1270953 Bijlage 2 Toekomst plan De Kleine Aarde.pdf

P

DE PLAETSE ZUID Kennis en praktijkcentrum voor regeneratieve landbouw - De Kleine Aarde -

De Plaetse Zuid Een stabiele toekomst voor De Kleine Aarde

Eerste impressie van gerenoveerde gebouwen en terrein bij de ingang van De Kleine Aarde. Veldschuur herbouwd, bezoekerscentrum en Van Cooth hoeve geheel gerenoveerd, pompschuur gesloopt en nieuwe schuur gebouwd achter de veldschuur. Diverse ‘rommelige’ opstallen weg. Parkeren is verdiept, parkeren appartementen (toegang via hoofdingang) wordt ontwikkeld op de locatie van de voormalige kas.

1

Inhoudsopgave met bijlagen

1. Hoofdstuk 1: Kernvraag aan gemeente en constructie bij juridische deal Bijlage 1: Beschrijving van de op te richten rechtspersoon De Plaetse Zuid Beschrijving terugvalopties Bijlage 2: Verklaring van BD Grondbeheer (koper) 2. Hoofdstuk 2: Doel van de Plaetse Zuid, missie en visie Bijlage 3: 1 Onze visie en bijdrage aan de voedseltransitie 2 De Kleine Aarde 2025, een reële droom 3 Knooppunt in een fijnmazig kennisnetwerk 3. Hoofdstuk 3: Businesscase Bijlage 4: Programma deelnemende boeren en burgers Bijlage 5: Overzicht van alle deelnemende partijen Verklaring van deelname Bijlage 6: Manifest van kennisinstellingen 4. Hoofdstuk 4: De Kleine Aarde: Concrete invulling per gebouw Bijlage 7: Beeldboek met uitgewerkte plannen 5. Hoofdstuk 5: Financiering en zekerheden Bijlage 8: Verklaring Triodos 6. Hoofdstuk 6: Waarden en de waardering hiervan Bijlage 9: Waarden in beeld 7. Hoofdstuk 7: Vragen aan gemeente Boxtel Bijlage 10: Vragen aan gemeente

2

1. Kernvraag aan gemeente over gebouwen en terrein DKA De gebouwen en de grond worden in eigendom overgedragen aan de Stichting BD Grondbeheer, onder gelijktijdige uitgifte in erfpacht aan het praktijkcentrum / kenniscentrum voor regeneratieve landbouw ‘De Plaetse Zuid, met een erfpachtafhankelijk opstalrecht voor de gebouwen. De overname(som), gebaseerd op taxatie, wordt afgestemd met de gemeente, waarbij rekening wordt gehouden met een terugkooprecht bij eventuele vervreemding van de bloot eigendom en een meerwaardeclausule. In bijlage 1 wordt de constructie nader toegelicht. In bijlage 2 verklaart Stichting BD Grondbeheer zich bereid tot het overnemen van de onroerende zaak. Plaetse i.o. erfpachter en opstalhouder Gemeente

verkoop Verko

BD Grondbeer

Uitgifte Erfpac erfpacht

BD Grondbeheer

bloot eigenaar BD Grondbeheer Erfpacht bloot eigenaar er/opstal Meerwaardeclausule en/of Terugkooprecht Erfpachter/ops houder talhouder Erfpachter/opstal 2. Doel van de Plaetse Zuid houder ‘De Plaetse Zuid’ wil een bijdrage leveren aan de voedseltransitie door bestaande en nieuwe boeren actief te ondersteunen met een toekomstbestendige bedrijfsvoering: natuur gedreven, sociaal verbonden en economisch gedragen. Zij trekken daarbij samen op met specialisten, burgers, wetenschappers, kunstenaars, financiers en ketenpartners. Samen vormen zij een fijnmazig kennisnetwerk, nationaal en internationaal. Er komen in totaal minimaal vier knooppunten in Nederland in dit netwerk, De Kleine Aarde wordt het knooppunt voor Zuid-Nederland (zandgrond). Deze vier knooppunten ontwikkelen zich zelfstandig, maar in goede onderlinge afstemming en samenwerking: wel verbonden, maar niet gebonden. “De Plaetsen” borgen onder andere het open source karakter van het netwerk. Alle boeren die zich willen oriënteren op, of bijdragen aan, de transitie van ons voedselsysteem, in welk tempo dan ook, zijn welkom. Er zijn meerdere manieren om bij te dragen aan de transitie van het ons voedselsysteem. Iedere actor in het systeem kan meerdere wegen verkennen en uiteindelijk stappen zetten die het beste passen bij (individuele) overtuigingen.

In samenhang en samenwerking met elkaar krijgt zo het nieuwe voedselsysteem nader vorm. Het doel voor de deelnemende boeren is (economisch) haalbaar starten, omschakelen naar, of oriënteren op, een toekomstbestendige, veerkrachtige, boerderij. Zij werken bij De Plaetse Zuid aan (het bijsturen van) hun eigen business case, tijdens het programma wat zij aangeboden krijgen. De middelen zijn vooral kennis, die zij onderling opdoen en samen delen met de programmaleiders en experts. De Plaetse Zuid zet zich in om ze te helpen aan financiering en grond en voorziet (dus) in een intensieve begeleiding. De fysieke plaats voor ‘leren’, netwerken opbouwen, collega’s ontmoeten en nog veel meer, is De Kleine Aarde. Daarnaast worden burgers betrokken bij hun voedsel. Burgers zijn weer trots op hun platteland, recreëren daar graag, steunen dit initiatief en doen actief mee. Samen met Aardpeer (www.aardpeer.nl) wordt een vereniging opgericht van mensen die het landelijk gebied een warm hart toe dragen en er willen verblijven, recreëren en genieten. Voor deze 3

vereniging functioneren De Plaetsen als ‘clubhuis’, ontmoetingsplaats, uitvalsbasis, museum, winkel, hotel en informatie- en inspiratiebron. En als lid mag je er voor club-prijzen recreëren. Onderzoek naar vernieuwing van het voedselsysteem vindt plaats op De Kleine Aarde en het de Proefplaetse (Wilhelminapark), waar boeren samen met wetenschappers en scholen theorie en praktijk hand in hand laten gaan. De uitwerking voor het toekomstig gebruik van De Kleine Aarde treft u aan in bijlage 3.

3. Business case De leerreis en ‘community’ voor de (nieuwe) boeren is de belangrijkste pijler voor inkomsten, gebaseerd op de volgende uitgangspunten: 1. Jaarlijks nemen 500 boeren deel aan de (introductie)programma’s. 2. 50% hiervan blijft verbonden aan De Kleine Aarde: in 10 jaar 2.500 deelnemers. 3. Op landelijk niveau worden Vrienden van het Platteland geworven, na enige tijd resulterend in een ledenbestand van 700.000 mensen. 4. Gebruik door andere opleiders, zoals bio mimicry academy. 5. In totaal werken er circa 45 FTE als programmaleider, procesbegeleider, groepsbegeleider, helpdeskmedewerkers, 10 FTE ondersteuning en vele specialisten (zzp). 6. Jaarlijks worden 10 evenementen georganiseerd (50.000 euro per evenement), waarvan circa 5 op het terrein van De Kleine Aarde. 7. Aan onderzoek en leertrajecten wordt jaarlijks tot 500.000 euro uitgegeven. 8. Financiering gebouwen en overige kosten, zoals marketing, communicatie en kantoor. Inkomsten op jaarbasis (miljoenen euro’s) 1. Training en begeleidingsprogramma’s 2. Bijdrage van deelnemers aan de ‘community’ 3. Bijdrage ‘vrienden van het platteland’ 4. Overige inkomsten, vooral opleiders Totale inkomsten Uitgaven op jaarbasis 5. Personeelskosten 6. Evenementen 7. Onderzoeken en leertrajecten 8. Financiering & overige kosten Totale uitgaven Resultaat (in miljoenen euro’s)

2024 1,3 0,2 0,5 0,2 2,2

2027 2030 3,2 2,7 1,6 6,2 0,9 0,9 0,2 0,2 5,9 10,0

1,2 0,1 0,2 0,7 2,2 0,0

3,4 0,3 0,4 0,7 4,8 1,1

4,3 0,5 0,5 0,8 6,1 3,9

Het positief resultaat wordt gebruikt voor gebouwen, grond en het resterende deel wordt geïnvesteerd in bestaande en nieuwe netwerken en ondersteuning van de (nieuwe) boeren. De Plaetse Zuid kent geen winstoogmerk. De organisatie heeft in de eerste jaren aanloopverliezen (’22 t/m ’24). Hiervoor wordt momenteel overleg gevoerd met een aantal fondsen (waaronder Stichting Doen). Het gedekt krijgen van de aanloopverliezen is een randvoorwaarde voor de start. In bijlage 4 leest u alles over het programma voor deelnemende boeren, bijlage 5 geeft een overzicht van alle deelnemende partijen en hun deelname verklaring, bijlage 6 het ‘manifest’, opgesteld door wetenschappers, waarin zij oproepen tot het starten van de Plaetsen.

4. De Kleine Aarde: Concrete invulling gebouwen en terrein 4.1. Programma en gebouwen Het programma voor de boeren en andere gebruikers resulteert in ruimtes voor workshops, horeca, verblijf, kantoren voor medewerkers enzovoorts. Op basis van de wensen en behoeftes en de huidige staat van de gebouwen zijn flinke investeringen nodig. Het gaat om: 4

1. 2. 3. 4. 5. 6.

Grote bouwtechnische verbeteringen (Van Cooth hoeve en Bezoekerscentrum) Sloop en herbouw Veldschuur Sloop oude werkplaats (pompschuur) Bouw van een nieuwe schuur Vernieuwen van de installaties (elektra, energie) Uitstraling terrein en verbinden van de gebouwen tot één geheel, parkeerterrein en diverse kleinere aanpassingen.

Het geheel wordt uitgevoerd met duurzame materialen en ontworpen door een architect, op basis van uitgangspunten in duurzaamheid en bio mimicry (https://fraai-architecten.com/ ). De totale investering in de kwaliteitsimpuls van de gebouwen en het terrein bedraagt 2,9 miljoen. In bijlage 7 (beeldboek) treft u een visualisatie van de gebouwen na renovatie.

4.2.

Huidige gebruikers

De huidige gebruikers; Voedseltuin, Kleine Aarde Netwerk (voedselbos, kippenbos) en de imkers leveren een meerwaarde aan het terrein en dat willen wij graag zo houden. In de huisvesting (veldschuur, schuur) is rekening gehouden met ruimte om te verblijven en opslag van materiaal voor de gebruikers. Het deel van het terrein wat nu door hen in gebruik is, blijft in de basis ongewijzigd. Er komen in overleg gebruikersovereenkomsten.

4.3.

Verbinding met appartementen Joost

Het duurzame karakter, kijk op invulling van het groen en het te realiseren appartementengebouw en de Plaetse sluiten naadloos op elkaar aan en beide partijen zijn, samen met de gemeente, hierover in gesprek. Er is al gekeken naar de invulling van de ontsluiting (huidige ingang), (gezamenlijk) parkeren en diverse details. De intentie en verwachting is dat de goede samenwerking leidt tot een eenduidige uitstraling, rekening houdend met de buurt en de toekomstige bewoners.

5. Financiering en zekerheden We gaan investeren in drie pijlers: 1. Renovatie gebouwen en terrein De Kleine Aarde € 2,9 miljoen 2. Overname grond en gebouwen, eerste schatting (taxatiewaarde) € 1,2 miljoen 3. Opzetten van het programma voor boeren (opstartverliezen) € 0,8 miljoen 4. Opzetten en uitbouwen van de proefboerderij € 0,2 miljoen Totaal te verwerven en investeren € 5,1 miljoen (+ / -) Garantstelling en daarna crowdfunding We gaan die 5,1 miljoen ophalen door eerst te zorgen voor garantstellingen en direct daarna te starten met herfinanciering via het bancaire spoor, gecombineerd met crowdfunding. We gaan er van uit dat de garantstellingen niet geeffectueerd hoeven te worden. Daarnaast verwachten we donaties voor de opstartverliezen van het programma voor boeren (€ 0,8 miljoen). Hiervoor lopen gesprekken (die wachten op financiering en besluit gemeente). In het proces van maart tot en met augustus 2021 is de investering in grond en gebouwen met 6 ton toegenomen, ten opzichte van ons oorspronkelijk perspectief, omdat de grond niet tegen boekwaarde/symbolisch bedrag kan worden opgenomen. Reden is dat BD Grondbeheer in de voorgestelde constructie (inclusief voorkeursrecht van koop gemeente en meerwaardeclausule gemeente) geen economisch belang heeft bij de grond, terwijl zij wel de aflossingen op de financiering moeten regelen.

Daarom maakt Stichting BD Grondbeheer het financieringsvoorbehoud, of en zo ja, op welke wijze, zij de financiering van de koopprijs 5

(onderdeel grondwaarde) kan rond krijgen en zonder nadere motivering de koopovereenkomst om die reden kan ontbinden. Wij proberen dit op te vangen door extra financiering aan te trekken en / of ruimte te zoeken in de exploitatie. Zodra de gemeente onze plannen heeft goedgekeurd, kunnen we ons pas écht gaan richten op de herfinanciering. Financiers vragen zekerheid over de deal met de gemeente en andersom. We vragen een akkoord van de gemeente en vervolgens een ontbindende voorwaarde in het voorlopig koopcontract om de financiering binnen vier maanden rond te krijgen. Een aantal vermogende particulieren staat op dit moment voor 2 miljoen euro garant. Het resterende bedrag wordt pas gevonden na formele goedkeuring van dit plan.

Herfinanciering Triodos Bank en Stichting Tridodos Regenerative Money Centre Een duurzaam project als dit, brengen we graag onder bij een bank die vergelijkbare waarden en normen hanteert. Stichting Triodos Regenerative Money Centre heeft inmiddels een intentiebrief gestuurd, waarin zij aangeeft geïnteresseerd te zijn in de financiering van dit project. Zie bijlage 8: Verklaring Triodos. Crowdfunding Ten behoeve van de herfinanciering richten we ons primair op crowdfunding. We oriënteren ons op www.oneplanetcrowd.nl

6. Waarden en de waardering hiervan Het is goed te realiseren dat we De Plaetse Zuid vanuit een maatschappelijke organisatie opzetten. Een organisatie zonder winstoogmerk en zonder exit. Op individueel niveau gaat er dus niemand geld aan verdienen. We investeren veel en het geld dat overblijft, stoppen wij terug in het doel van de organisatie, of in de ondersteuning van (agrarische) netwerkorganisaties. Vanuit dat perspectief willen we een deal sluiten met de gemeente, die voor beide partijen tot tevredenheid leidt. Grond en gebouwen hebben een eenvoudig te definiëren waarde, net als investeringen in die gebouwen. We willen ook graag andere waarden in beeld brengen, om tot een goed onderbouwde overeenkomst te komen met de gemeente. Deze waarden zoals naamsbekendheid, werkgelegenheid, of bijdragen aan de voedseltransitie, zijn minder hard en lastiger te kwantificeren. Daarom hebben we https://neweconomy.eco/ gevraagd om een eerste doorrekening te maken van alle maatschappelijke waarden. In bijlage 9, waarden in beeld, worden die in beeld gebracht en de conclusies van NewEconomy weergegeven.

7. Vragen aan de gemeente Vragen die wij stellen aan de gemeente hebben we in een aparte bijlage opgenomen. Zie bijlage 10.

6

Van: Bestuur Stichting De Kleine Aarde Aan: het gemeentebestuur van Boxtel Betreft: stukken omtrent toekomstpannen De Kleine Aarde

Boxtel, 3 augustus 2021

Geacht gemeentebestuur,

Hierbij bieden wij u de stukken aan die dienen om de toekomstplannen voor het terrein van De Kleine Aarde te onderbouwen. Wij vragen u om dit plan ter besluitvorming aan het College van B&W en de Gemeenteraad voor te leggen. Wij zijn ervan overtuigd dat het plan een solide basis vormt voor toekomstig gebruik van dit terrein, op een manier die voldoet aan de uitganspunten die de gemeenteraad hieraan gesteld heeft. De essentie van het plan is, dat op het terrein: • • •

een kenniswerkplaats wordt gevestigd voor de transitie naar een duurzaam voedselsysteem, de kenniswerkplaats de ontmoetingsplaats is voor boeren, burgers, wetenschappers en de culturele sector, die samenwerken aan het voedselsysteem van morgen en bestaande initiatieven als Voedseltuin, Voedselbos, Imkerij blijven bestaan als groene inbedding van en inspiratiebron voor de werkplaats.

Het plan is ontstaan vanuit de organisatie Herenboeren Nederland. Het heeft als doel de voedseltransitie te versnellen op landelijk niveau. Daartoe zijn in ons land vier zogeheten “Plaetsen” beoogd. Voor Zuid-Nederland wordt de Plaetse Zuid gevestigd op het terrein van De Kleine Aarde. Hierdoor zal Boxtel een uitstraling krijgen die past bij de doelstelling van De Kleine Aarde en bij de versterking van het (toeristisch) profiel van Boxtel. Dankzij het feit dat Stichting Herenboeren Nederland al enige jaren bezig is met de vormgeving van dit plan, hebben wij kunnen ervaren dat er ondertussen een groot netwerk is opgebouwd van gelijkgestemden, financiers, fondsen, kennisinstellingen, burgers en andere partijen, die dit plan op vele manieren ondersteunen.

Financieel gezien behelst dit plan: • • •

de overdracht van grond en gebouwen (inclusief Van Coothhoeve), een kwaliteitsimpuls ter waarde van € 3,5 miljoen die gedaan worden door de Plaetse Zuid i.o. in de bestaande gebouwen en een solide inhoudelijk programma (maatschappelijk ondernemingsplan) ter versnelling van de transitie van het voedselsysteem.

De totale meerwaarde van dit plan voor de maatschappij als geheel, zowel lokaal, regionaal als landelijk, wordt door het bureau New Economy geschat op 17 miljoen euro. Kortom, wij zijn ervan overtuigd dat wij u een plan voorleggen, dat een solide financiële basis heeft en ondersteunend is aan meerdere beleidsdoelstellingen van de gemeente Boxtel. Tot slot merken wij op dat wij als stichting De Kleine Aarde hiermee onze taakstelling hebben volbracht. Op het moment dat de plannen worden geëffectueerd, hebben wij het volste vertrouwen in de nieuwe organisatie en zal de stichting zichzelf opheffen.

Bestuur Stichting De Kleine Aarde,

Anton van Aert Theodoor van Leeuwen Ger van den Oetelaar

Bijlage 1: Voorgestelde constructie Inleiding De gemeente Boxtel is eigenaar van De Kleine Aarde in Boxtel. De gemeente koopt de Van Cooth Hoeve inclusief ondergrond (terug) van Woonstichting Joost. De gemeente wil de onroerende zaak vervolgens in zijn geheel overdragen aan een passend ‘duurzaam’ initiatief, met als doel het object voor de lange termijn een duurzame functie te geven. De grond (ondergrond gebouwen en onbebouwde grond) en gebouwen worden door de gemeente aan BD Grondbeheer1 verkocht tegen de getaxeerde waarde. Omschrijving object De Kleine Aarde is gelegen aan Het Klaverblad 13 te Boxtel. Het object heeft een oppervlakte van ca 2 hectare met een maatschappelijke bestemming. Het object betreft: • Opstal 1: Van Cooth Hoeve. • Opstal 2: Bezoekerscentrum. • Opstal 3: Veldschuur • Opstal 4: Bolwoning • Opstal 5: Werkplaats (ook pompschuur) • Opstal 6: Bijenhal • Tuinbouwgrond: voedselbos, voedseltuin, kas. • Overige gronden: insectentuin en imkerij, park, groen. Opties eigendom en gebruik De onroerende zaak wordt in eigendom overgedragen aan de Stichting BD Grondbeheer, onder gelijktijdige uitgifte in erfpacht aan het praktijkcentrum / kenniscentrum voor regeneratieve landbouw met een erfpachtafhankelijk opstalrecht voor de gebouwen. De koop door BD Grondbeheer van de gemeente is als volgt: • Gebouwen en grond tegen taxatiewaarde.

Belangrijkste erfpachtvoorwaarden van BD Grondbeheer aan De Plaetse Zuid i.o.: • Uitgifte in erfpacht voor 30 jaar met een recht op verlenging bij voortzetting van de functie als De Plaetse. • Koopprijs: opstalwaarde bij uitgifte in erfpacht BD Grondbeheer betaalt dus per saldo de grondwaarde. • Canon, te betalen door de erfpachter: gebaseerd op natuurlijk voortbrengend vermogen / maatschappelijke functie (met als randvoorwaarde dat de rentelasten op de grondwaarde zijn afgedekt). • Bestemming en gebruik vastgelegd in de erfpachtovereenkomst. • Investeringen, onderhoud, zakelijke lasten voor de erfpachter. • Recht op vergoeding van de opstalwaarde alsdan door de eigenaar aan de erfpachter bij einde erfpacht. Opstalwaarde = waarde die ook een derde bij (her)uitgifte in erfpacht voor de opstallen zal willen betalen. Bij eventuele vervreemding van de (bloot) eigendom door BD Grondbeheer: • Gemeente heeft het eerste recht van koop tegen de taxatiewaarde van de (bloot) eigendom bij voortzetting functie De Plaetse.

1

Stichting BD Grondbeheer koopt sinds 1978 grond (met eventuele opstallen) en geeft deze in (erf)pacht uit ten behoeve van duurzame landbouw voor de lange termijn (7 generaties). Zij is samen met Stichting Herenboeren Nederland een van de initiatiefnemers van Aardpeer.

•

Een meerwaardeclausule indien de gemeente geen gebruik maakt van haar voorkeursrecht: gebaseerd op het verschil tussen de verkoopprijs alsdan en de taxatiewaarde van de (bloot) eigendom bij voortzetting functie De Plaetse. Meerwaardeclausule idem als de functie van De Kleine Aarde binnen eerste erfpachtperiode van 30 jaar wijzigt.

Terugvalopties bij failliet De Plaetse Zuid Er bestaat altijd wel een kleine kans dat een plan, en dus ook dit plan, niet slaagt en dat de De Plaetse Zuid failliet zou kunnen gaan. Het geïnvesteerde geld in gebouwen is het risico van de investeerders, dus niet van de gemeente. Op dat moment valt het eigendom terug aan BD Grondbeheer en die kan gaan zoeken naar een andere partij die onder de juiste voorwaarden (duurzaam) verder kan gaan. Of de gemeente koopt het terrein en gebouwen terug en verhuurt weer door, of behoudt het zelf. Dat is op dat moment de keuze van de gemeente, die het eerste recht van terugkoop heeft. De rechtspersoon De Plaetse Zuid We hebben nog geen invulling van de structuur, we hebben wel een beeld van de (direct) betrokken partijen. Het spreekt voor zich dat de belangrijkste partijen een ‘plaats’ krijgen in de ‘besturing’ van de organisatie. Daarnaast zijn er nog belanghebbenden, mensen en partijen die graag meedenken, of meedoen. Hiervoor is nog geen structuur en positie voor gedefinieerd, dat moet nog ontstaan. Bestuur De Plaetse Zuid heeft een bestuur, waarin de belangrijkste vertegenwoordigers, boeren, burgers, wetenschappers en de culturele sector vertegenwoordigd zijn, direct als gekozen individu, of namens een van de deelnemende organisaties. De burgers zijn vertegenwoordigd via de ‘vrienden van het platteland’ en de Boxtelse gemeenschap.

De wetenschap wordt vertegenwoordigd door een aantal kennisinstellingen die zich verbonden hebben aan dit initiatief.

Burgers Boer(en) Cultuur organisati

Wetenschap

Bestuur Uitvoering

1 Kennis werkplaats

2 Gebouwen

3 Horeca

4 Proefplaetse

De uitvoering is in de eerste opzet gesplist in de vier belangrijkste activiteiten: 1. Kenniswerkplaats, de kernactiviteit 2. Gebouwen, die beheerd moeten worden en een eigenaar hebben 3. Horeca met eigen personeel, inkomsten en uitgaven 4. Proefplaetse (bijvoorbeeld Wilhelminapark) dat fysiek ergens anders ligt en waar experimenten worden uitgevoerd

Welke juridische entiteit het beste past per activiteit gaan we nog onderzoeken. Aanspreekpunt en waarnemend verantwoordelijke In de periode dat “De Plaetse Zuid” nog niet is opgericht, neemt Stichting Herenboeren Nederland de rol van aanspreekpunt en kwartiermaker op zich en neemt zij de verantwoordelijkheid voor de uitvoering c.q. het laten uitvoeren van de werkzaamheden.

Bijlage 2: schriftelijke verklaring BD Grondbeheer

Kwartiermaker Kennisknooppunten “De Plaetsen” t.a.v. de heer G.J.N. van de Veer Stationsstraat 69 5281 GB Boxtel Per email: geert@herenboeren.nl.

Betreft:

intentie aankoop De Kleine Aarde

Datum:

18 juni 2021

Geachte heer Van der Veer, De Stichting BD Grondbeheer is betrokken bij de ontwikkeling van De Kleine Aarde in Boxtel tot een “Plaetse” als knooppunt in een fijnmazig kennisnetwerk voor regeneratieve landbouw in ZuidNederland. Wat betreft de eigendom van De Kleine Aarde is de Stichting BD Grondbeheer in beeld. De Stichting BD Grondbeheer beheert al meer dan 40 jaar landbouwgrond en daarmee verbonden objecten met als doel om deze over meerdere generaties voor een duurzame toekomst veilig te stellen en in gebruik te geven aan biologisch-dynamische en andere duurzame landbouwbedrijven. Als voorbeeld dat vergelijkbaar is met De Kleine Aarde, verwijs ik naar het landgoed Kraaybeekerhof in DriebergenRijsenburg, dat in erfpacht is uitgegeven ten behoeve van een biologisch-dynamische tuinderij en enkele daarmee samenhangende functies, zoals de Academie Kraaybeekerhof en aan de BD landbouw gelieerde organisaties. Voorgesteld wordt dat de Stichting BD Grondbeheer de onroerende zaak (De Kleine Aarde) aankoopt van de gemeente en aansluitend in erfpacht uitgeeft aan de “Plaetse” en de gebouwen op basis van een erfpachtafhankelijk opstalrecht overdraagt aan de “Plaetse”. Daarvoor betaalt de “Plaetse” een koopprijs en is de “Plaetse” verantwoordelijk voor de investering in de gebouwen en de exploitatie van De Kleine Aarde.

De Stichting BD Grondbeheer heeft als bloot eigenaar de functie om de eigendom op de lange termijn (meerdere generaties) te borgen en de grond te bestemmen voor een duurzame bestemming die past bij De Kleine Aarde. Bij de aankoop zullen een aantal voorwaarden worden verbonden om te zorgen dat het duurzame karakter van De Kleine Aarde geborgd blijft. Daarbij hoort ook een eerste recht van koop van de gemeente Boxtel en een meerwaardeclausule in geval De Kleine Aarde in de toekomst onverhoopt toch een andere functie krijgt dan de duurzame bestemming zoals thans voorzien. Het bestuur van de Stichting BD Grondbeheer staat positief tegenover uw verzoek en heeft de intentie om tot aankoop van De Kleine Aarde en aansluitend de uitgifte in erfpacht onder vestiging van een erfpachtafhankelijk opstalrecht voor de gebouwen. Uiteraard onder de voorwaarde dat we tot overeenstemming komen over de koop- en erfpachtovereenkomst, een en ander uitsluitend ter beoordeling door ons. Graag overleggen wij verder met u en de gemeente Boxtel hierover. Met vriendelijke groet,

Michiel de Koe Bestuurslid / rentmeester 06-20053346

Bijlage 3: Toekomstig gebruik van De Kleine Aarde als Plaetse Zuid Hoofdstuk 1. Doel en missie Wat bloeit en broeit er in onze hedendaagse samenleving? Veel initiatieven zijn gericht op een nieuwe, verantwoorde wijze van voedselproductie. Hier lees je hoe we samen op reis gaan. En dat doen we dus o.a. in Boxtel. Inleiding Het landelijk gebied in Nederland bruist van de initiatieven. Er zit energie. Je voelt de warmte en betrokkenheid. Daar waar mensen samen komen, ontstaan mooie dingen. Concepten die een bijdrage leveren aan een betere toekomst voor onze kinderen. Concepten die ons allemaal weer bij ons voedsel en onze voedselproductie betrekken. Een breed en divers pallet van oplossingsrichtingen, opgezet door doeners, door boeren, door anderen, ondernemend en veerkrachtig, groen en rijp door elkaar. Het is lente in het landelijk gebied. De knoppen staan op springen. Laten we ervoor kiezen om duizend bloemen te laten bloeien, zodat zij samen een robuust en toekomstbestendig ecosysteem kunnen vormen. Er bloeit al veel Elk initiatief mag er zijn: een nieuw concept, zoals Herenboeren of Lenteland, naast bestaande boeren die om willen schakelen. Diversiteit is immers een groot goed. Binnen al die verscheidenheid is het, net als in de natuur, mogelijk om onderlinge relaties aan te gaan, verbonden te zijn en toch niet gebonden. Leren van elkaar en samen investeren.

Nieuwe kennis genereren en faciliteiten inrichten op het ondersteunen van meerdere concepten. Vanuit een gezonde en levende voedingsbodem, geven we vorm aan een vruchtbare teeltlaag, van waaruit al dat moois tot wasdom kan komen. Zo krijgen alle concepten de kans om te professionaliseren, zonder dat op eigenheid en uniciteit ingeleverd hoeft te worden. Een groot aantal mensen en organisaties neemt hierbij het initiatief om samen aan de slag te gaan. Niet af te wachten op politiek en beleid, maar te doen wat al kan. Samen invulling te geven aan 700.000 ha Nederland natuur gedreven, sociaal verbonden en economisch gedragen. Samen op reis te gaan en al werkende weg vorm te geven aan een voedselsysteem wat we met trots overdragen op onze kinderen en kleinkinderen.

Samen verder, samen sterker Dat doen we door het oprichten van een fijnmazig kennisnetwerk vanuit de maatschappij. Een kennisnetwerk dat zich richt op het voedselsysteem van de toekomst. Veel van de broodnodige innovatie wordt vanuit de praktijk ontwikkeld. Daarom staat de praktijk centraal. De praktijk van bestaande boeren die een stap willen zetten, de praktijk van initiatiefnemers van nieuwe voedselconcepten, de praktijk van burgers die andere keuzes willen en kunnen maken, de praktijk van wetenschappers en kenniswerkers die de wens uitspreken om met hun werk beter aan te sluiten op wat creatieve doeners nodig hebben. Het voedselsysteem waar wij in geloven start met een primaire productie die zich aanpast aan de context van het gebied. Het boerenbedrijf van straks kent andere uittingsvormen op 1

zand dan op klei, of veen en zal anders zijn in het open landschap van Groningen, dan in de heuvels van Zuid-Limburg. Ook de sociaalgeografische aspecten hebben invloed op de manier waarop er op een specifieke plek voedsel wordt geproduceerd. De context bepaalt de fijnmazigheid van het netwerk. De Plaetsen In dit kennisnetwerk vormen De Plaetsen onafhankelijke knooppunten die het opensource karakter van het netwerk borgen. In totaal starten we met 4 concrete Plaetsen in Nederland: Noord, Oost, Zuid en West. Op die manier borgen we de bereikbaarheid en dekken we in ieder geval de grondsoorten zand, klei en veen. De Kleine Aarde in Boxtel wordt Plaetse Zuid!

Hoofdstuk 2. De Kleine Aarde anno 2025: een beeldverhaal De Kleine Aarde heeft zich, na jaren van stilstand, ontwikkeld tot een dynamische centrum waar iedereen komt, die mee wil doen aan de voedseltransitie. Samen gaan zij in groepen met elkaar aan de slag. Boeren proberen samen op elkaars bedrijven en in de proeftuin nieuwe teeltmethoden uit, artsen denken mee over homeopathische medicatie voor dieren, burgerinitiatieven vinden hier hun peers (gelijken), toeleveranciers en onderzoekers werken samen aan systeem-innovatie. Alle partijen in het voedselsysteem zijn vertegenwoordigd en werken samen aan innovaties op het kruispunt van ecologie, samenleven en economie. Want alleen door álle aspecten van die driehoek een plek te geven komen we tot doorbraken die robuust zijn. De Plaetse maakt deel uit van een translokaal netwerk van Plaetsen in Nederland en daarbuiten. Samen leren en het samen voor elkaar krijgen staat centraal. De sfeer is constructief en open, We vinden niet snel iets te moeilijk, te ongebruikelijk of te radicaal. Daarom hebben kunstenaars uitdrukkelijk een plek op de Plaetsen. Als ‘artists in residence’ of als expert omdat zij vanuit hun kunstpraktijk werken aan social designs, nieuwe economie experimenten of vormgeven aan de stem van de aarde, het water en de zon.

Hun werk is net als inheemse en westerse wetenschappen en praktijkervaring, deel van de inspiratie en kennis waaruit geput wordt. De locatie is sfeervol, praktisch en open voor iedereen die zin heeft om mee te doen. Er zijn werkplekken voor mensen van buiten, voor kunstenaars, onderzoekers, boeren en ondernemers uit binnen- en buitenland. Virtueel staan we voortdurend in contact met initiatieven en experts uit heel de wereld. Er is een zadenbank, we experimenteren met eco-coins en crypto currencies, die duurzaamheid belonen. We werken samen met lokale ondernemers, horeca en bewoners. Er is ruimte voor gedegen vakmanschap en het traditionele ambacht naast high tech handarbeid en high tech mind. Studenten zijn er graag, omdat ze daadwerkelijk kunnen bijdragen aan state of the art ontwikkeling in de praktijk. Robots, drones, agro forrestry, meervoudige waardecreatie, alles wordt uitgezocht samen met de praktijk. Mensen uit de buurt komen graag langs voor en koffietje, lunch en een praatje. Vrijwilligers en professional lopen door elkaar en zijn even belangrijk voor het succes van de Plaetste. Er zijn wisselende proefopstellingen van technische innovaties, winkel of horeca-concepten, tentoonstellingen, lezingen en voorstellingen.

Gasten die een paar dagen blijven, genieten ‘s avonds van mooie lokale maaltijden en vertellen vaak spontaan verhalen, geven lezingen en gaan in debat met het publiek dat toevallig aanwezig is. Sommige bezoekers komen zelfs speciaal als ze horen, dat een specifiek iemand op de Plaetse logeert. Die inspiratie komt ook van de kunstenaars die zich welkom weten op het terrein. Zowel in beeldende vorm, zoals tentoonstellingen, maar ook in de zin van voorstellingen en evenementen, beschouwt de culturele sector het voedselsysteem. Gedichten, toneel, cabaret leren boeren en burgers anders kijken en denken. 2

Het oude bezoekerscentrum is volledig ingericht om de mensen die een programma volgen intern te kunnen laten verblijven. De mooie slaapkamers, het lekkere eten en de ruime huiskamer zorgen voor de nodige ontspanning na een dag hard werken. In totaal biedt het gebouw ruimte aan 24 bedden en sluit zo mooi aan op de groepsgrootte die het inhoudelijk programma met zich meebrengt. Daarnaast kunnen en willen we gebruikmaken van de aanbiedingen van lokale en regionale B&B-faciliteiten. Om daarmee ook op dit terrein samen te werken en de community te versterken. Van grond naar mond Om de route tussen grond en mond zo klein mogelijk te maken, geeft De Kleine Aarde niet alleen onderdak aan de primaire sector, er is ook een programma voor de burger; voor iedereen die interesse heeft in ons eten en de manier waarop het geproduceerd wordt. Er is een nieuwe vereniging opgericht ‘Vrienden van het inclusieve Platteland’ en voor de leden van deze vereniging functioneert De Kleine Aarde als bezoekerscentrum. Van hieruit worden de mensen te voet, met de fiets of met de auto het gebied in gestuurd en beleven zij Het Groene Woud in zijn volle verscheidenheid. De boeren die participeren in de programma’s van Plaetse Zuid (DKA) profiteren van de komst van deze mensen naar hun bedrijven, waar zij volop producten en diensten aanbieden.

In het bezoekerscentrum worden ook voor deze mensen programma’s ontwikkeld. Met name in de weekenden zijn er tal van evenementen, die een bezoek aan De Kleine Aarde meer dan de moeite waard maken. Overigens richt De Kleine Aarde zich in de weekenden ook op mensen van buiten Het Groene Woud. Zij kunnen op een aantrekkelijke wijze gebruik maken van de faciliteiten in de verblijfplaats en op die manier onze omgeving gaan verkennen. Proefplaetse Vlak bij De Kleine Aarde ligt de Proefplaetse, een proefboerderij. Deze boerderij wijkt in alles af van de traditionele proefboerderij. Het is een plek waar ruimte is voor experimenten en onderzoeken en waar gewerkt wordt aan de ontwikkeling van nieuwe technieken. Alles gericht op kleinschaligheid, circulariteit, (bio)diversiteit en transparantie. Wetenschappers, ervaringsdeskundigen en ambachtslieden die zich achter het manifest ‘Samen leren voor ons voedselsysteem van morgen’ hebben geschaard, voeren samen met de boeren, experimenten uit die rechtstreeks aansluiten bij de vragen die de praktijk stelt. Omdat De Plaetsen (in Noord-West-Oost- en Zuid-Nederland) door een groot aantal netwerkorganisaties en systeempartijen gedragen worden, groeiden zij in korte tijd uit tot een infrastructuur die gevonden wordt, door praktijk, bedrijfsleven en politiek. Ook omdat ter Plaetse de Regiolabs van de Oogst van Morgen plaatsvinden.

Ook op De Kleine Aarde nemen beleidsmakers, directeuren, politici, banken en andere beslissers deel aan het programma. Dat werkt aan de inbedding van alle nieuwe concepten die door individuele doeners worden ontwikkeld. Op deze manier draagt De Kleine Aarde bij aan het doorbreken van het glazen plafond waar innovators zo vaak mee te maken hebben. Al met al groeide De Kleine Aarde in een paar jaar tijd uit tot een nationale en internationaal bekende plek. Waar niet alleen geleerd wordt wat we in ons eigen land ontdekken, maar waar ook uitwisseling plaatsvindt met andere landen in de wereld.

3

Hoofdstuk 3. De Kleine Aarde knooppunt in fijnmazig kennisnetwerk Hier lees je dat 80% van de bestaande boeren aangeeft stappen te willen zetten richting een andere toekomst, maar niet te weten waar te beginne. Het gaat om sociale inbedding van onze voedselproductie en niet om het overtuigen van een gelijk. Het oprichten van het beoogde fijnmazige kennisnetwerk wordt door vele partijen gesteund. In totaal wordt momenteel gewerkt aan de oprichting van vier Plaetsen in ons land: Noord, Oost, Zuid en West. Deze Plaetsen ontwikkelen zich los van, maar in volledige samenhang met elkaar. Elke Plaetse heeft een kwartiermaker die momenteel verkent welke locaties zouden kunnen gaan fungeren als Plaetse in de betreffende regio. Stichting Warmonderhof in Dronten (https://warmonderhof.nl/) heeft al aangeven als Plaetse te willen ontwikkelen. Het concept van de Plaetse is ontwikkeld door Stichting Herenboeren Nederland die momenteel als kwartiermaker optreedt. Belangrijk is op te merken dat het kennissysteem en met name de Plaetse daarbinnen, volledig objectief worden vormgegeven. In die zin zal de Herenboeren-beweging slechts één van de gebruikers zijn van het kennisnetwerk en De Plaetsen. Binnen het totaalconcept van het kennisnetwerk wordt een Plaetse gedefinieerd door de volgende uitgangspunten: Altijd toegankelijk

Toegankelijk als in laagdrempelig (letterlijk – dus ook voor mindervaliden), betaalbaar (meeste gratis), nooit gesloten – van zonsopgang tot zonsondergang

Is van niemand, dus van iedereen

Grondeigendom in BD Grondbeheer. Rechtsvorm – coöperatie van maatschappelijke partijen

Ruimte om (er) te zijn

Verblijven, werken, inspiratie opdoen, ontspannen, groeien….

Integraal en holistisch

3 pijlers: natuur gedreven, sociaal verbonden, economisch gedragen; de wereld om mij heen is integraal. Maar ikzelf ook (soms ben ik boer, soms burger, …)

Gelijkwaardig

Boeren, burgers, wetenschappers, juristen, mensen en dieren, planten,…. Kunst, ecosystemen, etc. zijn kennissystemen, wetenschap ook.

Onderdeel van een makend netwerk

Netwerk van Hub’s, onboarding programs, fellow concepts, fellow-farms, WFATP, international netwerk

Denken door te doen

Proefboerderij / boerderij voor de toekomst / satellietlocaties via de fellows; vraag en antwoord geven elkaar vorm (eco-literacy, socio-literacy).

Het zal niet geheel toevallig zijn dat de Herenboeren-beweging in Boxtel mocht ontstaan. Met de roots en het DNA van De Kleine Aarde, is het duurzaam denken en handelen verankerd in de Boxtelse gemeenschap. Dat De Kleine Aarde nu opnieuw een toekomstbestendig bestaan kan krijgen, is dan op zijn minst bijzonder te noemen.

4

Maar het is niet (alleen) de historische context die de locatie aantrekkelijk maakt voor het vestigen van een Plaetse. Ook op objectieve gronden kunnen wij niet anders concluderen dan dat de locatie met zijn groene buitenterrein in combinatie met de gebouwen (in uitstraling en volume) uitermate geschikt zijn voor het door ons beoogde doel. Dat de locatie ook nog eens in objectieve handen kan komen (we stellen voor dat op enig moment het eigendom overgaat op Stichting BD Grondbeheer) maakt dat we geen andere locatie in de zuidelijke regio kennen die zo dicht tegen de definitie van een Plaetse zit. Beweging van onderop: sociale inbedding van onze voedselproductie als een van de toekomstige richtingen Inzoomend op de primaire productie zijn er vele wegen te bewandelen. Zo is er een groep boeren die voor de wereldmarkt zal willen blijven produceren en zijn er boeren die voor een regionale, of lokale markt kiezen. Er kan voedsel worden geproduceerd door met de natuur mee te werken en door in te zetten op gecontroleerde omstandigheden, waarbij de techniek als oplossing wordt gezien. Het plan voor DKA als Plaetse Zuid, wordt opgezet met waardering voor alle richtingen en met respect voor het huidige landbouwsysteem. De Plaetse Zuid zal een totaaloverzicht geven van de nieuwe richtingen van voedselproductie en tegelijkertijd focussen op de betrokkenheid van de maatschappij.

Uit eerste verkennende gesprekken met boeren(-vertegenwoordigers) over onze plannen, blijkt het betrekken van de burger en het voeren van de dialoog tussen boer en burgers/consument, een thema te zijn waarop iedereen zich kan en wil richten. Hier liggen dan ook de grootste kansen om bestaande boeren in de regio bij de uitvoering van de plannen te betrekken. Het gaat daarbij niet alleen om het bestaansrecht in de zin van de economisch omvang en groei. Het voedselsysteem dat wij willen helpen versnellen kent drie belangrijke pijlers: natuur gedreven, sociaal verbonden en economisch gedragen. De principes versterken en overlappen elkaar. Juist in die overlap wordt duidelijk waar deze principes toe leiden: - regeneratieve gebiedsontwikkeling - meervoudige waardecreatie - community-ontwikkeling Het zijn stuk voor stuk ontwikkelingen die aansluiten bij wat veel mensen en organisaties belangrijk vinden en in deze tijd nodig hebben. We leven in een klein land dat steeds meer het karakter krijgt van een grote stad. Een stad waarin natuur, cultuur, landbouw, recreatie en bedrijven elkaar overlappen en elkaar kunnen versterken. Onderstaande figuur illustreert wat we bedoelen. In het hart van de overlapping daar is ruimte voor vele interessante nieuwe concepten. In totaal zien we voor meer dan 30.000 bedrijven ruimte om te ontstaan in ons land.

Samen bezetten zij een oppervlakte van 700.000 ha. Vanuit Herenboeren Nederland ontwikkelden we in 2017-2018 onze Theory of Change en schreven die uit op www.farmingcommunities.nl. We willen deze ontwikkeling nu losmaken van Herenboeren en geobjectiveerd koppelen aan het kennisnetwerk.

5

Kenniswerkplaats voor bestaande en nieuwe boeren: een landelijk netwerk met internationale verbindingen We willen de ruimte die er zit tussen koplopers in de transitie van ons voedselsysteem en het peloton verkleinen. Momenteel lijkt het gat dat de koplopers hebben geslagen ten opzichte van het peloton eerder meer onderlinge weerstand op te leveren, dan dat het inspirerend werkt en elkaar versterkt en dus meetrekt in de transitie. Het is de vraag of de kopgroep nog wel dezelfde koers aan het fietsen is. We willen daarom naast de kopgroep, ook boeren in het peloton uitdagen om te demarreren en in verbinding met de kopgroep op zoek te gaan naar nieuwe wegen. N.B. 80% van de bestaande boeren geeft aan stappen te willen zetten richting een andere toekomst, maar niet te weten waar te beginnen. De koplopers geven aan dat zij ontzettend graag hun inzichten en geleerde lessen willen delen. Ons initiatief gaat ervan uit dat niemand de waarheid in pacht heeft, maar iedereen nieuwsgierig is naar het voedselsysteem van de toekomst. De grondhouding van waaruit we werken is niet het overtuigen van een gelijk, maar het uitnodigen om met elkaar op reis te gaan. Iedereen heeft elkaar nodig tijdens de ontdekkingstocht van de nieuwe toekomst: boeren, burgers, wetenschappers.

De partners die momenteel het concept van het fijnmazig kennisnetwerk al dragen en steunen, representeren zowel progressieve, bestaande boeren als nieuwe voedselinitiatieven. We werken samen vanuit het zwaan-kleef-aan principe. Niemand is iets verplicht. Deelnemers sluiten zich aan vanuit een positieve energie en de bereidheid zich volledig open te stellen voor wat de toekomst brengt. Uitgangspunt is dat alle ideeën voor nieuwe modellen of bedrijfsvormen het onderzoeken van de haalbaarheid waard zijn; of het nu gaat om een individueel bedrijf, of om een compleet ander systeem. De reis is belangrijker dan de uitkomst. Vanuit het kennisnetwerk willen we een beweging van doeners op gang brengen. We maken geen nieuwe toekomstvisies en perspectieven. We ontwikkelen verder op gedeelde principes en waarden en werken aan concrete concepten en bedrijven. Met vallen en opstaan komen we steeds verder. We leren door te doen. Bezoekerscentrum voor leden van de Vrienden van het Platteland Aan de zoektocht naar nieuwe voedselsystemen draagt iedereen verantwoordelijkheid. Boeren kunnen pas nieuwe markten ontwikkelen als de consument (voortaan liever aangeduid als burger) ook kiest voor een duurzame toekomst. Het aanspreken van de burger op die verantwoordelijkheid is een zware boodschap, die weinig aantrekkelijk klinkt

6

als er geen direct handelingsperspectief is. Daarom betrekken we de burger graag op een laagdrempelige manier bij de ontwikkelingen. We zetten de burger in zijn/haar kracht door hem/haar aan te spreken op zijn/haar vermogen tot genieten en beleven. Samen met onze partners richten we ons op de Vrienden van het Platteland. Een vereniging (niet per se in de juridische zin van het woord) van mensen die de ontwikkeling van een leefbaar en bruisend landelijk gebied willen steunen. Naar analogie van de bezoekerscentra van de vereniging Natuurmonumenten, vormen de Plaetsen de plekken waar de plattelandsvrienden informatie vinden over de betreffende regio en worden uitgenodigd voor evenementen en activiteiten. Natuurlijk willen we de burger vanuit de Plaetsen ook het gebied in sturen om te ontdekken hoe mooi het platteland is en wat individuele boeren te bieden hebben aan producten diensten. We stellen ons voor dat wandelen en fietsen langs boerenbedrijven en voedselinitiatieven wordt mogelijk gemaakt vanuit de Plaetsen. En natuurlijk sluiten we ook aan bij de bestaande infrastructuur (wandelpaden, fietsroutes etc.) in ons mooie Groene Woud en heel Brabant. De ontmoeting tussen boer en burger werkt niet alleen positief op het wederzijds begrip, maar geeft ook een basis voor directe betrokkenheid van burgers bij concepten.

Er zullen nieuwe markten ontstaan die we voorheen niet kenden en nu nog niet kunnen bedenken. We nodigen de burger uit om actief onderdeel te zijn van de transitie en mee te denken en te werken aan nieuwe systemen. Samen met onderzoekers, de culturele sector en boeren ontstaan vragen die het waard zijn om beantwoord te worden. Ook de zoektocht naar de antwoorden is een gezamenlijke, waarvoor nieuwe methoden en technieken nodig zijn. We zijn er van overtuigd dat we slagen in het beantwoorden van de vragen, door het mobiliseren van het sociaal kapitaal. Er wordt zoveel geweten in de maatschappij. Mensen zijn echt bereid om te delen en actief bij te dragen. Niet alleen omdat het nuttig is, maar vooral ook omdat het ontzettend leuk kan zijn. Zeven O’s van de Plaetsen De Plaetsen in Nederland zijn zelfstandige locaties die aan de achterzijde met elkaar in verbinding staan. Ze werken op de achtergrond heel intensief samen. Het gedeelde programma maakt het mogelijk om databases aan te leggen en daarmee impact in beeld te brengen en benchmarks te maken. Deelnemers aan het netwerk kunnen op die manier zien hoe zij zelf scoren op een aantal indicatoren en kunnen hun eigen ontwikkeling vergelijken met andere deelnemers. Via de impactrapporten worden de deelnemers in staat gesteld hun toegevoegde waarde over te brengen op financiers, overheden en toeleveranciers.

Dit maakt onder andere het bouwen van nieuwe merken mogelijk. Door intensieve samenwerking tussen de Plaetsen komen ook de belangen van de deelnemers aan het kennisnetwerk naar boven en kunnen knelpunten waar zij tegenaan lopen in beeld worden gebracht. De agenda voor lobby en belangenbehartiging kan op die manier landelijk worden opgemaakt. Dit kan alleen als er op de Plaetsen in Nederland een programma wordt gedraaid wat in een bepaalde mate vergelijkbaar is. Het gaat niet om ‘hetzelfde doen’, maar ‘vergelijkbare dingen doen’. We hebben daarvoor de zeven O’s voor duurzame transitie ontwikkeld: o o o o o o o

Ontmoeten Ontdekken Ondervinden Ondernemen Ontwikkelen Ondersteunen Onderhouden

7

Deze O’s geven een kader voor de ontwikkeling van het activiteitenprogramma op de Plaetsen. Dit programma bevat de volgende onderdelen: evenementen, lezingen, tentoonstellingen, voorstellingen en excursies (Ontmoeten); onderzoeken en uitproberen (Ontdekken); samen leren, uitwisselen en professionaliseren (Ondervinden), een proefboerderij/ Proefplaetse, nieuwe bestaansmodellen uitwerken en samen creëren (Ondernemen); projecten uitwerken, technologische toepassingen ontdekken en werken aan nieuwe marktconcepten (Ontwikkelen); Impact monitoring, toegang tot grond faciliteren, procesbegeleiding, advies, gezamenlijke inkoop en andere individuele behoeften die gezamenlijk kunnen worden opgepakt (Ondersteunen); eten, slapen, rusten, mediteren en vieren (Onderhouden). Dit programma richt zich op twee doelgroepen die elkaar versterken: boeren en burgers. Door de interactie zullen nieuwe inzichten, dialogen en marktconcepten ontstaan.

8

Bijlage 4: Programma voor deelnemende boeren en burgers Als deelnemer aan het kennisnetwerk (je bent een bestaande boer die het anders wil gaan doen, of een nieuw voedselinitiatief dat wil gaan starten), maak je de volgende ervaring mede mogelijk. Daarnaast worden er tal van kleinere programma’s ontwikkeld. Instappen en werken aan je eigen (vernieuwde) businessplan Het kennisnetwerk is een netwerk van boeren en andere initiatieven die elkaar steunen, inspireren en samenwerken op praktisch niveau. Elke deelnemer heeft een degelijk businessplan / bestaansmodel uitgewerkt, of aangepast, waarmee hij / zij de toekomst duurzaam tegemoet kan treden. Die plannen worden gemaakt tijdens het ‘onboarding proces’ wat elke deelnemer doorloopt. Concreet biedt De Plaetse een programma van een jaar, waarin je op individueel niveau en in groepsverband, je eigen toekomst ontwerpt. Gedurende 20 dagen wordt in groepjes van 6 personen gewerkt aan dat eigen plan. Je wordt begeleid door een vaste persoon op jouw reis en maakt gebruik van een grote groep specialisten, die kunnen helpen bij het beantwoorden van jouw specifieke vragen en we helpen je met het vinden van de wegen naar geld en grond. Die 20 dagen worden in een aantal clusters gedurende het jaar ingevuld. Je verblijft die geclusterde dagen op De Plaetse.

Voor alles wordt gezorgd (eten, drinken, slapen), zodat je je vol kunt concentreren op je eigen werk. Het resultaat aan het einde van het jaar: naast je eigen plan, heb je intensief samengewerkt met andere boeren en initiatiefnemers uit jouw regio. Jullie kennen elkaar en kunnen in vertrouwen samen optrekken in het vervolgproces. We gaan ervan uit dat we gemiddeld per jaar 500 mensen ontvangen als deelnemer aan het onboarding-programma. In totaal verzorgen 10 trainers het programma samen met een grote groep specialisten. Aansluiten bij je community We gaan ervan uit dat de helft van het aantal deelnemers kiest om zijn/haar reis door te zetten. Deze deelnemers sluiten zich aan bij de community van boeren, burgers en wetenschappers. Hiervoor betalen zij een jaarlijkse bijdrage. De reis wordt voortgezet door samen met specialisten gedurende 100 uur per jaar (2 jaar) te werken aan de realisatie van je eigen plan. In het bijzonder word je bijgestaan bij het oplossen van de grootste uitdagingen om je plan te kunnen realiseren (denk aan het openbreken van je huidige afzet-contract, of het organiseren van (her)financiering). We gaan ervan uit dat er per jaar 75% van de 250 boeren gebruik maakt van deze faciliteit. In totaal staan er 25 procesbegeleiders klaar om de boeren en initiatiefnemers te helpen.

Peer group Samen met 11 andere collega’s vorm je een peer group: een groep met een diversiteit aan plannen, die de deelnemers individueel kan inspireren. De deelnemers delen kennis en ervaring en kunnen samen nieuwe projecten uitwerken. In totaal worden er 10 peer group begeleiders aangesteld per Plaetse. Onderzoek De verwachting is dat er ook vele kennisvragen zullen opkomen, die vragen om onderzoek. Via de peer group begeleider worden deze onderzoeksvragen ingebracht bij de kenniscoalitie – bestaande uit vertegenwoordigers van 11 instellingen - die jaarlijks een onderzoek agenda opstelt die aansluit bij de praktijk.

Voor de uitvoering van onderzoeken die voor het individuele bedrijfsniveau te risicovol zijn, kan worden teruggevallen op de proefboerderij die bij elke Plaetse aanwezig is. Elk jaar is er € 250.000 per Plaetse beschikbaar om onderzoekers projecten te laten uitwerken. Dit bedrag kan natuurlijk worden gezien als cofinanciering bij andere geldpotten, waardoor een veelvoud aan onderzoeksbudget beschikbaar komt. Eenzelfde bedrag, dus weer € 250.000 is jaarlijks beschikbaar voor de proefboerderij. Dit komt nog boven op de middelen die er zijn om een manager en een uitvoerend boer te betalen op de proefboerderij. Helpdesk De Plaetse is natuurlijk altijd bereikbaar als je op je reis naar de toekomst vragen hebt. Deze helpdesk beantwoordt de vragen zelf, maar zal in de meeste gevallen doorverwijzen naar een van de netwerkpartners. Op deze manier ontstaat er een 1-loket, waar je altijd op terug kunt vallen. De helpdesk wordt op elke Plaetse bezet door 2 medewerkers. Evenementen Ook organiseert elke Plaetse jaarlijks minimaal 10 evenementen, waar je gratis aan kunt deelnemen. Denk aan symposia, excursie-reizen, lezingen, tentoonstellingen en voorstellingen. Deze evenementen combineren het nuttige met het aangename en zijn vooral ook bedoeld om elkaar als collega’s te blijven ontmoeten. Voor de burgers Tot slot richt elke Plaetse zich ook op de consument.

Voor de consument is de Plaetse voor het platteland, wat het bezoekerscentrum voor leden van Natuurmonumenten is. Op deze manier draagt elke Plaetse actief bij aan de verbinding tussen boer en burger en ontstaan er marktkansen voor directe afzet van producten en diensten. Ook voor burgers/consumenten worden evenementen georganiseerd en worden routes in het gebied uitgezet waardoor wandelen en fietsen in het landelijk gebied aangenaam en afwisselend wordt, via de bezoeken aan verschillende boerderijen en initiatieven. Tegen zeer schappelijke tarieven kunnen burgers gebruikmaken van overnachtingsmogelijkheden, op momenten dat er geen trainingsprogramma’s zijn. Voor elk evenement is een bedrag van 50.000 euro beschikbaar. In totaal heeft elke Plaetse dus per jaar € 500.000 beschikbaar.

Bijlage 6.1: Geïnteresseerde partijen Direct verbonden aan het netwerk

Stelt boeren in staat nieuwe concepten te testen in pilots, bijvoorbeeld op het gebied van natuurlijk bodembeheer, natte teelten, biodiversiteit en het sluiten van kringlopen.

Verbeteren van kennisontwikkeling én kennisimplementatie over kruiden en natuurlijke middelen. Dit in samenhang met kennis over voeding, bodem en rassen. Boer en dierenarts staan centraal: zij zijn de doelgroep. Met en voor hen wordt kennis ontwikkeld én geïmplementeerd.

Caring Farmers is er voor alle boeren die stappen zetten naar een natuurinclusieve kringlooplandbouw. Voor boeren die al kringlooplandbouw bedrijven, of die net de eerste stappen in die richting maken. We streven naar een landbouw die opereert op zo’n klein mogelijke schaal, binnen de grenzen van de natuur en met respect voor dieren en mensen. Caring Farmers verbindt boeren met gelijkgestemde burgers, wetenschappers en andere caring partners. Niet beleid afwachten, maar gewoon samen aan de slag, is wat Caring Farmers typeert.

Elke samenleving heeft een vitaal platteland nodig. Een goed ontwikkeld en leefbaar buitengebied, met een mooi landschap en ruimte voor de natuur, is onmisbaar voor een gezonde leefomgeving van dorpen en steden. Het platteland is bovendien het werkterrein van boeren en tuinders, de producenten van ons voedsel.

Bionext verzorgt de belangenbehartiging van biologisch op het gebied van wetgeving, onderzoek, publiciteit en marktontwikkeling. Verder voert Bionext een groot aantal projecten uit voor de verdere verduurzaming van biologisch en consumentencampagnes zoals Man in de Pan en Adopteer een Kip. Bionext treedt actief naar buiten om biologisch goed voor het voetlicht te krijgen in de media.

Herenboeren Nederland ondersteunt burgers bij de ontwikkeling van natuurgedreven coöperatieve Herenboerderijen. Om dat met succes te kunnen doen, is de opgave waarvoor we staan feitelijk veel groter, dieper en breder. Het gaat echt om een groeiend alternatief voor het huidige voedselsysteem.

Stichting Lenteland streeft naar een op lange termijn volhoudbaar voedselsysteem, zonder het gebruik van kunstmest, pesticiden en zware machines. Een systeem, dat bijdraagt aan de biodiversiteit, dat klimaatverandering afremt en adaptief is voor de inmiddels onvermijdelijke veranderingen. En Lenteland wil de commons herstellen; het bezit van grond moet weer gemeenschappelijk worden en we willen de verbinding tussen die grond, de boer en de consument nieuw leven inblazen. De stichting ontwikkelt een model voor regeneratieve gemeenschapsboerderijen en helpt deze opstarten en exploiteren.

De Federatie van Agro-ecologische Boeren staat voor voor boeren die telen op een manier waarbij ecologische en maatschappelijke waarden even belangrijk zijn als economische waarden. Het gaat over een actief onderdeel vormen van de lokale gemeenschap en uiteindelijk om autonomie. Autonomie voor de boer om keuzes te maken die aansluiten bij een bedrijfsvoering die zorg draagt voor de boer, de omgeving en de gemeenschap, en daarmee de autonomie van de gemeenschap om haar omgeving zelf vorm te geven en daar de verantwoordelijkheid voor te dragen.

Boer en burger : Community Supported Agriculture doe je samen. CSA boeren en CSA leden gaan een partnerschap aan, waarbij de consumentleden zich voor een langere tijd verbinden aan het afnemen van de producten van één of meerdere boeren of producenten. Verantwoordelijkheden, risico’s en opbrengsten van het boerenbedrijf worden gedeeld. In

Nederland wordt deze vorm van landbouw ook wel gemeenschapslandbouw of pergolalandbouw genoemd. Als lid van zo’n CSA weet je precies waar je eten vandaan komt.

Stichting Voedselbosbouw Nederland ontwikkelt en exploiteert voornamelijk grootschalige (> 5 ha.) voedselbossen ten behoeve van een duurzame voorziening van behoeften aan onder meer lekker en gezond voedsel, een vitale natuur en een aantrekkelijk biodivers landschap.

Stichting Grond van Bestaan innoveert op het gebied van grondeigendom, toegang tot land, pacht en eigendomsrecht. Maar bovenal het transformeren van onze relatie tot land en elkaar. Ons werk is het anders kijken naar het grondproblematiek en het realiseren van nieuwe oplossingen voor een nieuwe economie. We werken samen met lokale gemeenschappen om door middel van collectieve inspanning te komen tot lokale commons, verschillende regionale & lokale Community Land Trusts. Grond van Bestaan neemt gronden voor de eeuwigheid duurzaam in beheer namens gemeenschappen en zal nooit meer tot verkoop overgaan. Hiermee ondersteunen we een nieuwe generatie van boeren en komen we tot regeneratieve oplossingen en een diep herstel van de aarde.

Stichting Warmonderhof zet haar vermogen in om, naast het leren, ook het wonen en werken een belangrijke plaats te geven in de opleiding tot biodynamisch boer. Jonge mensen en volwassenen bieden wij hier met onze bedrijven, de Woonderij en slaapzolder, Hofwinkel, vergaderruimtes en vieringzaal/theaterzaal de mogelijkheid kennis te maken met de biodynamische landbouw, ervaring op te doen of heerlijk te eten. Op 85 hectare land net buiten het dorp Dronten werkt het hele Warmonderhofteam aan het in de wereld zetten van

de biodynamische landbouw en het in de praktijk opleiden van nieuwe biodynamische boeren.

In Het Groene Woud, gelegen in de stedendriehoek ’s-Hertogenbosch, Eindhoven en Tilburg, lopen stad en land naadloos in elkaar over. Het Groene Woud is van iedereen en voor iedereen dankzij de samenwerking tussen overheden, het bedrijfsleven, organisaties en burgers. Door hun initiatieven en betrokkenheid valt er te ontdekken, te beleven, te bewonderen en te genieten van karakteristiek landschap, bijzondere natuur en Bourgondische gastvrijheid. Het Groene Woud is dynamisch, verrassend en dichtbij: gewoon bij jou om de hoek.

Onderwijs en wetenschap Voor ons is het uitgangspunt dat de transitie van het voedselsysteem over de boerenpraktijk verloopt. Een groot aantal wetenschappers, kenniswerkers en partijen uit de praktijk hebben deze stelling omarmd en uitgewerkt in een manifest. Het manifest beschrijft de erkenning dat ook wetenschap en onderwijs deel zijn van de transitie en het huidige handelen moeten heroverwegen. De ondertekenaars erkennen dat er vele soorten kennis zijn en dat die zich onderling op een gelijkwaardige manier tot elkaar verhouden. Het manifest roept op tot de inrichting van een kennisnetwerk vanuit de maatschappij en erkent de Plaetsen als een invulling daarvan. Studenten van lokale en regionale onderwijsinstellingen (zoals Helicon, Koning Willem I College, HAS, TUe) hebben een (stage)plaats in de agro-sector van de toekomst en ook op De Kleine Aarde, in de horeca, of op het terrein. Onderwijs wordt gevoed met nieuwe kennis en betrokken bij de ontwikkeling van lesmateriaal. Docenten geven les in het programma van de nieuwe boeren. Boeren geven les ‘in het veld’. Wetenschappers en onderzoekers monitoren opbrengsten, grondkwaliteit, ontwikkelingen en veel meer. Vragen van boeren leiden tot resultaatgericht onderzoek en het ontwikkelen van nieuwe technieken en methoden.

Culturele sector De culturele sector wordt uitgebreid betrokken bij het programma op De Kleine Aarde. Zowel de beeldende kunst, als gesproken en geschreven kunst, worden uitgenodigd mee te doen en te denken in de transitie van het voedselsysteem. Door betrokkenheid van zoveel creativiteit ontdekken we dat er andere manieren van kijken en denken zijn en wordt het outof-the-box denken gestimuleerd. Om invulling te geven aan het voedselsysteem van morgen zullen we buiten de gebaande paden moeten willen en durven treden. Door de huidige sector en onze toekomst door de ogen van de kunstenaar te bekijken, ontstaan nieuwe perspectieven en invalshoeken. Het huidige en het potentiële nieuwe systeem wordt beschouwd op mondiaal, nationaal en regionale schaal. De betrokken mensen uit de creatieve sector zullen dan ook afkomstig zijn uit binnen- en buitenland. We zullen zorgdragen voor betrokkenheid van Boxtelse kunstenaars, zodat De Kleine Aarde ook via deze activiteiten lokaal ingebed raakt.