Agendabundel

Bedrag

Begrote lasten 2024 Energielasten huisvesting Betaalde belastingen WKR 2, Bedrijfskleding met logo Verzekering onroerende zaken Contractonderhoud gebouwen Waterverbruik Klein-, dagelijks en klachtenonderhoud gebouwen Telefoonkosten (vaste verbinding) Maaien gazons Plantmaterialen en meststoffen Aankoop gereedschappen en hulpmiddelen Huur roerende goederen Voorzieningen onderhoud Kapitaallasten, rente Kapitaallasten, afschrijving Inkomensoverdrachten – GR MGD verdeling Totaal

€ € € € € € € € € € € € € € € € €

2.900 800 500 200 600 400 1.400 300 8.300 16.900 3.000 33.200 3.000 1.400 9.400 322.000 404.300

€

198.900

Begrote baten 2024 Baten begraafplaatsen Tabel 1 Overzicht (begrote) baten en lasten 2024

Uit bovenstaande begroting blijkt dat de begrote lasten in 2024 € 404.300,- bedragen. De baten voor 2024 worden op € 198.900,- begroot. Hiermee komt de kostendekking uit op 49,2%. In de begroting is een incidentele post voor het geohydrologisch onderzoek opgenomen. Om een zuivere kostendekking te berekenen is deze incidentele post uit dit overzicht gelaten.

12

4.2 Kostendekking De kostendekking was in voorgaande jaren hoger (circa 80-85%), dan de huidige van 49,2%. Dat de kostendekking nu fors lager is komt doordat de last ‘Inkomensoverdrachten GR MGD verdeling’ is verdubbeld; van € 162.100 naar € 322.000. Deze post beslaat op dit moment 72,9% van de totale lasten. Zonder de inkomensoverdracht is de theoretische kostendekking 241%. Er is landelijk een trend te zien in een afname van het aantal begravingen. Ook op begraafplaats Munsel is er een afname te zien in het aantal begrafenissen. In 2008 waren er 67 begrafenissen. 15 jaar later is dit met de helft afgenomen naar 33 begrafenissen. Tevens worden de graftermijnen steeds minder vaak verlengd. De verwachting is dat dit in de toekomst verder door gaat zetten. Geadviseerd wordt om de tarieven niet te verhogen om de kosten te dekken. Daarnaast kan een tariefsverhoging averechts werken waardoor er minder begrafenissen plaatsvinden. De beleidsregel uit 1976 waarin is bepaald dat de begraafplaats volledig kostendekkend moet zijn, wordt daarom losgelaten. Dit betekent iets voor de exploitatieopzet van de begraafplaats. Gevolg is namelijk dat er een grotere bijdrage vanuit de algemene middelen nodig is voor het in stand houden van deze begraafplaats. De hoogte van deze bijdrage is afhankelijk van de toekomstige kostendekking. In 2024 is de bijdrage algemene middelen € 242.900,-.

Het is belangrijk dat er nieuwe graven op de begraafplaats worden uitgegeven en dat er een goede plek is waar mensen asbussen kunnen begraven. Er wordt hier zo veel als mogelijk op ingezet door het realiseren van urnentuin(en), zie §6.2.2. Het is wel belangrijk te realiseren dat investeringen die nu worden gedaan, niet meteen worden terugverdiend.

4.3 Ruimen van graven De post ‘huur roerende goederen’ in de begroting van € 33.200,- betreft het inhuren van de grafdelver. Hierin vallen de kosten van het openen en sluiten van een graf bij een begrafenis en het jaarlijks ruimen van graven, alsmede kosten van verzoeken tot opgraving i.v.m. andere bestemming van de overledene (cremeren of herbegraven elders). Momenteel worden er meer graven geruimd dan nieuwe graven worden uitgegeven. In 2023 mogen er 53 graven worden geruimd, terwijl er maar 13 nieuwe graven zijn uitgegeven. De kosten van het ruimen loopt elk jaar op. Niet elk geruimd graf wordt weer in gebruik genomen. De kosten om één graf te ruimen zijn circa € 375,-. Het is daarom aan te raden om na het einde van de graftermijn alleen het grafmonument weg te halen. Het daadwerkelijk ondergronds ruimen kan één keer in de 2 á 3 jaar plaatsvinden op locaties waarvan aangenomen wordt dat de graven opnieuw worden gebruikt. Het is belangrijk hier een goede administratie van bij te houden, ook voor de toekomstige medewerkers van de begraafplaats. In §6.2 wordt hier verder op ingegaan.

4.4 Organisatie De volgende functies/partijen zijn deels betrokken bij de begraafplaats in Boxtel. Sommige medewerkers werken ook voor de begraafplaats in St. Michielsgestel, vanuit MGD.      

Projectleider openbare ruimte team Beheer en Uitvoering (gemeente) Medewerker begraafplaatsadministratie (gemeente) Twee beheerders begraafplaatsen (gemeente) Team wijkbeheer (gemeente) Lijk- en asbezorging (extern) Onderhoudsdienst (extern)

Geconstateerd wordt dat er veel taken en verantwoordelijkheden bij de projectleider openbare ruimte zijn geborgd. De opzet maakt de organisatie van het begraafplaatsbeheer kwetsbaar, bijvoorbeeld bij ziekte, pensioen of wisseling van baan. Het is belangrijk dat dit, met het oog op de toekomst en de leeftijd van sommige medewerkers, onder de aandacht blijft.

13

4.5 Missiezusters van Onze Lieve Vrouw van Afrika De Missiezusters van Onze Lieve Vrouw van Afrika (MZOLA) is een internationale congregatie van vrouwelijke missionarissen, die van oudsher gericht is op Afrika. De Missiezusters hebben een gedeelte op de begraafplaats in gebruik om daar al hun Nederlandse zusters te begraven. Zij ‘huren’ een gedeelte van de grond waarop de graven gemaakt kunnen worden. Ze betalen het grafrecht per grafakker en inhoud per graf. De Zusters hebben aangegeven de komende 20 jaren nog op de begraafplaats te blijven.

4.6 Tariefvergelijking met omgeving

Totale kosten bij uitgifte grafrecht 20 jaar € 3.500 € 3.000 € 2.500 € 2.000 € 1.500 € 1.000 € 500 €Boxtel

Rosmalen

Vught

St. Michielsgestel

Meierijstad

Grafiek 4 Benchmark particulier graf

Om inzicht te krijgen in de tariefstelling van de gemeente Boxtel ten opzichte van de omgeving is een benchmark opgesteld. Hierbij zijn de tarieven van begraafplaats Munsel voor de uitgifte van een nieuw tweepersoons graf voor 20 jaar vergeleken met de tarieven van 2024 van de gemeenten ’sHertogenbosch (begraafplaats Rosmalen), Vught, Sint-Michielsgestel en Meierijstad. Belangrijke kanttekening hierbij is dat de vergelijkingen niet altijd één op één te maken zijn. Er zijn namelijk verschillende factoren die niet bekend zijn, maar daadwerkelijk invloed hebben op het tarief dat een gemeente hanteert. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan streefdoel kostendekking, kwaliteitsniveau begraafplaatsen, serviceniveau, aantal fte dat bij de begraafplaatsen betrokken is etc. In de grafiek is te zien dat Boxtel een totaaltarief van € 2.785,- hanteert. Het gemiddelde van de tarieven van de omliggende gemeenten begraaft € 2.577,-. De tarieven van Boxtel liggen hiermee circa 8% hoger ten opzichte van de omgeving. Kijkend naar het landelijke gemiddelde, dan blijkt uit onderzoek van Monuta4, dat de gemiddelde grafkosten (20 jaar) van een particulier graf op een gemeentelijke begraafplaats € 3.519,- bedragen. Dit bedrag ligt 26,4% hoger dan het tarief in Boxtel. In de provincie Noord-Brabant ligt het gemiddelde echter wat lager.

Hier betaalt een rechthebbende in totaal gemiddeld € 2.639,- voor een particulier graf voor 20 jaar. Het tarief dat in Boxtel wordt geheven ligt 5,5% hoger dan het gemiddelde tarief in Noord-Brabant.

4

Gemiddelde grafkosten particulier graf op gemeentelijke begraafplaatsen (Monuta, 2023)

14

Totale kosten bij uitgifte urnennis 10 jaar € 1.200 € 1.000 € 800 € 600 € 400 € 200 €Boxtel

Rosmalen

Vught

St. Michielsgestel

Meierijstad

Grafiek 5 Benchmark particuliere urnennis

Er is ook een vergelijking gemaakt voor een urnennis (in de urnenmuur) voor 10 jaar. Het totale tarief bedraagt in Boxtel € 1.039,-. Het gemiddelde tarief van de omliggende gemeenten is € 825,-. Het totale tarief voor een urnennis in de gemeente Boxtel is 26% hoger dan het gemiddelde van de buurgemeenten. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt doordat de gemeente Boxtel € 870,- in rekening brengt voor grafrechten (10 jaar). Andere gemeenten rekenen hier € 200,- tot maximaal € 530,- voor.

4.7 Tariefvergelijking met parochies De tarieven van de gemeente Boxtel voor de uitgifte van een nieuw 2 persoons graf voor 20 jaar zijn met de parochies uit de gemeente vergeleken. Hierbij is te zien dat Boxtel met een totaaltarief van € 2.785,- duurder is dan de Heilig Hartkerk (€ 1.835,-) en de begraafplaats van de Protestantse gemeente Boxtel (€ 1.032,-). Belangrijke kanttekening bij deze vergelijkingen is dat er verschillende factoren zijn die invloed hebben op het tarief van een kerkelijke/gemeentelijke begraafplaats. De kerkelijke begraafplaatsen worden meestal door vrijwilligers beheerd waardoor de kosten laag blijven.

Totale kosten bij uitgifte grafrecht 20 jaar € 3.000 € 2.500 € 2.000 € 1.500 € 1.000 € 500 €Boxtel- Munsel

Heilig Hartparochie

Protestantse gemeente

Grafiek 6 Benchmark particulier graf gemeentelijke/kerkelijke begraafplaatsen

15

In Boxtel bedraagt het tarief voor een urnennis voor tien jaar € 1.039,-. Bij de Heilig Hartkerk is het tarief ietsjes lager, namelijk € 1.000,-. Het verschil met de Protestantse gemeente, waar het tarief € 330,- is, is verhoudingsgewijs het grootst. Kanttekening hierbij is dat dit tarief voor een particuliere urnengraf geldt.

Totale kosten bij uitgifte urnennis 10 jaar € 1.200 € 1.000 € 800 € 600 € 400 € 200 €Boxtel- Munsel

Heilig Hartparochie

Protestantse gemeente

Grafiek 7 Benchmark particuliere urnennis gemeentelijke/kerkelijke begraafplaatsen

16

5 Participatie 5.1 Uitvaartondernemers Het is belangrijk dat stakeholders betrokken worden bij het opstellen van een beleidsplan. Daarom hebben vijf uitvaartverzorgers die regelmatig een uitvaart verzorgen op de begraafplaats meegewerkt aan input voor dit beleidsplan. De uitvaartverzorgers staan in contact met nabestaanden en hebben zo een belangrijke stem. De vragen die aan de uitvaartverzorgers zijn gesteld gaan in op onder andere begraven, cremeren, beheer en onderhoud, informatie en communicatie en trends en ontwikkelingen. De belangrijkste punten zijn als volgt:  Unaniem vinden de uitvaartondernemers de begraafplaats prachtig en goed onderhouden  Men denkt dat natuurlijk begraven misschien een toevoeging kan zijn, maar dan wel met hele goede regels en tarieven, want men gaat toch liever naar een ‘echte’ natuurbegraafplaats  Men denkt unaniem dat een urnentuin potentieel kan hebben  Men denkt dat er vraag is naar kortere graftermijnen  De vraag naar foetusgraven is moeilijk in te schatten De complete vragenlijst en antwoorden zijn bedoeld voor intern gebruik en daarom zijn deze niet opgenomen in dit plan.

5.2 Medewerkers Er is input opgehaald bij medewerkers die voor de begraafplaats werken. Omwille van de privacy van deze medewerkers is er in dit plan geen apart verslag gemaakt van de uitkomsten van deze gesprekken. Uiteraard is de input wel verwerkt.

17

6 Beleidsvoorstellen 6.1 Afschaffen volledige kostendekking In paragraaf 4.2 is uitgebreid stilgestaan bij de huidige kostendekking. Door toename van kosten en terugloop van het aantal begravingen is een volledige kostendekking niet haalbaar. De huidige kostendekking bedraagt 49,2%. Dit wordt met name veroorzaakt door de hoge afdracht aan Mijn Gemeente Dichtbij. Als er aan een volledige kostendekking wordt vastgehouden, is er een structureel tekort van €75.000,- per jaar. Voorstel:  Een volledige kostendekking wordt losgelaten  De tarieven worden niet verhoogd (anders dan indexatie)

6.2 Uitbreiden en opwaarderen asbestemmingen 6.2.1 Opwaarderen strooiveld Op het rechter gedeelte van de begraafplaats, tussen de columbaria in, bevindt zich een strooiveld dat niet past bij het (natuurlijke) karakter van de rest van begraafplaats Munsel. Jaarlijks wordt dit strooiveld nog maar zo’n 1 á 2 keer gebruikt. Het strooiveld bestaat nu uit grind met een bordje ‘strooiveld’. Door hier groen toe te voegen krijgt het een betere uitstraling en past het beter in de omgeving. Voorstel:  Toevoegen van vaste (kleurrijke) planten  Toevoegen van een klein looppad, zodat er tussen de planten door uitgestrooid kan worden  Vervangen van het huidige bordje van het strooiveld  De huidige verharding rondom het strooiveld vervangen door gras of halfverharding  Bankje toevoegen, zodat bezoekers in alle rust kunnen herdenken.

6.2.2 Realiseren urnentuin Per jaar zijn er gemiddeld zo’n 5 nieuwe uitgiftes en 4 bijzettingen in de columbaria. Om in te spelen op de huidige trends en ontwikkelingen en de inwoners van Boxtel een extra mogelijkheid aan te bieden is het realiseren van een urnentuin een mooie aanvulling op het bestaande aanbod. Een urnentuin is een deel van de begraafplaats dat speciaal is ingericht voor het bijzetten van urnen te midden van groen. Een urnentuin leent zich goed voor het stimuleren van biodiversiteit. Bij de tuin kan een bankje worden geplaatst zodat het een mooie gedenkplek wordt. De urnengraven hoeven vanuit de wet geen bepaalde diepte of onderlinge afstand te hebben, zoals een graf voor een kist dat wel heeft. Wel dienen er afmetingen per graf en andere voorwaarden zoals uitgiftetermijn vastgelegd te worden in het uitvoeringsbesluit. Een deel van grafakker A10 zou hier geschikt voor kunnen zijn. Er liggen nog een paar kindergraven, die onderdeel kunnen uitmaken van het ontwerp. Deze hoeven niet te wijken.

18

Een urnentuin kan op verschillende manieren ondergronds ingericht worden. Er kan gekozen worden voor een keldertje zodat de asbus droog en schoon blijft en weer teruggegeven kan worden aan rechthebbende na grafperiode. Een keldertje kan bestaan uit kunststof of uit beton. Elke graf heeft een eigen oppervlak van bijvoorbeeld 0,80x0,80m, zodat nabestaanden de ruimte hebben zelf dit grafje in te richten. Op het gebied van paden zijn er tal van mogelijkheden. Echter blijkt uit ervaring dat gras of een halfverharding, zoals Grauwacke, goed past binnen het (natuurlijk) karakter van een urnentuin (zie afbeeldingen hieronder). De graven worden door nabestaanden onderhouden. Indien er extra beplanting wordt toegevoegd zal dit meegenomen moeten worden in de onderhoudspost. Geadviseerd wordt de nabestaanden een keuze te geven in uitgifte voor 10 of 20 jaar. Het tarief kan hetzelfde gehouden worden als een urnennis; € 870,- per 10 jaar (exclusief € 169,- bijzettingskosten (met familie)). Qua onderhoudskosten zal er niet heel veel veranderen voor de gemeente.

Figuur 1 Referentiefoto’s urnentuinen

De bestaande urnennissen hebben momenteel alleen een eerste uitgifte van 20 jaar. Het advies is om de graftermijnen van de urnennissen en de urnengraven gelijk te houden en voor beide een keuze te geven van 10 en 20 jaar. Voorstel:  Realiseren van een urnentuin  Uitgiftetermijn urnengraven keuze tussen 10 en 20 jaar  Uitgiftetermijn urnennissen aanpassen naar 10 en 20 jaar  Tarief gelijk houden aan tarief van een urnennis

19

6.3 Opstellen uitgifte- en ruimingsbeleid Nadat er middels een afstandsverklaring afstand is gedaan door een rechthebbende vervalt het grafrecht terug aan gemeente Boxtel. Momenteel worden er meer graven geruimd dan uitgegeven (zie grafiek hieronder). Momenteel worden alle graven na afstand geruimd en de overblijfselen in een verzamelgraf geplaatst. Het begraven en ruimen van graven kost jaarlijks € 33.200. Dit komt neer op 88 delvingen (35 begrafenissen en 53 ruimingen in 2023). Per grafruiming kost dit circa € 375,-. Het is goedkoper om de jaarlijkse ruimingscyclus te veranderen naar een werkwijze waarbij er om de 2 á 3 jaar (ondergronds) wordt geruimd.

60 50 40

Uitgifte nieuw graf

30

Bijzetting

20

Graven geruimd

10 2019

2020

2021

2022

2023

Grafiek 8 Nieuwe uitgiften. bijzettingen en ruimingen 2019 tot en met 2023

Voorstel:  Het huidige actieve aanschrijvingsbeleid blijft gehandhaafd.  Graven waarvan afstand is gedaan worden aangemerkt op een tekening.  Intern wordt besproken op welke delen van de begraafplaats er niet meer begraven mag worden. Dit kan zijn: links achter de heg, achteraan op de lege velden, aan de buitenzijden van de begraafplaats of in een al bijna lege grafakker.  Na afstand wordt er op een nader te bepalen termijn (twee á drie jaar) ondergronds geruimd. De termijn is afhankelijk van het aantal graven dat middels een afstandsverklaring retour komt en in welke mate er (op bepaalde delen van de begraafplaats) capaciteit dient te worden gecreëerd voor nieuwe graven of andere vormen van inrichting.  Om rechtsongelijkheid tussen wel- en niet betalende rechthebbenden te voorkomen worden de graven jaarlijks bovengronds geruimd. Op deze manier is er geen zichtbaar graf meer voor de nabestaanden.  Er wordt geen apart, fysiek kenmerk aan de graven waarvan de grafsteen is verwijderd meegegeven. Het is dus op de begraafplaats niet te zien of een graf volledig leeg is of nog geruimd moet worden. Het is belangrijk dat dit in de administratie wél goed wordt genoteerd. Ook zal de plattegrond goed bijgehouden moeten worden.  Nabestaanden hebben nog steeds de keuze om een graf uit te zoeken, maar dan alleen in op de actieve delen van de begraafplaats.

20

6.4 Opstellen plan van aanpak grondwaterstand Er is een te hoge grondwaterstand op de begraafplaats. In het verleden is er al drainage aangelegd op het linker noordelijk deel van het terrein. Deze werkt voornamelijk goed vanaf het voorjaar tot de herfst. Buiten deze tijd wordt het naast gelegen weiland kunstmatig nat gehouden door het waterschap. Volgens het Besluit op de Lijkbezorging artikel 5.4 dient een graf zich tenminste dertig centimeter boven het niveau van de gemiddeld hoogste grondwaterstand te bevinden. Op dit moment is de grondwaterstand op de gehele begraafplaats te hoog, blijkt uit constateringen bij het delven van graven. Naar aanleiding van de grondwaterstand is in 2023 gestart met een geohydrologisch onderzoek naar de grondwaterstand. Vanaf 12 maart 2024 zijn de voorbereidingen voor het (digitaal) uitlezen van de peilbuizen gestart. In september 2024 heeft er een eerste tussenevaluatie plaatsgevonden. De metingen moeten minimaal één jaar tot 1,5 jaar uitgevoerd worden om een goed beeld te krijgen van de fluctuatie van het grondwater bij de verschillende (6 stuks) peilbuizen. De verwachting is dat hieruit het advies/aanbeveling komt het grondwaterpeil naar beneden te brengen. Dit zou kunnen betekenen dat er voor de (gehele) begraafplaats een waterafvoerende maatregel genomen moet worden.

Na het onderzoek zal er een rapport opgesteld worden hoe en hoeveel kostende maatregelen zullen zijn. Dit is op dit moment niet aan te geven. Tot slot bestaat er al de mogelijkheid om één-diep te gaan begraven. Dus niet meer twee personen op elkaar in een graf, maar naast elkaar. Deze optie heeft wel invloed op de capaciteit en beeldkwaliteit. Het probleem van de te hoge grondwaterstand wordt hier niet mee opgelost. Voorstel:  Verkennen van de opties nadat het geohydrologisch onderzoek is afgerond, waarna er een keuze gemaakt kan worden

6.5 Graftermijnen Termijn eerste uitgifte Zoals eerder genoemd kiezen mensen steeds minder voor begraven. Een reden voor deze keuze is de zorg voor graf maar er wordt ook naar de kosten gekeken. Op begraafplaats Munsel worden particuliere graven voor twintig jaar uitgegeven. Landelijk is er een toenemende behoefte naar kortere graftermijnen. Om in deze behoefte te voorzien is het voorstel om nabestaanden de keuze te bieden uit 10 of 20 jaar voor een nieuwe uitgifte. Na afloop van deze graftermijn kan men kiezen om te verlengen tussen 5 of 10 jaren. Termijn bijzetting Een graf wordt in de huidige situatie bij de eerste begraving uitgegeven voor 20 jaar. Bij een bijzetting wordt in de huidige situatie opnieuw 20 jaar grafrecht afgegeven. De resterende jaren van het eerste grafrecht worden dan verrekend. Op deze wijze worden grafrechten ‘terugbetaald’ tegen de huidige tarieven en daarna wordt er opnieuw een grafrecht van 20 jaar afgesloten. Voorbeeld huidige manier: Eerste uitgifte graf 2000 tot 2020 Bijzetting in 2015 voor 20 jaar Resterende graftermijn 2015-2020 (vijf jaar) wordt verrekend met huidige tarief Nieuwe graftermijn 2015 + 20 jaar = 2035 Deze verrekenwijze is foutgevoelig en er wordt in verhouding meer gerestitueerd (want tarief nu is hoger dan destijds bij de uitgifte).

Een makkelijkere en logischere manier zou zijn dat indien er geen 10 jaren grafrust meer over is bij een bijzetting, het grafrecht met 10 jaar wordt verlengd. Deze graftermijn is dan aansluitend aan de einddatum van de eerste graftermijn.

21

Voorbeeld nieuwe manier: Eerste uitgifte graf 2000 tot 2020 Bijzetting in 2015 voor 10 jaar Graftermijn bijzetting wordt opgeteld bij eerste einddatum, dus 2020+10 jaar = 2030 Op deze wijze is de grafrust gegarandeerd, hoeft er niks verrekend te worden en kan er eerder een brief voor verlenging worden gestuurd. Voorstel:  Graftermijn eerste uitgifte aanpassen naar 10 en 20 jaar  Graftermijn verlengen aanpassen naar 5 en 10 jaar  Graftermijn bijzetting aanpassen naar 10 jaar verlengen zodat grafrust wordt gerespecteerd  Er worden geen restituties gegeven of graftermijnen verrekend.

6.6 Toevoegen foetusgraven Rechts vooraan op de begraafplaats, op een afgelegen plek, staat een bescheiden gedenkmonument maar met veel betekenis voor levenloos geboren kinderen. Dit is gemaakt door ambachtelijk steenhouwer Cor van Oosterhoud (Pierre Juste) en onthuld op 14 juli 2010. Op het plaatje voor het monument staat de tekst: ‘En gezegend is de vrucht van uw schoot.’ Op de begraafplaats is er momenteel nog geen plek voor foetusgraven. Soms worden zij begraven in een kindergraf of volwassengraf. In Nederland komen er steeds meer gedenk- en begraafplekken voor foetussen. Vanwege een groeiende behoefte is het waardevol het bestaande kinderveld uit te breiden met foetusgraven. Het advies is om het bestaande gedenkmonument naar een centrale plek op het kinderveld te verplaatsen, zodat het beter tot zijn recht komt. Rondom het monument kunnen de foetusgraven gerealiseerd worden. In overleg met de kunstenaar krijgen nabestaanden de mogelijkheid geboden om een door de begraafplaats geleverde herdenkingsbal bij het monument te leggen, met daarop de naam van hun overleden kind. Deze zou dan bevestigd kunnen worden op een tegel die op het graf komt en direct onder het maaiveld geplaatst wordt. Het materiaal van de herdenkingsbal wordt met de beeldhouwer of een fabrikant besproken. Een herdenkingsbal van een duurzaam, natuurlijk materiaal heeft de voorkeur.

De foetusgraven worden voor tien en twintig jaar uitgegeven tegen de helft van het tarief van een kindergraf. De graven dienen op voorhand ingetekend te worden op de tekening en ingevoerd in de administratie. Voorstel:  Aanbieden van foetusgraven  Graftermijn foetusgraf 10 of 20 jaar met tot mogelijk verlengen 5 of 10 jaar  Tarief foetusgraf is helft van kindergraf  Het monument voor de levenloos geboren kinderen dat nu rechtsvoor op de begraafplaats staat verplaatsen naar het kinderdeel.  Aanbieden van een herdenkingsbal met naam van kind welke bij monument geplaatst kan worden.

22

6.7 Inzetten op duurzaamheid Boxtel heeft ‘duurzaamheid’ hoog in het vaandel staan. Dat is te merken aan de vele projecten waar de gemeente aan werkt. Voor het aanbrengen van biodiversiteit zijn er in de gehele gemeente bloembollen en bloemenmengsels aangebracht, zijn er tiny forests, generatietuinen en een inspiratietuin, is er een jaarlijkse boomplantdag en staan er verschillende insectenhotels door de gemeente. Ook is er een regentonnenactie om het regenwater op te vangen. Daarnaast krijgt Boxtel haar eigen GreenTech Park Brabant, een bedrijventerrein met bedrijven die gericht zijn op innovatie en duurzaamheid. De gemeente wil graag duurzaamheid verder uitbreiden op de begraafplaats. Dit mooie stukje groen is uitermate geschikt hiervoor. Bankjes van lokaal/ hergebruikt hout Ten behoeve van het versterken van het parkachtige uiterlijk van de begraafplaats, alsmede het verbeteren van de toegankelijkheid voor mindervaliden kunnen er bankjes toegevoegd worden. Hiervoor kan (lokaal) hout (her)gebruikt worden. Dit kan eventueel (deels) vanuit de materialen die op de begraafplaats aanwezig zijn. Bankjes worden kunnen gemaakt worden door de lokale sociale werkplaats, lokale ondernemers of geschonken worden door inwoners van Boxtel. Gescheiden afvalinzameling De gemeente Boxtel zet in op gescheiden afvalinzameling.

Dit wil zij doen door hier meer en op een betere manier in te faciliteren. Dit kan onder andere op de volgende manieren: 1. Gescheiden afvalcontainers voor groenafval en restafval op de begraafplaats 2. Meerdere plaatsen met afvalcontainers en op tijd wisselen als deze vol zijn 3. Zichtbare borden met uitleg plaatsen zodat dit duidelijk is voor bezoekers Biodiversiteit De begraafplaats heeft al een groen uiterlijk, maar door het planten van bloembollen, het ophangen van nestkastjes en het plaatsen van insectenhotel(s) wordt de biodiversiteit versterkt. Het voorstel van het realiseren van een nieuwe urnentuin (§6.1.2) leent zich ook voor het stimuleren van biodiversiteit. Ook bij het inboeten en renoveren van bestaande plantvakken wordt rekening gehouden dat de beplanting bij- en vlindervriendelijk zijn. Het onderhoud en instandhouding van deze beplantingen vraagt daarentegen meer aandacht en middelen. Circle Stone Het programma van ‘Circle Stone’ maakt het hergebruik van grafstenen mogelijk. Opnieuw gebruikte stenen zijn duurzamer vanwege geen noodzakelijke reisafstand per schip vanuit Azië die nu gedaan moet worden als nieuwe grafmonumenten door nabestaanden worden aangekocht. Er hoeven minder grondstoffen gewonnen te worden. Bovendien is er minder afval. Dit maakt het programma Circle Stone erg duurzaam.

In een aantal gemeenten waaronder ook de gemeente Boxtel werken steenhouwers en gemeenten samen op het gebied van hergebruik van grafstenen. Er zijn geen kosten verbonden aan deelname. Op de website van Circle Stone wordt uitleg gegeven over hoe men zich hiervoor kan aanmelden en welke steenhouwers hieraan meewerken. Het programma ‘Circle Stone’ is nu zo’n 4 á 6 jaar geïntroduceerd in de gemeente Boxtel. Nabestaanden worden op dit moment gewezen op het een tweede ‘leven’ geven van het grafmonument, echter komt het programma komt nog niet volledig van de grond. De gemeente wijst rechthebbenden op Circle Stone door bij bevestiging van afstand wijzen op deze mogelijkheid en de mogelijkheid promoten in publicatiebord op de begraafplaats. Voorstel:  Inzetten op duurzaamheid door gebruik te maken, waar kan, van lokaal hout  Gescheiden afvalinzameling optimaliseren  Meer op biodiversiteit inzetten  Nabestaanden wijzen op mogelijkheid van Circle Stone

23

6.8 Uitbreiden voorzieningen Watertappunten Er zijn momenteel zes watertappunten, welke bij vorst niet te gebruiken zijn. De kranen dienen afgesloten te worden voor de vorstperiode en als dit te laat wordt gedaan bestaat de kans dat alles kapot vriest. Er is een proef uitgevoerd met een vorstvrije kraan. Dit beviel goed. Daarom worden de overige vijf kranen ook vervangen. Privé eigendommen Achter verschillende grafstenen liggen schoonmaakartikelen, kaarsjes en vazen. Deze worden door nabestaanden bij het graf bewaard omdat dat handig is. Ook blijkt dat er achter de graven schoonmaakspullen van de gemeente liggen. Voorstel is om bij ieder nieuw watertappunt een tafel en RVS-opbergmogelijkheid met voldoende gieters, bezems, handvegers en overige schoonmaakmogelijkheden te realiseren. Er wordt duidelijk gecommuniceerd dat alle voorzieningen achter de graven weggehaald moeten worden of dat anders de beheerder de spullen weghaalt. Dit wordt opgenomen in het uitvoeringsbesluit, zodat de beheerder van de begraafplaats hierop kan gaan handhaven. Mindervaliden De graspaden zijn bij regenachtig weer niet goed toegankelijk voor mindervaliden. Door middel van een ‘off-the-road’-rolstoel of – rollator kan er een betere toegankelijkheid voor mindervaliden worden gecreëerd.

Dit zijn rolstoelen en rollators die voorzien zijn van dikkere, duurzamere luchtbanden waarmee men zich over ruig terrein kan voortbewegen. De rolstoelen worden al op verschillende begraafplaatsen (bijvoorbeeld in Sliedrecht) ingezet waar ze tevens voorzien zijn van een muntslot. De stoelen worden kosteloos aangeboden door Stichting HandyCare. Veiligheid Een begraafplaats moet veilig zijn, je mot je er geborgen voelen en in alle rust kunnen gedenken. Momenteel is de begraafplaats geopend van zonsopgang tot zonsondergang. De poort is 24 uur per dag geopend. Blijkbaar is dat een reden voor ongenode bezoekers ’s nachts de begraafplaats te betreden om daar te overnachten of spullen weg te halen. De begraafplaats is rondom deels voorzien van een hek en deels door bosplantsoen. Er zijn mensen die zich de toegang tot de begraafplaats verschaffen via het bosplantsoen. Door de gemeente is er al extra surveillance geregeld, maar dit wil nog niet helpen. Het voorstel is om een hek van 1,80m hoog rondom de begraafplaats te zetten op de delen waar bosplantsoen aanwezig is. Dit is ongeveer 200 meter. Er dient nader onderzocht te worden of dit hek in plaats van het bosplantsoen komt of extra toegevoegd wordt. Ook het type hek wordt later bepaald. Het voorstel is om de poort na zonsondergang dicht en op slot te doen en bij zonsopgang weer te openen.

Hoe dit gedaan wordt is nog in onderzoek; of dit automatisch kan of handmatig moet. Voorstel:  Vervangen van zes watertappunten naar vorstvrije kranen  Tafel en RVS opbergmogelijkheid toevoegen bij de watertappunten  Bewaren van privé eigendommen achter de grafstenen niet meer toestaan  Off-the-road rolstoel toevoegen  Plaatsen van een hekwerk rondom de begraafplaats waar nu bosplantsoen aanwezig is  Sluiten van de toegangspoort kan geïntegreerd worden met bestaande afspraken voor afsluiting gemeentelijke vastgoed.

24

6.9 Communicatie bij grafuitgifte Bij de aangifte van een geboorte ontvangt de inwoner van Boxtel een klein presentje. Normaliter ontvangen rechthebbenden van een graf na de begrafenis een grafakte of bevestiging. De communicatie die door de gemeente wordt verzorgd aan een rechthebbende kan duidelijker. Het voorstel is om bij de uitgifte van een graf een nieuwe brochure te doen. In deze brochure staan de regels van de begraafplaats (geen spullen achter het graf bewaren, openingstijden, grootte van beplanting). Daarnaast dient de rechthebbende op de hoogte te worden gesteld van het steenmodel dat gekozen is en aan welke voorwaarden deze moet voldoen. Hiermee kan hij naar een steenhouwer. Tot slot is het voorstel een attentie bij de brief te doen zoals een bij- en vlindervriendelijk bloemenmengsel dat bij het graf gezaaid kan worden. Voorstel:  Bij uitgifte van een graf een brochure toesturen met daarin de regels  Bij een begrafenis toesturen van een bij- en vlindervriendelijk mengsel dat bij het graf gezaaid kan worden

25

Bijlage A Uitwerking beleidsplan 2007 Behoefte en capaciteit Beleidsplan 2007 Vanwege een verwacht tekort van 579 graven om tot 2046 te kunnen blijven begraven zou men: - Het actieve ruimingsbeleid voortzetten; - Een uitbreiding van de begraafcapaciteit realiseren; - Tijdig aanschrijven rechthebbenden; - Naar samenwerking zoeken met de Verrijzenisparochie; - Beleid opstellen ten aanzien van rechthebbenden met onbekend adres.

Resultaat Er zijn sinds 2007 minder begravingen geweest dan toen verwacht werd. - De gerealiseerde inbreiding is nog niet in gebruik genomen. - Er wordt nu jaarlijks aangeschreven. Bij de brief zit een retourformulier waarop de nabestaanden hun wensen kunnen aankruisen. - Er is regelmatig overleg met parochie bestuur (circa eens in de 2 jaar, of indien nodig eerder); - Er is nog geen beleid voor rechthebbenden met onbekend adres.

Monitoring asbestemming: - Uitbreiding capaciteit urnenmuur; - Afstemming behoefte en capaciteit bijzettingen; - Afstemmingen behoefte en capaciteit asverstrooiingen; - Bepaling noodzaak milieumaatregel.

-

-

In 2009 is er een uitbreiding van drie urnenmuren gerealiseerd. Er zijn nog voldoende urnennissen beschikbaar; De asbestemmingen lopen minder snel dan destijds werd gedacht. De grafrechtperiode is teruggebracht van 20 jaar naar 10 jaar. Er wordt steeds meer gevraagd naar urnenkelders. Het strooiveld is in de afgelopen beleidsperiode twee keer gereinigd en een keer geheel vervangen. Het aantal geregistreerde as-verstrooiingen is niet toegenomen. Daarentegen worden wel steeds vaker illegale as-verstrooiingen geconstateerd. Vaak wordt as ook in openbare gebied verstrooid terwijl dit volgens de Wlb niet mag. Handhaving is onmogelijk.

Begraafplaatsadministratie Beleidsplan 2007 De knelpunten (veroorzaakt door de gebruikte administratieprogramma’s) oplossen. Zo kon de samenwerking tussen de betrokken afdelingen minder intensief worden.

26

Resultaat Verbeterd: - Nieuwe update naar web-applicatie; - Digitale kaart van de begraafplaats gekoppeld met de begraafplaatsadministratie; - Applicatie om 24x7 uitvaarten te kunnen reserveren (door uitvaartondernemers) d.m.v. een online begraafplaatsagenda.

Gemeentelijke begrafenis Beleidsplan 2007 Vaststellen gemeentelijk beleid ten aanzien van gemeentelijke begrafenis.

Resultaat De uitvoering binnen de gemeente is door SOzorg overgenomen. Twee zorgconsulenten behandelen de uitvaarten van gemeentewege waarbij incidenteel contact is in het kader van de uitvoering van de Wlb.

Veiligheid Beleidsplan 2007 Implementatie RisicoEvaluatie begraafplaats.

Inventarisatie

en

Resultaat - Er is een bekisting aangekocht voor het delven van graven. Hier wordt (mede door de ARBO-richtlijnen) altijd mee gewerkt; - Er is een Risico- Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) en een plan van aanpak opgesteld en uitgevoerd; - Circa twee jaar geleden is er een nieuwe RI&E opgesteld waarvan alle verbeterpunten zijn uitgevoerd; - Uitbesteedde werkzaamheden krijgen qua veiligheid weer aandacht als we meer gaan inbesteden en dus in eigen beheer gaan uitvoeren (vooral groenonderhoud).

Beheersverordening Beleidsplan 2007 -

-

Herziening beheersverordening en uitvoeringsbesluiten; Monitoring belangstelling verschillende standaardmodellen gedenktekens en belangstelling voor vrije keuze gedenkteken; Handhaving bij nalatig onderhoud en overige ongewenste situaties.

Resultaat -

-

-

-

27

De beheersverordening is in februari 2009 door de raad vastgesteld. De uitvoeringsbesluiten Grafdelving en grafmonumenten zijn in november 2008 door het college van B&W vastgesteld en als bijlage ter informatie bij het raadsvoorstel toegevoegd; Er zijn wijzigingen voor wat betreft verruiming steenmodellen doorgevoerd door meer grafakkers aan te wijzen waar vrije steenmodellen kunnen worden geplaatst; Ook is er een lichte verruiming van de overige standaard steenmodellen toegepast als dat specifiek de wens van nabestaanden is geweest en daartoe schriftelijk een verzoek is gedaan; Verder is steeds meer door de beheerder naar nabestaanden gecommuniceerd over het gebruik van de ruimte rondom grafbedekkingen, en die dus buiten de huur van grafrecht vallen.

Congregaties Beleidsplan 2007 -

Nader onderzoek juridische status graven van congregaties van JMJ en OLV van Afrika; Het vastleggen van afspraken tussen de gemeente en de congregaties van JMJ en missiezusters OLV van Afrika

Resultaat -

-

-

Hierover is over en weer met herindeling van grafakkers en de duur van het grafrecht contact geweest met de congregaties JMJ en de missiezusters Olv van Afrika. De congregatie van JMJ wil vanaf 2024 de graven laten ruimen, overledenen bekisten en overbrengen naar kasteel Heeswijk alwaar deze worden herbegraven op een apart gedeelte op de begraafplaats aldaar van deze congregatie. De missiezusters Olv van Afrika heeft aangegeven dat zij op de begraafplaats Munsel willen blijven en na verloop van tijd een verzamelgraf willen aanleggen voor alle zusters die op Munsel begraven liggen. Daarbij wordt gedacht aan een monument ter nagedachtenis aan deze congregatie. Voorts zijn er duidelijke afspraken gemaakt over voor hen gereserveerde graven waar overigens ook de grafrechten voor worden betaald.

Exploitatie Beleidsplan 2007 -

Storting in egalisatiereserve structureel opnemen in de exploitatiebegroting Actief (ruiming)beleid in bewaking van kosten; Afstemming van toenemende kosten door middel van lichte gefaseerde tariefsverhoging.

Resultaat -

-

-

-

28

Vanwege een landelijke beleidsmaatregel van het ministerie zijn de reserves/voorzieningen van de begraafplaats afgeschaft Bij hogere inkomsten van grafrecht en grafverlengingen (dit komt nauwelijks voor) dan dat kosten, wordt dit in een voorziening opgenomen. Dat mag overigens alleen door de raad besloten worden. (Na overleg en onderzoek met collega’s van concern en financiën). In 2007 was de kostendekkendheid ca. 90% Deze is bezien over meerdere jaren gemiddeld 80-85%. De tarieven zijn gelijkmatig met de indexering van de gemeentelijke begroting door de jaren heen geïndexeerd en verhoogd. Er zijn minder uitvaarten en bijzettingen, en daardoor minder inkomsten De (noodzakelijke) uitgaven van beheer, onderhoud en instandhouding worden wel steeds hoger als gevolg van markt invloeden zoals inflatie en verhoging van grond en bouwstoffen.

Herziening onderhoudstaken Beleidsplan 2007 -

Resultaat

Kennisregistratie: vastleggen kennis en ervaringen huidige beheerder; Vaststellen kwaliteitsniveau dienstverlening op de gemeentelijke begraafplaats; Opstellen taakomschrijving beheerder; Integreren onderhoudsbestekken (evt. in gezamenlijkheid met bijzondere begraafplaatsen.

-

Ten tijde van pensionering van de beheerder is de kennis overgedragen aan de huidige beheerder. Ook nu wordt er een nieuwe beheerder ingewerkt en ingezet op het inbesteden van onderhoudswerk op de begraafplaats. Er is een duidelijke taakverdeling tussen beheerders begraafplaats (wijkbeheer), projectleider (beheer en uitvoering) en administratie (belastingen).

Overleg bijzondere begraafplaatsen (toezichthoudende taak) Beleidsplan 2007 -

Ontwikkelingen behoefte en capaciteit Inzicht houden in mogelijke effecten op behoefte en capaciteit gemeentelijke begraafplaats Mogelijke vormen van samenwerking op het gebied van onderhoud Inzicht houden in bestaande situatie in relatie tot Wlb;

Resultaat -

-

-

29

De ontwikkelingen in begraven is destijds besproken met de parochies van m.n. H. Hart en Petrus in Boxtel. Dit heeft slechts weinig effect gehad. Er is samenwerking geweest in het onderhoud door middel van het opnemen van groenonderhoud werkzaamheden in de bestekken van het wijkonderhoud maar dat heeft niet het gewenste effect. De nauwkeurigheid en het kwaliteitsniveau worden niet gehaald en daarom wordt nu toch een begin gemaakt met het (deels) inbesteden van onderhoudswerkzaamheden. De ontwikkelingen maar ook vooral de wijze van toepassing van de Wlb wordt voortdurend gevolgd en nageleefd. Daar waar knelpunten zijn wordt met de projectleider in overleg getreden en gezamenlijk naar een oplossing gezocht.

Begraven op eigen terrein Beleidsplan 2007 -

Vaststellen terrein.

beleid

Resultaat begraven

op

eigen

-

Er is geen beleid voor begraven op eigen terrein. De gemeente behandelt ieder individueel verzoek tot begraving op eigen terrein. Gezien de frequentie van deze aanvragen (vrijwel nihil) is het nu niet aan de orde om nieuw beleid te vormen voor begraven op eigen terrein in de gemeente Boxtel.

Islamitisch begraven Beleidsplan 2007 -

Nader onderzoek behoefte Islamitische graven; Nader onderzoek regionale aanpak.

Resultaat -

-

30

Er is destijds contact geweest met de Islamitische beweging maar die gaven toen al vrij snel aan dat ze geen behoefte hadden om op Munsel begraven te worden. Er is regionaal gekeken of er een behoefte was aan een Islamitisch gedeelte op Munsel. Dat was toen niet het geval.

Bijlage B Trends en ontwikkelingen Op het gebied van begraven en cremeren zijn er in Nederland de laatste jaren heel wat ontwikkelingen gaande. Deze ontwikkelingen kunnen van invloed zijn op het beleid voor Boxtel. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de trends en ontwikkelingen op landelijk gebied. Aan het einde van elke paragraaf volgt een korte toelichting op de huidige situatie in Boxtel en een korte beschrijving van de wensen die Boxtel heeft op dat vlak. De trends en ontwikkelingen die worden benoemd zijn:  Cremeren  Modernisering van de Wet op de Lijkbezorging (resomeren en uitvaarttermijn)  Islamitisch begraven  Minder strakke regels grafmonumenten  Foetusgraven  Bovengronds begraven  Duurzaamheid  Natuurbegraafplaatsen  Technische ontwikkelingen  Ontzorgen  Nevengebruik begraafplaats Cremeren

   

De afgelopen decennia is sprake van een toenemende behoefte om te cremeren. In 2003 werden er in Nederland voor het eerst meer mensen gecremeerd dan begraven (50,6%). Tot nu toe neemt het aandeel elk jaar toe, in 2023 is 68,4% van de overledenen in Nederland gecremeerd. Mogelijk zal dit aandeel nog enigszins kunnen toenemen, maar de groeicurve vlakt steeds meer af. De voornaamste redenen nu om zich te laten cremeren zijn: Geen zorg voor de nabestaanden. Er is geen graf waarvan de nabestaanden de ‘morele plicht’ ervaren dit te bezoeken en te verzorgen. Kostenbesparing. Cremeren is goedkoper dan begraven. Duurzaamheid. Er is geen grafbedekking vereist en de impact op de bodem is beperkt. Meer keuzevrijheid. De crematie kan apart van de uitvaartdienst worden uitgevoerd en de as kan op elk gewenst moment worden verstrooid of bewaard op een gewenste plek.

Er is geen noodzaak om de as op een begraafplaats achter te laten en daarom is er een afname in het gebruik (en omzet) van de begraafplaatsen in Nederland. Zo ook op begraafplaats Munsel. Begraafplaatsen kunnen hierop anticiperen door meer diversiteit en aantrekkelijke vormen van asbestemming aan te bieden. Daarbij moet rekening worden gehouden dat de wens om as op een begraafplaats te bewaren, mede vanwege de kosten, korter is dan een traditioneel graf. Verder is het van belang dat wanneer de keuze is gemaakt dat as op een begraafplaats wordt bewaard of uitgestrooid, nabestaanden meer dan in het verleden behoefte hebben aan ‘een eigen plek’ (niet anoniem). Er is daarom doorgaans meer behoefte aan een urnengraf dan aan een nis in een urnenmuur. Modernisering Wet op de Lijkbezorging Momenteel staat de Wet op de Lijkbezorging geen andere bestemmingen toe dan (natuur)begraven, cremeren en ter beschikkingstelling aan de wetenschap. Maar een aanpassing en modernisering van de wet lijkt in het verschiet te liggen. Hierbij is er geen bezwaar meer tegen nieuwe vormen van lijkbezorging, mits onderzoek wordt gedaan naar het draagvlak, arbeidsomstandigheden en milieuveiligheid. Dit betekent dat het mogelijk wordt om de uitvaart anders dan een begrafenis of crematie vorm te geven. De nieuwe techniek daarvoor is resomeren.

31

Resomeren Resomeren is een techniek waarbij het lijk chemisch wordt ontbonden in een stalen drukvat. In het vat vindt een chemisch ontbindingsproces plaats in een basische (hoge pH-waarde) oplossing in heet water. Het proces duurt ongeveer circa 3 uur en het gaat naar verluid gepaard met een beperkte uitstoot van milieubelastende stoffen. Het residu bestaat uit de botten en een op het riool te lozen vloeistof. De botten kunnen tot poeder worden vermalen en, net als as na een crematie, in een asbus of urn worden bewaard. Het vaste bestanddeel heeft wel een groter volume dan as na een crematie. De “asbus” is dus groter dan een reguliere asbus. Hier dient dan rekening mee te worden gehouden wanneer deze ter bewaring wordt afgegeven op een begraafplaats. Resomeren is nu (nog) niet toegestaan. De Wet op de lijkbezorging zal op dit punt moeten worden geactualiseerd. De verwachting is dat de nieuwe wet er in 2024/2025 komt. Uitvaarttermijn Een andere verandering heeft betrekking op het verkorten van de uitvaarttermijn. Dat is de periode waarin een lichaam na overlijden pas begraven of gecremeerd mag worden. Op basis van de Wet op de Lijkbezorging is dat minimaal 36 uur na overlijden. Er zijn echter religies die voorschrijven dat de uitvaart zo snel mogelijk moet plaatsvinden. Vanuit het Joodse geloof, en vanuit de Islam gaat het dan vaak om een begrafenis binnen 24 uur na overlijden.

Het doel van de aanpassing van de wet is om onder voorwaarden toe te staan dat de uitvaart eerder mag plaatsvinden. Andere mogelijke veranderingen Er komen nog een aantal wijzigingen in de Wet op de Lijkbezorging in het kader van de modernisering. Bijvoorbeeld de verandering van de termijn waarin het crematorium as vrijgeeft na een crematie. Dat is nu pas na een maand mogelijk. Een andere aanpassing heeft wellicht betrekking op het gebruik van de term ´lijk´ in de overlijdensverklaring. Dat vinden nabestaanden kwetsend. Mogelijk dat niet alleen hierin verandering komt, maar dat ook de benaming van de “Wet op de Lijkbezorging” een aanpassing krijgt. Islamitisch begraven De islamitische geloofsgemeenschap stelt specifieke eisen aan begraven. Wanneer men een islamitisch gedeelte wil inrichten op een begraafplaats, dient hiermee rekening gehouden te worden. Zo liggen overledenen bijvoorbeeld alleen in een graf, op de rechterzij met het aangezicht in de richting van de Ka’aba in Mekka. Ook wil men eeuwige grafrust en wil men overledenen snel begraven.

Minder strakke regels grafmonumenten Veel nabestaanden maken gebruik van de mogelijkheid om zelf een persoonlijke grafbedekking te ontwerpen en te maken, specifiek passend bij de overledene. Daarbij wordt dan bijvoorbeeld ook gebruik gemaakt van ‘niet standaard’ materialen. Ook is er sprake van een andere tegenbeweging op traditionele grafbedekkingen, door juist te minimaliseren. Er wordt dan gekozen voor een hele eenvoudige of helemaal geen grafbedekking, voortkomend uit financiële overwegingen en/of duurzaamheid.

32

Foetusgraven

Bovengronds begraven

De Wet op de lijkbezorging is niet van toepassing op een menselijke vrucht die na een zwangerschapsduur van minder dan 24 weken levenloos ter wereld is gekomen, dan wel binnen 24 uur na de geboorte is overleden. Dat betekent dat deze menselijke vruchten (wettelijk) niet op een begraafplaats hoeven te worden begraven. Daar is echter wel steeds meer behoefte aan. De behoefte aan een foetusgraf wordt versterkt door de mogelijkheid (in Nederland) om een menselijke vrucht die overlijdt vóór de geboorte op te nemen in de Basisregistratie Personen (BRP). Steeds meer begraafplaatsen hebben daarom een apart veldje voor overleden foetussen.

Vanwege de vaak (te) harde bodem of gewoon omdat het onderdeel is van de cultuur, is bovengronds begraven in landen als Italië, Spanje, Portugal, Nieuw-Zeeland en ook in Zuid-Amerika de gewoonste zaak van de wereld. In Nederland is deze manier van begraven nog niet zo ingeburgerd. Maar het is wel mogelijk en wordt ook steeds vaker toegepast. De reden hiervoor is niet zozeer de harde bodem maar eerder de hoge grondwaterstand. Bovengronds begraven kan bijvoorbeeld in een galerijmuur met nissen die door wanden van elkaar zijn gescheiden. In elke nis is plaats voor één overledene.

In Nederland komt het al op steeds meer plaatsen voor, zoals in Barendrecht, Hilversum, Amsterdam, Rotterdam, Enschede, Zwolle, Nijmegen, Maastricht, Valkenburg, Den Haag, Almere, Beverwijk en Lisse. Bovengronds begraven kan de capaciteit van de begraafplaats vergroten, omdat in meerdere lagen begraven kan worden en omdat de bovengrondse graven aangebracht kunnen worden op plaatsen waar geen reguliere graven kunnen worden uitgegeven Duurzaamheid

Doordat het klimaat verandert en er niet meer met chemische middelen mag worden gespoten, wordt men zich steeds meer bewust van de omgeving. Men wil zo duurzaam en natuurvriendelijk mogelijk begraven.

Wanneer men duurzaamheid wil bereiken, dient men een afweging te maken waarbij naast de economische effecten ook de maatschappelijke gevolgen worden meegenomen. Het gaat bij duurzaamheid om de balans tussen mens, milieu en economie (People, Planet en Profit). De thema’s zijn:  Hergebruik;  Behouden en bevorderen van biodiversiteit;  Terugdringen energieverbruik;  Eerlijk werk voor eerlijk loon;  Het beperken van transportkilometers;  Vermijden van giftige stoffen. Op het gebied van beheer en onderhoud zal duurzaamheid het beeld bepalen. Doordat er niet meer met chemische middelen gespoten mag worden kampen veel begraafplaatsen met extra inspanningen om de begraafplaatsen onkruidvrij te houden. Door meer biodiversiteit aan te brengen wordt de onderhoudsinspanning minder en de begraafplaats groener.

33

Natuurbegraafplaatsen/natuur(lijk)begraven Sinds enkele jaren is de behoefte om op een natuurbegraafplaats/natuurlijke wijze te worden begraven sterk toegenomen. De meeste natuurbegraafplaatsen in Nederland zijn particulier en voorzien in de behoefte om in een natuurlijke, groene, omgeving (bos of heide) te worden begraven. Er is geen definitie van een natuurbegraafplaats, maar enkele veel voorkomende kenmerken van het gebruik en de inrichting zijn:  Verbondenheid met de natuur met een spirituele betekenis, de beleving dat het lichaam wordt ‘teruggegeven aan de natuur’. Behoefte en de verwachting dat het graf niet wordt geruimd.  Een beoogde minimale impact op het milieu en een sober graf. Het graf en de grafbedekking zijn daarom zo eenvoudig mogelijk en biologisch afbreekbaar, zoals het gebruik van alleen een lijkwade of rieten ‘mand’ en een onbehandelde boomschijf als grafmarkering.  Het terrein wordt extensief onderhouden, waardoor een verwilderde, natuurlijke uitstraling blijft bestaan en de omgeving een positieve bijdrage levert aan de biodiversiteit. Om deze reden zijn de graven zoveel mogelijk vrij gepositioneerd en doorgaans alleen 1-diep.  Nabestaanden ontvangen na begrafenis bloemenmengsel om zelf uit te kunnen strooien op het graf.

 Meer dan op een conventionele begraafplaats is er de behoefte aan een rustige omgeving met zo weinig mogelijk omgevingsgeluid en geen zicht op bebouwing of infrastructuur. Nadelen van een natuurbegraafplaats zijn dat deze veelal een groot oppervlak vereisen, zeker wanneer deze na verloop van tijd wordt uitgebreid omdat niet wordt geruimd. Daarnaast moet de bestemming daarop zijn afgestemd. Een goed alternatief hiervoor is het gebruik maken van overcapaciteit op een gemeentelijke begraafplaats. Gemeentelijke begraafplaatsen worden, als gevolg van de sterk toegenomen populariteit op cremeren, in toenemende mate geconfronteerd met lege grafvelden. Deze kunnen worden ingericht en gebruikt voor natuurlijk begraven. Natuurlijk begraven is een aanvulling op de bestaande situatie en een uitbreiding van het aanbod in de dienstverlening. Bovendien wordt daarmee invulling gegeven aan duurzaam grondgebruik, omdat de genoemde ‘leegstand’ wordt vermeden. Het aparte deel maakt regulier onderdeel uit van de te exploiteren en beheren gemeentelijke begraafplaats, de bestemming hoeft daarvoor niet te worden gewijzigd. Technische ontwikkelingen Voor een goede en toekomstgerichte administratie is een actuele tekening per begraafplaats inclusief een koppeling met de begraafplaatsadministratie wenselijk. Gemeenten willen begraafplaatsen karteren zodat deze op grafniveau gekoppeld kunnen worden.

Dit houdt in dat de kartering bij oplevering 100% overeenkomt met de praktijk. Gelijktijdig vindt er een controle van de gravenadministratie, de tekening en de werkelijke situatie op de begraafplaats plaats. Deze informatie kan gedeeld worden met nabestaanden via een informatiezuil of via een app, zodat nabestaanden een graf makkelijk kunnen vinden. Ook kunnen zij bijvoorbeeld historische graven bezoeken. Tegenwoordig zijn er ook grafmonumenten waarin een QR code is verwerkt. Na scannen van deze code wordt er een filmpje van de overledene afgespeeld. Ook zie je zelfs hologrammen van overledenen voorbij komen. Ontzorgen

34

Ontzorgen van nabestaanden is een trend die aansluit op cremeren en natuurbegraven. Overledenen willen nabestaanden niet opzadelen met het verzorgen van een graf, de kosten hiervan en de verantwoordelijkheid om te beslissen wat er met het graf in de toekomst gedaan mag worden. De gemeente kan ook een rol aannemen in ontzorging door het actief informeren van nabestaanden in het proces van overlijden tot begraven. Nabestaanden nemen contact op met gemeenten om te vragen wat

zij moeten doen wanneer iemand in hun omgeving komt te overlijden, zij willen weten waar ze aan toe zijn en wat ze moeten regelen. Door middel van website, (Social) media en brochure kan de gemeente hierin voorzien en de nabestaanden hierin ontzorgen. Nevengebruik van de begraafplaats Begraafplaatsen zijn niet langer alleen een rustplaats. Nabestaanden organiseren steeds vaker activiteiten op de begraafplaatsen en komen dichter bij de begraafplaats te staan. Denk hierbij aan het organiseren van een lichtjesavond, weekend van de begraafplaatsen, Allerzielen en Allerheiligen. Ook worden begraafplaatsen omgebouwd tot een herdenkingspark waar mensen tot rust kunnen komen en kunnen genieten van een historische omgeving.

35

36

Verordening op het beheer en het gebruik van de gemeentelijke begraafplaats Munsel van gemeente Boxtel 2026 De raad van de gemeente Boxtel; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 9 september 2025; gelet op artikel 35 van de Wet op de lijkbezorging, artikel 149 van de Gemeentewet, gelezen het advies van 21 oktober 2025; besluit: vast te stellen de volgende verordening: Verordening op het beheer en het gebruik van de gemeentelijke begraafplaats Munsel van gemeente Boxtel 2026;

Hoofdstuk I Inleidende bepalingen Artikel 1 Begripsomschrijvingen In deze Verordening wordt verstaan onder: a. begraafplaats: de gemeentelijke begraafplaats Munsel te Boxtel; b. graf: een zandgraf of grafkelder c. grafkelder: een betonnen constructie waarin een of meerdere overledenen worden begraven of asbussen worden bijgezet; d. asbus: een bus ter berging van as van een overledene; e. urn: een voorwerp ter berging van een of meer asbussen; f. particulier graf: een graf waarvoor aan één natuurlijk of rechtspersoon het uitsluitend recht is verleend tot: 1. het doen begraven en begraven houden van één of meer overledenen; 2. het doen bijzetten en bijgezet houden van één of meer asbussen met of zonder urn; g. particulier kindergraf: een graf waarvoor aan een natuurlijk persoon of rechtspersoon het uitsluitend recht is verleend tot het doen begraven en begraven houden van kinderen tot 12 jaar; h. particulier foetusgraf: een graf waarvoor aan een natuurlijk persoon of rechtspersoon het uitsluitend recht is verleend tot het doen begraven en begraven houden van levenloos geborenen; i. particulier urnengraf: een graf waarvoor aan een natuurlijk persoon of rechtspersoon het uitsluitend recht is verleend tot het doen bijzetten en bijgezet houden van één of meer asbussen met of zonder urnen; j.

particuliere urnennis: een nis waarvoor aan een natuurlijk persoon of rechtspersoon het uitsluitend recht is verleend tot het doen bijzetten en bijgezet houden van één of meer asbussen met of zonder urnen; k. verstrooiingsplaats: een plaats waarop as wordt verstrooid; l. gedenkteken: voorwerp op het graf voor het aanbrengen van opschriften of figuren; m. grafbedekking: gedenkteken, grafbeplanting en andere voorwerpen op een (urnen)graf; n. beheerder: de als zodanig door burgemeester en wethouders aangewezen ambtenaar die belast is met de dagelijkse leiding van de begraafplaats of alsmede degene die hem vervangt; o. rechthebbende: natuurlijk persoon of rechtspersoon aan wie een uitsluitend recht is verleend tot het doen begraven of doen bijzetten in een particulier graf, particulier kindergraf, particulier foetusgraf, particulier urnengraf, of particuliere urnennis, dan wel degene die redelijkerwijze geacht kan worden in diens plaats te zijn getreden;

p. grafrecht: het uitsluitend recht op het begraven en begraven houden in een particulier graf, particulier kindergraf, particulier foetusgraf, of recht tot het doen bijzetten en bijgezet houden in een particulier urnengraf of particulier urnennis; q. ruimen: na schriftelijk afstand van het grafrecht de stoffelijke resten begraven in een daarvoor bestemd gedeelte van de begraafplaats; r. samenvoegen: het samenvoegen van stoffelijke resten uit één graf en deze onder in hetzelfde graf herbegraven zodat er ruimte ontstaat voor een nieuwe begraving; s. uitvoeringsbesluit of nadere regels: regelgeving met betrekking tot de uitvoering, welke onlosmakelijk is verbonden aan onderhavige beheersverordening.

Hoofdstuk II Openstelling, orde en rust op de begraafplaats Artikel 2 Openstelling begraafplaats 1. De begraafplaats is voor een ieder dagelijks toegankelijk gedurende door burgemeester en wethouders bij uitvoeringsbesluit vast te stellen tijden. Zij maken deze tijden openbaar bekend. 2. Ter handhaving van de orde en rust op de begraafplaats kan de toegang tijdelijk worden gesloten. 3. In verband met werkzaamheden op de begraafplaatsen kan bezoekers de toegang tot de begraafplaats of een deel van de begraafplaats worden ontzegd. 4. Het is verboden gedurende de tijd dat de begraafplaats niet voor het publiek geopend is, zich daarop te bevinden, anders dan voor het bijwonen van een begrafenis of de bezorging van as. Artikel 3 Beheer 1. Het beheer van de begraafplaats berust bij het college. Het college stelt regels met betrekking tot de uitvoering hiervan in een uitvoeringsbesluit. Artikel 4 Ordemaatregelen 1. Het is aan steenhouwers, hoveniers en daarmede gelijk te stellen personen verboden werkzaamheden voor derden aan grafbedekkingen op de begraafplaats te verrichten. 2. Burgemeester en wethouders kunnen ontheffing verlenen van het verbod, bedoeld in het eerste lid. 3.

Bezoekers, personeel van uitvaartondernemingen en personen die werkzaamheden op de begraafplaats hebben te verrichten, zijn verplicht zich in het belang van de orde, rust en netheid te houden aan de aanwijzingen van of namens de beheerder. 4. De beheerder kan personen die zich niet aan de in het derde lid bedoelde aanwijzing houden van de begraafplaats verwijderen of laten verwijderen. Artikel 5 Verboden 1. Het is verboden op de begraafplaats: a. te colporteren of goederen voor verkoop aan te bieden; b. op enige wijze reclame te maken voor handel of bedrijf; c. op de graven te lopen of de begraafplaats te verontreinigen; d. de graven, de gedenktekens, de beplanting, de gebouwen en de paden te bekladden, te beschadigen of op enigerlei andere wijze te verontreinigen; e. dieren mee te nemen, met uitzondering van een aangelijnde hond ter (blinde) geleide of een hulp/assistentiehond; f. dieren te begraven of bij te zetten; g. te lopen, te liggen of te staan buiten de paden en te gaan zitten anders dan op de daartoe aangebrachte zitplaatsen; h. zich toegang tot de begraafplaats te verschaffen anders dan via de daarvoor bestemde hoofdingang bij het poortgebouw; i. iets te doen of na te laten dat in strijd is met de eerbied van de nagedachtenis van de overledene; j. zich op hinderlijke wijze te gedragen; k.

bromfietsen of rij- of voertuigen, met uitzondering van invaliden-, kinder- en wandelwagens, mee te nemen dan wel te rijden anders dan ter gelegenheid van

2. 3. 4.

een begrafenis, ter bezorging van as of tot het vervoeren van materialen bestemd voor op de begraafplaats te verrichten werkzaamheden; l. te fietsen (al dan niet met hulpmotor); m. met motorrijtuigen te rijden; n. het nuttigen van alcoholische dranken en of drugs dan wel andere drogerende of verslavende middelen; o. etenswaren te nuttigen; p. spullen bij of achter de graven te bewaren. De begraafplaats is niet toegankelijk voor onbevoegden, zoals personen die niet komen om een dierbare te herdenken, onderhoud te doen of grafmonumenten te verwijderen of te plaatsen. Het college van burgemeester en wethouders kan ontheffing verlenen van de verboden. De beheerder is bevoegd personen die zich niet houden aan het bepaalde in lid 1 en 2 van dit artikel de toegang tot de begraafplaats te ontzeggen.

Artikel 6 Plechtigheden 1. Dodenherdenkingen, onthullingen van gedenktekens en dergelijke plechtigheden op de begraafplaats moeten vijf werkdagen tevoren worden gemeld aan de beheerder onder opgave van datum en uur van de plechtigheid en de wijze waarop de plechtigheid zal plaatsvinden. 2. De deelnemers aan de plechtigheid, bedoeld in het eerste lid moeten zich in het belang van de orde, rust en netheid houden aan de aanwijzingen van of namens de beheerder. 3. Het college kan de toestemming weigeren op grond van vrees voor verstoring van de openbare orde op de begraafplaats. Artikel 7 Opgravingen en ruimen Bij het opgraven van lijken en de ruiming van graven zijn geen andere personen aanwezig dan degenen die door de beheerder met deze werkzaamheden zijn belast. Hoofdstuk III Voorschriften voor lijkbezorging Artikel 8 Kennisgeving begraven en asbezorging, openen en sluiten van het graf 1. Degene, die wil doen begraven, as wil doen bijzetten of as wil doen verstrooien, geeft daarvan op werkdagen en uiterlijk 48 uur vóór het tijdstip van de begraving, bijzetting of verstrooiing zal plaatsvinden, digitaal kennis aan de beheerder. Zaterdag en zondag geldt voor de toepassing van deze bepaling niet als werkdag.