2021-M-879a Staat van Migratie 2021

2021 De Staat van Migratie

2021 De Staat van Migratie

Inhoudsopgave Inleiding8 Hoofdstuk 1 Migratie in perspectief 1.1 Wat is de omvang van migratieaantallen en –stromen wereldwijd en in de EU? 1.2 Wat is de omvang van de migratieaantallen en – stromen van Nederland? 1.3 Waar komen migranten die naar Nederland komen vandaan? 1.4 Waarom komen migranten naar Nederland? 1.5 Wat zijn de trends van migratie van buiten de EU? 1.6 Wat zijn de trends van migratie vanuit de EU? 1.7 Wat zijn de trends van asielmigratie? 1.8 Wat zijn de trends van vertrek? 1.9 Wat zijn de trends van huisvesting, inburgering en naturalisatie?

17 18 26 29 31 32 33 34 38 43

Hoofdstuk 2 Migratie van buiten de Europese Unie 2.1 Wat is de omvang van reguliere migratie van buiten de EU naar de EU? 2.2 Wat is de omvang van reguliere migratie van buiten de EU naar Nederland? 2.2.1 Hoe verloopt een reguliere aanvraag? 2.2.2 Hoeveel reguliere migranten van buiten de EU komen naar Nederland? 2.2.2.1 Familie en gezin 2.2.2.2 Arbeid (exclusief kennis en talent) 2.2.2.3 Kennis en talent 2.2.2.4 Studenten 2.2.2.5 Overige verblijfsdoelen 2.2.3 Waar komen de migranten die van buiten de EU naar Nederland komen vandaan?  2.2.4 Wat valt nog meer onder regulier toelatingsbeleid?

45 46 47 47 49 51 53 55 56 57

Hoofdstuk 3 Migratie vanuit de Europese Unie 3.1 Wat is de omvang van migratie binnen de EU? 3.1.1 Het verblijf op grond van het vrij verkeer van personen 3.1.2 Het vrij verkeer van diensten  3.2 Wat is de omvang van migratie vanuit de EU naar Nederland? 3.2.1 Hoeveel migranten van andere EU-lidstaten komen naar Nederland? 3.2.2 Uit welke lidstaten van de EU zijn migranten in Nederland afkomstig? 3.2.2 Hoeveel migranten van andere EU-lidstaten zijn naar Nederland gekomen op grond van het vrij verkeer van diensten? 

61 62 62 63 63 63 64

Hoofdstuk 4 Asielmigratie 4.1 Wat is de omvang van asielmigratie wereldwijd? 4.1.1 Hoeveel ontheemden zijn er wereldwijd en waar bevinden zij zich?  4.1.2 Welke oplossingen zijn er voor vluchtelingen?  4.1.3 Hoe draagt Nederland bij op internationaal niveau?  4.2 Wat is de omvang van asielmigratie naar de EU? 4.2.1 Hoeveel asielzoekers zijn naar de EU gekomen in 2020?  4.2.2 Waar komen de asielzoekers vandaan die naar de EU zijn gekomen?  4.2.3 Hoeveel asielzoekers in de EU krijgen een asielvergunning? 4.2.4 Wat is de omvang van secundaire migratie? 4.3 Wat is de omvang van asielmigratie naar Nederland? 4.3.1 Hoe verloopt een asiel aanvraag? 

69 70 70 70 72 74 74 76 77 80 83 83

De Staat van Migratie 2021

58 59

65

4

4.3.2 Wat is de omvang en herkomst van de asielaanvragers in Nederland? 4.3.3 Hoeveel asielzoekers zaten in de opvang? 4.3.4 Hoe lang duurt de asielprocedure? 4.3.5 Hoeveel asielzoekers krijgen een verblijfsvergunning en hoe vaak wordt beroep ingediend?

85 88 91 93

Hoofdstuk 5 Vertrek 96 5.1 Wat is de omvang van toezicht en vertrek in de EU? 97 5.2 Wat is de omvang van toezicht en vertrek in Nederland? 102 5.2.1 Wat is de procedure van grenstoezicht en toegangsweigering?  102 5.2.2 Bij hoeveel personen is de toegang geweigerd aan de grens? 104 5.2.3 Hoe verloopt het proces van toezicht tot vertrek van vertrekplichtige vreemdelingen?  107 5.2.4 Hoeveel toezichtscontroles zijn uitgevoerd?  108 5.2.5 Hoeveel vertrekplichtige vreemdelingen zitten in vreemdelingenbewaring?  109 5.2.6 Hoeveel personen zijn geëmigreerd uit Nederland?  109 5.2.7 Hoe verloopt het proces van vertrek van vertrekplichtige vreemdelingen?  110 5.2.8 Hoeveel vreemdelingen zijn vertrokken uit Nederland?  110 Hoofdstuk 6 Huisvesting, inburgering en naturalisatie 6.1 Hoeveel vergunninghouders zijn gehuisvest? 6.2 Hoeveel migranten zijn inburgeringsplichtig? 6.3 Hoeveel migranten zijn genaturaliseerd?

116 117 119 121

Bijlage I 122 Organisaties die bijdragen aan de migratieketen 123 Methodologie126 Afkortingenlijst127 Bijlage II Jurisprudentie

129

Bijlage III Overige ontwikkelingen WRR - Migratiesamenleving NIDI en CBS - Demografie WODC – Verblijf SCP, CBS, WODC en RIVM – Longitudinaal Onderzoek Cohort Statushouders ACVZ – Adviezen over asiel en terugkeer CPB en SCP - Integratie AIV - Internationaal

133 135 135 137 140 143 146 148

De Staat van Migratie 2021

5

Ministerie van Justitie en Veiligheid

Staat van migratie 2021 MigratievorMen

type Migratie

internationaal

Asielmigratie

Internationaal

12%

Europees Nationaal

54%

34%

Aantal migranten wereldwijd groeit ieder jaar 100.000.000

Oceanië Latijns Amerika en de Caraïben Afrika Noord-Amerika Azië Europa

80.000.000 60.000.000 Migratie vanuit de EU

Migratie van buiten de EU

40.000.000 20.000.000 - Migratie van buiten de EU - Migratie vanuit de EU - Asielmigratie - Vertrek

MigratieSaldo

67.000

meer immigranten dan emigranten in 2020, inclusief Nederlanders

MigratieStrooM

2005

2010

2015

2020

Europa is in 2020 de regio met het hoogste aantal internationale migranten wereldwijd. Een groot deel hiervan zijn EU-burgers die binnen de EU migreren.

Pools 14% Duits 14%

De Staat van Migratie 2021

Nederlanders Immigratie: gemiddeld 47.000 per jaar Emigratie: gemiddeld 60.000 per jaar

7

Migranten Immigratie: gemiddeld 154.000 per jaar Emigratie: gemiddeld 87.000 per jaar

2000

europeeS

top 10 inStrooM Overig 48%

0

Syrisch 5% Indiaas 4% Brits 4% Chinees 4% Italiaans 4% Bulgaars 4%

Roemeens 4% Staatloos/ ..... 4%

2019 - 2020 Vanwege de grens- en reisbeperkingen als gevolg van de coronapandemie: 19% minder migranten naar Nederland (inclusief Nederlanders) en 6% minder migranten uit Nederland (inclusief Nederlanders); 34% minder grensgeweigerden; 27% minder terugkeer vanuit de migratieketen.

Inleiding

Voor u ligt de eerste editie van de Staat van Migratie, een coproductie van de ministeries van Justitie en Veiligheid, Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Buitenlandse Zaken. De Staat van Migratie zet de relevante feiten en cijfers over migratie op een integrale, feitelijke en samenhangende wijze op een rij. Dit is in lijn met adviezen van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACZV) en de werkgroep ‘Naar een wendbare migratieketen’ van de Brede Maatschappelijke Heroverweging (BMH). Het kabinet meent dat een integrale en feitelijke weergave van alle relevante aspecten van het migratiebeleid, waar met alle partners van de migratieketen aan wordt gewerkt, kan bijdragen aan een evenwichtig migratiedebat. Een integrale weergave betekent dat wordt gekeken naar alle vormen van migratie, naar de verschillende motieven waarom migranten naar Nederland komen, of migranten kortere of langere tijd in Nederland blijven en naar het vertrek. De aantallen worden waar mogelijk in Europees en internationaal perspectief geplaatst. De inhoud is zowel nieuw als vertrouwd. De Staat van Migratie bestaat voor een groot deel uit informatie die uw Kamer voorheen ontving in de Rapportage Vreemdelingenketen en de Integrale Migratieagenda.

De gegevens van deze rapportages maken voortaan deel uit van de Staat van Migratie.1 Tegelijkertijd met de Staat van Migratie 2021 verschijnt het Incidenten­overzicht 2020. Zoals eerder met uw Kamer is gedeeld, is deze rapportage dit jaar een coproductie tussen het ministerie van Justitie en Veiligheid en het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC). Vanaf volgend jaar wordt het incidenten­ overzicht opgesteld door, en onder verantwoordelijkheid van, het WODC. De Staat van Migratie bevat ook de belangrijkste conclusies uit verschillende rapporten van plan- en onderzoeksbureaus die recent verschenen. Deze eerste Staat van Migratie verschijnt tijdens een pandemie en gedurende de formatie­ periode van een nieuw kabinet. Daarnaast blikt deze Staat terug op het jaar 2020 waarin de beperkingen als gevolg van de coronapandemie impact hadden op alle aspecten van migratie. Dat alles maakt dit een bijzondere eerste editie. Er is gekozen voor een beleids­ arme rapportage. De keuze voor de onderwerpen in deze Staat van Migratie, de selectie van gebruikte bronnen en de duiding ervan, vond plaats met als uitgangspunt een zo feitelijk en integraal mogelijk overzicht te bieden. Dat neemt niet weg dat het kabinet zich realiseert dat elke selectie altijd voor interpretatie vatbaar is.

Onder ‘methodologie’ vindt u meer informatie over de gemaakte afwegingen en de gebruikte cijfers. Er is gebruikt gemaakt van cijfers op nationaal, Europees en internationaal niveau. De beperkingen op de beschikbaarheid en de onderlinge vergelijkbaarheid van de cijfers zijn zoveel mogelijk aangegeven. Deze eerste Staat van Migratie vormt de basis voor een jaarlijkse rapportage waarin steeds stappen zullen worden gezet richting betere aansluiting bij de informatiebehoefte en vergelijkbaarheid om een zo inzichtelijk mogelijk beeld te geven van alle aspecten van migratie. De Staat van Migratie begint met het hoofdstuk ‘migratie in perspectief’. Hierin wordt teruggeblikt op veranderingen binnen de migratiestromen in de afgelopen decennia, zowel internationaal en Europees, als naar en vanuit Nederland.

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 19 637, nr. 2700 De Staat van Migratie 2021

9

Internationaal Europees Nationaal

- Migratie van buiten de EU - Migratie vanuit de EU - Asielmigratie - Vertrek

De hoofdstukken 2 t/m 5 bevatten de cijfers over migratie naar en vanuit Nederland in 2020, steeds in vergelijking met 2019. De verschillen tussen 2020 en 2019 zijn groter dan in voorgaande jaren vanwege de impact van de grens- en reisbeperkingen als gevolg van de coronapandemie. In de vergelijking is onderscheid gemaakt tussen de volgende vier migratiestromen. Migratie van buiten de Europese Unie Ongeveer een derde van de instroom van migranten in Nederland betreft reguliere migranten van buiten de Europese Unie (EU). Hoofdzakelijk gaat het om migranten die voor hun gezin, werk of studie naar Nederland komen. Het kan ook gaan om culturele uitwisseling of verblijf om humanitaire redenen. Migratie vanuit de Europese Unie Meer dan de helft van de instroom van migranten in Nederland bestaat uit personen uit andere lidstaten van de EU. Deze EU-burgers hebben onder voorwaarden het recht om naar een andere lidstaat te verhuizen om een baan te zoeken, te werken, te studeren of te verblijven, gebruik makend van de hen door de EU-verdragen toegekende fundamentele rechten op ‘vrij verkeer van personen, diensten en werknemers’ binnen de EU. Asielmigratie De asielinstroom vormt ongeveer 10% van de totale migratie naar Nederland.

De asielinstroom bestaat uit het aantal ingediende asielaanvragen, zowel eerste aanvragen (inclusief geboorten) als tweede en volgende aanvragen, nareizende gezinsleden van vergunninghouders, herplaatste kwetsbare personen en hervestigde vluchtelingen. Vertrek In deze Staat van Migratie zijn in het deel over vertrek ook grenstoezicht en binnenlands toezicht opgenomen. Grenstoezicht vindt plaats om te controleren of reizigers die Nederland willen inreizen de juiste documenten hebben voor hun verblijf. De meerderheid van de migranten die naar Nederland komt, komt voor werk, studie of gezin, en vertrekt ook weer zelfstandig. Tot deze groep behoren ook Nederlanders die naar een ander land migreren. Een deel van het vertrek van migranten uit Nederland vergt inspanning van de overheid en organisaties zoals de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), namelijk de zelfstandige of gedwongen terugkeer van vreemdelingen die niet (meer) rechtmatig in Nederland verblijven. Deze groep vreemdelingen bestaat uit asielzoekers die zijn afgewezen en personen die worden aangetroffen bij controles in het kader van binnenlands toezicht en geen rechtmatig verblijf blijken te hebben. Voor een volledig beeld van alle relevante aspecten van het migratiebeleid is in deze rapportage ook gekeken naar de migranten die in Nederland verblijven.

Denk daarbij aan thema’s zoals huisvesting, inburgering en naturalisatie. Deze cijfers zijn opgenomen in hoofdstuk 6.

10

De Staat van Migratie 2021

Ministerie van Justitie en Veiligheid

Staat van migratie 2021: migratie in perspectief InternatIonaal Migratiegroei in hoge inkomenslanden afgelopen 20 jaar vooral door personen die voor werk, studie en gezinshereniging migreren.

mIgratIe van buIten de eu 2008-2018

Overige motieven 7%

Arbeid 17%

aSIelmIgratIe 60.000 50.000

Studie 19%

40.000

europeeS

30.000

In de afgelopen 20 jaar is het aantal internationale migranten in Europa elke 5 jaar gegroeid veel migratie binnen de EU

Gezin 31%

Asiel 26%

20.000 10.000 0

nederland Meer dan de helft van de totale bevolkingsgroei in 10 jaar positief migratiesaldo (inclusief Nederlanders).

De Staat van Migratie 2021

Huisvesting: In 10 jaar jaarlijks gemiddeld 19.000 vergunningshouders gehuisvest. Inburgering: Tussen 2013 en 2020 zijn jaarlijks gemiddeld 20.000 inburgeringsplichtig geworden.

11

Naturalisatie: Tussen 2010-2019: gemiddeld jaarlijks 20.000 personen genaturaliseerd. In 2020 hoger.

mIgratIe vanuIt de eu 2008-2018

Overig en onbekend 24%

2011

2012 2013 2014 2015

2016

2017 2018

1e aanvragen

2e en volgende aanvragen

Hervestiging

Herplaatsing

2019

2020

2019

2020

Nareis

Arbeid 33%

Ketenbreed vertreK Studie 15%

30.000 Gezinsmigratie 28%

25.000 20.000 15.000

vertreK (emIgratIe) Migratie van buiten de EU: 5 op de 10 vertrekt binnen 10 jaar Migratie vanuit de EU: 7 op de 10 vertrekt binnen 10 jaar

10.000 5.000 0

2011

2012 2013 2014 2015

Zelfstandig vertrek

2016

Gedwongen vertrek

Zelfstandig vertrek zonder toezicht

2017 2018

Ministerie van Justitie en Veiligheid 12 De Staat van Migratie 2021

Staat van migratie 2021: migratie van buiten de EU 2020 ToTaal migraTiE van bUiTEn EU

64.500

migraTiEmoTiEf

STUdiEmigraTiE

Overig 5% Familie en gezin 51%

Arbeid overig 4%

12.310

aanvragen ingediend, 96% ingewilligd Top 3:

aanvragen ingediend Studie 19%

1. China 2. India 3. VS

familiE En gEzin

ovErig (uitwisseling, humanitair)

32.730

3.280

aanvragen ingediend, 80% ingewilligd Top 3:

1. India 2. Turkije 3. Syrië

aanvragen ingediend, 73% ingewilligd Top 3:

21% Kennis en talent

1. Filipijnen 2. Zuid-Afrika 3. Australië

kEnniS En TalEnT

plEk in dE EU

ErkEnd rEfErEnTSchap

13.710

Aantal eerste verblijfsvergunningen als % van de bevolking:

Vergunning aangevraagd door bedrijf of persoon:

0,8%

8.070

aanvragen ingediend, 91% ingewilligd Top 3:

1. India 2. China 3. VS

0,7% 0,6% 0,5%

Start-up regeling

0,4%

arbEid (overig)

2.480

erkend referenten: inwilligingspercentage tussen 80-90%

0,3%

Pilot per 1 juni 2021

0,2% aanvragen ingediend, 70% ingewilligd Top 3:

1. China 2. VS 3. India

Visa kort verblijf:

0,1% 0%

Nederland

EU

Arbeid

Onderwijs

België

Duitsland

Gezin

Frankrijk

Overig

170.000

aanvragen

70% minder dan in 2019

Ministerie van Justitie en Veiligheid

Staat van migratie 2021: migratie vanuit de EU 2020 MigratiEdoEl 1. Werk (arbeid) 2. Gezin (familie) 3. Studie (student) 4. Overig en onbekend

aantallEn EU-bUrgErS in nEdErland Uit CEntraal/ooSt EU (2018) 267.110

Polen 53.150

Roemenië

39.760

Bulgarije

totaal

118.389

EU-burgers (exclusief Nederlanders) kwamen naar Nederland

In de top 5 nationaliteiten van alle migranten die naar Nederland kwamen 4 EU-lidstaten:

Overig niet-EU 40%

Roemeens 6% Duits 5% Bulgaars 4%

22.060

Hongarije

0

50.000

100.000

De Staat van Migratie 2021

PlEk in dE EU

13

17,9 miljoen EU-burgers maakten gebruik van vrij verkeer (2019) 46% naar Duitsland en het VK. 6% naar Nederland.

Detachering: ondernemingen uit lidstaten van EU, EER of Zwitserland stellen werknemers tijdelijk ter beschikking uitvoering transnationale dienstverrichting

Top 5 gemelde* werknemers door bedrijven in:

1. Roemenië 2. Polen 3. Italië 4. Portugal 5. Bulgarije

150.000

200.000

250.000

300.000

aantallEn EU-bUrgErS in nEdErland Uit rESt EU (2018) 122.560 64.540

België Overig EU 29%

Top 5 EU-lidstaten van herkomst:

39.510

Overig

Duitsland

Amerikaans 3%

EU-burgers hebben onder voorwaarden het recht om in een andere EU-lidstaat werk te zoeken, te werken, te studeren of te verblijven onder gelijke behandeling als de onderdanen van de lidstaat waar de EU-burger verblijft.

14.170

Litouwen

Pools 13%

Vrij VErkEEr Van PErSonEn

Verenigd Koninkrijk

53.908 36.220

Italië

1. Polen 2. Duitsland 3. Litouwen 4. België 5. Portugal

31.810

Spanje

(* gemeld maar nog niet aan het werk in NL)

97.672

Overig 0

30.000

60.000

90.000

120.000

150.000

Vrij VErkEEr Van diEnStEn

Ministerie van Justitie en Veiligheid 14 De Staat van Migratie 2021

Staat van migratie 2021: asielmigratie 2020 Top 5 naTionaliTeiTen aSielzoekerS EU-27 Syrisch Afghaans Venezolaans Colombiaans Iraaks Overig

Nederland Syrisch Algerijns Turks Marokkaans Nigeriaans Overig

15% 11% 7% 7% 4% 56%

29% 7% 7% 6% 5% 46%

aSielinSTroom in nl

inTernaTionaal

herhaalde aanvragen: 1.600 eerste asielaanvraag: 13.670

68%

van de 26 miljoen vluchtelingen afkomstig uit Syrië, Venezuela, Afghanistan, Zuid-Soedan en Myanmar. 36% opgevangen in Turkije, Colombia, Pakistan, Oeganda en Duitsland. 22.800 vluchtelingen hervestigd: 64% minder dan in 2019.

herplaatsing: 50 hervestiging: 430 nareizigers: 3.860

europeeS

Secundaire migraTie nl

52%

van alle asielzoekers in Nederland blijken na een check in Europese systemen een eerdere registratie te hebben in een andere EU-lidstaat meestal Italië, Griekenland en Duitsland.

Inzet op 150.000 vertrek via Dublin: 100.000 50.000 2019 2020

0

Ontvangen claims

Claim Vreemdeling geaccepteerd overgedragen

opvang in nl (31 december 2020) Bijna

28.000

bewoners in de COA-opvang:

30% vergunninghouders versnelde inwilliging van kansrijke asielzoekers door de Taskforce en vertraagde uitstroom van vergunninghouders door krapte op de woningmarkt.

471.300

plek in de eu

asielaanvragen in EU, 33% minder dan in 2019.

Cyprus Malta Griekenland Luxemburg Spanje Slovenie Oostenrijk Zweden Duitsland Frankrijk Belgie Nederland Bulgarije Kroatie Italie Roemenie Ierland Finland Denemarken Litouwen Portugal Letland Tsjechie Slowakije Polen Estland Hongarije

Duitsland ontving een kwart. Syriërs sinds 2013 nummer 1 onder asielzoekers Aantal eerste asielaanvragen per hoofd van de bevolking (NL op de 12e plek)

0 0,10

0,30

0,50

0,70

0,90%

inwilligingSpercenTage nl

49%

Inwilligingspercentage top 5 instroom: 1. Syrisch 86% 2. Algerijns 0% 3. Turks 92% 4. Marokkaans 1% 5. Nigeriaans 1%

Eerste asielaanvragen versnelde inwilliging kansrijke asiel- 14.060 asielvergunningen verleend: 60% eerste asielaanvragen zoekers door 28% nareisaanvragen, rest zij-instroom, herTaskforce vestiging, herhaalde aanvragen en herplaatsing.

Ministerie van Justitie en Veiligheid

Staat van migratie 2021: vertrek 2020 Top 10 – keTenbreed VerTrek Zelfstandig vertrek

1.400

Gedwongen vertrek

1.200

Zelfstandig vertrek zonder toezicht

1.000

grenSToezichT

800

8,3 miljoen 933.000 2.560

600

De Staat van Migratie 2021

Meer controles aan landgrenzen, meer EU/Schengen controles aan luchtgrenzen Minder controles door politie met België en Duitsland

15

2.360

o.a. meer actie op grenzen

instroom vreemdelingenbewaring 38% minder:

1. Albanië (13%) / 2. Marokko (13%) / 3. Algerije (11%)

Colombiaanse

Syrische

Georgische

Nigeriaanse

Braziliaanse

0

toegangsweigeringen bij (lucht)havens 34% minder, veel VS vanwege Europees inreisverbod

binnenlandS ToezichT

minder emigranten dan in 2019 (inclusief Nederlanders)

200

Algerijnse

passagiers via zeehavens 2 miljoen in 2019

6%

400

Marokkaanse

passagiers via luchthavens 30 miljoen in 2019

Emigratie: reguliere migranten die uit Nederland vertrekken Aantoonbaar vertrek: zowel zelfstandig als gedwongen vertrek Niet-aantoonbaar vertrek: zelfstandig vertrek zonder toezicht

emigraTie

Iraakse

Binnenlands toezicht: controle op juiste documenten voor verblijf in Nederland

VerTrek

1.600

Albaneese

Grenstoezicht: controle op juiste documenten voor toegang tot Nederland

Moldavische

ToezichT

keTenbreed VerTrek Zelfstandig vertrek 23% 62%

eU

125.226 16.650 20%

illegale grensoverschrijdingen aan landen maritieme buitengrenzen 12% minder dan in 2019

migranten vertrokken met hulp van IOM 1/3 uit Duitsland, 1/10 uit Nederland

minder terugkeerbesluiten dan in 2019 in Nederland17% minder

15%

Gedwongen vertrek Zelfstandig vertrek zonder toezicht

Aantoonbaar vertrek (DT&V) 57% van zelfstandig vertrek van DT&V met hulp van IOM/ NGOs 5% minder dan in 2019 Niet-aantoonbaar vertrek Uit caseload DT&V: 6.880 (62%) zelfstandig zonder toezicht, 38% minder dan in 2019

Ministerie van Justitie en Veiligheid 16 De Staat van Migratie 2021

Staat van migratie 2021: huisvesting, inburgering en naturalisatie 2020 HuiSveSting

inburgering

12.000

Wie is inburgeringsplichtig? Vreemdelingen met een verblijfsvergunning voor bepaalde tijd, die niet voor tijdelijk doel verblijven: 1. Houders asiel verblijfsvergunning bepaalde tijd en nareizende kerngezinsleden 2. Houders verblijfsvergunning regulier bepaalde tijd: gezins- en overige migranten

Taakstelling gemeenten voor het huisvesten van vergunninghouders 8.000 6.000

Taakstelling Realisatie

4.000

naturaliSatie

2.000 0

2020 – I

2020 – I I

inburgeringSplicHtige migranten

Taakstelling Gehuisveste personen

5.000 0

15.000

5.000

15.000

0

10.000

2013

2014

Asielmigranten

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Krapte op de woningmarkt huisvesting van vergunninghouders en andere aandachtsgroepen zoals arbeidsmigranten en studiemigranten.

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Nederlanderschap door verlening zelfstandige naturalisatie Nederlanderschap door verlening medenaturalisatie

2015

2016

2017

Gezinsmigranten

2018

2019

2020

Overige migranten

5.000 0

30.000

10.000

20.000

20.000

gemiddelde aantal naturalisatieverzoeken per jaar tussen 2010-2019

15.000

25.000

10.000

20.000 20.000

30.000

25.000

aantal naturaliSatieverzoeken

25.000

35.000

ontwikkelingen HuiSveSting

Inburgering is een van de voorwaarden om het Nederlanderschap aan te kunnen vragen.

ontwikkelingen naturaliSatie

43.660

aanvragen 1/3 van de afgehandelde naturalisatieverzoeken waren van Syrische vreemdelingen relatief hoge asielinstroom van Syrische vluchtelingen 5 jaar geleden.

50.870

beslissingen op aanvragen inwilligingspercentage van 97%, net als in 2019.

ontwikkelingen inburgering Wet Inburgering 2013 nieuwe wet Inburgering (1 januari 2022)

Hoofdstuk 1 Migratie in perspectief

In dit hoofdstuk wordt inzicht gegeven in de omvang en trends van migratie, zowel internationaal, Europees als nationaal. Factoren zoals conflicten en economische ontwikkelingen hebben invloed op migratiebewegingen. Om het effect hiervan te kunnen zien wordt eerst teruggekeken op de afgelopen decennia. Migranten die naar Nederland komen, komen uit landen van over de hele wereld en de EU. Inzicht in wereldwijze en EU-migratiestromen in de afgelopen 20 jaar plaatst de migratiestromen naar en vanuit Nederland in perspectief. Voor het detecteren van trends en ontwikkelingen op iedere migratiestroom afzonderlijk wordt teruggekeken op de periode van de afgelopen 10 jaar. De cijfers van 2020 van alle migratiestromen samen zijn ook opgenomen. De cijfers over 2020 van migratie van buiten de EU, migratie vanuit de EU, asielmigratie, vertrek en huisvesting, inburgering en naturalisatie zijn in ieder van de hoofdstukken 2 tot en met 6 opgenomen.

1.1

Wat is de omvang van migratieaantallen en –stromen wereldwijd en in de EU? Internationaal Internationale migratie wordt door de organisaties van de Verenigde Naties (VN), zoals United Nations Department of Economic and Social Affairs (UNDESA), International Organisation for Migration (IOM) en United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR), gemeten in 1) internationale migratie ‘stock’ (het aantal migranten in een land) en 2) internationale migratie ‘flow’ (het aantal migranten in beweging). Beide grootheden zijn nodig om migratietrends te analyseren. Ze worden als volgt gedefinieerd: Voor de identificatie van de internationale ‘migration stock’ wordt vaak het geboorteland of land van burgerschap (citizenship) gebruikt. In het land van bestemming refereert de ‘migration stock’ aan het aantal internationale migranten dat op een bepaald moment in een bepaald land of regio aanwezig is. Eind 2020 bevonden zich bijvoorbeeld in Duitsland 16 miljoen internationale migranten. Er wordt gesproken over internationale migranten omdat migranten met de Duitse nationaliteit niet wordt meegeteld. De internationale ‘migration flow’ refereert aan het aantal personen dat migreert naar (instroom) of emigreert uit (uitstroom, vertrek) een bepaald land of regio in een bepaalde periode (meestal een kalenderjaar).

In heel 2020 migreerden bijvoorbeeld in Europa 44 miljoen personen van het ene naar het andere Europese land. Onder ‘migranten’ wordt in de cijfers over internationale migratie het volgende verstaan: alle personen die hun land van residentie hebben gewijzigd, inclusief vluchtelingen en asielzoekers.

Het jaar 2020 was vanwege de wereldwijde grens- en reisbeperkingen een uitzonderlijk jaar voor migratie. Het is te vroeg om de volledige impact van de coronapandemie te kunnen duiden. De VN concludeerde evenwel na een eerste voorlopige analyse, dat de onderbreking

18

De Staat van Migratie 2021

door de coronapandemie medio 2020 al had gezorgd voor een reductie in het aantal internationale migranten met ongeveer 2 miljoen wereldwijd.1 100.000.000 90.000.000 80.000.000 70.000.000 60.000.000 50.000.000 40.000.000 30.000.000 20.000.000 10.000.000 0

Europa

Noord-Amerika 2000

2005

Afrika

Azië 2010

2015

Latijns-Amerika Oceanië en de Caraïben 2020

Figuur 1 Ontwikkeling ‘migration stock’, het aantal internationale migranten per continent (bestemming), 2000-2020, peildatum 1 juli (Bron: UNDESA)

Het totale aantal migranten wereldwijd in de zin van ‘migration stock’ is midden 2020 geschat op ongeveer 281 miljoen personen. Voor de coronapandemie groeide dit aantal gestaag. Tussen 2000 en 2010 steeg het aantal migranten met 48 miljoen wereldwijd. Tussen 2010 en 2020 steeg dit aantal verder met 60 miljoen. Veel van deze stijging was het gevolg van arbeids- en gezinsmigratie. Het totale aantal internationale migranten vormt 4% van de wereldbevolking.2 Europa is het continent van bestemming met het grootste aantal internationale migranten in 2020. De top 5 landen waar zich midden 2020 de meeste internationale migranten bevonden, is als volgt3: 1. Verenigde Staten van Amerika, 51 miljoen 2. Duitsland, 16 miljoen 3. Saudi-Arabië, 13 miljoen 4. Russische Federatie, 12 miljoen 5. Verenigd Koninkrijk en Noord-Ierland, 9 miljoen Nederland telde volgens UNDESA in 2020 2,4 miljoen internationale migranten, inclusief personen geboren in de Caraïbische delen van het koninkrijk. Nederland stond daarmee volgens de gegevens van UNDESA wereldwijd op de 29e plaats.

1

2

3

UNDESA, Population Division (2020). International Migration 2020 Highlights (ST/ESA/SER.A/452), pagina 5 UNDESA, Population Division (2020). International Migration 2020 Highlights (ST/ESA/SER.A/452), pagina 5 UNDESA, Population Division (2020). International Migration 2020 Highlights (ST/ESA/SER.A/452), pagina 10 De Staat van Migratie 2021

19

Migratiecorridors De VN analyseert migratiestromen aan de hand van zogeheten migratiecorridors: regio’s van landen waarbinnen en waartussen veel migratie plaatsvindt. De landen zijn ingedeeld in regio’s conform de Sustainable Development Goals (SDGs). In afwijking daarvan worden om analytische redenen Europa en Noord-Amerika als twee aparte regio’s beschouwd.

Regio van bestemming

Ontwikkelde regio’s

Minder ontwikkelde regio’s

Minst ontwikkelde regio’s

Minst ontwikkelde regio’s

Minder ontwikkelde regio’s

Ontwikkelde regio’s

Regio van herkomst Figuur 2 Aantal internationale migranten tussen regio’s, op basis van inkomensgroep, 1 juli 2020 (Bron: UNDESA)

Het welvaartsniveau en de omvang van een land hebben impact op de omvang van de migrantenpopulatie. Hoge inkomenslanden in ontwikkelde regio’s hebben tussen 2000 en 2020 het grootste aantal migranten ontvangen. Lage - en midden inkomenslanden in de minder of minst ontwikkelde regio’s hebben de meerderheid van de vluchtelingen ontvangen. In de hoge inkomenslanden werd de migratiegroei van de afgelopen twee decennia voornamelijk veroorzaakt door personen die voor werk, studie en gezinshereniging migreren. De meerderheid van alle internationale migranten gaat van een relatief armer naar een rijker land, 65% van het totaal woont in hoge inkomenslanden. Dit percentage is de afgelopen 20 jaar gestegen. Een groot deel van de migranten uit rijke landen migreert naar een ander rijk land. In 2020 leefde 90% van de 53 miljoen internationale migranten uit hoge inkomenslanden in een ander hoog inkomensland.4

4

20

De Staat van Migratie 2021

UNDESA, Population Division (2020). International Migration 2020 Highlights (ST/ESA/SER.A/452), pagina 20

Oceanië

Regio van bestemming

Latijns Amerika en de Caribiën Oost en Zuid-Oost Azië Centraal en Zuid-Azië Sub-Sahara Afrika Noord-Afrika en West Azië Noord Amerika Europa

Europa

Noord Amerika

Noord-Afrika en West Azië

Sub-Sahara Afrika

Centraal en Zuid-Azië

Oost en Zuid-Oost Azië

Latijns Amerika en de Caribiën

Oceanië

Regio van herkomst

Figuur 3 Aantal internationale migranten per regio van oorsprong en bestemming, 1 juli 2020 (Bron: UNDESA)

Figuur 3 toont de aantallen migranten (in de zin van ‘stock’) per regio. In 2020 was Europa de regio met het grootste aantal internationale migranten wereldwijd, namelijk 87 miljoen. Dit is inclusief migratie binnen de EU. De regio Noord-Amerika volgt met 59 miljoen en daarna Noord-Afrika en West-Azië met ieder ongeveer 50 miljoen. Als de huidige trend doorzet, nemen Noord-Afrika en West-Azië in de volgende decennia de tweede plek van Noord-Amerika over.5 Veel migratie vindt plaats binnen regio’s. In 2020 woonde bijna de helft van alle internationale migranten wereldwijd in de regio waar ze zijn geboren. Van alle internationale migranten in Sub-Sahara Afrika, was 90% geboren in een ander land in Sub-Sahara Afrika. Van alle internationale migranten in Europa, was 51% geboren in een ander Europees land. Andersom woont 70% van de migranten die in Europa zijn geboren in een ander Europees land. Van alle migranten die geboren zijn in Sub-Sahara Afrika, woont 63% in een ander land in die regio.6 In 2020 was de migratiecorridor van Europa naar Europa het grootst in aantal: 44 miljoen Europeanen leefden als migrant in een ander Europees land. Dit cijfer betreft de ‘stock’: het aantal migranten, afkomstig uit Europa, dat in 2020 aanwezig was in een ander land in Europa.

Dit aantal wordt gevolgd door de migratiecorridor van Latijns-Amerika en de Cariben naar Noord-Amerika, met een grootte van 26 miljoen migranten.

5

6

UNDESA, Population Division (2020). International Migration 2020 Highlights (ST/ESA/SER.A/452), pagina 9 UNDESA, Population Division (2020). International Migration 2020 Highlights (ST/ESA/SER.A/452), pagina 21 De Staat van Migratie 2021

21

20.000.000 15.000.000 10.000.000 50.00.000 0

2000

2005

2010

2015

2020

2010

2015

2020

2010

2015

2020

Centraal- en Zuid-Azië naar Noord-Afrika en West-Azië

20.000.000 15.000.000 10.000.000 50.00.000 0

2000

2005

Binnen Noord-Afrika en West-Azië

50.000.000 40.000.000 30.000.000 20.000.000 10.000.000 0

2000

2005

Binnen Europa Figuur 4 Snelgroeiende migratiecorridors, 2000-2020, peildatum 1 juli (Bron: UNDESA)

Tussen 2000 en 2020 zijn de volgende regionale migratiecorridors snel gegroeid: 1. Van Centraal- en Zuid Azië naar Noord-Afrika en West-Azië met 13 miljoen migranten: voornamelijk arbeidsmigratie van Bangladesh, India, Pakistan, Nepal en Sri Lanka naar de golfstaten; 2. Binnen Europa met 13 miljoen migranten: een diverse groep aan migranten zoals hoog- en laagopgeleide werkers, studenten en gepensioneerden; 3. Binnen Noord-Afrika en West-Azië met 11 miljoen migranten: voornamelijk vluchtelingen en arbeidsmigranten.

22

De Staat van Migratie 2021

Migratie naar, binnen en vanuit de EU Ook Eurostat, het directoraat-generaal van de EU dat verantwoordelijk is voor de statistieken, baseert de gegevens over migratie op ‘migration stocks’ en ‘migration flows’. Een persoon die migreert naar de EU is, in de definitie van Eurostat, iemand die zijn of haar residentie vestigt in een lidstaat van de EU voor een (verwachte) periode van minstens 12 maanden en die daarvoor in een andere lidstaat of een derde land resideerde/woonde. Een persoon die emigreert uit de EU is een persoon die zijn of haar residentie in een lidstaat van de EU verlaat voor een periode van minstens 12 maanden of naar verwachting voor minstens 12 maanden. Eurostat baseert deze jaarlijkse statistieken op de gegevens die door de nationale statistische autoriteiten van de lidstaten van de EU en de EFTA landen7 worden aangeleverd. In Nederland gebeurt dit door het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) en de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Eurostat en UNDESA gebruiken verschillende statistische bronnen en hanteren andere definities waardoor verschillen optreden in de cijfers.

Het aantal migranten in een land kan worden bepaald op basis van nationaliteit en/of aan de hand van het land van herkomst. In de analyse van de EU-cijfers ligt het accent op nationaliteit. Het aantal personen dat in een lidstaat van de EU woont en de nationaliteit van een land buiten de EU bezit, was op 1 januari 2020 23 miljoen, ofwel 5% van de totale bevolking. Daarnaast woonden 13,5 miljoen personen in een lidstaat van de EU met de nationaliteit van een andere lidstaat van de EU, ofwel 3% van de totale bevolking. Het percentage personen met een andere nationaliteit dan de EU-lidstaat waar men woont, is 8% van de totale bevolking. Op 1 januari woonde het grootste aantal personen met een andere nationaliteit in Duitsland, namelijk 10,4 miljoen personen. Dit aantal wordt gevolgd door Spanje (5,2 miljoen), Frankrijk (5,1 miljoen) en Italië (5 miljoen). De migrantenpopulatie in deze vier lidstaten vormde in totaal 71% van het totale aantal migranten in alle EU-lidstaten gezamenlijk, terwijl deze 4 lidstaten slechts 58% van de totale EU-bevolking huisvest.8

7

8

Burgers van landen van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA), een samenwerkingsverband tussen Liechtenstein, Noorwegen, IJsland en Zwitserland. De associatie is beter bekend als European Free Trade Association (EFTA). Migration and migrant population statistics - Statistics Explained (europa.eu) De Staat van Migratie 2021

23

50%

40%

30%

20%

Luxemburg Malta Cyprus Oostenrijk Estland Letland Ierland Duitsland Belgie Spanje Denemarken Zweden Griekenland Italie Franrkijk Slovenie Nederland Portugal Tsjechie Finland Litouwen Kroatie Hongarije Bulgarije Slowakije Polen Roemenie

0%

EU

10%

Niet EU-lidstaten

Andere EU-lidstaten

Figuur 5 Aandeel personen met een andere nationaliteit in de bevolking, 1 januari 2020 (Bron: Eurostat)

Relatief gezien was Luxemburg op 1 januari 2020 de lidstaat in de EU met het hoogste aantal personen met een andere nationaliteit, namelijk 47% van de totale bevolking. In Malta, Cyprus, Oostenrijk, Estland, Litouwen, Ierland, Duitsland, België en Spanje is dit percentage hoger dan 10% van de totale bevolking. Polen (0,9%) en Roemenië (0,7%) hebben de kleinste migrantenpopulatie. Nederland neemt een middenpositie in met 6,5%. De verschillen zijn deels te herleiden op de omvang van het land, de geografische ligging en de relatieve welvaart. Kleine lidstaten zijn afhankelijker van migranten voor hun arbeidsmarkt dan grotere lidstaten, vandaar het hogere percentage. In veel Centraal- en Oost-Europese lidstaten die relatief recent lid werden van de EU is het percentage ‘non nationals’ relatief laag. 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0%

Nederland

België

Duitsland EU

Frankrijk

Niet-EU

Figuur 6 Aandeel inwoners per lidstaat met een andere nationaliteit, 1 januari 2020 (Bron: Eurostat)

24

De Staat van Migratie 2021

Kijkend naar een detail van figuur 5, blijkt dat in vergelijking met naburige EU-lidstaten in Nederland het aandeel inwoners met een andere nationaliteit lager is dan in België, Duitsland en Frankrijk. Tot en met 2019 zijn voor de EU gegevens bekend over de jaarlijkse migratiestromen. In 2019 zijn ongeveer 2,7 miljoen personen van buiten de EU naar een lidstaat gemigreerd en zijn ongeveer 1,2 miljoen personen geëmigreerd van een lidstaat van de EU naar een land buiten de EU.9 Het migratiesaldo, het verschil tussen emigratie en immigratie, is 1,5 miljoen personen. 6.000.000

5.000.000

4.000.000

3.000.000

2.000.000

2013

2014

2015

EU 27 - Immigratie

2016

2017

2018

2019

EU 27 - Emigratie

Figuur 7 Migranten naar de EU en migranten vanuit de EU, EU-27, 2013–2019 (Bron: Eurostat)

Sinds 2013 is het jaarlijks aantal migranten dat naar de EU komt toegenomen. De piek in 2015 wordt verklaard door het relatief grote aantal voornamelijk Syrische asielzoekers dat in dit jaar de EU binnenkwam. Dit aantal nam hierna weer af. Het aantal migranten dat de EU heeft verlaten, is ook over het geheel gestegen sinds 2015. Het aantal migranten dat jaarlijks naar de EU komt, is tussen 2013 en 2019 harder toegenomen dan het aantal migranten dat jaarlijks vertrekt. In 2019 ontving Duitsland in absolute aantallen het grootste aantal immigranten (886.300) van buiten de EU, gevolgd door Spanje (750.500), Frankrijk (385.600) en Italië (332.800). Duitsland kende ook het grootste aantal emigranten in 2019 (576.300), gevolgd door Frankrijk (299.100), Spanje (296.200) en Roemenië (233.700). Van de (in 2019 nog) 28 EU-lidstaten hadden 22 lidstaten, waaronder in Nederland, hogere immigratie-aantallen dan emigratie-aantallen. Onder andere in Bulgarije, Kroatië, Letland en Roemenië was dit andersom. In Nederland waren de aantallen voor 2019, 215.800 immigranten en 107.900 emigranten.10 Migrantenstromen bestaan voor een niet onbelangrijk deel uit emigranten die weer terugkeren naar hun thuisland. Soms vormen zij zelfs de meerderheid.

Binnen de EU was in 2019 het aandeel migranten dat terugkeert naar het land van hun eigen nationaliteit het hoogst in Roemenië (80%), Slowakije (65%), Bulgarije (62%), Litouwen (51%) en Polen (49%).

9 10

Migration and migrant population statistics - Statistics Explained (europa.eu) Migration and migrant population statistics - Statistics Explained (europa.eu) De Staat van Migratie 2021

25

1.2

Wat is de omvang van de migratieaantallen en – stromen van Nederland? De cijfers voor de migratie naar Nederland zijn gebaseerd op de gegevens van de IND en het CBS. Beide organisaties gebruiken een andere basis voor hun gegevens. De IND gebruikt de aanvragen voor verblijfsvergunning en het aantal beslissingen op aanvragen als basis voor de cijfers. Dit betreft enkel mensen van buiten de EU, want vanwege het vrij verkeer hoeven ingezetenen van een andere EU-lidstaat geen verblijfsvergunning aan te vragen. Dit betekent dat de migratiebewegingen van reguliere migranten uit de EU niet zichtbaar zijn in de IND-cijfers, tenzij een gezinslid dat geen EU-nationaliteit heeft verblijf vraagt bij een persoon met de nationaliteit van een andere EU-lidstaat. In dat geval moet deze laatste persoon zich ook verplicht inschrijven bij de IND. Het CBS gebruikt de in- en uitschrijvingen van de Basisregistratie Personen (BRP) als basis voor gegevens over migratiestromen. Iemand moet zich inschrijven in een gemeente als hij of zij verwacht minimaal vier maanden in Nederland te zijn. Als iemand verwacht minimaal acht maanden in het buitenland te verblijven moet hij of zij zich uitschrijven bij de gemeente. Dit betekent dat ook in de CBS-cijfers niet alle migratiebewegingen zichtbaar zijn.

Migranten die korter dan vier maanden in Nederland verwachten te verblijven, emigranten die korter dan acht maanden in het buitenland verblijven en migranten die zich niet in- of uitschrijven bij de gemeente komen niet in de statistieken voor. Asielzoekers worden in beginsel na 6 maanden ingeschreven in zogeheten BRP-straten, een samenwerkingsverband tussen de IND, het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en gemeenten.11 Hervestigde vluchtelingen worden bij aankomst ingeschreven in het BRP, net als mensen die naar Nederland komen voor gezinshereniging met een asielstatushouder, de zogenoemde nareizigers.

Het jaarlijkse migratiesaldo, het jaarlijkse verschil tussen het aantal migranten dat naar Nederland komt en het aantal mensen dat uit Nederland vertrekt, fluctueert. In de afgelopen 75 jaar is meestal sprake geweest van een positief migratiesaldo. In de periode sinds 1945 zijn in totaal 1,5 miljoen meer migranten naar Nederland gekomen om zich (tijdelijk) te vestigen dan dat uit Nederland zijn vertrokken. Dit is inclusief Nederlanders die komen en vertrekken.

11

26

De Staat van Migratie 2021

Voor meer informatie, o.a. over de wijziging in het Besluit BRP van 1 september 2017: Wijziging Besluit BRP; wachttermijn inschrijving asielzoekers — Nieuws — Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (nvvb.nl)

300.000 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 0 -50.000 -100.000

Immigratie

Emigratie

2020*

2015

2010

2005

2000

1995

1990

1985

1980

1975

1970

1965

1960

1955

1950

1945

-150.000

Saldo

Figuur 8 Aantal mensen dat naar Nederland migreert en dat emigreert, 1945-2020 (Bron: CBS12)

De stijgingen en dalingen in de aantallen migranten die na de Tweede Wereldoorlog naar Nederland kwamen of uit Nederland vertrokken om zich elders te vestigen, werden veroorzaakt door een reeks politieke, economische en andere maatschappelijke gebeurtenissen, zoals: • De onafhankelijkheid van Indonesië in 1949 en van Suriname in 1975; • Het vertrek van Nederlanders in de jaren vijftig naar bijvoorbeeld Australië, Canada en de Verenigde Staten; • De komst van arbeiders uit landen rond de Middellandse Zee in de jaren zestig en vroege jaren zeventig; • Gezinshereniging en gezinsvorming in de jaren tachtig, vooral onder mensen met een Turkse en Marokkaanse migratieachtergrond; • De stijging van het aantal asielmigranten sinds midden jaren tachtig door onder andere de oorlog in voormalig Joegoslavië en conflicten in Afghanistan, Irak en Somalië; • Strengere regelgeving op het gebied van de toelating van asielzoekers en strengere eisen aan gezinsherenigers en gezinsvormers eind jaren negentig en begin 2000; • Toename van het aantal EU-migranten door de uitbreiding van de EU in mei 2004 met tien Midden- en Oost-Europese landen en in 2007 met Bulgarije en Roemenië; • Stijging van het aantal buitenlandse studenten vanaf 2004 en weer na een lichte daling in 2013 en 2014 door onder andere een toename van het aantal Engelstalige studies; • Stijging van het aantal Syrische asielzoekers en

nareizende gezinsleden vanaf 2015; • Vanwege de coronapandemie nam het aantal migratiebewegingen in 2020 en begin 2021 af.

De cijfers voor het migratiesaldo zijn inclusief het vertrek en de terugkomst van Nederlanders. Dit gegeven heeft immers ook impact op bijvoorbeeld de arbeidsmarkt, de woningmarkt, het onderwijs en de zorg. De cijfers voor de migratiestromen zijn daarentegen gedefinieerd zonder de groep Nederlanders om meer inzicht te krijgen in de verschillende vormen van migratie naar en vanuit Nederland.

12

In figuur 8 zijn de cijfers over 2020 nog niet definitief omdat ze in het derde kwartaal 2021 worden vastgesteld. In figuur 9 zijn de cijfers over 2020 wel al opgenomen. De Staat van Migratie 2021

27

In 2020 migreerden 219.250 personen naar Nederland, 49.814 minder dan in 2019. Daarnaast migreerden 151.671 personen uit Nederland, 9.358 minder dan een jaar eerder. Het positieve migratiesaldo in 2020 was 67.579 personen, vergeleken met +108.035 personen in 2019. Door natuurlijke aanwas (geboorte minus sterfte) nam de bevolking met 471 personen af, mede als gevolg van de coronapandemie. De resulterende totale bevolkingsgroei in Nederland bedroeg 67.108 personen in 2020.13

300.000

Immigratie 2020: 219.250

250.000 200.000

Aantal mensen dat er in 2020 netto bijkwam

150.000 100.000

67.597

50.000 0 -50.000 -100.000 -150.000 -200.000

2011

2012

Immigratie

2013

2014

Emigratie

2015

2016

2017

Emigratie 2020: 151.671 2018 2019 2020

Saldo

Figuur 9 Bevolkingsontwikkeling, 2011-2020, inclusief personen met de Nederlandse nationaliteit (Bron: CBS)

In de afgelopen 10 jaar kwamen gemiddeld 207.000 migranten per jaar naar Nederland. Daartegenover staat een vertrek van gemiddeld 147.000 mensen per jaar. Tussen 2010 en 2020 hebben zich in totaal ruim twee miljoen (2.071.420) mensen in Nederland gevestigd en zijn ongeveer anderhalf miljoen mensen vertrokken (1.496.630). Deze aantallen zijn inclusief migranten van buiten de EU, migranten vanuit de EU en asielmigranten, en inclusief de teruggekeerde en vertrokken Nederlanders. In die 10 jaar zijn dus ruim een half miljoen mensen meer naar Nederland gekomen dan dat er vertrokken. De totale bevolking in Nederland is in deze periode met ongeveer 800.000 personen gegroeid. Meer dan de helft van deze toename is dus het gevolg van het positieve migratiesaldo.

13

28

De Staat van Migratie 2021

Hoeveel immigranten komen naar Nederland? (cbs.nl)

Figuur 10 Immigratie en emigratie van niet-Nederlanders naar Nederland, 2010-2019 (Bron: CBS)

Het aantal migranten met een niet-Nederlandse nationaliteit dat jaarlijks naar Nederland komt, is de afgelopen 10 jaar meer toegenomen dan het aantal migranten met een niet-Nederlandse nationaliteit dat jaarlijks vertrekt uit Nederland. Het migratiesaldo van migranten met een niet-Nederlandse nationaliteit is gestegen tussen 2013 en 2016 en stijgt weer sinds 2018.

1.3

Waar komen migranten die naar Nederland komen vandaan? Van de 219.250 migranten die in 2020 naar Nederland kwamen heeft 11% de Nederlandse nationaliteit, wat ongeveer het gemiddelde percentage over het afgelopen decennium is.

300.0000 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 0

2010

2011

2012

2013

Nederlands

2014

2015 EU

2016

2017

2018

2019

Niet-EU

Figuur 11 Nationaliteit van migranten die naar Nederland komen, 2010-2019 (Bron: CBS)

Van de migranten die tussen 2010 en 2019 naar Nederland zijn (terug)gekomen is 12% Nederlander. Bijna de helft (48%) kwam uit andere EU-lidstaten en het overige deel uit landen buiten de EU. De migratie van overige EU-burgers, EU-burgers die een andere dan de Nederlandse nationaliteit hebben, is in het afgelopen decennium het sterkst gestegen: tussen 2010 en 2019 is dit ongeveer verdubbeld. Bij niet-EU-burgers was de groei 80% en bij Nederlanders 20%. De Staat van Migratie 2021

29

Pools 14%

Duits 6%

Syrisch 5% Overig 47% Indiaas 4% Brits 4% Chinees 4% Italiaans 4% Roemeens 3%

Bulgaars 4% Staatloos / onbekend 4%

Figuur 12 Top 10 Nationaliteit van migranten die naar Nederland kwamen, 2010-2019 (Bron: CBS)

Pools 13%

Indiaas 6%

Roemeens 6% Overig 47% Duits 5% Italiaans 4% Bulgaars 4% Brits 4% Turks 3%

Spaans 4% Chinees 3%

Figuur 13 Top 10 Nationaliteit van migranten die naar Nederland kwamen, 2019 (Bron: CBS)

Na (terugkerende) Nederlanders vormen Polen de grootste groep migranten die tussen 2010 en 2019 naar Nederland zijn gekomen om zich te vestigen. Daarna volgen migranten met een Duitse, Syrische en Indiase nationaliteit. Ook in 2019 vormden de Polen de grootste groep. Migranten met de Indiase, Roemeense, Duitse en Italiaanse nationaliteit kwamen in 2019 relatief vaak. De categorie overig bestaat uit veel verschillende nationaliteiten waarvan een relatief klein aantal migranten naar Nederland kwam.

30

De Staat van Migratie 2021

1.4

Waarom komen migranten naar Nederland? Het CBS houdt, tenzij het migranten met een Nederlandse nationaliteit betreft, gegevens bij over waarom migranten naar Nederland komen. De reden waarom ze komen, het migratiemotief, wordt voor migranten van buiten de EU afgeleid uit de reden waarvoor ze een verblijfsvergunning hebben gekregen. Bij migranten die uit de EU komen, kijkt het CBS naar de activiteiten die men ontplooit in Nederland. EU-burgers hebben namelijk geen verblijfsvergunning nodig voor vestiging in Nederland, waardoor er geen directe gegevens zijn over de reden van verblijf. Dit zorgt voor een vertraging in de statistieken. Deze Staat van Migratie bevat CBS-gegevens over de migratiemotieven van migranten die in 2018 zijn gekomen, op basis van hun activiteiten in 2019. In juli 2021 komen de cijfers beschikbaar op basis van de activiteiten in 2020 van migranten die in 2019 naar Nederland zijn gekomen.

Om inzicht te krijgen in de verschillende migratiestromen naar Nederland wordt het volgende onderscheid gemaakt: migratie van buiten de EU, migratie vanuit de EU en asielmigratie. 120.000 100.000 80.000 60.000 40.000 20.000 0

2009

2010

2011

2012

2013

Migratie vanuit de EU/EFTA

2014

2015

2016

2017

2018

Migratie van buiten de EU

Asielmigratie Figuur 14 Instroom migranten vanuit de EU/EFTA, van buiten de EU/EFTA en asielmigranten, exclusief personen met de Nederlandse nationaliteit, 2009-2018 (Bron: CBS)

De migratie naar Nederland is tussen 2009 en 2018 bijna verdubbeld. Vooral de migratie vanuit de EU en van buiten de EU voor werk, gezin en studie zijn gestegen. De totale asielinstroom is redelijk stabiel gebleven met uitzondering van de piek in 2015 en 2016 als gevolg van de oorlog in Syrië. Het aandeel migranten vanuit de EU bedraagt meer dan de helft (54%), gevolgd door een derde (34%) reguliere migratie van buiten de EU en ongeveer 10% (12%) asielmigratie. Mensen hebben verschillende redenen om naar Nederland te komen. Arbeidsmigranten komen om te werken, studiemigranten volgen een opleiding en gezinsmigranten komen om te trouwen, samen te wonen of zich aan te sluiten bij een familielid. Voor de cijfers per migratiedoel wordt onderscheid gemaakt tussen twee groepen: migranten van buiten de EU en migranten vanuit de EU.

De Staat van Migratie 2021

31

1.5

Wat zijn de trends van migratie van buiten de EU? Migranten van buiten de EU 100.000 90.000 80.000 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Arbeid: kennismigrant

Arbeid: overig

Gezin: gezinsvorming

Gezin: gezinshereniging

Asiel

Studie

Overige migratiemotieven

Figuur 15 Redenen voor niet-EU/EFTA-migranten om naar Nederland te komen, 2008-2018 (Bron: CBS)

Gezinsvorming of hereniging vormt de belangrijkste reden van migranten van buiten de EU/ EFTA om naar Nederland te komen tussen 2009 en 2018. De gemiddelde jaarlijkse gezinsmigratie bedroeg 19.000 personen. Gezinsmigratie kan een vorm van afgeleide migratie zijn, ofwel het gevolg van arbeids-, studie- of asielmigratie. Als er meer arbeidsmigranten komen, komen er bijvoorbeeld ook meer gezinsleden mee. Gemiddeld komt met iedere migrant meer dan één gezinslid mee. Na gezinsmigratie volgen asielmigratie (ongeveer 18.000), studiemigratie (ongeveer 12.000), arbeidsmigratie (ongeveer 11.000) en overige migratie (ongeveer 4.000). De groep overig bestaat uit verschillende vergunningen die door de IND worden afgegeven voor bijvoorbeeld culturele uitwisseling, om humanitaire redenen of voor een medische behandeling en uit economisch niet-actieven.

Er is een verschil tussen reguliere gezinshereniging zoals hierboven beschreven en nareis voor gezinshereniging met een erkende asielzoeker. De migranten die naar Nederland komen via gezinshereniging met een asielzoeker die binnen drie maanden na verlening van de asielvergunning de hereniging aanvraagt, worden nareizigers genoemd. Zij vallen onder de categorie asielmigratie, net als asielzoekers en hervestigde vluchtelingen, en niet onder gezinsmigratie.

Het totale aantal migranten van buiten de EU/EFTA die tussen 2008 en 2018 naar Nederland kwamen, is gestegen. Het aandeel gezinshereniging en gezinsvorming, de belangrijkste reden voor niet-EU/EFTA burgers om naar Nederland te komen, groeit in de totale instroom. De toename van arbeidsmigratie blijkt vooral uit de toename van kennismigranten te bestaan. De stijging van de arbeidsmigratie uit niet-EU/EFTA landen wordt met name zichtbaar vanaf 2014. Een verklarende factor lijkt dan ook de invoering van de wet Modern Migratiebeleid (MoMi) in dat jaar te zijn. Dit geldt ook voor studiemigratie dat toeneemt vanaf 2014.

32

De Staat van Migratie 2021

Het aandeel asielmigratie was in 2015, 2016 en 2017 groter dan het jaarlijkse gemiddelde vanwege de relatief hoge instroom van Syrische vluchtelingen en de nareizigers die als kerngezinsleden van de eerdere asielzoekers naar Nederland kwamen. Dit aandeel is sindsdien weer afgenomen.

1.6

Wat zijn de trends van migratie vanuit de EU? Migranten vanuit de EU Tussen 2009 en 2018 komt de meerderheid van de migranten uit andere lidstaten van de EU. Alle EU-/EFTA-burgers kunnen volgens de Europese wetgeving zonder tewerkstellingsvergunning in een lidstaat van de EU aan het werk. Voor Polen en de andere landen die in 2004 lid werden van de EU geldt dat vanaf 2007, voor Bulgarije en Roemenië vanaf 2014. 120.000 100.000 80.000 60.000 40.000 20.000 0

2009

2010

EU: arbeid

2011

2012

EU: gezin

2013

2014 EU: studie

2015

2016

2017

2018

EU: Overig en onbekend

Figuur 16 Redenen voor EU-migranten om naar Nederland te komen, 2008-2018 (Bron: CBS)

Sinds 2009 is de migratie in Nederland uit andere lidstaten van de EU bijna verdubbeld. Werk en gezin zijn de belangrijkste redenen voor deze migranten om naar Nederland te komen tussen 2009 en 2018. Jaarlijks kwamen gemiddeld 27.000 arbeidsmigranten, oftewel 33% van de totale migratiestroom van EU-burgers naar Nederland. Gezinsmigratie was daarna het voornaamste doel (ongeveer 23.000), op enige afstand gevolgd door studiemigratie (ongeveer 12.000). Werk is sinds 2013 het belangrijkste migratiedoel van EU-burgers. De toegenomen arbeidsmigratie vanuit de EU is voor een belangrijk deel te herleiden tot de uitbreiding van de EU met de Centraal- en Oost-Europese landen die voorheen tot het Oostblok behoorden. In het bijzonder geldt dit voor Polen. Daarnaast speelt de steeds verdere integratie van de economieën van de EU-lidstaten een rol. De toename van gezinsmigranten was relatief minder groot. Onder EU-burgers is een grote groep overig en onbekend (ongeveer 20.000, 24%). Voor deze groep kan het migratiedoel niet worden bepaald omdat ze niet samenwonen met een partner, zich niet hebben ingeschreven voor een studie, geen betaald werk hebben, economisch niet actief zijn of hun inkomsten ontvangen van een buitenlands bedrijf. Asiel ontbreekt omdat EU-burgers slechts in hele kleine aantallen asiel aanvragen.

De Staat van Migratie 2021

33

1.7

Wat zijn de trends van asielmigratie? Internationaal Een vluchteling is iemand die zijn of haar land van herkomst ontvlucht vanwege gegronde vrees voor vervolging, oorlog of geweld. Een intern ontheemde is iemand die gedwongen is zijn huis of woonplaats te ontvluchten, maar wel binnen de grenzen van zijn of haar eigen land blijft. Het is binnen het kader van migratie van belang om nota te nemen van het aantal intern ontheemden omdat zij bij verslechterende omstandigheden naar buurlanden kunnen trekken en dan vluchteling worden. Deze Staat van Migratie richt zich vanwege de focus op migratiestromen naar Nederland op vluchtelingen. Asielzoekers vragen om internationale bescherming. Indien uit de procedure blijkt dat zij recht hebben op internationale bescherming, kunnen de lidstaten van de EU drie verschillende typen status geven: vluchtelingenstatus, status van subsidiaire bescherming of een verblijfsvergunning op basis van humanitaire gronden.

Humanitaire crises in verschillende delen van de wereld droegen bij aan een toename van 17 miljoen in het aantal vluchtelingen en asielzoekers tussen 2000 en 2020.14 In 2020 was het totale aantal personen dat buiten hun eigen land vluchtte 34 miljoen, het dubbele van het aantal in 2000. Het totale aantal vluchtelingen en asielzoekers groeit en vormt nu 12% van het totaal aan internationale migranten wereldwijd.15 25.000.000

20.000.000

15.000.000

10.000.000

5.000.000

0

2000

2005

2010

2015

2020

Figuur 17 Aantal vluchtelingen onder UNHCR mandaat, 2000-2020 (Bron: UNHCR)

Deze UNHCR cijfers verschillen van de UNDESA cijfers omdat in de UNHCR cijfers alleen vluchtelingen onder UNHCR mandaat zijn opgenomen en daarmee niet asielzoekers (4.2 miljoen), Palestijnse vluchtelingen onder mandaat van UNRWA (5.6 miljoen) en Venezolanen (3.6 miljoen).16 De trend is duidelijk: het aantal vluchtelingen onder UNHCRmandaat, maar ook de aantallen van de andere genoemde categorieën, zijn in de afgelopen 10 jaar gestegen. Deze stijging wordt veroorzaakt door een groter aantal en nieuwe Deze cijfers worden door UNDESA uitgedrukt in asielzoekers en vluchtelingen in plaats van alleen vluchtelingen, omdat iemand die asiel aanvraagt niet altijd een status voor internationale bescherming ontvangt en daarmee formeel een vluchteling is. Als een verband wordt gelegd met de landen van herkomst van asielzoekers met een hoog erkenningspercentage, oftewel van wie veel personen een status van internationale bescherming ontvangen, wordt gesproken over vluchtelingen. 15 UNDESA, Population Division (2020). International Migration 2020 Highlights (ST/ESA/SER.A/452), pagina 6 16 UNHCR - Figures at a Glance 14

34

De Staat van Migratie 2021

conflicten. In 2010 waren dit met name Afghanistan, Irak, Somalië, DRC, Myanmar, Colombia, Soedan, Vietnam, Eritrea, China. In 2019 voornamelijk Syrië, Venezuela, Afghanistan, Zuid-Soedan, Myanmar, Somalië, DRC, Soedan, CAR en Eritrea. Europees De cijfers over asielmigratie naar en in de EU komen van Eurostat. De asielcijfers van Eurostat bestaan uit het totale aantal ingediende eerste aanvragen en herhaalde aanvragen, inclusief de herplaatsingen. De aantallen voor nareis en hervestiging zijn niet opgenomen. Het aantal ingediende asielaanvragen, eerste en herhaalde aanvragen, is hoger dan het aantal personen dat binnen de EU om internationale bescherming heeft gevraagd. Iemand kan, naast het indienen van meerdere asielaanvragen in dezelfde lidstaat, ook in meerdere lidstaten een aanvraag indienen. Dit gebeurt in de praktijk ook, de zogenaamde secundaire migratie binnen de EU. De aanvragen voor asiel van herplaatste asielzoekers die van de lidstaat van eerste aanvraag door de lidstaat van herplaatsing worden overgenomen en afgehandeld, worden meegeteld als eerste aanvraag. In de IND cijfers worden deze categorieën gescheiden.

1.300.000 1.170.000 1.040.000 910.000 780.000 650.000 520.000 390.000 260.000 130.000 0

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Europese Unie - 27 landen (van 2020)

Nederland

Duitsland

België

Figuur 18 Aantal eerste asielaanvragen in Nederland, België, Duitsland en de EU, 2011-2020 (Bron: Eurostat)

De aantallen eerste asielaanvragen17 in alle EU-lidstaten samen laten een stijging zien sinds 2011 en een piek in 2015 en 2016. Deze piek wordt veroorzaakt door de instroom van Syrische asielzoekers als gevolg van de oorlog in Syrië. In 2018 daalde het aantal eerste asielaanvragen in de EU in tegenstelling tot de verdere stijging wereldwijd. Vanaf voorjaar 2020 is een daling waarneembaar die kan worden verklaard door de gevolgen van de coronapandemie. Deze daling zorgt ervoor dat het totale aantal asielaanvragen in 2020 ongeveer gelijk was aan het niveau in 2013. In absolute aantallen lijkt de piek in Nederland en België klein vergeleken met de aantallen van de grootste lidstaat in de EU, buurland

17

Hiermee wordt de eerste aanvraag van een persoon in een genoemde lidstaat bedoeld, waarbij het mogelijk is dat die persoon al eerder in een andere lidstaat een asielverzoek heeft ingediend. De dubbele aanvragen worden meegeteld. De Staat van Migratie 2021

35

Duitsland. In de periode 2011-2020 was 86% van de asielaanvragen in absolute aantallen geconcentreerd in 10 lidstaten van de EU. Bovenaan staan Duitsland (33%), Frankrijk (12%) en Italië (9%).18 6%

50.000 45.000

5%

40.000 35.000

4%

30.000 3%

25.000 20.000

2%

15.000 10.000

1%

5.000 0

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

0%

Aantal eerste asielaanvragen in Nederland Aandeel Nederland binnen EU-27

Figuur 19 Aantallen eerste asielaanvragen in Nederland en het aandeel van Nederland binnen de EU-instroom, 2011-2020 (Bron: Eurostat)

Het aandeel van Nederland binnen de asielinstroom19 van alle EU-lidstaten fluctueert. Vanaf 2011 is een dalende trend zichtbaar. De asielinstroom in Nederland kende tijdens de hoge instroom met name een piek in 2015. In 2016 was het aandeel van Nederland binnen de asielinstroom van de EU relatief laag (2%). In de jaren daaropvolgend neemt het aandeel van Nederland toe en is de laatste 3 jaar stabiel. Het Nederlandse aandeel ligt iets boven de 3%. Nederland In 2013/2014 is bij de IND een ander registratiesysteem, INDiGO, in gebruik genomen. Sinds 2014 wordt in de registratie onderscheid gemaakt tussen eerste asielaanvragen en nareizigers. Voor de periode 2011 tot en met 2013 zijn de aantallen nareizigers meegenomen in de aantallen eerste asielaanvragen.

Asylum and first time asylum applicants by citizenship, age and sex - annual aggregated data (rounded) - Products Datasets - Eurostat (europa.eu) 19 Vanwege de door Eurostat gehanteerde definitie is dit exclusief nareis en hervestiging. 18

36

De Staat van Migratie 2021