8.2 Kadernota Armoede & Schulden De Bevelanden 2021-20224
Tekst van het document
LEVEN ZONDER (GELD) ZORGEN Kadernota Armoede & Schulden De Bevelanden 2021 – 2024
Deze nota is een gezamenlijke productie van de Bevelandse gemeenten en de afdeling WIZ van Gemeenschappelijke Regeling de Bevelanden.
INHOUD
Samenvatting............................................................................................................................................................................................... 5 1. Inleiding.................................................................................................................................................................................................. 7 1.1. Aanleiding............................................................................................................................................................................................................................ 7 1.2. Totstandkoming van de kadernota.................................................................................................................................................................. 8 1.3. Leeswijzer............................................................................................................................................................................................................................ 8 2. Armoede en schulden: een nadere beschrijving................................................................................................................. 9 2.1.
Omschrijving...................................................................................................................................................................................................................10 2.2. Oorzaken............................................................................................................................................................................................................................10 2.3. Risicogroepen................................................................................................................................................................................................................10 2.4. Gevolgen............................................................................................................................................................................................................................11
2.4.1. Kinderen die opgroeien in armoede.................................................................................................................................................11
2.4.2. Verborgen armoede.................................................................................................................................................................................... 12
2.4.3. Gevolgen van langdurige armoede en schulden................................................................................................................. 12
3. De omvang van armoede en schulden................................................................................................................................... 13 3.1. Landelijk beeld.............................................................................................................................................................................................................. 13 3.2. Het beeld in de Bevelanden............................................................................................................................................................................... 14 3.3. Invloed coronacrisis op armoede en schulden................................................................................................................................... 14 4. Evaluatie huidig beleid..................................................................................................................................................................16 4.1. Wat realiseerden we op grond van het armoedebeleid 2017 – 2020?...............................................................................16 4.2. Uitkomsten enquête.................................................................................................................................................................................................18 4.3.
Gebruik inkomensregelingen........................................................................................................................................................................... 20 4.4. Input gemeenteraden, Cliëntenraad WIZ, medewerkers WIZ/gemeenten en maatschappelijke organisaties........................................................................................................................................................................ 20 4.4.1. Gemeenteraden............................................................................................................................................................................................. 20 4.4.2. Cliëntenraad WIZ.......................................................................................................................................................................................... 20 4.4.3. Medewerkers WIZ en gemeenten.................................................................................................................................................. 20 4.4.4. Maatschappelijke organisaties........................................................................................................................................................... 20 4.5.
Conclusie..........................................................................................................................................................................................................................22
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
3
5. Kaders 2021 – 2024..........................................................................................................................................................................23 5.1. Opdracht en doelstelling.......................................................................................................................................................................................23 5.2. Onze focus.......................................................................................................................................................................................................................23 5.3. Vervolg uitwerking kaders.................................................................................................................................................................................. 26 6. Huidige taken en dienstverlening.............................................................................................................................................27 6.1. Taken op grond van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening........................................................................................27 6.1.1. Vroegsignalering van schulden.......................................................................................................................................................... 28 6.1.2.
Onderscheid schuldhulpverlening en schulddienstverlening................................................................................... 28 6.1.3. Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen............................................................................................................................... 28 6.2. Taken op grond van de Participatiewet.................................................................................................................................................... 29 6.3. Aanvullend gemeentelijk beleid.................................................................................................................................................................... 29 6.3.1. Declaratiefonds.............................................................................................................................................................................................. 29 6.3.2. Samenwerking met relevante organisaties.............................................................................................................................. 29 6.4. Overige wettelijke taken....................................................................................................................................................................................... 29 6.4.1.
Bijstandsbesluit zelfstandigen............................................................................................................................................................ 29 6.4.2. Nieuwe wet inburgering......................................................................................................................................................................... 29 7. Landelijke aanpak armoede en schulden.............................................................................................................................30 7.1. Actieplan Brede Schuldenaanpak................................................................................................................................................................. 30 7.2. Overige initiatieven en ontwikkelingen...................................................................................................................................................... 31 8. Evaluatie en monitoring.................................................................................................................................................................32 8.1. Continue monitoring.................................................................................................................................................................................................32 8.2.
Inzicht in de cijfers.....................................................................................................................................................................................................33 8.3. Evaluatie van de doelen........................................................................................................................................................................................33 9. Financiën...............................................................................................................................................................................................34 9.1. Inkomensbeleid............................................................................................................................................................................................................34 9.2. Extra middelen armoedebestrijding en schuldpreventie............................................................................................................35 Bijlage 1: Overzicht ontwikkeling armoede Bevelandse gemeenten 2011 – 2017.....................................................................
36 Bijlage 2: Factsheets Armoede & Schulden.............................................................................................................................................................37 Bijlage 3: Overheidsmaatregelen en gevolgen coronacrisis.......................................................................................................................47 Bijlage 4: Uitkomsten enquête.......................................................................................................................................................................................... 49 Bijlage 5: Interviewvragen en uitkomsten................................................................................................................................................................. 50 Bijlage 6: Inkomensregelingen en Schulddienstverlening afdeling WIZ........................................................................................... 51 Bijlage 7: Landelijke initiatieven schuldhulpverlening......................................................................................................................................52
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
4
SAMENVATTING
De Bevelandse gemeenten en de afdeling Werk, Inkomen en Zorg (hierna: WIZ) van GR de Bevelanden doen samen met andere organisaties in het Sociaal Domein veel rondom armoede en schulden. De afgelopen jaren hebben we dit gedaan vanuit de ‘Kadernota Armoedebeleid 2017-2020: Naar een integrale
aanpak!’. Inmiddels is het tijd voor een nieuw plan waarin we de kaders actualiseren en aanpassen aan de ontwikkelingen in de samenleving.
Leven in armoede of het hebben van problematische
Daarnaast heeft het gevolgen voor relaties (meer
schulden heeft diverse oorzaken en een grote impact
huiselijk geweld), schoolprestaties van kinderen en
op het leven van mensen. Oorzaken zijn onder meer
opvoedproblemen. Mensen kunnen niet meedoen
het ingewikkelde systeem van allerlei landelijke en
aan sociale activiteiten, waardoor er een risico is op
lokale regelingen, maatschappelijke ontwikkelingen
eenzaamheid. Gezien de complexiteit en het feit
zoals een economische crisis en flexibilisering van
dat er zoveel factoren een rol spelen die beperkt
de arbeidsmarkt of een ingrijpende (levens-)gebeur-
beïnvloedbaar zijn door gemeenten, kunnen we
tenis. Wie eenmaal in armoede leeft, belandt vaak in
armoede- en schuldenproblemen vaak niet oplos-
een vicieuze cirkel. Mensen hebben vaker gezond-
sen. Wel kunnen we de gevolgen hiervan verzachten
heidsklachten als (chronische) stress, (lichamelijke)
of sneller ingrijpen om ergere problemen te voorko-
spanningen, depressie en een kortere levensduur.
men. De mogelijkheden die gemeenten hebben om
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
5
invloed uit te oefenen, willen we dan ook zo goed
Kinderen moeten gelijke kansen hebben in het
mogelijk benutten.
onderwijs en de samenleving, zij mogen niet de dupe zijn van de financiële problemen thuis.
De groeiende aandacht voor armoede en schulden
We zetten extra in op kinderen die uit een thuissitua-
sinds de economische crisis van 2008 leidde tot lan-
tie komen met financiële problemen. De stress thuis
delijke en lokale aanpakken van deze problematiek.
leidt vaak tot mindere schoolprestaties en minder
Mede door het aantrekken van de economie nam de
ontwikkelingskansen. Dat maakt het extra belang-
armoede na 2013 af. Maar het is onvermijdelijk dat
rijk dat kinderen een eerlijke kans krijgen om zich op
de coronacrisis een negatieve invloed heeft op de
school en in de samenleving te ontwikkelen. Verder is
omvang van armoede en schulden in Nederland.
het belangrijk dat voorzieningen voor kinderen eenvoudig te vinden en aan te vragen zijn.
Het onderzoek voor deze nota resulteert in de volgende vier kaders: De aanpak van armoede en schulden is een gezamenlijke verantwoordelijkheid Omdat er zoveel raakvlakken zijn met andere levensgebieden kan alleen samenwerking een structureel antwoord bieden. Dit doen we samen met de sociale wijkteams, kerken, maatschappelijk werk, vrijwilligers, scholen, GGD, ondernemersverenigingen en overige
Vindt u het eenvoudig om een regeling aan te vragen bij de afdeling WIZ?
maatschappelijke partners. We helpen inwoners met kans op armoede en/of schulden vroegtijdig en preventief Voorkomen is beter dan genezen. Hoe eerder we armoede en/of schulden signaleren, hoe sneller we (grotere) problemen kunnen voorkomen. Met een vroegtijdige inzet kunnen we grotere maatschappelijke kosten achteraf bestrijden. Door laagdrempelige, logische en begrijpelijke ondersteuning sluiten we aan bij de leefwereld van de mensen. We weten dat veel mensen het moeilijk vinden om de drempel van de gemeente over te gaan en dat
‘De papierwinkel wat je waar moet aanvragen is te ingewikkeld, en dan kost het teveel energie om er aan te beginnen. Of als je iets hebt aangevraagd bij de verkeerde moet je helemaal opnieuw beginnen in de hoop dat het dan wel goed is.‘
veel wet- en regelgeving complex is. Uitgerekend de ondersteuning van de gemeente en de afdeling WIZ moet daarom laagdrempelig, logisch en begrijpelijk zijn. Professionals moeten zich bewust zijn dat armoede en schulden stress bij mensen oplevert en wat de mogelijke invloed hiervan is op het gedrag.
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
6
1 INLEIDING
1.1 Aanleiding
De Bevelandse gemeenten en de afdeling Werk,
Leven in armoede grijpt diep in het leven van men-
Inkomen en Zorg (hierna: WIZ) van GR de Bevelan-
sen. Het kan slecht zijn voor de gezondheid, span-
den doen samen met andere organisaties in het
ningen geven binnen relatie(s) of de schoolprestaties
Sociaal Domein veel rondom armoede en schulden.
van kinderen negatief beïnvloeden.
Eerder heeft u de ‘Kadernota Armoedebeleid 2017-
Wie eenmaal in armoede leeft, belandt vaak in een
2020: Naar een integrale aanpak!’ en het Beleidsplan
vicieuze cirkel. Dit levert voor de maatschappij een
Schulddienstverlening 2020 vastgesteld. Voor u ligt
toename van verschillende kosten op. Zo heeft
nu een integrale kadernota over armoede en schul-
armoede vaak langdurige werkloosheid of arbeids-
den. Schuldhulpverlening is namelijk niet los te zien
ongeschiktheid tot gevolg. De impact van armoede
van het armoedebeleid. Problemen op deze gebie-
op het leven en de ontwikkeling van kinderen is groot.
den zijn nog steeds volop aanwezig en zijn vaak ook
Thuis is er vaker sprake van een materiële en emoti-
een onderdeel van de problematiek die professio-
onele achterstand en buitenshuis is vaker sprake van
nals in het Sociaal Domein tegenkomen. Ze zijn van
onveiligheid, uitsluiting en problemen op school.
invloed op allerlei andere levensgebieden en bekend
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
7
is dat financiële zorgen eerst moeten worden weg-
1.3 Leeswijzer
genomen, voordat hulp op andere gebieden zinvol is.
In de volgende hoofdstukken gaan we achtereenvol-
Daarom is het tegengaan van armoede en schulden
gens in op de oorzaken en gevolgen van armoede
en het verlichten van geldzorgen enorm belangrijk.
en schulden en de risicogroepen (hoofdstuk 2), de omvang van de problemen (hoofdstuk 3) en de
1.2 Totstandkoming van de kadernota
resultaten van het huidige beleid (hoofdstuk 4). In
De vijf portefeuillehouders WIZ gaven in maart 2020
hoofdstuk 5 staan de nieuwe kaders voor het beleid.
de opdracht voor deze integrale nota. Deze nota
Vervolgens beschrijven we de taken en dienstver-
beschrijft de gezamenlijke kaders op hoofdlijnen.
lening die we nu al vervullen (hoofdstuk 6) en de landelijke aanpak en ontwikkelingen (hoofdstuk 7).
Input voor deze kadernota Armoede en Schulden ver-
Tenslotte gaan we in de laatste twee hoofdstukken in
zamelden we uit landelijke onderzoeken en aanpak-
op de evaluatie en monitoring van het nieuwe beleid
ken. Verder hebben wij een enquête uitgezet onder
en de financiën.
de bij de afdeling WIZ bekende huishoudens met een bijstandsuitkering of minimaregeling. Beleidsmedewerkers van verschillende gemeenten hebben vanuit andere vakgebieden meegedacht. Ook spraken wij met de cliëntenraad Bevelands Belang Werk en Inkomen. We interviewden een aantal samenwerkingspartners en de gemeenteraden gaven tijdens
Vindt u het eenvoudig om een regeling aan te vragen bij de afdeling WIZ?
een gezamenlijke raadsbijeenkomst in mei 2020 hun visie weer via een aantal vragen en stellingen. De antwoorden uit de enquête en de input van partners en gemeenten zijn meegenomen in deze kadernota.
‘Ik blokkeer zelf altijd een beetje als ik formulieren moet invullen en bewijsmateriaal moet verzamelen. Best confronterend.‘
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
8
2 ARMOEDE EN SCHULDEN: EEN NADERE BESCHRIJVING
2.1 Omschrijving Armoede is vaak een complex probleem, dat bestaat
hypotheekschuld waar ze maandelijks op aflossen.
uit een groot aantal deelproblemen, die ook nog eens
Jongeren lossen hun studieschuld af of iemand
allemaal op elkaar inwerken. Men kan spreken van
leent bij een familielid een bedrag en betaalt dat
armoede wanneer een persoon onvoldoende finan-
keurig terug. Als iemand echter door omstandighe-
ciële middelen heeft om op het minimale bestaan-
den structureel niet meer in staat is om aflossingen
sniveau van de samenleving te leven. Echter gaat
op schulden te voldoen, ontstaan er problematische
armoede verder dan uitsluitend een gebrek aan
schulden. We spreken van problematische schul-
financiële middelen. Het gaat ook om niet mee kun-
den als iemand niet in staat is om de totale schulden
nen doen aan bijvoorbeeld sociale activiteiten, sport
in een periode van 36 maanden af te lossen. In die
en cultuur. Dit geldt niet alleen voor mensen met een
gevallen beschikken mensen structureel over te wei-
uitkering maar ook voor inwoners met een modaal of
nig geld om aan de periodieke betalingsverplichtin-
hoger inkomen die daarmee niet rondkomen.
gen te kunnen voldoen. Mensen met schulden of in armoede lopen daar
Het hebben van schulden leidt niet per definitie tot
meestal niet mee te koop. Zij proberen eerst zelf nog
armoede. Niet iedere schuld is namelijk proble-
op allerlei manieren de eindjes aan elkaar te knopen.
matisch. Veel mensen hebben bijvoorbeeld een
Schaamte voor hun situatie speelt een grote rol en
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
9
Vindt u het eenvoudig om een regeling aan te vragen bij de afdeling WIZ? houdt hen vaak tegen om hulp te vragen. Dit leidt er
‘Zoveel dingen kopiëren en downloaden. En daar heb ik niet zoveel verstand van.‘
vaak toe dat hun schulden verder oplopen en de situatie complex wordt. 2.2 Oorzaken Er is sprake van een diversiteit aan oorzaken voor armoede en schulden. Mensen hebben in de eerste plaats te maken met een zeer ingewikkeld systeem van allerlei landelijke en lokale regelingen. Om van alle regelingen gebruik te maken, moeten mensen allerlei papieren overleggen en alert zijn op wijzigingen. Een vergissing of moment van onoplettendheid kan leiden tot (forse) verplichtingen om terug te betalen. Daarnaast spelen maatschappelijke ontwikkelingen en omgevingsfactoren een rol zoals vergrij-
2.3 Risicogroepen
zing of een economische crisis. De huidige flexibele
Iedereen kan te maken krijgen met armoede en
arbeidsmarkt en daarmee ook flexibele inkomens
schulden. Waren het voor de crisis van 2008 nog
plus stijgende vaste lasten zorgen ervoor dat mensen
voornamelijk sociale minima die in armoede leefden,
onvoldoende financiële buffer kunnen opbouwen. De
door de economische crisis zijn ook andere risico-
invloed van gemeenten in het oplossen van armoede
groepen ontstaan. We zien nu ook hoogopgeleiden
en schulden is zeer beperkt. Het gemeentelijke
en zelfstandig ondernemers die de eindjes niet meer
armoedebeleid kan in een aantal gevallen helpen
aan elkaar kunnen knopen. De groep mensen die met
schulden voorkomen en de gevolgen van armoede
armoede en schulden te maken heeft, is inmiddels
verzachten, maar niet de structurele oorzaken weg-
zeer divers.
nemen. Landelijke onderzoeken1 laten de volgende groepen Het gedrag van mensen is ook een belangrijke fac-
zien met het grootste risico op armoede en schulden:
tor: de keuzes die iemand maakt in bepaalde situ-
- Mensen die langdurig van een laag inkomen moe-
aties kan armoede en schulden veroorzaken. Bij
ten rondkomen waarvan bijstandsontvangers het
(vaak onbewust) impulsief gedrag kan stress een
grootste risico op armoede lopen
rol spelen. Stress maakt dat mensen slechtere keu-
- Mensen (met name jongeren) met een laag oplei-
zes maken, meer op korte termijn denken en minder
dingsniveau
goed informatie verwerken. Verder kan iemand laag-
- Mensen met migratie achtergrond
geletterd zijn, een verstandelijke beperking hebben
- Mensen die laaggeletterd zijn
of verslaafd zijn, allemaal factoren die een verhoogd
- Mensen met psychische problemen
risico geven op schulden. Ten slotte is bekend dat
- Mensen met verslavingsproblemen
ingrijpende gebeurtenissen zoals echtscheiding,
- Mensen met een (licht) verstandelijke beperking
overlijden van een partner, zelfstandig gaan wonen of arbeidsongeschikt raken, de kans op financiële problemen vergroten. 1
S ociaal Cultureel Planbureau: Armoede in Kaart 2019, Movisie: wat werkt bij de aanpak van armoede en schulden? (maart 2020)
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
10
Wat was de belangrijkste oorzaak dat u schulden kreeg?
‘Heel veel jeugdproblematiek, geen vader, schulden uit het verleden.‘
2.4. Gevolgen Ook de gevolgen van armoede en schulden zijn divers. In de eerste plaats kan het leiden tot gezondheidsklachten als (chronische) stress, (lichamelijke) spanningen, depressie en zelfs een kortere levensduur. Daarnaast heeft het gevolgen voor relaties (meer huiselijk geweld), schoolprestaties van kinderen en opvoedproblemen. Het zorgt voor schaamte
ongeschiktheid tot gevolg. Mensen in armoede doen
over de situatie, met name ook bij kinderen. Mensen
verder vaak structureel een beroep op publieke voor-
die weinig te besteden hebben, kunnen vaak niet
zieningen. Daarnaast neemt het risico op criminaliteit
meedoen aan sociale activiteiten wat weer eenzaam-
toe.
heid tot gevolg kan hebben.
De gevolgen zijn veelomvattend en leiden tot grote maatschappelijke kosten.
Wie eenmaal in armoede leeft, belandt vaak in een vicieuze cirkel. Dit levert voor de maatschappij een
2.4.1 Kinderen die opgroeien in armoede
toename van verschillende kosten op. Zo heeft
De impact van armoede op het leven en de ontwik-
armoede vaak langdurige werkloosheid of arbeids-
keling van kinderen is groot. Thuis is er vaker sprake
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
11
van een materiële en emotionele achterstand en bui-
2.4.3 Gevolgen van langdurige armoede en schulden
tenshuis is vaker sprake van onveiligheid, uitsluiting
Mensen die langdurig te weinig geld hebben om van
en problemen op school. Het leven in armoede levert
te leven zijn daar continu mee bezig; uitzoeken waar
al op jonge leeftijd stress op en het zet de ouder
men het beste levensmiddelen kan inkopen, bonnen
kind-relatie onder druk. De Kinderombudsman stelt
sparen en acties nalopen. Zij leven van dag tot dag.
dat kinderen en jongeren die in armoede opgroeien
Het gevolg is dat zij niet meer in staat zijn om doelge-
op alle levensgebieden worden belemmerd in
richt en probleemoplossend te handelen. Te weinig
hun ontwikkeling, ze lopen schade op en hebben
geld leidt tot verkeerde beslissingen die op de lange
geen gelijke kansen. Uit onderzoek van het Sociaal
termijn gevolgen met zich meebrengen. Geldgebrek
Cultureel Planbureau (SCP) blijkt dat kinderen die
gaat gepaard met een focus op de korte termijn. Er
opgroeien in armoede tweemaal zoveel kans hebben
ontstaat tunnelvisie; de aandacht voor andere zaken,
op armoede op latere leeftijd dan kinderen die niet
die wellicht voor de lange termijn van belang zijn, wor-
opgroeien in armoede, de zogenaamde overerving
den verwaarloosd, onderschat of verdrongen. Lang-
van armoede. Het gevolg is dat een groot deel van de
durige schaarste kan er toe leiden dat de rek eruit is
kinderen dat in armoede leeft minder uitzicht heeft
bij mensen om in actie te komen. Dit verklaart hoe het
op een gezonde, succesvolle en gelukkige toekomst.
komt dat schuldenproblematiek mensen soms lijkt te gijzelen; mensen zijn steeds minder in staat tot dat-
Omdat de gevolgen van opgroeien in armoede zo veel
gene dat zij juist nodig hebben om uit de problemen
impact heeft op kinderen en hun latere leven, zetten
te komen. Deze nieuwe inzichten komen voort uit de
gemeenten al sinds jaren extra in op de ondersteuning
psychologie van de schaarste (Mullainathan & Shafir,
van deze kinderen. Het is daarbij een uitdaging om te
2013).
achterhalen hoe we kunnen voorkómen dat kinderen in armoede opgroeien en om te zorgen dat overerving
Ook de Wetenschappelijke Raad voor Regerings-
van armoede wordt doorbroken.
beleid (WRR) beschrijft in het rapport ‘Weten is nog
geen doen. Een realistisch perspectief op redzaam2.4.2 Verborgen armoede
heid’ (2017) dat er een behoorlijk verschil bestaat
Schaamte en taboe leiden tot een groep mensen die
tussen wat van burgers wordt verwacht en wat zij
in armoede leeft en niet bij de gemeente in beeld is,
daadwerkelijk aankunnen. Stress en mentale belas-
de zogenaamde ‘verborgen armoede’. Ook onwetend-
ting zetten mentale vermogens onder druk. De WRR
heid over regelingen en voorzieningen zorgen ervoor
benoemt dit als het doen-vermogen waar ook de
dat mensen niet aankloppen voor hulp. Het gaat in
nodige aandacht voor moet zijn bij overheids- en
deze groep vooral om werkenden met een laag inko-
hulpverlenende instanties.
men maar ook om ouderen met een pensioen. De groep werkende armen vormt volgens het SCP bijna
Gemeenten legden tot nu toe veel nadruk op de zelf-
een derde van de volwassenen in armoede; iets meer
redzaamheid van inwoners. De bovenstaande inzich-
dan de helft daarvan werkt in loondienst, overige zijn
ten leiden er echter toe dat deze zelfredzaamheid in
zelfstandig werkenden.
een ander daglicht komt te staan. Waar we voorheen nog steeds uitgingen van de eigen verantwoordelijk-
Het bereiken van werkende armen is een uitdaging
heid van mensen, kunnen we nu niet meer zo stellig
voor de gemeenten, want zij zijn niet bij de gemeen-
aannemen dat mensen in armoede en met schulden
ten in beeld. Wij weten dan ook niet hoe groot deze
die verantwoordelijkheid kunnen nemen.
groep ‘verborgen armen’ is.
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
12
3 DE OMVANG VAN ARMOEDE EN SCHULDEN
3.1 Landelijk beeld Het NIBUD (peiling 2018) geeft aan dat in Nederland
het beeld dat een grote groep huishoudens niet de
2,6 miljoen huishoudens moeilijk kunnen rondkomen.
weg vindt naar de schuldhulpverlening. Onderzoek
Van deze huishoudens leven 605.000 in langdurige
van de Hogeschool Utrecht en de Nationale Ombud-
armoede, dat is 64 procent van de totale groep huis-
sman wijst uit dat mensen met schulden tegen drem-
houdens die in armoede leven.
pels aanlopen als zij hulp zoeken. Het gaat daarbij
Een indicatie voor het aantal mensen met schulden
vooral om de onduidelijke en niet laagdrempelige
is het aantal personen met ernstige betalingspro-
toegang, de moeilijke bureaucratische procedures en
blemen. Eén op de vijf huishoudens heeft betalings-
gebrek aan ‘doen-vermogen’ van mensen. De Natio-
problemen. Bij acht procent gaat het om ernstige
nale Ombudsman beschrijft in zijn rapport2 onder
betalingsproblemen, dit zijn zo’n 550.000 huishou-
andere dat gemeenten de deur van schuldhulpver-
dens. Deze mensen hebben gemiddeld 43.300 euro
lening wijd open moeten zetten. Juist via die deur kan
aan schulden en meer dan veertien schuldeisers
multi- problematiek in gezinnen zichtbaar worden.
(Nibud, 2018).
Ook voor mensen met een licht verstandelijke beper-
Volgens de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK) hebben in 2018 slechts zo’n 95.000 personen zich gemeld bij schuldhulpverlening. Daaruit ontstaat
2
N ationale Ombudsman: ‘Een open deur? Een onderzoek naar de toegang van schuldhulpverlening.’ (2018)
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
13
Wat was de belangrijkste oorzaak dat u schulden kreeg?
‘Ik ben werkloos geraakt door een hartinfarct en later nog een herseninfarct, scheiding en laag inkomen.‘
king of laaggeletterden is het belangrijk de toegang eenvoudig en laagdrempelig te maken, zij maken een substantieel deel uit van de mensen die aanklopt bij schuldhulpverlening. Verder zijn landelijk de bevindingen dat hoewel het aantal aanvragen voor schuldhulpverlening afneemt, de complexiteit van de aanvragen juist toeneemt. Op het moment dat iemand zich meldt bij schuldhulpverlening zijn de schulden qua aantal en omvang vaak al erg groot doordat men lang wacht met hulp vragen.
moet worden. Dit is ook aangegeven door SHV Zeeland3 die vooral ook uit deze gemeenten in verhou-
3.2 Het beeld in de Bevelanden
ding veel cliënten zien.
Onderzoek van het SCP (Armoede in Kaart 2019) laat zien dat de armoede in 2013 in Nederland en de Beve-
Gelijk aan de landelijke ontwikkeling is er een afname
landen een piek bereikte en dat deze daarna afnam
van het aantal aanvragen voor schuldhulpverlening
door het aantrekken van de economie. Het overzicht
in de Bevelandse gemeenten. Maar de complexiteit
in bijlage 1 laat de ontwikkeling van armoede van
van de aanvragen neemt toe; de schulden zijn groter
verschillende doelgroepen zien in de Bevelandse
en er zijn vaak meer schuldeisers. De afname van het
gemeenten sinds 2011. We zien dat de armoede ook
aantal aanvragen wil bovendien niet zeggen, dat er
in de Bevelandse gemeenten voor de meeste doel-
ook minder mensen met problematische schulden
groepen na 2013 afneemt. Alleen de percentages
zijn.
gepensioneerden (met uitzondering van Noord-Beveland) en niet-westerse migranten laten vanaf 2017
De meest recente cijfers van de Bevelandse gemeen-
weer een stijging zien. Ook het armoedepercentage
ten over armoede en schulden staan in de factsheets
onder minderjarige kinderen neemt in de meeste
(bijlage 2). Daarin laten we ook het gebruik van inko-
gemeenten af na 2013, alleen in Noord-Beveland zien
mensregelingen en private organisaties zien.
we in 2015 nog een stijging waarna het percentage in 2017 weer omlaag gaat.
3.3 Invloed coronacrisis op armoede en schulden Het is onvermijdelijk dat de coronacrisis een nega-
Het overzicht laat ook zien hoe de Bevelandse
tieve invloed heeft op de omvang van armoede en
gemeenten zich verhouden tot Zeeland en Neder-
schulden in Nederland. Dit heeft te maken met inko-
land. We zien een paar uitspringers voor Noord-Beve-
mensdalingen van ondernemers en werknemers.
land en Reimerswaal. Dit kan te maken hebben met
Deze paragraaf is geschreven met de kennis en cijfers
de bevolkingssamenstelling en werkgelegenheid. Er
zoals we die nu kennen (juni 2020). Tegen de tijd dat
worden op de Bevelanden vooral laaggeschoolde
deze kadernota wordt vastgesteld, kan de werkelijke
statushouders gehuisvest. In Noord-Beveland speelt
situatie anders zijn.
mee dat daar relatief veel goedkope huurwoningen zijn. Dit leidt er toe dat vaak mensen met problemen daar terecht komen, bijvoorbeeld na het beëindigen van een relatie als er snel een woning gevonden
3
S chuldHulpVrijwilligers Zeeland (onderdeel van het Leger des Heils)
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
14
Wat was de belangrijkste oorzaak dat u schulden kreeg?
‘Ik heb de schulden zelf veroorzaakt dus moet ik ook zelf op de blaren zitten. Ik heb moed en geef niet op.‘
Volgens het Nibud zag één op de vijf Nederlanders het inkomen in maart 2020 dalen als gevolg van de coronacrisis. Eén op de drie huishoudens verwacht de komende maanden moeilijk rond te kunnen komen. Hoe de crisis en de gevolgen ervan zich verder ontwikkelen, is op dit moment lastig te voorspellen. De overheid nam een aantal maatregelen om de inkomensdaling te compenseren. Naast deze maatregelen zijn bedrijven als woningcorporaties en banken vaak bereid om mensen tegemoet te komen in deze
coronacrisis aan de hand van de ingevoerde over-
uitzonderlijke periode. Het gaat dan bijvoorbeeld om
heidsmaatregelen.4 In bijlage 3 geven we een samen-
uitstel van betalingen, het niet doorvoeren van huur-
vatting van de bevindingen van het SCP over een
verhogingen en het niet verhogen van aanslagen.
aantal maatregelen die voor deze nota van belang zijn.
Het SCP publiceerde op 7 mei 2020 een eerste schets van mogelijke maatschappelijke gevolgen van de
4
S CP Beleidssignalement: Eerste doordenking maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen. (mei 2020)
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
15
4 EVALUATIE HUIDIG BELEID
Een evaluatie van het huidige beleid geeft input voor de nieuwe kaders van het armoede- en schuldenbe-
4.1 Wat realiseerden we op grond van het armoedebeleid 2017 – 2020?
leid per 2021. Ten eerste brengen we in beeld wat we
Met het vaststellen van de kadernota Armoedebe-
realiseerden in de beleidsperiode 2017 – 2020. Vervol-
leid 2017-2020 is er meer aandacht voor het tegen-
gens gaan we in op de enquête die we onder inwoners
gaan van armoede en schulden in de Bevelandse
hielden, op het gebruik van regelingen en voorzienin-
gemeenten. We hebben in deze periode met name
gen en geven we de input weer van de diverse raden,
ingezet op communicatie over de inkomensregelin-
organisaties en medewerkers waarmee we spraken
gen en schulddienstverlening via diverse publicaties
over het beleid. Het is belangrijk hierbij op te merken
en voorlichtingen. Dit deden we niet alleen richting
dat het niet mogelijk is om een toe- of afname van
de inwoners, maar ook de vrijwilligers en professio-
armoede en schulden en bijvoorbeeld het gebruik van
nals informeerden we hierover.
regelingen helemaal toe te schrijven aan het gevoerde beleid. Daarvoor zijn er teveel andere factoren ook van
In de afgelopen periode realiseerden we verder:
invloed op de ontwikkeling van armoede en schulden
- Harmonisatie van de schuldhulpverlening voor de
en de resultaten die worden bereikt. Dit hebben we
vijf Bevelandse gemeenten zodat alle inwoners
toegelicht in paragraaf 2.2.
dezelfde dienstverlening krijgen en deze daardoor
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
16
ook breder bekend wordt in de gemeenten, zowel
Acties waar we in de komende periode mee verder
bij inwoners als bij organisaties.
willen, zijn onder andere:
- Het project Vroegsignalering met ingang van 1 mei
- Training aanbieden aan professionals en vrijwil-
2019 waarbij we met woningcorporaties, energie- en
ligers in het Sociaal Domein over het herkennen
waterleveranciers, Sabewa en zorgverkeringsmaat-
van armoedesignalen en ervoor zorgen dat dit
schappijen samenwerken om bij betalingsach-
bespreekbare onderwerpen worden
terstanden vroegtijdig in gesprek te gaan met de
- Vroegtijdig inzetten op hulpverlening bij belangrijke
betreffende persoon. Het doel is om problemati-
levensgebeurtenissen zodat financiële problemen
sche schulden te voorkomen.
kunnen worden voorkomen
- Aansluiting bij Startpunt Geldzaken van het Nibud
- Meer aansluiting van teams afdeling WIZ bij de
per 1 januari 2019. We bieden hiermee online geld-
teams in het Sociaal Domein
plannen aan inwoners waarmee zij hun financiën op
- Meer inzetten op het bereik van jongeren
orde kunnen krijgen én houden. Ook hier is het doel
- Invoeren kantelingsprincipe bij het minimabeleid:
om financiële problemen te voorkomen. We organi-
niet het aanbod van regelingen maar de hulpvraag
seerden workshops voor vrijwilligers om met deze
is het uitgangspunt
geldplannen te werken.
- Samen met sociale partners ideeën ontwikkelen
- Het magazine Iedereen doet mee wat we in juni
hoe we ‘overerving’ kunnen doorbreken.
2019 huis aan huis in de vijf gemeenten verspreid-
- Onderzoek naar de armoedeval
den. Daarin informeerden we onder andere over de
- Onderzoeken welke mogelijkheden er nog meer
inkomensregelingen maar ook over andere voorzie-
zijn om laag opgeleiden bij te scholen om uitstroom
ningen in de gemeenten.
naar betaald werk te bereiken
- Een ambtelijke werkgroep Kinderen in armoede met
- Werkgevers meer benutten als signaalpartner van
vertegenwoordiging vanuit de vijf gemeenten waar-
armoede en schulden
mee we stappen hebben gezet om ook de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) en scholen te betrekken bij dit onderwerp. De JGZ ontwikkelde bijvoorbeeld een checklist waarmee jeugdverpleegkundigen deze problemen makkelijker kunnen signaleren en bespreekbaar maken. - In verschillende gemeenten is ondersteuning opgezet voor inwoners bij het invullen van formulieren. Gebleken is dat niet alle ambities uit het armoedebeleid 2017-2020 zijn gerealiseerd. Achteraf moeten we vaststellen dat we teveel ambities hadden voor deze beleidsperiode en dat het realiseren van een aantal zaken meer tijd kost. Bovendien werden gemeenten geconfronteerd met forse uitgaven in het Sociaal Domein waardoor prioriteiten soms op een ander vlak
Wat betekent uw financiële situatie voor uw dagelijks leven?
‘Het is roeien met de riemen die je hebt, niet meer willen dan mogelijk is, dan is het wel te doen.‘
lagen.
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
17
Deze acties zullen terugkomen in uitvoeringsplannen
zoeken gestart die de komende periode naar ver-
van gemeenten en afdeling WIZ.
wachting leiden tot meer inzichten, namelijk: - Onderzoek van ZonMw met betrekking tot verbor-
Daarnaast zijn we door de nieuwe inzichten ook
gen armoede waar de gemeente Kapelle aan deel-
anders naar zelfredzaamheid gaan kijken. De focus is
neemt en de afdeling WIZ input voor levert. Dit is
verlegd naar een andere visie op dienstverlening. We
een 3-jarig landelijk onderzoek.
hebben eerste stappen gezet om die nieuwe visie te
- Project Ensure van de gemeente Goes: een onder-
ontwikkelen en halen daarbij onder andere inspiratie
zoek naar een methodiek om gezinnen met een
uit de aanpak van Mobility Mentoring® (zie kader).
lage sociaaleconomische status en inwonende kin-
Verder zijn in deze beleidsperiode een aantal onder-
deren tot 18 jaar te ondersteunen waar ook de afdeling WIZ bij betrokken is. 4.2 Uitkomsten enquête
Mobility Mentoring®
We hebben een enquête uitgezet onder alle bij de
De nieuwe wetenschappelijke inzichten
afdeling WIZ bekende huishoudens met een bij-
omtrent de psychologie van de schaarste
standsuitkering of minimaregeling. Er was een res-
leidden ook tot een vernieuwende aanpak:
pons van ruim 21%. De belangrijkste uitkomsten van
Mobility Mentoring®. Deze aanpak
de enquête zijn:
ondersteunt mensen om zelf hun financiële
- 64% vindt het aanvragen van een inkomensregeling
en sociale problemen aan te pakken, met
eenvoudig
als doel een economisch zelfredzaam
- 80% weet van het bestaan van inkomensregelingen
leven. De hulp- en dienstverlening
bij WIZ
richt zich expliciet op meerdere sociale
- 36% van de respondenten heeft schulden waar-
problemen, die in samenhang met elkaar
van 50% bekend is met schulddienstverlening door
worden aangepakt. In deze aanpak biedt
afdeling WIZ
de professional coaching die uitgaat van
- Bijna 18% geeft aan dat zij hun kinderen niet kunnen
gelijkwaardigheid en eraan bijdraagt dat
geven wat zij nodig hebben
mensen weer doelgerichter gaan handelen.
- Een groot deel van de respondenten ervaart stress
In de aanpak werken professionals
(bijna 50%), schaamt zich (25%) en is eenzaam als
samen met cliënten. Die samenwerking
gevolg van armoede (30%)
is erop gericht dat de cliënt, na verloop
In bijlage 4 staat een uitgebreider overzicht van de
van tijd, beschikt over de hulpbronnen,
uitkomsten van de enquête.
de executieve vaardigheden en de duurzame gedragsverandering die nodig
4.3 Gebruik inkomensregelingen
zijn om economische zelfredzaamheid
Uit de cijfers in de factsheets (bijlage 2) blijkt dat de
te bereiken en te behouden. Daarbij
uitgaven voor de individuele inkomenstoeslag, de
wordt gebruik gemaakt van verschillende
tegemoetkoming voor chronisch zieken en gehan-
ondersteunende instrumenten, zoals
dicapten en de collectieve zorgverzekering minima
de Brug naar Zelfredzaamheid®,
in alle gemeenten met uitzondering van Noord-Be-
doelactieplannen en waardering.
veland in de afgelopen drie jaren zijn toegenomen. In Noord-Beveland zijn de uitgaven voor de laatste twee regelingen afgenomen. Dit heeft onder andere
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
18
te maken met het feit dat Noord-Beveland nog een
drage in de premie door gemeenten in de afgelopen
regeling kent voor compensatie van zorgkosten voor
jaren is verhoogd: van € 12,50 in 2015 naar inmiddels
alle minima en dit is een voorliggende voorziening
€ 29,97 per persoon per maand.
voor de tegemoetkoming die de afdeling WIZ biedt. In 2015 gaven we ook inzicht in het gebruik van de
De maatwerkvoorziening voor schoolgaande kinde-
inkomensregelingen ter voorbereiding op het huidige
ren laat na een jarenlange stijging in 2019 een afname
armoedebeleid. In onderstaande tabel laten we de
zien in de uitgaven, behalve in Reimerswaal waar nog
uitgaven in 2019 zien ten opzichte van 2015. Bewind-
sprake is van een lichte toename. De uitgaven in 2019
voeringskosten worden niet apart in de bijgevoegde
zijn wel hoger ten opzichte van 2015.
factsheets genoemd, want deze vallen onder de individuele bijzondere bijstand. Wel vragen we hier
De forse toename van de uitgaven voor bewindvoe-
aandacht voor deze kosten, omdat ze een grote uitringskosten Uitgaven bijzondere bijstand komt vooral doordat het hebben van gavenpost zijn voor gemeenten.
problematische schulden sinds 2014 een reden is individuele inkomenstoeslag om beschermingsbewind aan te vragen. Voor deze
We zien voor de meeste regelingen eentegemoetkoming forse toe- chronisch bewindvoeringen geldt bovendien een hoger tarief. zieken name van de uitgaven. Het gebruik van de individuele
Het aantal betalingen in de Bevelandse gemeenten
collectieve zorgverzekering minima
inkomenstoeslag is ten opzichte van 2015 bijna ver-
nam toe van 3021 in 2015 tot 4935 in 2019.
dubbeld: in 2015 waren er 523 uitbetalingen en in 2019 maatwerkvoorziening schoolgaande kinderen 906. Ook het gebruik van de tegemoetkoming chro-
Hieronder brengen we ook de uitgaven voor het
bewindvoeringskosten
nisch zieken nam toe van 900 betalingen in 2015 tot
Declaratiefonds in beeld in 2015 en 2019. We zien dan
1219 in 2019. Daarnaast is het bedrag verhoogd van €
dat de totale uitgaven in de Bevelandse gemeenten
200,00 in 2015 naar € 391,00 in 2019. Wat betreft de
bijna zijn verdubbeld.
€0
€ 100.000 € 200.000 € 300.000 € 400.000 € 500.000 € 600.000 € 700.000
2015
2019
Collectieve Zorgverzekering Minima geldt dat de bijWe zien voor de meeste regelingen een forse toename van de uitgaven. Het gebruik van de individuele inkomenstoeslag is ten opzichte van 2015 bijna verdubbeld: in 2015 waren er 523 uitbetalingen en in 2019 906. Ook het gebruik van de tegemoetkoming chronisch zieken nam toe van Uitgaven bijzondere bijstand 900 betalingen in 2015 tot 1219 in 2019. Daarnaast is het bedrag verhoogd van € 200,00 in 2015 naar Uitgaven bijzondere bijstand € 391,00 in 2019. Wat betreft de Collectieve Zorgverzekering Minima geldt dat de bijdrage in de premie door gemeenten in de afgelopen jaren is verhoogd: van € 12,50 in 2015 naar inmiddels € individuele inkomenstoeslag 29,97 per persoon per maand. tegemoetkoming chronisch zieken De maatwerkvoorziening voor schoolgaande kinderen laat na een jarenlange stijging in 2019 een
afname zien in de uitgaven, behalve in Reimerswaal waar nog sprake is van een lichte toename. De collectieve zorgverzekering minima uitgaven in 2019 zijn wel hoger ten opzichte van 2015.
De forse toename van de uitgaven voor bewindvoeringskosten komt vooral doordat het hebben van maatwerkvoorziening schoolgaande kinderen problematische schulden sinds 2014 een reden is om beschermingsbewind aan te vragen. Voor deze bewindvoeringen geldt bovendien een hoger tarief. Het aantal betalingen in de Bevelandse bewindvoeringskosten gemeenten nam toe van 3021 in 2015 tot 4935 in 2019. €0
€ 100.000 € 200.000 € 300.000 € 400.000 € 500.000 € 600.000 € 700.000
Hieronder2015 brengen we ook de uitgaven voor het Declaratiefonds in beeld in 2015 en 2019. We zien 2019 dan dat de totale uitgaven in de Bevelandse gemeenten bijna zijn verdubbeld.
Uitgaven Declaratiefonds Uitgaven Declaratiefonds
We zien voor de meeste regelingen een forse toename van de uitgaven. Het gebruik van de individuele inkomenstoeslag is ten opzichte van 2015 bijna verdubbeld: in 2015 waren er 523 uitbetalingen en in 2019 906. Ook het gebruik van de tegemoetkoming chronisch zieken nam toe van 900 betalingen in 2015 tot 1219 in 2019. Daarnaast is het bedrag verhoogd van € 200,00 in 2015 naar €0 € 50.000 Minima € 100.000 150.000 € 200.000 € 391,00 in 2019. Wat betreft de Collectieve Zorgverzekering geldt€dat de bijdrage in de € 250.000 premie door gemeenten in de afgelopen jaren is verhoogd: van € 12,50 in 2015 naar inmiddels € 2015 2019 29,97 per persoon per maand.
€ 300.000
€ 350.000
€ 400.000
De maatwerkvoorziening voor schoolgaande kinderen laat na een jarenlange stijging in 2019 een afname zien in de uitgaven, behalve in Reimerswaal waar nog sprake is van een lichte toename. De uitgaven in 2019 zijn wel hoger ten opzichte van 2015. Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024 De forse toename van de uitgaven voor bewindvoeringskosten komt vooral doordat het hebben van problematische schulden sinds 2014 een reden is om beschermingsbewind aan te vragen. Voor deze
|
17 19
Wat betekent uw financiële situatie voor uw dagelijks leven?
‘Soms is het moeilijk. Ik ben al jaren niet op vakantie geweest, maar ben trots dat wij geen schulden hebben. Liever niet op vakantie, dan schulden hebben.’
Zoals we in de inleiding van dit hoofdstuk beschrijven, is het niet mogelijk om een toe- of afname van het gebruik van inkomensregelingen helemaal toe te schrijven aan het gevoerde beleid omdat veel andere factoren van invloed zijn op de ontwikkeling daarvan. Ook kunnen we hieruit geen conclusies trekken of armoede is toe- of afgenomen. We kunnen wel concluderen dat flink meer mensen een beroep hebben gedaan op een aantal regelingen. Het kan zijn dat meer mensen in armoede zijn gekomen, maar het
4.4.2 Cliëntenraad WIZ
kan ook zo zijn dat meer mensen bekend zijn geraakt
De Cliëntenraad WIZ5 heeft een positief advies uitge-
met de regelingen, bijvoorbeeld na de huis-aan-huis
bracht op de inhoud van deze kadernota. Wel vragen
verspreiding in 2018 van een folder over inkomens-
zij nog extra aandacht voor de groep chronisch zie-
regeling en in 2019 van het magazine Iedereen doet
ken. Ook zij hebben een grote kans op armoede door
mee. Hier zullen we de komende beleidsperiode
de hoge zorgkosten en de stapeling van kosten. Een
nader onderzoek naar doen.
deel van de risicogroepen die we in hoofdstuk 2 noemen, valt al onder deze doelgroep.
4.4 Input gemeenteraden, Cliëntenraad WIZ, medewerkers WIZ/gemeenten en maatschappelijke
4.4.3 Medewerkers WIZ en gemeenten
organisaties
We spraken met verschillende medewerkers van de afdeling WIZ, team Schulddienstverlening en de
4.4.1 Gemeenteraden
gemeenten over deze nota. Belangrijkste aandachts-
In mei 2020 zijn in de gezamenlijke raadsbijeen-kom-
punt is dat de samenwerking binnen de afdeling WIZ
sten een aantal stellingen en vragen aan de raadsle-
soms een knelpunt is als teams binnen de afdeling
den voorgelegd met betrekking tot het nieuwe beleid.
verschillende doelen willen bereiken met de cliënt.
Hieruit kwam het volgende naar voren:
Afstemming en samenwerking om een gezamen-
- Raadsleden zijn van mening dat gemeenten veel
lijk doel te bereiken, is een verbeterpunt. Verder zijn
invloed hebben op bestrijding van armoede en
maatwerk en klantbenadering termen die ook hier
schulden
worden genoemd.
- Ondersteuning moet vooral gericht zijn op kinderen, ondernemers en werkende armen
4.4.4 Maatschappelijke organisaties
- Vooral inzetten op preventie
We namen interviews af bij de Voedselbank, Stich-
- De meeste raadsleden vinden dat iedereen altijd
ting Leergeld, SHV Zeeland en het SMWO. In bijlage
recht heeft op hulp bij schulden, ook als ze door
5 staat een overzicht van de interviewvragen en van
eigen toedoen zijn ontstaan
de belangrijkste punten die naar voren kwamen.
- WIZ en gemeenten moeten actief op zoek naar
De betrokkenheid bij deze nota werd zeer op prijs
mensen met schulden en in armoede
gesteld, hoewel dat volgens één van de organisaties in een eerder stadium had gemogen.
5
D e officiële naam luidt Bevelands Belang Werk en Inkomen
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
20
‘Vroeger had iedereen een ordner met een administratie. Nu kan het digitaal, maar mensen leren niet hoe dat moet. Ook op school wordt dat niet geleerd. Een pc hebben mensen vaak niet meer, alleen een telefoon, daarop moeten ze dingen opzoeken maar printen gaat natuurlijk niet. Overzicht en structuur is er daardoor niet.’
De aanbevelingen aan gemeenten en WIZ zijn:
- Aandacht voor mensen die niet digitaal vaardig zijn.
- Krachten bundelen van organisaties, gemeenten en
- Meer budgetbeheer aanbieden aan mensen waar-
WIZ om sterker integrale hulp- en dienstverlening
mee veel problemen kunnen worden voorkomen.
te bieden.
- Meer maatwerk door middel van de Omgekeerde
- Het eigen terugvorderingsbeleid bij WIZ kritisch
Toets6.
onder de loep nemen om problemen te voorkomen.
- Meer begeleiding aan cliënten vanuit de gemeen-
- De bereikbaarheid en klantgerichtheid verbeteren.
ten/WIZ en actiever benaderen over recht op inko-
- Toegankelijkere dienstverlening afdeling WIZ waar-
mensregelingen.
bij betrokken klantmanagers in ieder geval voor
- Een eenduidige werkwijze van medewerkers van
hulpverleners en netwerkpartners direct benader-
WIZ. “Het is nogal afhankelijk van de klantmanager
baar zijn.
die je treft hoe de samenwerking is en hoe er wordt
- Een financieel adviseur voor klanten zou men een
meegedacht.”
waardevolle aanvulling vinden.
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
21
Wat betekent uw financiële situatie voor uw dagelijks leven? - Vereenvoudiging van aanvraagprocedures en formulieren zodat een lagere drempel voor voorzie-
‘Er moeten geen dingen stuk gaan, dan krijg ik de zenuwen.‘
ningen ontstaat en waardoor zelfredzaamheid van gebruikers wordt vergroot omdat zij minder afhankelijk zijn van anderen om de betreffende voorziening te kunnen aanvragen. - Betrek vroegtijdig de partijen die een rol spelen in de uitwerking van de kaders. Neem hierin ook de mensen mee voor wie het bedoeld is, geef ze een stem. Verder zijn de organisaties bereid om in de toekomst mee te blijven denken over de uitvoering van het beleid en een bijdrage te leveren aan de monitoring
– we willen niet pamperen – maar ook beseffen dat
daarvan.
dat niet voor iedereen is weggelegd. De principes van Mobility Mentoring® en de Omgekeerde Toets
4.5 Conclusie
komen hier zeker van pas. Maatwerk in hulpverle-
Uit bovenstaande evaluatieonderdelen concluderen
ning (uitgaan van de bedoeling van de wet) maar
we de volgende punten die terug moeten komen in
ook in dienstverlening (niet iedere cliënt is gebaat
het nieuwe beleid:
bij dezelfde benadering).
- De integrale aanpak samen met organisaties in het
- Meer eenduidige behandeling van cliënten en aan-
Sociaal Domein, gebruik maken van elkaars krach-
vragen door WIZ; het mag niet afhankelijk zijn van
ten waarbij ieder vanuit zijn verantwoordelijkheid
welke uitvoerder je treft.
bijdraagt aan de gezamenlijke verantwoordelijk-
- Communicatie beter afstemmen op de doelgroep:
heid. Meer mogelijkheden bieden voor organisaties
eenvoudiger taalgebruik in woord en geschrift.
om elkaar te ontmoeten. Betrek ook waar mogelijk
- Meer begeleiding bij financiële zaken, zoals een
de inwoners zelf waar het om gaat.
financieel adviseur waar iemand terecht kan als er
- Maatwerk, aandacht voor de persoonlijke situatie
iets wijzigt in de persoonlijke situatie (inzet op life
en pro actiever acteren door WIZ voor mensen die
events) of budgetbeheer als iemand (nog) niet in
minder zelfredzaam zijn dan we vooralsnog dach-
staat is om financiën zelf te beheren.
ten. Dit kan leiden tot een klantvriendelijker imago
- Aandacht voor kinderen die opgroeien in armoede
van gemeenten en WIZ. We moeten daarbij wel
is belangrijk, maar kijk ook naar de oorzaken van de
inzetten op het zoveel mogelijk zelfredzaam maken
financiële problemen in het gezin.
6
E en tool om meer maatwerk te leveren door hulpvragen te beoordelen vanuit de bedoeling van wet- en regelgeving en minder strikt op basis van de wet en regels zelf
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
22
5 KADERS 2021 – 2024
5.1 Opdracht en doelstelling
Gemeenten willen in eerste instantie zoveel mogelijk
Bij de aanpak van armoede en schulden staan
voorkómen dat mensen financiële problemen krijgen
gemeenten voor een flinke opgave. Er is een forse
en in een armoedesituatie terechtkomen. Mensen
groep huishoudens met complexe financiële pro-
die al in een dergelijke situatie zitten, willen we met
blematiek. Het Rijk verwacht van gemeenten dat zij
onze regelingen en voorzieningen zo goed mogelijk
samen met hen maatregelen nemen om armoede
helpen zodat die situatie zo kort mogelijk duurt en
zoveel mogelijk te voorkomen en schulden zo vroeg
de gevolgen van armoede en schulden zo beperkt
mogelijk te signaleren.
mogelijk blijven. We willen dat iedereen mee kan doen en het beleid moet ertoe leiden dat iedereen
Oorzaken en gevolgen van armoede en schulden
de kans krijgt zich te ontwikkelen en naar vermogen
zijn uiteenlopend, de doelgroep is zeer divers en een
te participeren in de samenleving. Dit geldt met name
groot aantal factoren zijn van invloed op de proble-
voor kinderen die opgroeien in armoede.
matiek. Gemeenten hebben echter niet overal invloed op en daarom kunnen zij de armoede- en schulden-
5.2 Onze focus
problemen niet oplossen, maar wel de gevolgen ver-
Om de doelstelling te bereiken zetten we in op het zo
zachten.
vroeg mogelijk signaleren van armoede en schulden
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
23
en op een effectieve aanpak, samen met onze maat-
armoede en schulden te voorkomen, te herkennen
schappelijke partners. Kinderen krijgen een eerlijke
en te verzachten. Daarnaast organiseren we 1 keer
kans om zich op school en in de samenleving te ont-
per jaar een netwerkbijeenkomst voor werkers in het
wikkelen. We streven naar een regelluwe dienstver-
Sociaal Domein.
lening. We kijken daarbij naar innovatieve aanpakken en ontwikkelingen. Vroegtijdig en preventief We focussen ons de komende jaren op: 1.
Een gezamenlijke verantwoordelijkheid
2. Vroegtijdig en preventief
Doel: Inwoners met kans op armoede en/
3. Een toegankelijke, efficiënte en effectieve hulp-
of schulden worden vroegtijdig geholpen,
en dienstverlening 4. Kinderen die opgroeien in armoede
zodat grotere financiële problemen kunnen worden voorkomen. Voorkomen is beter dan genezen. Hoe eerder we
De aanpak van armoede en schulden is een
armoede en/of schulden signaleren, hoe sneller we
gezamenlijke verantwoordelijkheid
(grotere) problemen kunnen voorkomen. Met een vroegtijdige inzet kunnen we grotere maatschappelijke kosten achteraf bestrijden. Met het project
Doel: iedereen in het Sociaal Domein is zich
Vroegsignalering hebben we een belangrijke stap
bewust van de gevolgen van armoede en
gezet om financiële problemen vroegtijdig te signa-
schulden op alle levensgebieden.
leren. Daarnaast willen wij inwoners informeren en adviseren over de financiële gevolgen van belangrijke
Omdat er zoveel raakvlakken zijn met andere levens-
levensgebeurtenissen. Hiervoor zoeken we in iedere
gebieden kan alleen samenwerking een structureel
gemeente samenwerking met netwerkpartners die
antwoord bieden. Vanuit het armoedebeleid en het
als vindplaats kunnen dienen voor mensen die hier-
beleid voor de schulddienstverlening moeten we
mee te maken hebben, zoals echtscheidingsadvo-
de verbinding maken met het beleid op het gebied
caten. Naast een actieve benadering van inwoners
van de Wmo, jeugd, onderwijs, gezondheid en par-
zijn algemene communicatie en voorlichting over de
ticipatie. De aanpak van armoede en schulden doen
mogelijkheden van ondersteuning belangrijk in de
we dan ook samen met de sociale wijkteams, kerken,
preventieve aanpak.
maatschappelijk werk, vrijwilligers, scholen, GGD en overige maatschappelijke partners. Deze partners moeten de signalen van armoede kunnen herken-
Een toegankelijke, efficiënte en effectieve
nen én bespreken. Het is daarom belangrijk dat zij
hulp- en dienstverlening
weten waar ze kunnen aankloppen voor ondersteuning en wat de gemeente en de afdeling WIZ voor hen kunnen doen. Ook samenwerking met onderne-
Doel: Onze hulp- en dienstverlening is laag-
mers(verenigingen) en werkgevers is belangrijk om
drempelig, logisch en begrijpelijk en onze
financiële problemen bij (zelfstandig) werkenden zo
communicatie sluit aan bij de leefwereld van
vroeg mogelijk aan te pakken. We willen met rele-
de mensen.
vante Bevelandse partners een netwerk vormen om
Kadernota Armoede & Schulden 2021 – 2024
|
24
Wat betekent uw financiële situatie voor uw dagelijks leven?
‘Niet alleen kijken naar wat je meer zou willen, maar tevreden zijn met wat je hebt.‘ nazorg zijn belangrijke factoren voor een effectieve en duurzame hulp- en dienstverlening. We gaan onderzoeken wat ervoor nodig is om deze nieuwe manier van werken te implementeren. Hiervoor maken we gebruik van het rapport van Movisie “Wat werkt bij de aanpak van armoede en schulden?” (maart 2020) en We leven in een steeds complexere samenleving.
vervolgen wij ons onderzoek naar methodieken die
We gaan er teveel vanuit dat mensen in staat zijn hun
daarbij kunnen helpen, zoals Mobility Mentoring® en
verantwoordelijkheid te nemen. Daarnaast weten we
de Omgekeerde Toets.
dat veel mensen het moeilijk vinden om de drempel van de gemeente over te gaan. Uitgerekend de ondersteuning van de gemeente en de afdeling WIZ