee samenhangende toenemende kwetsbaarheid.
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
De grip en verantwoording wordt diffuser dan in de huidige situatie doordat taken bij meerdere partijen worden uitbesteed. Ook ontstaat er een grote mate van
vorm.
•
Gemeenteraad en bestuur houden logischerwijs beleidsvrijheid. Door te werken met
Impact op kwaliteit taakuitvoering •
De regiegemeente kán een impuls geven aan de kwaliteit van de dienstverlening door taken te beleggen bij (specialistische) derden. Dit kan zorgen voor professionalisering. Daar staat tegenover dat de kwaliteit van beleidsvorming afneemt door een verschuiving van meer specialistische functies naar generalistische functies.
vraagstukken die voor beide gemeenten relevant zijn. Dit voordeel vervalt bij deze
Impact op kwetsbaarheid taakuitvoering •
deze worden uitgevoerd door professionele en meer slagkrachtige organisaties. •
vorm.
De kwetsbaarheid op taken die worden uitbesteed neemt naar verwachting af doordat De kwetsbaarheid van de taken die binnen de eigen ambtelijke organisatie worden belegd, neemt aanzienlijk toe. Er is meer noodzaak tot generalisatie bij de
Complexiteit van het veranderproces •
traject. Circa 1 tot 1,5 jaar van besluit tot liquidatie totdat de nieuwe organisatie staat is
beleidscapaciteit. Ook zullen er meer eenpitters werkzaam zijn binnen de zelfstandige
de norm. Deze periode brengt bovendien grote mate van onzekerheid en interne
ambtelijke organisatie dan nu het geval is. Impact op kosten (structureel en incidenteel) •
Deze vorm brengt aanzienlijke incidentele lasten met zich mee door de ontvlechting
Ontvlechting en opbouw van een nieuwe organisatie is een kostbaar en langdurig
gerichtheid van medewerkers met zich mee. Er is daarmee ook een groot risico op verloop en de daarmee samenhangende toenemende kwetsbaarheid. •
Bijkomende complexiteit in deze vorm is dat er ook aanvullend strategisch moet worden nagedacht over welke taken worden uitbesteed en bij welke
van MGD en het opbouwen van de nieuwe organisatie. Het betreft zowel projectkosten
samenwerkingspartner.
voor opbouw van de nieuwe organisaties als frictiekosten. Ontvlechting brengt circa 7,5 tot 10 miljoen euro aan incidentele lasten met zich mee. •
Gerealiseerde efficiencyvoordelen in MGD worden teniet gedaan door de ontvlechting. Dit geldt voor zowel de personele lasten als inkoopvoordelen. Als gevolg hiervan
Samenwerkingsvorm 3: shared service center (SSC)
nemen de structurele lasten aanzienlijk toe. Een indicatie is hiervan niet te geven omdat hiervoor nog onvoldoende duidelijk is hoe Boxtel deze vorm zou willen organiseren. •
Impact op inwoners, ondernemers en instellingen Boxtel •
In deze vorm wordt naar verwachting meer nabijheid in dienstverlening aan inwoners,
Ook nemen de kosten toe door uitbesteding van de taken en managen van de externe
ondernemers en instellingen ervaren. Hier staat tegenover dat de kwaliteit van
relaties.
dienstverlening aan inwoners mogelijk afneemt als gevolg van de ontvlechting in de primaire processen.
Impact op kansen voor medewerkers •
Kansen voor medewerkers nemen aanzienlijk af doordat de mogelijke interne mobiliteit in de nieuwe organisatie lager zal zijn. De arbeidsmarktpositie van Boxtel neemt mogelijk ook af.
Beleidsvrijheid van het gemeentebestuur van Boxtel en oog voor couleur locale •
Binnen de gemeentelijke processen krijgt Boxtel volledige autonomie bij het bepalen van de bestuurlijke prioriteiten in de taakuitvoering. Binnen de bedrijfsvoering verandert in principe weinig ten opzichte van de huidige situatie. Wel ontstaat meer
Impact op strategische positionering in de regio •
De strategische positionering in de regio neemt naar verwachting licht af ten opzichte van de huidige situatie. Door de huidige intensieve samenwerking met SintMichielsgestel is het eenvoudiger om gezamenlijk in de regio te acteren op
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
afstand tussen de ambtelijke organisatie van Boxtel en MGD als shared service center.
ontvlechting, laten ervaringscijfers in den lande zien dat deze rond de 6 tot7,5 miljoen
Grip van het bestuur op taakuitvoering en kostenbeheersing •
liggen.
De grip op taakuitvoering in de primaire processen en daarmee samenhangende kosten wordt aanzienlijk groter dan in de huidige situatie. Binnen de bedrijfsvoering verandert niks ten opzichte van de huidige situatie.
Impact op kansen voor medewerkers •
door de ontvlechting van de taken. Ook de arbeidsmarktpositie van Boxtel in de
Impact op kwaliteit taakuitvoering •
•
primaire processen neemt af ten opzichte van de huidige situatie.
Met het toewijzen van beleidsmedewerkers aan gemeenten krijgen de medewerkers een breder takenpakket waardoor er een verschuiving van meer specialistische functies naar meer generalistische functies plaatsvindt. De kwaliteit van de beleidsvorming
Impact op strategische positionering in de regio
neemt hierdoor naar verwachting af bij deze vorm.
•
De strategische positionering in de regio neemt naar verwachting licht af ten opzichte van de huidige situatie. Door de huidige intensieve samenwerking met Sint-
De kwaliteit van de bedrijfsvoeringstaken blijft naar verwachting hetzelfde omdat deze
Michielsgestel in de primaire processen is het eenvoudiger om gezamenlijk in de regio
gebundeld blijft binnen MGD.
te acteren op vraagstukken die voor beide gemeenten relevant zijn. Dit voordeel vervalt bij deze vorm.
Impact op kwetsbaarheid taakuitvoering •
De mogelijkheden tot interne mobiliteit in de primaire processen neemt aanzienlijk af
De formatieve robuustheid neemt af, waardoorde kwetsbaarheid van de taakuitvoering
Complexiteit van het veranderproces
toeneemt ten opzichte van de huidige situatie. De mogelijkheid tot onderlinge
•
vervangbaarheid van medewerkers vervalt.
Gedeeltelijke ontvlechting van MGD en opbouw van een nieuwe organisatie is een kostbaar en langdurig traject. Circa 1 tot 1,5 jaar van besluit tot liquidatie totdat de nieuwe organisatie staat is de norm. Deze periode brengt bovendien een grote mate
Impact op kosten (structureel en incidenteel) •
Gerealiseerde efficiencyvoordelen in de primaire processen worden teniet gedaan door gedeeltelijke ontvlechting. Dit heeft naar verwachting ook impact op de taakuitvoering van MGD als shared service organisatie. Hierdoor ontstaan additionele coördinatielasten. De structurele lasten van de individuele gemeenten nemen als gevolg hiervan toe: naar schattingis circa 5-10% van de personele lasten voor de primaire processen.
•
Gedeeltelijke ontvlechting van MGD gaat samen met aanzienlijke incidentele kosten. Het betreft projectkosten voor de gedeeltelijke ontvlechting van MGD, opbouw van nieuwe organisatie en kosten voor reorganisatie van MGD. Ook is sprake van frictiekosten. Hoewel deze naar verwachting lager zijn dan bij een volledige
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
van onzekerheid en interne gerichtheid van medewerkers met zich mee. Er is daarmee ook een groot risico op verloop en de daarmee samenhangende toenemende kwetsbaarheid. Dit geldt niet alleen voor de medewerkers in de primaire processen, maar ook voor de medewerkers die achterblijven bij MGD.
Samenwerkingsvorm 4: ambtelijke fusie
Impact op kansen voor medewerkers •
Impact op inwoners, ondernemers en instellingen Boxtel •
Het kansenniveau van medewerkers blijft gelijk ten opzichte van de huidige situatie. Het werkgeverschap blijft op hetzelfde niveau, evenals de positie op de arbeidsmarkt.
Dienstverlening aan inwoners blijft ongewijzigd ten opzichte van huidige situatie. Impact op strategische positionering in de regio
Beleidsvrijheid van het gemeentebestuur van Boxtel en oog voor couleur locale •
•
De strategische positionering in de regio blijft gelijk aan de huidige situatie.
De beleidsvrijheid van het gemeentebestuur blijft ongewijzigd ten opzichte van de huidige situatie. Deze kan onder druk komen door sturing op harmonisatie binnen de ambtelijke context.
Complexiteit van het veranderproces •
Bij deze vorm is in principe geen sprake van een intensief veranderproces, afhankelijk van de gemaakte keuzes ten aanzien van de organisatie-inrichting.
Grip van het bestuur op taakuitvoering en kostenbeheersing •
In principe blijft de grip van het bestuur op de taakuitvoering ongewijzigd ten opzichte van de huidige situatie.
Impact op kwaliteit taakuitvoering •
In principe blijft de kwaliteit van de taakuitvoering ongewijzigd ten opzichte van huidige situatie. Mogelijk zijn door gerichte interventies in het construct nog bepaalde
Samenwerkingsvorm 5: herindeling Impact op inwoners, ondernemers en instellingen Boxtel •
van gemeentelijke dienstverlening bij deze samenwerkingsvorm. Er ontstaat een
impulsen op de kwaliteit van taakuitvoering te realiseren.
grotere afstand tussen inwoner en gemeente. Dit vraagt in nog grotere mate om het inzetten op participatie en kernenbeleid. Draagvlak vanuit inwoners, ondernemers en
Impact op kwetsbaarheid taakuitvoering •
instellingen is belangrijke randvoorwaarde.
De mate van kwetsbaarheid in taakuitvoering blijft gelijk aan huidige situatie. Afhankelijk van de keuze voor wat betreft de mate van gemeentespecifieke taakuitvoering kan de kwetsbaarheid toenemen.
Impact op kosten (structureel en incidenteel) •
Voor inwoners, ondernemers en instellingen van Boxtel veranderen vrijwel alle vormen
Het structurele kostenniveau blijft hetzelfde. Er is geen sprake van incidentele kosten bij een ongewijzigd construct.
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
Beleidsvrijheid van het bestuur van Boxtel en oog voor couleur locale •
Het gemeentebestuur van Boxtel als zodanig bestaat in deze vorm niet meer. Er wordt op het niveau van de nieuwe gemeente een nieuwe raad en college gevormd.
•
Er is volledige beleidsvrijheid en oog voor couleur locale om de ambities en opgaven van de nieuwe gemeente te realiseren.
Grip van het bestuur op taakuitvoering en kostenbeheersing •
Het bestuur behoudt volledig grip op de taakuitvoering en kostenbeheersing omdat in
Complexiteit van het veranderproces •
deze vorm niet intensief wordt samengewerkt met derden. Taakuitvoering wordt
Het veranderproces is intensief. Het is zowel een wettelijk traject als een verandertraject.
grotendeels in eigen huis ondergebracht. Impact op kwaliteit taakuitvoering •
De kwaliteit van de taakuitvoering krijgt naar verwachting een impuls door de focus op
Samenwerkingsvormen gewogen in context van Boxtel •
In de onderstaande tabel hebben wij de vijf samenwerkingsvormen getoetst aan de toetsingscriteria. Hierbij zetten wij de vijf vormen af tegen de huidige situatie. Deze
één gemeente en daarmee samenhangende beleidsuitvoering en effectiever bestuur.
toetsing zegt vooral iets over de mate van (technische) wenselijkheid van de betreffende vorm.
Impact op kwetsbaarheid taakuitvoering •
In het geval van herindeling met Sint-Michielsgestel blijft de mate van kwetsbaarheid op hetzelfde niveau.
•
Op basis van de tabel kan dan ook niet de conclusie getrokken worden dat de vorm met de meeste plussen automatisch de ‘beste’ vorm is voor Boxtel. In de vorige paragraaf zijn alle vormen uitgebreid gewogen op de toetsingscriteria en treft u als lezer derhalve de onderbouwing aan van onderstaande ‘scores’.
Impact op kosten (structureel en incidenteel) • •
Er zijn aanzienlijke incidentele middelen beschikbaar via de Wet Arhi. Structurele uitgaven blijven op basis van ervaringen in den lande grotendeels gelijk. Wel zijn er efficiencywinsten te realiseren door ‘versimpeling’ van de organisatie ten
Impact op inwoners,
opzichte van huidige situatie.
ondernemers en instellingen
Impact op kansen voor medewerkers •
Toetsingscriteria
De kansen voor medewerkers blijven grotendeels hetzelfde ten opzichte van de
Beleidsvrijheid bestuur Boxtel en oog voor couleur locale Grip bestuur op taakuitvoering en kostenbeheersing
huidige situatie. De ambtelijke complexiteit van het werken voor twee
Impact kwaliteit taakuitvoering
gemeentebesturen wordt wel weggenomen.
Impact kwetsbaarheid taakuitvoering
Impact op strategische positionering in de regio •
Impact op kosten (structureel en incidenteel)
De strategische positie in de regio van de nieuwe gemeente neemt aanzienlijk toe. De
Impact op kansen medewerkers
nieuwe gemeente heeft in verhouding meer invloed in de regio dan in de huidige
Impact op strategische
situatie. Ook biedt de grotere omvang kansen in aansluiting op regio, provincie en Rijk.
positionering in de regio Complexiteit van het veranderproces
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
Informele
Regie-
Shared service
Ambtelijke
Her-
samenwerking
gemeente
center
fusie
indeling
+/-
-
+/-
+/-
-
++
+
+
+/-
+/-
++
+/-
+
+/-
+
-
-
-
+/-
+
--
-
-
+/-
+
--
--
-
+/-
+/-
--
--
-
+/-
+/-
-
-
-
+/-
++
--
--
--
+/-
+/-
3. Waar staat Boxtel nu?
[dubbelklik hier om een foto in te voegen]
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
3a. Opgaven en ambities van Boxtel in kaart gebracht Opgaven en ambities van Boxtel gerubriceerd naar zeven kernthema’s •
Om inzicht te bieden in de maatschappelijke uitdagingen en bestuurlijke doelen
Zorg & Welzijn •
De gemeente Boxtel staat voor uitdagingen binnen het sociaal domein, voornamelijk
waarmee Boxtel wordt geconfronteerd, is hieronder een profiel van uitdagingen
op het gebied van zorgkostenbeheersing en het leveren van passende dienstverlening
geschetst, gebaseerd op zeven kernthema's. Deze uiteenzetting is tot stand gekomen
aan de inwoners. Dit vraagt om een gebalanceerde aanpak die zowel tegemoetkomt
door middel van een documentenanalyse en gesprekken met gemeenteraadsleden,
aan de behoeften van de burgers als financieel haalbaar is voor de gemeente.
bestuurders en medewerkers van de ambtelijke organisatie. Hierna adresseren we ieder kernthema gericht.
•
Vanuit het Rijk wordt de focus de komende jaren verlegd van zorg naar preventie, mede door veranderende wetgeving zoals het IZA/GALA akkoord. Preventieve maatregelen kunnen helpen om de kosten van intensievere zorg te beperken en tegelijkertijd het welzijn van de inwoners te verbeteren.
•
Het welzijn van elke inwoner staat centraal in Boxtel, met speciale aandacht voor de meest kwetsbare groepen. Door proactief te investeren in preventieve maatregelen, zoals voorlichtingsprogramma's en vroegtijdige interventies, streeft de gemeente naar het verminderen van zorgbehoeften en het verbeteren van de levenskwaliteit.
•
Een belangrijke doelstelling is om alle inwoners te laten participeren in de maatschappij, bijvoorbeeld via betaald werk of vrijwilligerswerk. Voor wie die ondersteuning nodig heeft, biedt Boxtel passende hulp en begeleiding. De gemeente hecht veel waarde aan wederkerigheid en het nakomen van afspraken, wat bijdraagt aan een inclusieve en samenhangende gemeenschap.
Mens & Maatschappij •
Binnen de gemeente Boxtel zijn zichtbare veranderingen gaande op het gebied van sociale cohesie, waarbij traditionele verbanden en verenigingen langzaam afbrokkelen. Waar verenigingen en religieuze gemeenschappen voorheen een cruciale rol speelden in het creëren van een gevoel van verbondenheid, neemt de participatie gestaag af. Zo is het aantal Brabanders dat lid is van een vereniging gedaald van 69% in 2017 naar 52% in 2020.
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
•
Om deze trend te keren en de zelfredzaamheid en vitaliteit van inwoners te vergroten, zijn verschillende initiatieven gestart, zoals "Hartjes in de Wijk" en "Wijzer Ouder Worden". Daarnaast houdt de gemeente rekening met de verwachte groei van het
Klimaat & natuur •
rondom klimaatverandering en -adaptatie. De gevolgen van klimaatverandering
aantal eenpersoonshuishoudens, wat kan leiden tot een afname van sociale cohesie en
worden steeds duidelijker zichtbaar, waardoor Boxtel zich moet ontwikkelen tot een
een toename van eenzaamheid onder inwoners. •
Dit vereist een geïntegreerde aanpak waarbij verschillende beleidskaders op het
effecten zoals een toename van dakloosheid, vervuiling en armoede. Deze
gebied van natuur, klimaat, ruimtelijke ordening, woningbouw en landbouw worden
ontwikkelingen vragen om doeltreffende maatregelen en beleid om de leefbaarheid
samengebracht. •
voor het behoud ervan. Dit kan onder meer worden bereikt door het bevorderen van
houden en revitaliseren, zodat het een bruisende ontmoetingsplek blijft voor inwoners
bloemrijke beplanting in gebiedsontwikkelingen. Dit vraagt niet alleen inzet vanuit de
en bezoekers, vraagt om innovatieve strategieën.
gemeente, maar ook van inwoners. •
opwekking en aanpassing aan nieuwe situaties. Dit omvat onder andere het bevorderen van de stap naar aardgasvrij, de installatie van zonnepanelen en de
transport en mobiliteit, met name als gevolg van het Programma Hoofdfrequent
ontwikkeling van zonnevelden. Ook wordt er ingezet op grootschalige duurzame
Spoorvervoer (PHS). De toenemende drukte op zowel het spoor als de weg vergroot
elektriciteit in de vorm van een energy hub op bedrijventerrein Ladonk.
wat een grote uitdaging voor Boxtel vormt. Dit vergt intensieve samenwerking met de
•
de knelpunten op het gebied van leefbaarheid, veiligheid en bereikbaarheid zoals overeengekomen in de bestuursovereenkomst tussen partijen. Met een sterke focus op bodem-, lucht- en waterkwaliteit, richt de gemeente zich
Duurzame verstedelijking en een stevige woonopgave •
toenemen.
gewerkt aan maatregelen om deze impact te minimaliseren en de leefbaarheid te •
Daarom heeft Boxtel als motto: ‘Bouwen, bouwen en (ver)bouwen’. De gemeente zal zich de komende jaren richten op een snel, substantieel en betaalbaar
Daarnaast bevindt Boxtel zich strategisch tussen de steden ’s-Hertogenbosch, Tilburg
woningbouwprogramma om de groei van de gemeente bij te kunnen houden. Dit
en Eindhoven en is het zowel over de weg als per spoor verbonden met haar
vergt investeringen om aan de toenemende vraag te kunnen voldoen.
omgeving. De verwachte groei van het verkeer zal de bereikbaarheid van Boxtel de komende jaren verder beïnvloeden, waardoor het essentieel is om doeltreffende
Gezien de groei van de Brainport-regio en de gunstige ligging van Boxtel wordt een toename van de bevolking verwacht, waardoor de druk op de woningmarkt zal
specifiek op de risico's en hinder veroorzaakt door het spoor- en vliegverkeer. Er wordt verbeteren.
De buitengebieden van Boxtel, zoals Boxtel, Liempde, Lennisheuvel en Esch, dragen bij aan de diversiteit en het karakter van de gemeente.
provincie Noord-Brabant en het Rijk. Uitgangspunt is en blijft echter het oplossen van
•
Boxtel streeft naar een duurzame energietransitie door in te zetten op besparing,
De komende jaren staat de gemeente Boxtel voor uitdagingen op het gebied van
de problemen rondom het knelpunt bij de dubbele spoorwegovergang Tongersestraat,
•
Daarnaast staat de biodiversiteit onder druk en wil de gemeente zich actief inzetten
Een andere uitdaging is de leegloop van het centrum. Het centrum aantrekkelijk
Mobiliteit •
klimaatadaptieve gemeente die beter bestand is tegen extreme weersomstandigheden.
Boxtel staat ook voor de uitdaging van een groeiend stedelijk karakter, met zichtbare
van de gemeente te waarborgen. •
Met het oog op duurzaamheid kent de gemeente Boxtel verschillende opgaven
•
Op dit moment is er met name een tekort aan woningen voor zowel starters als
oplossingen te vinden om de mobiliteit te verbeteren en de leefbaarheid te
senioren. Om aan deze vraag te voldoen, zijn er mogelijkheden voor nieuwe vormen
waarborgen.
van samenwonen, zoals intergenerationeel wonen en woon-zorgcombinaties. De “Pilot
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
Circulair bouwen in Boxtel” is een voorbeeld om circulair gebouwde starters- en/ of
Als onderdeel van het Green Tech Park wil Boxtel een dynamische incubator realiseren,
seniorenwoningen te realiseren op gemeentegrond. Ook is er veel vraag naar
waar bedrijven kunnen samenwerken, innoveren en groeien. Deze incubator fungeert
flexwoningen. Hiervoor wordt de realisatie versneld. Daarnaast is het van belang om de
als een broedplaats voor nieuwe zakelijke mogelijkheden en duurzame ontwikkelingen.
doorstroming op de woningmarkt te verbeteren, zodat huishoudens gemakkelijker kunnen verhuizen naar een woning die beter bij hun behoeften past. •
•
•
Ook moet de toeristische infrastructuur worden bevorderd door de uitvoering van een toeristisch platform. Samen met bedrijven wil de gemeente de mogelijkheden voor
Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Deze wet vormt de basis voor de
overnachting voor zakelijke en recreatieve gasten vergroten.
ontwikkeling en het geïntegreerd beheer van de fysieke leefomgeving voor de komende jaren. Hierbij moet er nog aandacht gehouden worden op de nieuwe manier van werken, waar bestuur en organisatie samen optrekken.
Opgaven en ambities in helikopterview •
karakter (landelijk gebied), anderzijds kent Boxtel stedelijke opgaven. Denk hierbij aan
Bestuur & organisatie •
veiligheid, leegstand en migratie, maar ook majeure opgaven ten aanzien van de
De inwoner staat centraal in het beleid van Boxtel, waarbij de gemeente streeft naar een ondersteunende en faciliterende rol. Participatie is een kernwaarde binnen Meewerkend Boxtel, waar ‘meewerken’ wordt geïntegreerd in het dagelijkse werk en
mobiliteit/ bereikbaarheid (spoor- ensnelweg). •
Desondanks blijft het een voortdurende uitdaging om nauw verbonden te blijven met inwoners en ervoor te zorgen dat zij zich gehoord voelen door de gemeente. Het streven is om de gemeente zo toegankelijk mogelijk te maken en een gevoel van nabijheid te creëren. Daarom wordt er ingezet op wijkmakelaars die als verbinders bijdragen aan een nog fijnere leefomgeving voor inwoners.
•
Ook brengen de verwachte bezuinigingen in het ravijnjaar 2026extra uitdagingen met zich mee voor de gemeente. Het is van groot belang om hierop voorbereid te zijn en de impact op de inwoners zoveel mogelijk te beperken.
Economische ontwikkelingen •
Boxtel streeft naar een bloeiende economische ontwikkeling binnen de gemeente en ziet het Green Tech Park Boxtel als een cruciale pijler voor innovatie en groei.
•
Het Green Tech Park, gevestigd op bedrijventerrein Vorst B, is bedoeld als een verzamelplaats voor zowel startende als gevestigde ondernemers die zich bezighouden met groene technologie en duurzaamheid.
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
De positie in de driehoek van drie grote steden biedt kansen voor Boxtel en haar inwoners. Tegelijkertijd zien we dat Boxtel een sterke eigen centrumfunctie heeft in
projecten. •
Boxtel staat voor een gecombineerde opgave. Enerzijds heeft de gemeente een dorps
deze driehoek (hierover meer op de volgende pagina’s).
•
De ‘transformatie’/ het toekomstperspectief van Boxtel, gegeven deze opgaven én de ligging van Boxtel, vraagt om een scherp profiel: waar wil Boxtel van zijn en welke keuzes horen daarbij? Ook ten aanzien van het al dan niet aangaan van (bestuurlijke) samenwerkingen. Op onze constateringen over de huidige praktijk zijn wij in nader ingegaan in hoofdstuk 2c.
3b. De maatschappelijke oriëntatie van Boxtel in kaart gebracht De oriëntatie van Boxtelaren in kaart middels drie indicatoren •
Boxtel bevindt zich in een driehoek tussen drie grote steden (Den Bosch, Eindhoven en
Inwoners Boxtel winkelen grotendeels in Boxtel. Den Bosch goede tweede •
Boxtelaren uiteengezet op basis van data van Koopstromen.
Tilburg). Wij constateren dat Boxtel ook, in tegenstelling tot andere omliggende gemeenten, een sterke eigen centrumfunctie heeft. Dit duiden wij middels drie relevante indicatoren: o
Gemeente waar inwoners Boxtel werken;
o
Gemeente waar Boxtelaren winkelen;
o
Gemeente waar middelbare scholieren naar school gaan.
Inwoners Boxtel vooral werkzaam in Boxtel zelf •
Op de onderstaande kaart is op basis van CBS-data uiteengezet waar de inwoners van Boxtel werken in de regio. Hierbij valt op dat het grootste deel van de inwoners van Boxtel ook in de gemeente werkt. Daarna volgen Den Bosch en Eindhoven.
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
In de onderstaande kaart is het aandeel recreatieve winkelbezoeken (shoppen) van
•
Hieruit blijkt dat de meeste inwoners winkelen in Boxtel zelf. Daarna volgt Den Bosch met 14%. Eindhoven is de derde gemeente met 6%.
Middelbare scholieren uit Boxtel gaan vooral naar school in Boxtel •
Boxtel heeft verschillende eigen middelbare scholen. We zien dan ook dat het merendeel van de Boxtelse middelbare scholieren naar school gaat in de eigen gemeente. Vught is de tweede gemeente met 7% van het aantal middelbare scholieren.
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
3c. Samenwerkingen Boxtel kwantitatief geduid Boxtel actief in 36 samenwerkingsverbanden •
Boxtel is actief in 36 samenwerkingsverbanden, waarvan er een aantal worden gedeeld met buurgemeenten:
•
o
31 met Meierijstad
o
31 met Vught
o
29 met Sint-Michielsgestel
o
13 met Best
o
12 met Oirschot
o
12 met Oisterwijk
De regionale grenzen komen duidelijk terug in het aantal samenwerkingsverbanden.. Er wordt het meeste samengewerkt met gemeenten uit de regio Noordoost-Brabant. Met de andere gemeenten werkt Boxtel minder intensief samen in samenwerkingsverbanden.
•
Het overzicht van samenwerkingsverbanden waarin Boxtel participeert is uiteengezet in het bijlagenboek.
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
3c. Positie Boxtel in samenwerkingen nader geduid Boxtel participeert sterk in (bestuurlijke) regionale verbanden. Focus en scherp profiel ontbreken om maximale uit samenwerkingen te halen •
Behoefte aan meer nabijheid beleid en strategie •
strategisch vermogen ‘dichtbij’ te hebben om zo meer grip te krijgen op de
Wij constateren dat Boxtel sterk participeert in regionale (bestuurlijke) verbanden. Zo
strategische opgaven van Boxtel.
heeft Boxtel posities in verschillende bestuurlijke gremia in de regio. •
De bestuurlijke samenwerking vindt vanuit Boxtel met name plaats via de Regio Noordoost-Brabant (RNOB). Er is minder bestuurlijke verbinding met gemeenten uit de andere regio’s.
•
Hoewel Boxtel actief participeert, mist Boxtel een sterk profiel/ de focus om de toegevoegde waarde in de bestuurlijke samenwerking te maximaliseren.
•
Er mist in onze optiek inhoudelijke focus: waar staan wij als Boxtel voor aan de lat en wat willen wij uit de samenwerking(en) halen? Ook ontbreekt een zekere regionale focus: richten wij ons op het aanhalen van banden met de regio Eindhoven – gegeven de kansen die de Brainportregio biedt? Of zetten wij maximaal in op samenwerking met een of meerdere buurgemeenten óf op de RNOB als geheel?
Intensieve ambtelijke verbinding met Sint-Michielsgestel. Politiek-bestuurlijk is verbinding beperkt •
Boxtel werkt sinds 2016 intensief ambtelijk samen met Sint-Michielsgestel in MGDverband. Ondanks deze intensieve samenwerking is de verbinding op politiekbestuurlijk niveau slechts beperkt: o
Er is geen sprake van politieke ontmoetingen.
o
Er zijn vrijwel geen college-ontmoetingen, met uitzondering van de ABvergaderingen van MGD.
o
Er zijn in beperkte mate gezamenlijke portefeuillehoudersoverleggen.
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
Er is sprake van een bestuurlijke behoefte om de ambtelijke beleidscapaciteit en
•
Ook is er een sterke behoefte aan meer nabijheid bij de Boxtelse inwoners en ondernemers. MGD biedt voor beiden, in de huidige situatie, slechts in beperkte mate bestuurlijk comfort.
4. Wat gebeurt er om Boxtel heen?
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
4a. Boxtel vergeleken met de buurgemeenten Boxtel lijkt ‘redelijk’ op de buurgemeenten Demografisch profiel van Boxtel lijkt op meeste buurgemeenten •
Wanneer wij Boxtel vergelijken met de buurgemeenten in demografisch perspectief,
•
onderscheidend maken van de buurgemeenten. Dit blijkt ook uit het opgavenprofiel.
valt het volgende op: o
Natuurlijk zijn er ook altijd overeenkomsten met andere gemeenten. Hoe sterker de
Boxtel heeft een vergelijkbaar aantal inwoners met de meeste buurgemeenten.
maatschappelijke, socio-culturele en economische overlap is, hoe meer samenwerking
Uitschieter is Meierijstad; o
De bevolkingsdichtheid per gemeente verschilt. Boxtel lijkt rond het gemiddelde te liggen;
o
Uiteraard heeft Boxtel zijn eigen unieke opgaven en kenmerken die de gemeente
voor de hand ligt, omdat daarmee ook een mogelijke overlap in opgaven bestaat. •
Om te bepalen in hoeverre Boxtel als gemeente ‘lijkt’ op de buurgemeenten is de Gemeentelijke Duurzaamheidsindex (GDI) gebruikt. Deze is gebaseerd op drie
De groene druk (aandeel jeugdigen) lijkt redelijk in lijn met dat van de
dimensies: Mens & Maatschappij, Milieu & Energie, en Economie. Binnen deze
buurgemeenten. De grijze druk is daarentegen wat hoger dan bij de meeste
dimensies vallen elk 5 tot 12 indicatoren (factoren die de leefbaarheid van een
omliggende gemeenten. De verschillen zijn echter marginaal.
gemeente beïnvloeden). Hierbij wordt Boxtel per dimensie gescoord op een 10puntsschaal, waarbij we ook het landelijke minimum en maximum hebben weergegeven om de cijfers in perspectief te plaatsen. De volledige indicatorenlijst en
Demografisch profiel van Boxtel en buurgemeenten Gemeente
Inwoner-
Bevolkings-
aantal
dichtheid
Groene druk (%)
de scores van Boxtel op iedere indicator zijn opgenomen in bijlage D.
Grijze druk (%)
•
De hoofdthema's die onder 'Mens & Maatschappij' vallen zijn: o
Basisbehoeften;
Boxtel
33.748
489
36,9
41,6
o
Persoonlijke ontwikkeling;
Best
30.897
912
35,6
33,8
o
Sociale ontwikkeling.
Meierijstad
83.715
455
36,2
38,0
Oirschot
19.217
189
34,8
41,6
o
Werk;
o
Openbare financiën.
Oisterwijk
32.941
411
36,4
45,6
Sint-Michielsgestel
30.135
516
40,5
40,5
Vught
32.113
535
41,3
41,3
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
•
•
De hoofdthema's die onder ‘Economie’ vallen zijn:
De hoofdthema’s die onder ‘Milieu & Energie’ vallen zijn: o
Kwaliteit Milieu & Natuur;
o
Mobiliteit;
o
Klimaat & Energie.
•
In onderstaande figuur zijn de scores van Boxtel afgezet op de drie dimensies ten opzichte van de buurgemeenten, het landelijk gemiddelde en de minimale en maximale score.
•
De gemeente Boxtel scoort bij Mens & Maatschappij een 6,7, een redelijke score die hoger is dan het landelijke gemiddelde van een 6,4. Alle omliggende gemeenten scoren wat hoger.
•
De gemeente Boxtel scoort op Economie een 5,8. Dit is net onder het landelijke gemiddelde van 5,9. Boxtel heeft dezelfde score als Vught en Sint-Michielsgestel, maar scoort lager dan Oirschot (6,7), Best (7,3), en Meierijstad (6,2). Nuancering hierbij is dat de financiële situatie (solvabiliteit) van Boxtel in 2022 hierin is meegenomen. De huidige situatie lijkt rooskleuriger, waardoor de score vermoedelijk hoger ligt in de huidige situatie.
•
De gemeente Boxtel scoort op Milieu en Energie een 6,2. Dit is precies gelijk aan het landelijke gemiddeld. Boxtel scoort hetzelfde als Vught, Sint-Michielsgestel, en Oirschot, maar iets lager dan Best (6,4) en Oisterwijk (6,4).
Gemeente
Mens & Maatschappij
Economie
Milieu & Energie
Boxtel
6,7
5,8
6,2
Vught
7,0
5,8
6,2
Sint-Michielsgestel
7,2
5,8
6,2
Oirschot
7,1
6,7
6,3
Best
6,8
7,3
6,4
Oisterwijk
6,9
5,3
6,4
Meierijstad
6,8
6,2
6,3
Gemiddeld in NL
6,4
5,9
6,2
Minimum
5,0
4,0
5,4
Maximum
8,1
8,2
7,0
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
4b. De oriëntatie van de buurgemeenten geduid en ontwikkelingen op samenwerkingsbied om Boxtel heen Buurgemeenten zijn grotendeels gericht op grote steden. Er is weinig natuurlijke
Ontwikkelingen op samenwerkingsgebied in de regio geduid
bestuurlijke verbinding met Boxtel
•
•
Op basis van de gevoerde gesprekken met een vertegenwoordiging van de
ingezet op een duurzame borging van de samenwerking via een herijkt
buurgemeenten van Boxtel én onze feitenanalyse constateren wij dat alle
samenwerkingsconvenant. In een gezamenlijke strategische agenda wordt meer focus/
buurgemeenten bestuurlijk sterk georiënteerd zijn op andere buurgemeenten dan
prioritering vastgelegd.
Boxtel, dan wel op de grotere regio of centrumstad. •
•
•
De ontwikkelingen in de Brainportregio hebben ook hun sociale en economische
Er is – hoewel de bestuurlijke betrekkingen redelijk tot goed zijn – geen natuurlijke
impact op Boxtel. Vanuit Project Beethoven wordt 2,5 miljard ingezet op de
bestuurlijke samenhang vanuit omliggende gemeenten richting Boxtel.
economische en maatschappelijke schaalsprong van de Metropoolregio Eindhoven. Vanuit de MRE wordt ingezet op uitbreiding en verduurzaming van bedrijventerreinen
Wel wordt door verschillende gemeenten (Vught, Meierijstad en Sint-Michielsgestel)
en een schaalsprong voor de woningbouw met 60.000 tot 65.000 woningen tot 2040.
intensief met Boxtel samengewerkt in (grotere) samenwerkingsverbanden. Voor Sint-
Ook zet MRE grootschalig in op de opwekking van duurzame energie. Al deze
Michielsgestel geldt dit natuurlijk in het bijzonder vanuit het MGD-verband. •
Wij constateren dat vanuit Regio Noordoost-Brabant in de huidige situatie wordt
ontwikkelingen in combinatie met het belang van Brainport voor heel Nederland
Onderstaande tabel biedt een overzicht van de primaire bestuurlijke oriëntatie per
maakt dat investeringen in energie-infrastructuur in deze regio de hoogste prioriteit
gemeente en de samenwerkingsverbanden waarop elke gemeente is georiënteerd.
hebben. •
De uitbreiding van ASML en in het verlengde daarvan de ontwikkeling van Brainport hebben zowel positieve als negatieve gevolgen voor de gemeente Boxtel. Enerzijds
Gemeente
Primaire bestuurlijke oriëntatie
Oriëntatie samenwerkingsverbanden
Oisterwijk
Tilburg Hart van Brabant
Samenwerking op bedrijfsvoering met Goirle en Hilvarenbeek (GHO). Regio Hart van Brabant
Vught
Den Bosch
Regio Noordoost-Brabant
Meierijstad
Driehoek Oss-Den BoschEindhoven
Regio Noordoost-Brabant Verbinding richting MRE
grensgemeenten van de regio Eindhoven gericht inzetten op het aanhalen van de
Oirschot
Best en Kempengemeenten
Stedelijk gebied Eindhoven, Kempen, MRE
‘samenwerkingspartners’ buiten de MRE vanwege de omvang van de schaalsprong.
Best
Oirschot, Eindhoven
Stedelijk gebied Eindhoven, MRE
Sint-Michielsgestel
Den Bosch
Regio Noordoost-Brabant, Boxtel
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
bieden deze ontwikkelingen kansen voor de inwoners van Boxtel, anderzijds brengen ze grote uitdagingen met zich mee, bijvoorbeeld op het gebied van woningbouw en mobiliteit. •
De kansen die de Brainportregio biedt, hebben ertoe geleid dat verschillende banden. Denk bijvoorbeeld aan Weert en Meierijstad. De MRE staat open voor
•
Best en Oirschot verkennen momenteel een mogelijke intensieve samenwerking/ herindeling. In deze verkenning lijkt vooralsnog geen ruimte voor andere gemeenten om zich bij deze beweging aan te sluiten.
•
De overige buurgemeenten van Boxtel zetten in op het behoud van hun zelfstandigheid. Zij staan niet open voor het verkennen van een herindeling met andere gemeenten. Ook staan de buurgemeenten, met uitzondering van SintMichielsgestel, niet open voor intensieve ambtelijke samenwerking met Boxtel.
Gemeente Boxtel: weerbaar en wendbaar
•
5. Onze conclusies en adviezen
5a. Conclusie: onbenut potentieel in de bestuurlijke samenwerking in de regio heeft impact op realisatiekracht Conclusie 1: Boxtel forse opgaven en potentieel, maar weinig focus en profiel •
Wij constateren dat Boxtel aan de lat staat voor grote opgaven op het gebied van
Conclusie 2: Ambtelijke fusie geeft spanningsveld, maar alternatieven niet direct beter •
Hierna beschouwen we de diverse samenwerkingsvormen op wenselijkheid en haalbaarheid in de context van Boxtel:
mobiliteit, woningbouw en verschillende andere opgaven met stedelijke en landelijke kenmerken. Opgaven die vragen om een forse realisatiekracht. Zowel binnen de
•
gemeente zelf én in de regio. Veel van deze opgaven zijn namelijk niet op lokale schaal
Informele samenwerking en regiegemeente: impact op realisatiekracht
op te lossen.
•
‘regiegemeente’ een grote negatieve impact hebben op kwetsbaarheid in de
Boxtel beweegt zich actief in de samenwerkingsverbanden waaraan de gemeente
taakuitvoering, kosten en kansen van medewerkers. Door ontvlechting van de MGD en
deelneemt. Tegelijkertijd ontbreekt er een scherp profiel waar Boxtel van wil zijn als
het opbouwen van een zelfstandige organisatie zullen binnen de eigen organisatie
gemeente. Ook mist hierdoor focus. Focus om gericht in samenwerkingsverbanden te
meer eenpitters worden ingezet met een toename van kwetsbaarheid als gevolg. Er is
opereren en focus op het aanhalen of versterken van bestuurlijke samenwerkingen
als gevolg van de ontvlechting sprake van grote incidentele lasten en een toename van
vanuit dit scherpe profiel. Dit heeft negatieve impact op de realisatiekracht. De
structurele lasten door efficiencyverlies. Ook de kansen voor medewerkers nemen af
ambtelijke organisatie biedt in de huidige situatie nog niet genoeg nabijheid en
door de kleinere omvang van de organisatie. Hierdoor neemt de mogelijkheid tot
bestuurlijk comfort op hoe Boxtel zich dient te verhouden tot de ontwikkelingen in de
interne mobiliteit af.
regio en welke kansen en mogelijkheden dit biedt voor Boxtel. •
Boxtel verkeert - ten opzichte van de buurgemeenten - in de ‘unieke’ situatie dat zij in
Wij constateren dat de samenwerkingsvormen ‘informele samenwerking’ en
•
Daarnaast leidt een dergelijk veranderproces van ontvlechting tot opbouw van een nieuwe grote organisatie tot hoge interne gerichtheid. Dit zien wij als een groot risico
grote mate een eigen centrumfunctie kent. Mede als gevolg van de eigen grote lokale
in een krappe arbeidsmarkt. Met daarmee het risico op een negatieve weerslag op de
werkgelegenheid én de ligging in een driehoek tussen drie grote steden. Boxtel heeft