Document · PDF

6.1 Borselse Voorwaarden 2023

Besluitvormende raadsvergadering 11 januari 2024, gemeente BorseleBij agendapunt: Voorstel tot het vaststellen van de 'Borselse Voorwaarden' en de vervolgaanpak Borsele Voorwaarden in het kader van de grootschalige energietransitie en leefkwaliteit (portefeuille burgemeester Dijksterhuis)16.053 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Voorwoord Met gepaste trots presenteren wij ons zorgvuldig samengestelde voorwaardenpakket. Voor u liggen de Borselse Voorwaarden. Eind 2022 werd Borssele door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat aangewezen als voorkeurslocatie voor twee nieuwe kerncentrales. Daarnaast komen er veel ontwikkelingen op onze gemeente af die te maken hebben met de landelijke energietransitie. Elektriciteitskabels van Wind op Zee-parken landen hier aan, er komt een nieuw hoogspanningsstation in het Sloegebied en een 380kV verbinding met Zeeuws-Vlaanderen. Het college van B&W en de gemeenteraad hebben het besluit genomen om een gelote groep inwoners en een vertegenwoordiging van dorpsraden voorwaarden te laten opstellen voor de eventuele komst van negen (energie)projecten. Dit resulteerde in de Borselse Voorwaarden Groep. Als gemixt en levendig gezelschap hebben wij in vijf bijeenkomsten, onder leiding van participatiebureau EMMA, het voorliggende voorwaardenpakket samengesteld. Vanuit onze diepgaande betrokkenheid bij de lokale gemeenschap hebben wij een investering gedaan in tijd en kennis. Dit voorwaardenpakket weerspiegelt de behoeften en verwachtingen van de inwoners van Borsele. Met deze voorwaarden willen wij onze leefbaarheid, de lokale economie en het welzijn van onze inwoners hooghouden, bevorderen en beschermen.

Voor deelnemers aan de Borselse Voorwaarden groep gold dat meedoen in dit proces niet automatisch betekent dat men voorstander is van de komst van één of meerdere van de negen (energie)projecten.

Als Borselse Voorwaarden Groep begrijpen wij dat duidelijke en eerlijke afspraken essentieel zijn voor het bevorderen van een harmonieuze en bloeiende samenleving. Ons voorwaardenpakket is zorgvuldig ontwikkeld door 100 inwoners van de gemeente Borsele, ondersteund door een team van lokale experts, met inachtneming van wet- en regelgeving, ethiek en de behoeften van alle betrokken partijen. De aanwezigheid van demissionair minister Rob Jetten voor Klimaat en Energie, burgemeester Gerben Dijksterhuis, wethouders en de gemeenteraad bij delen van de bijeenkomsten, laat zien dat zij belang hechten aan de Borselse Voorwaarden. Namens de Borselse Voorwaarden Groep willen we onze oprechte dankbaarheid uitspreken aan iedereen die heeft bijgedragen aan de totstandkoming van de voorwaarden. Wij nodigen iedereen uit om dit document grondig te bestuderen en te omarmen. We vragen initiatiefnemers, ontwikkelaars en politici om zorgvuldig, respectvol en serieus om te gaan met onze voorwaarden. De Borselse Voorwaarden Groep

Inhoud

Voorwoord

1. Inleiding

2. Terugblik op bezoek Hinkley Point C en omgeving

3. Borselse Voorwaarden

Voorwaardenpakket 1 Bouwruimte en logistiek

Voorwaardenpakket 2 Veiligheid en gezondheid

Voorwaardenpakket 3 Klimaat, energie en duurzaamheid

Voorwaardenpakket 4 Landschap, natuur en recreatie

Voorwaardenpakket 5 Communicatie en draagvlak

Voorwaardenpakket 6 (Bouw)overlast

Voorwaardenpakket 7 Eigenaarschap

Voorwaardenpakket 8 Huisvesting, wonen, leefbaarheid en voorzieningen

Voorwaardenpakket 9 Onderwijs, kennis en economische ontwikkeling

Voorwaardenpakket 10 Compensatie en schadeloosstelling

4. Samenstelling en proces

Tot slot

1.Inleiding

Er komen grote (energie)projecten af op de gemeente Borsele. De gemeente bepaalt niet of en waar deze projecten komen, daarover gaat de rijksoverheid. De gemeente Borsele wil zich wel goed voorbereiden en heeft daarom inwoners gevraagd voorwaarden op te stellen voor de eventuele komst van deze projecten. Wat is er bijvoorbeeld nodig voor het landschap, de leefbaarheid en veiligheid in Borsele als er nieuwe energieprojecten bij komen? Om deze reden is er besloten om de Borselse Voorwaarden Groep (BVG) samen te stellen met gelote inwoners en vertegenwoordigers van de dorpsraden, ondersteund door Lokale Experts. Deze groep van 100 inwoners werkte in vijf bijeenkomsten aan de Borselse Voorwaarden. De gemeenteraad beschouwt de voorwaarden als zwaarwegend advies. De gemeenteraad stelt de Borselse Voorwaarden uiteindelijk vast. Na vaststelling, bundelt de gemeente haar voorwaarden met die van de provincie Zeeland. De provincie en gemeente Borsele voeren de onderhandelingen met de rijksoverheid bij nieuwe energieprojecten.

De voorwaarden gaan over de eventuele komst van 9 (energie)projecten: 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380 kV Zeeuws-Vlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland (inclusief waterstoffabriek) 9. Central Gate Voor project 3, 4 en 5 geldt dat dit ook gaat over de eventuele bijkomende convectorstations en verbindingen. Project 9 is geen initiatief van het Rijk, maar een project van North Sea Port. De wens vanuit North Sea Port is om een vrachtwagenparkeerplaats met voorzieningen aan te leggen buiten ’t Sloegebied. Een mogelijk ander project is de aanleg van een LNG-terminal. Aangezien er een grote mate van onzekerheid is over de komst en de locatie is dit project niet benoemd. Mocht dit project doorgaan, dan gelden de voorwaarden ook voor dit project.

Vraagstelling De gemeente Borsele bepaalt niet óf de negen grote energieprojecten doorgang vinden in de gemeente Borsele, maar stelt wel voorwaarden op voor het Rijk en andere initiatiefnemers. Daarom luidt de vraagstelling: Welke voorwaarden stelt de BVG voor de eventuele komst van de negen grootschalige energieprojecten naar de gemeente Borsele?

College van B&W en gemeenteraad Het college van B&W en de gemeenteraad namen het besluit om een gelote groep inwoners en een vertegenwoordiging van dorpsraden de voorwaarden te laten opstellen. In april 2023 stelde de gemeenteraad het Plan van Aanpak Borselse Voorwaarden vast. Tijdens de eerste, de derde en de vijfde bijeenkomst waren

leden van het college en de gemeenteraad kort aanwezig om een impressie te krijgen van de bijeenkomsten. De groep overhandigde de voorwaarden aan burgemeester Gerben Dijksterhuis, als voorzitter van het college van B&W en de gemeenteraad.

Bezoek Hinkley Point C Begin september, voorafgaand aan de derde bijeenkomst van de BVG, brachten zeven deelnemers een bezoek aan Hinkley Point C in het Verenigd Koninkrijk, waar twee nieuwe kerncentrales worden gebouwd. Deze groep presenteerde hun inzichten en ervaringen aan de BVG. Hun verslag is ook onderdeel van deze rapportage.

Borsele: gemeente van contrasten De gemeente Borsele ligt in het midden van de provincie Zeeland, in het zuidwesten van Nederland. Borsele is een gemeente van contrasten. De gemeente heeft een schitterend landschap en prachtige natuur, maar ook een vitaal zeehaven- en industriegebied. Er is rust en ruimte, maar ook dynamiek en bedrijvigheid.

Natuur in Borsele We hebben unieke natuur in de gemeente Borselse. De Westerschelde (-estuarium) is een door Europa speciaal beschermd natuurgebied (Natura 2000) inclusief het bijzondere Kalootstrand. Dit strand ligt ten westen van de kern Borssele en naast de bestaande kerncentrale. Het is het enige gebied in Zuid-Beveland waar spontane duinvorming plaatsvindt. Niet voor niets heeft Borsele de status van ‘landschapspark’. Het is hier heerlijk wandelen, fietsen, sporten of zwerven over de kronkelige bloemendijkjes, door de uitgestrekte polders en pittoreske dorpen. Je hebt er zicht op historische boerderijen, eeuwenoude weeltjes, op de Westerschelde of op één van de talrijke boomgaarden. Met zo’n 1.600 hectare aan fruitgaarden is Borsele de grootste fruitteeltgemeente van Nederland. Vanwege de bijzondere landschapswaarden, zichtbare indijkingsgeschiedenis en uniek heggenlandschap, is een groot deel van het gemeentelijk grondgebied aangewezen als Waardevol Cultuurlandschap.

Bedrijvigheid in Borsele Tegelijkertijd ligt het grensoverschrijdende zeehavengebied North Sea Port, waartoe ook de havens van Gent, Terneuzen en Vlissingen behoren, gedeeltelijk op Borselse grond. In dát deel van Borsele gaat het licht nooit uit en is er altijd wat te doen. Hier vinden activiteiten plaats als offshore-industrie, olieraffinage en op- en overslag van onder meer fruit, metaal, hout en ertsen. De enige kerncentrale van ons land is er te vinden en het is ook de plek waar stroom van zee aan land komt. De mensen die beschikbaar zijn op de arbeidsmarkt in de regio, worden bijna allemaal volledig ingezet. Er is sprake van een krappe arbeidsmarkt. Zo dreigen er personeelstekorten in de techniek, het onderwijs en de bouw. 7

Ieder dorp een eigen karakter Zo’n 23.000 inwoners noemen Borsele hun thuis. Zij wonen in één van de vijftien dorpen die de gemeente Borsele kleur geven. Ieder dorp heeft zijn eigen karakter. Van het grootste dorp Heinkenszand, met zo’n 5.500 inwoners, tot het kleinste dorp Ellewoutsdijk met 380 inwoners. Voor ieder dorp geldt: de leefkwaliteit is van groot belang. Dat vind je terug in de onderlinge samenhorigheid, het omkijken naar elkaar, elkaar kunnen ontmoeten in een dorpshuis of bij een vereniging, de evenementen en activiteiten die inwoners voor én met elkaar organiseren. Zo zorgen ze er samen voor dat het voor jong en oud goed wonen, werken en leven is in de gemeente Borsele. Uit de monitor Brede Welvaart in 2023 van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat de Borselse inwoners het gelukkigst zijn van heel Zeeland. Op de landelijke lijst is Borsele terug te vinden op de negende plaats. De gemeente telt 15 dorpen: Baarland, Borssele, Driewegen, Ellewoutsdijk, ‘s-Gravenpolder, ‘s-Heer Abtskerke, ‘s-Heerenhoek, Heinkenszand, Hoedekenskerke, Kwadendamme, Lewedorp, Nieuwdorp, Nisse, Oudelande en Ovezande. De gemeente heeft een oppervlakte van zo’n 19.000 hectare, waarvan een groot gedeelte (circa 4.000 hectare) uit water bestaat, de Westerschelde.

Arnemuiden

‘s Heer Hendrikskinderen

Lewedorp

Middelburg

Goes ‘s Heer Arendskerke

MOGELIJKE KOMST TWEE NIEUWE KERNCENTRALES

Heinkenszand

Nieuwdorp

‘s-Heer Abtskerke

Vlissingen

‘s-Gravenpolder Nisse

‘s-Heerenhoek

Sloegebied

Kwadendamme Ovezande

Kaloot Borssele

Hoedekenskerke Driewegen

Oudelande

Ellewoutsdijk

Westerschelde

Baarland

2. Terugblik

op bezoek Hinkley Point C en omgeving

Zeven deelnemers vanuit de BVG gingen op 6, 7 en 8 september 2023 naar Engeland. Daar zijn twee kerncentrales in aanbouw, genaamd Hinkley Point C. De groep wilde ervaren en horen van omwonenden, ondernemers en organisaties wat het betekent als er kerncentrales in een omgeving worden gebouwd. Daarbij ging de groep ook op zoek naar wat we kunnen leren van de Engelse situatie. Hun bevindingen deelden zij tijdens de derde BVG-bijeenkomst op 11 september. Hun kennis en ervaringen kwamen tijdens het verdere traject goed van pas. Ze konden goed inschatten welke voorwaarden belangrijk zijn. De groep bleef daarbij neutraal in het standpunt over kernenergie. Hieronder het verslag. Realistisch beeld Het bezoek aan de omgeving waar Hinkley Point C wordt gebouwd was heel positief, nuttig en leerzaam. We bezochten de bouwwerf, een opleidingsinstituut, de Hinkley campus waar veel werknemers waren gehuisvest en één van de parkeerterreinen vanwaar de pendeldiensten vertrekken. Daarnaast hebben we gesproken met politie, beveiliging, een makelaar, boer, dorpsraad en veel inwoners. Doordat we veel verschillende inwoners, ondernemers en organisaties hebben gesproken, hebben we zeker het idee dat we het eerlijke en echte verhaal te horen hebben gekregen. Hierdoor hebben wij een realistisch beeld gekregen van de Engelse situatie.

de omwonenden in de nabijheid veel overlast ervaren. Het stof en het geluid van de grote vrachtwagens en ook het achteruitrijden met het piepgeluid, het draaien, keren en kiepen. De bouw is nu in een fase waar steeds meer binnen wordt gebouwd. Dat maakt dat er minder geluids-, licht- en stofoverlast wordt ervaren.

Verschillen Tussen Zeeland en Somerset bestaan grote verschillen in demografie, infrastructuur, landschap en werkgelegenheid. Zo is de omgeving van Hinkley Point C een dunbevolkt gebied met (voor de bouw) wegtrekkende jongeren. De omgeving is heuvelachtig, met hagen en bomen rondom de weilanden en wegen. De wegen zijn zeer smal en slecht geasfalteerd. Er zijn geen koeltorens en deze gaan er ook niet komen. Er is slechts één rij met hoogspanningsmasten. De rest van de kabels liggen onder de grond, ook al is de bodem steen- en rotsachtig. Het aantal werknemers is per bouwfase gegroeid. De enige overeenkomsten met Zeeland zijn dat er daar al twee kerncentrales staan en dit gebied direct aan zee ligt.

Overlast beginfase In de beginfase, tijdens het bouwrijp maken van de bouwplaats (eerste twee tot drie jaar), is er veel grond verplaatst. De afgegraven grond is gebruikt om een vallei om te vormen tot heuvel. In die periode hebben 10

Wonen Op dit moment werken er ruim 10.000 werknemers aan de centrales. Dit aantal zal nog groeien tot ongeveer 12.000. Ruim 40% van de Hinkley workers wonen bij mensen thuis in een kamer, op campings of in een caravan in de tuin van inwoners of boeren. Daarnaast wonen 1.500 werknemers op twee campussen. Deze campussen hebben goede faciliteiten. Inwoners klagen niet over de huisvesting van de werknemers. Nieuwkomers met een gezin die bij Hinkley werken kiezen er vaak voor om in de grotere woonplaatsen te wonen.

“Het bezoek aan Hinckley Point C en omgeving was erg leerzaam. We kregen hierdoor meer inzicht in de impact die de energietransitie op onze leefomgeving kan hebben. Het gaf ons als groep richting om de juiste voorwaarden op te stellen.” Jozien Borgmeijer (45), ‘s-Heerenhoek

Het project heeft effect op de huizenprijzen. Voor starters is het moeilijk om een woning te kopen, omdat de woningen door schaarste duurder zijn geworden. De huizenprijzen zijn in dit gebied snel gestegen, net als de landelijke prijzen. Waarschijnlijk in dit gebied nog meer vanwege de schaarste aan woningen.

Verkeer en transport Het verkeer is de grootste ergernis voor omwonenden. Het verschil in wegen draagt hier waarschijnlijk structureel aan bij. Vanwege de pendelende 8.000 tot 9.000 werknemers per dag is er veel woon-werkverkeer. Er rijden 162 bussen in een vast schema. Dit betekent dat er continu bussen rijden van en naar de speciaal aangelegde parkeerterreinen en de bouwplaats. Twee busmaatschappijen konden niet meer bestaan, omdat ze geen chauffeurs meer konden vinden. Dit komt omdat de chauffeurs bij EDF (bouwer van de centrales) meer loon ontvangen, dan bij de lokale busmaatschappij. Lokale mensen profiteren niet van de pendeldienst tussen de parkeerplaatsen en de bouwplaats. Daarnaast ervaren inwoners van de kleine omliggende dorpen overlast van de geparkeerde auto’s van werknemers. Op de smalle wegen is beperkt zwaar verkeer mogelijk per timeslot. Het verkeer wordt streng gemonitord.

Veiligheid Openbare dronkenschap en rijden onder invloed is licht toegenomen met de komst van dit project. Er is weinig diefstal en verkrachting komt weinig tot niet voor. De criminaliteit is nauwelijks toegenomen. EDF heeft ingezet op beveiliging en contact met omwonenden. Dit hebben ze deels gedaan door het inzetten van een wijkagent die in de gaten houdt wat er speelt. Alles wordt gemonitord en in de gaten gehouden. Opvallend is dat Hinkley workers meestal 11,5 uur per shift werken. We verwachten

dat dit in Nederland maximaal 8,5 uur is. Omdat het aantal verplaatsingen en meer vrije tijd met een derde toeneemt, vanwege kortere diensten, kan dit eventueel voor meer overlast zorgen.

Geluid Tijdens ons bezoek hebben we nauwelijks geluidsbelasting ervaren, zeker niet meer dan wat we vanuit het Sloegebied gewend zijn. In de eerste fase, toen er grondwerkzaamheden werden uitgevoerd, was er wel degelijk sprake van grote geluidsoverlast. De kunstmatige heuvel van de afgegraven grond, extra geluidsschermen en beplanting heeft het geluid goed gedempt. Buiten de bouwplaats wordt het geluid op vier plaatsen gemeten. Inwoners vinden dit te weinig. De windrichting en de aanwezigheid van tussenliggende heuvels of beplanting is erg bepalend voor wie geluidsoverlast ervaart. Op de werf is er tussen 7.00 en 22.00 uur gemiddeld 65 decibel per uur toegestaan. Deze norm is ruimer dan de norm die geldt in de gemeente Borsele.

Onderwijs Er is onderwijs opgezet op alle niveaus. Mbo, hbo en universiteit werken samen en vormen het Nucleair college. Het onderwijs richt zich op alle beroepen en specialiseert zich met name op het nucleaire proces. Er worden nucleaire, technische vaardigheden en engineering skills onderwezen en getraind. En daarbij ook alle andere beroepen die verband houden met het nucleaire proces of het bouwen van de kerncentrales. Denk hierbij aan beveiliging, betonvlechten en ingenieurs. Het onderwijs heeft veel gebracht, er is een toename van de vaardigheden en kennis bij jong en oud. Leerlingen komen van heinde en verre om daar te studeren, want een baan bij EDF (de bouwer van de centrales) spreekt aan. Het betaalt goed en als je daar hebt gewerkt kun je overal aan de slag.

een zwakke economie met weinig werkgelegenheid, wij hebben juist nu een overspannen arbeidsmarkt. Daardoor zullen de onevenwichtigheden, die daar al optreden, zich bij ons veel sterker voordoen.

Overheid en gezondheid

Hiervan is veel voorafgaand aan de ontwikkeling af te vangen met goede regelgeving, planvorming en organisatie. En niet gaandeweg het proces zoals in Engeland, waar ze op diverse aspecten pas gingen schakelen toen er problemen ontstonden. Boven alles, is het enorm belangrijk om strikte voorwaarden op te stellen waar iedereen zich aan conformeert.

De rol van de overheid in Engeland is heel anders. Er lijkt (te) weinig of geen betrokkenheid in de Engelse situatie. Wij denken dat het goed is dat de overheid de inwoners steunt door middel van juridisch en technisch advies in relatie tot de bouwer. Op de bouwplaats is een gezondheidscentrum aanwezig. Medische hulp voor werknemers is alleen mogelijk op de bouwplaats, ook als ze vrij zijn. Anders zou het een te grote belasting zijn op het lokale gezondheidssysteem. Lokale bewoners met een zorgvraag mogen ook gebruik maken van de gezondheidsfaciliteiten op de site.

Bouwplaats Wij kregen de kans om mee te gaan met een bustour over de bouwplaats. Het bouwterrein is gigantisch groot met indrukwekkend grote (in aanbouw zijnde) gebouwen. Terwijl de eerste 20 meter van de reactoren ondergronds wordt gebouwd, zijn de gebouwen nog steeds enorm groot. De centrales in aanbouw in Engeland zijn vele malen groter dan de huidige centrale in Borssele. De totale bouwplaats is 175 hectare en is de grootste bouwplaats van Europa. De bouwplaats daar is net zo groot als bijvoorbeeld Heinkenszand of Yerseke. Wij zien niet in hoe dit bij ons moet gaan passen, zo dicht bij de dorpen.

Conclusie We zijn als groep zeker niet overtuigd dat wij zo’n groot en vooral langdurig bouwproject in Borssele moeten willen of dat dit een verrijking wordt voor onze omgeving. We zijn vooral bezorgd over de maat en de schaal van de bouwplaats en de lange bouwperiode. Daarnaast vrezen wij dat er een grote disbalans ontstaat op de woning- en arbeidsmarkt. Daarnaast geeft de bouw ongetwijfeld een grote belasting op de leefbaarheid, het milieu en de natuur. In Engeland, Somerset, gaat het om één groot project in een gebied met heel veel ruimte. In Borsele hebben we te maken met een opeenstapeling van projecten en een al overbelast gebied. In Engeland was er voor aanvang 12

Op basis van de ervaringen in Hinkley Point zijn we ervan overtuigd dat er werk moet worden gemaakt van de volgende voorwaarden: • Bouwen kan alleen binnen het Sloegebied • Geen koeltorens • Geen extra hoogspanningsmasten • Behoud van het Kalootstrand • Niet nog meer geluids- en lichtbelasting (geluid moet binnen huidige normen blijven) • Maximale compensatie • Aanstellen van een onafhankelijk regisseur om het overleg tussen dorpsraden, gemeenten (en andere overheden) en de bouwer vanaf het begin van het bouwproces te ondersteunen en begeleiden. Dit betekent een stevige gemeentelijke staf en technische en juridische ondersteuning van de inwoners en dorpsraden.

3. Borselse Voorwaarden

De Borselse Voorwaarden Groep heeft de voorwaarden per thema uitgewerkt. In het pakket aan voorwaarden vindt u 10 thema’s met daarin de uitgewerkte voorwaarde. Alle voorwaarden zijn op dezelfde manier opgebouwd en toegewezen aan de projecten waarvoor de voorwaarden geldt.

Voorwaardenpakket 1 Bouwruimte en logistiek

1.1 K erncentrales en toekomstige industriële ontwikkelingen in zeehaven en industriegebied ’t Sloe

1.2 Regulering bouwverkeer

1.3 Bouwverkeer scheiden van fietsverkeer

1.4 Onderzoek verdiept bouwen: horizonsvervuiling voorkomen

Voorwaardenpakket 2 Veiligheid en gezondheid

2.1 Waarborgen van sociale veiligheid

2.2 Waterveiligheid en financiering hiervan

2.3 Bescherming in ramp- en crisissituaties

2.4 Monitoren van de fysieke gezondheid van de inwoners van de gemeente Borsele

2.5 Zorgvoorzieningen voor werknemers gegarandeerd

2.6 Kernafval veilig verwerken en concreet zicht op definitieve berging

Voorwaardenpakket 3 Klimaat, energie en duurzaamheid

3.1 Benutting restwarmte

3.2 Investering in Zeeuws energienetwerk

3.3 D e realisatie van (energie)projecten mag niet ten koste gaan van duurzame energieontwikkelingen en realisaties

Voorwaardenpakket 4 Landschap, natuur en recreatie

4.1Behoud en versterking van het Natura-2000-gebied Westerschelde vóór, tijdens en na de realisatie van grootschalige energieprojecten.

4.2 Aaneengesloten groenbuffer tussen industrie

4.3 Geen impact op het huidige landschap: geen hoogspanningsmasten en koeltorens

4.4 Integraal Rijksinpassingsplan

4.5 Behouden en verbeteren van de Kaloot

Voorwaardenpakket 5 Communicatie en draagvlak

5.1 Alles omvattende informatie over alle projecten

5.2 Eerlijke en begrijpelijke voorlichting over alle projecten

5.3 Eerlijkheid over draagvlak

Voorwaardenpakket 6 (Bouw)overlast

6.1 Normering, overtreding en handhaving

6.2 Communicatie en inspraak vóór en tijdens de bouw

6.3 Respecteer de zondagsrust

Voorwaardenpakket 7 Eigenaarschap

7.1 A lle energieprojecten, en zeggenschap daarover, in Nederlands beheer voor zover mogelijk

Voorwaardenpakket 8 Huisvesting, wonen, leefbaarheid en voorzieningen

8.1 Behouden en uitbreiden openbaar vervoer

8.2 Dorpen niet overbelasten: huisvesting voor werknemers

8.3 Gemeentelijk beleid gericht op de huisvesting van arbeiders

8.4 Impact bouw: lokale bevolking niet de dupe!

8.5 Voorzieningen ten behoeve van werknemers

8.6 Lokale ondernemers laten profiteren van energieprojecten

Voorwaardenpakket 9 Onderwijs, kennis en economische ontwikkeling

9.1 Ondersteuning lokale onderwijsinstellingen

9.2 Duurzame energiecampus Zeeland

Voorwaardenpakket 10 Compensatie en schadeloosstelling

10.1 Bovenwettelijke ruimtelijke compensatie voor alle projecten afzonderlijk

10.2 Geld terugvloeien naar de regio

10.3 B ehoud en versterken van voorzieningen voor verschillende bevolkingsgroepen en leeftijden in alle dorpen

10.4 Reductie overlast andere bedrijven in Sloegebied

10.5 Compensatie voor huishoudens/ MKB

10.6 Schadeloosstelling, buiten het compensatiefonds om

Voorwaardenpakket 1

Bouwruimte en logistiek

1.1 K erncentrales en toekomstige industriële ontwikkelingen in zeehaven en industriegebied ’t Sloe 1.2 Regulering bouwverkeer 1.3 Bouwverkeer scheiden van fietsverkeer 1.4 Onderzoek verdiept bouwen: horizonsvervuiling voorkomen

1.1 Kerncentrales en toekomstige industriële ontwikkelingen in zeehaven en industriegebied ‘t Sloe

Met name de gebouwen t.b.v. de kerncentrales, centraal in het Sloegebied plaatsen, op een zo groot mogelijke afstand van de Sloeranddorpen om overlast te beperken.

Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen

Te weten: het gebied tussen Weelhoekweg, Europaweg Zuid, Europaweg Oost, Borsselsedijk, Bernhardweg west (N62), Krukweg, Koedijk, Rithemsestraat, Westerschelde en de Kaloot. Dus: binnen het bestaande bestemmingsplan Zeehavenen industrieterrein Sloe 2018 zoals vastgesteld op 07-02-2019.

De Sloerand is de harde grens tussen de zeehaven en het industriegebied ’t Sloe en de omliggende polders, dorpen en hun leefgebied. Deze dorpen liggen zeer dicht bij de Sloerand, een afstand van zo’n 850 meter. De impact van de industrie en energietransitie op deze dorpen is groot (Sloedorpen : Nieuwdorp, Borssele, ‘s-Heerenhoek en Lewedorp). De Sloerand dient gehandhaafd (en zelfs versterkt) te worden als de natuurlijke groene buffer tussen het industriegebied en de leefomgeving van de inwoners van de Sloedorpen.

Wat willen we? Doel De leefomgeving, natuur en het landschap beschermen en handhaven.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Afbakening van de bouwruimte: kerncentrales en andere energieprojecten en hun bouwterreinen (alsmede bijgebouwen kantoren, parkeerplaatsen) moeten binnen het Sloegebied.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? • Handhaven huidige bestemmingsplan • Deze voorwaarde gelden ook voor toekomstige herzieningen. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. B edrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. P rogramma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. N ieuwe hoogspanningsverbinding 380kV Zeeuws-Vlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate

1.2 Regulering bouwverkeer Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Wij zien het verkeer richting grootschalige energieprojecten als grote bedreiging. De wegen in Zeeland, behalve de A58 en de N62, zijn daarvoor ongeschikt. De A58 en N62 kunnen wel als aan- en afvoerroute dienen. We zijn bang voor onveilige situaties, trilling en geluidsoverlast in onze leefomgeving.

Wat willen we? Doel • Garantie dat de dorpskernen en de omliggende wegenstructuur in de polder gevrijwaard wordt van transporten van en naar de bouwlocaties; • Aanvoer via de A58 slechts op die momenten dat overbelasting van de snelweg vermeden wordt; • Eventueel nieuw te realiseren infrastructuur die na het gereedkomen van de projecten: - Weer dusdanig wordt opgeruimd dat de situatie van voor de aanleg gerealiseerd wordt; - Bij gebleken meerwaarde voor de omgeving blijft bestaan en ten goede komt aan de samenleving (uiteraard conform de geldende regelgeving voor aanleg van wegen). • Concentratie van aan- en afvoer van materialen en medewerkers via alternatieve aanvoerroutes zoals waterwegen en spoorwegen.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel • De logistiek, aan- en afvoer gaat voor minimaal 75% over water en spoor. De overige (maximaal) 25% over de weg. • Voor werkvervoer dienen uitsluitend de A58 en N62 gebruikt te worden buiten de piekmomenten (spits). • Met een nulmeting voor de start van de grootschalige projecten kan tijdens de bouw gemonitord worden of deze overschreden wordt (zero tolerance). • Wanneer deze overschreden wordt staat daar een boete tegenover, te betalen aan de gemeente. • Borssele dient een extra ontsluitingsroute te krijgen vanaf de N62, onafhankelijk van het Sloegebied, waardoor bouwverkeer gescheiden wordt van woonwerkverkeer richting dorp. • Parkeren voor bouwverkeer buiten de gemeente Borsele: 15km verderop met pendelbus.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? • De huidige verkeersdruk is al hoog. • Verwacht wordt dat het op de A58 en N62 het rustigste is in de nacht tussen 21.00 uur en 5.00 uur. ’s Nachts aanvoer levert ook overlast op. • Infrastructuur, diepe zeehaven en spoor zijn aanwezig. • Lagere emissies (milieuaspect) en minder overlast door vervoer via water en spoor. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. B edrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. P rogramma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. N ieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate

Voorwaardenpakket 1

Bouwruimte en logistiek

1.3 Bouwverkeer scheiden van fietsverkeer

1.4 Onderzoek verdiept bouwen: horizonsvervuiling voorkomen

Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen

In de polder wordt veel gefietst en het bestaande wegennetwerk heeft al beperkingen, zeker met de aantallen toeristen en verkeer 24/7.

Het Sloegebied zit dicht op bewoonde bebouwing. Er is al veel industrie vanuit de dorpen zichtbaar.

Wat willen we? Doel Veilig naar school, werk of recreatief kunnen fietsen, zonder overlast te ervaren van toenemend bouwverkeer en verkeer van (bouw)medewerkers.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Bouwverkeer geheel scheiden van regulier fietsverkeer. We gaan daarbij uit van de bouwroute A58-N62-Europaweg-Oost, waarbij Europaweg-Oost speciale aandacht vraagt want daar is een beveiligde fietsersoversteekplaats nodig.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? • Er is beperkt tot geen openbaar vervoer aanwezig. • Fietsen is gezond en duurzaam. • Er zijn beperkte voorzieningen per dorp. Dus fietsen is voor jongeren en een aantal volwassenen het enige vervoermiddel. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate

Wat willen we? Doel Niet nog meer horizonsvervuiling en zeker niet dichter naar de dorpen toe.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Onderzoek naar de mogelijkheid om de eventuele nieuwe kerncentrale verdiept aan te leggen, om horizonsvervuiling te voorkomen in afweging met geluidsoverlast. Verdiept bouwen brengt geluidsoverlast met zich mee.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? • De vraag is of verdiept aanleg leidt tot meer ruimtegebruik. • Veel grondverzet en diepere connecties geven mogelijk meer overlast qua toevoer en afvoer van geluid. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales

“Zeeland is mijn thuis. Ik wil het graag leefbaar houden, niet alleen voor mij maar ook voor mijn kinderen in de toekomst hopelijk ook voor mijn kleinkinderen.” Silvia Herbst (39), ‘s-Heerenhoek

Voorwaardenpakket 2

Veiligheid en gezondheid

2.1 Waarborgen van sociale veiligheid 2.2 Waterveiligheid en financiering hiervan 2.3 Bescherming in ramp- en crisissituaties 2.4 Monitoren van de fysieke gezondheid van de inwoners van de gemeente Borsele 2.5 Zorgvoorzieningen voor werknemers gegarandeerd 2.6 Kernafval veilig verwerken en concreet zicht op definitieve berging

2.1 Waarborgen van sociale veiligheid Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen • Behouden van de sociale cohesie • Oog hebben voor de mentale gezondheid

Wat willen we? Doel De veiligheid van alle huidige én tijdelijke inwoners van Borsele handhaven/ borgen.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel • Preventie: twee extra wijkagenten • Toezicht: op het terrein. Gefaciliteerd door de bouwer. • Aanhaken op de veiligheidsmonitor van Zeeland (kan dit als 0-meting gebruikt worden?) • VOG werknemers/personeel (bouw)consortium.

2.2 Waterveiligheid en financiering hiervan Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Bedreiging: doorbraak van de dijk(en) in de Zak van Zuid-Beveland en hierdoor de overstroming van (risicovol) gebied.

Wat willen we? Doel Beschermen van het gebied tegen overstroming door dijkverzwaring, dijkverhoging of dijkverlegging, zonder de kosten hiervan neer te leggen bij de inwoners van Zeeland.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Het Rijk vergoedt voor 100% de kosten voor de dijkverzwaring, verlegging of ophoging.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt?

Behouden van de sociale cohesie en oog hebben voor de mentale gezondheid.

• Borgen van de veiligheid van de Zak van ZuidBeveland. • Geen hogere lasten voor inwoners via waterschapsbelastingen.

Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales

Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. B edrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. N ieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales

2.3 Bescherming in ramp- en crisissituaties Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Bij uitvoering van de reeds bekende plannen voor het Sloegebied wordt het ramp- en crisisrisico vergroot.

Wat willen we? Doel • Er dient een QRT (Quick Respons Team) opgezet te worden die het verhoogde risico kan opvangen, als mede een uitbreiding van het bestaande VRZ (Veiligheidsregio Zeeland) ter ondersteuning van deze nieuwe QRT. • De verwachting richting de burgers, vanuit het nieuwe QRT, dient gedeeld te worden.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Het risico in de omgeving wordt verhoogd. Dit vraagt een verhoging van risicobeperkende maatregelen. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. P rogramma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. N ieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. N ieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. W aterstofnetwerk Zuidwest-Nederland

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel • Opzetten QRT team voor Sloegebied en omgeving • Uitbreiding van veiligheid risicogebied • Verhoging van veiligheidsrisico van het Sloegebied • Een politietrainingscentrum in bedrijf nemen in de directe omgeving van het Sloegebied • Burgers betrekken bij training rond crisissituaties • Politiedekking in Sloegebied verhogen naar 24/7 “patrouille” • Uitbreiding van de VRZ ter ondersteuning van het nieuwe QRT • Actieve communicatie over veiligheidsverwachtingen richting de burger via publieke kanalen: “Omroep Zeeland, NOS”

Voorwaardenpakket 2

Veiligheid en gezondheid

2.4 Monitoring en handhaving van de impact op de fysieke gezondheid van de inwoners van de gemeente Borsele Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Voorkomen van negatieve effecten van de bouw van de energieprojecten op de fysieke gezondheid van de inwoners in de gemeente Borsele.

Wat willen we? Doel Impact van de bouw op de fysieke gezondheid in kaart brengen.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Strikte handhaving van wet- en regelgeving middels onafhankelijke metingen waarvan de resultaten toegankelijk zijn voor iedereen in Nederland. Het betreft de volgende metingen: stralingsniveau, luchtkwaliteit, luchtvervuiling, waterkwaliteit, uitstootgevaarlijke stoffen, geluids- en lichtoverlast en trillingen.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Inwoners hebben recht op een gezonde en leefbare leefomgeving middels inzicht in meetgegevens zoals hierboven genoemd. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate

2.5 Zorgvoorzieningen voor werknemers gegarandeerd Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Enorme uitbreiding van het aantal (tijdelijke) inwoners en daarmee de toename van de zorgvraag.

Wat willen we? Doel Voorkomen van extra druk op de zorg door de komst van werknemers en hun gezinnen.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Oprichten van een eigen zorgteam door de bouwers, speciaal voor de werknemers en hun gezinnen, voor minimaal de 1e lijns zorg.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? De zorg in Zeeland, en in het bijzonder de 1e lijnszorg, staat al onder druk. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. B edrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. P rogramma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. N ieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate

2.6 Kernafval veilig verwerken en concreet zicht op definitieve berging Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Nieuwe kerncentrales zorgen voor extra radioactief afval en daar moet een oplossing voor komen.

Wat willen we? Doel Veiligheidsrisico’s voorkomen rondom de opslag van kernafval.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? • Veiligheid op de lange termijn borgen. • Gezondheid van bewoners, nakomelingen en dieren is belangrijk. • Gemeente is verantwoordelijk voor afgifte bouwvergunning en kan deze voorwaarde realiseren. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. B edrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Voordat er een vergunning wordt verleend voor de bouw, moet er een concreet plan zijn voor de definitieve eindberging van radioactief afval. Die eindberging moet in 2050 in gebruik zijn.

Voorwaardenpakket 3

Klimaat, energie en duurzaamheid 3.1 Benutting restwarmte 3.2 Investering in Zeeuws energienetwerk 3.3 D e realisatie van (energie)projecten mag niet ten koste gaan van duurzame energieontwikkelingen en realisaties

3.1 Benutting restwarmte

3.2 Investering in Zeeuws energienetwerk

Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen

Er komt veel restwarmte vrij die benut kan worden. Onze zorg is dat restwarmte niet duurzaam benut gaat worden en daarmee schadelijk gevolgen heeft voor natuur en klimaat.

Het laagspannings-elektriciteitsnetwerk heeft nu en in de toekomst te weinig capaciteit. De infrastructuur is onvoldoende om aan te sluiten bij de doelen van particulieren en/of bedrijfsmatige projecten/ initiatieven.

Wat willen we? Doel De restwarmte afkomstig uit projecten benutten als hernieuwbare energie.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Bij iedere nieuwe ontwikkeling dient er een onafhankelijk onderzoek gedaan te worden. De uitkomsten van dit onderzoek dienen onderdeel te zijn van omgevingsvergunningen.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? De inspanningsverplichting ligt bij de initiatiefnemer. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. B edrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. N ieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. N et op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. N et op zee – Nederwiek 1 5. P rogramma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. N ieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. N ieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. W aterstofnetwerk Zuidwest-Nederland

Wat willen we? Doel Het energienet moet toekomstige uitbreiding en productie van private energie kunnen transporteren. Daarom is meer capaciteit op het stroomnet nodig. Investering van de overheid in het net ten behoeve van een optimaal netwerk en beschikbaarheid voor bewoners van Zeeland.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Een versterkt energienetwerk met voldoende capaciteit om toekomstige initiatieven mogelijk te blijven houden.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? • Teruglevering op het net moet mogelijk blijven. • Nieuwe ontwikkelingen/innovaties blijven mogelijk op het laagspanningsnetwerk. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. N et op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. P rogramma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. N ieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen zee (VAWOZ) 2031-2040

3.3 De realisatie van (energie) projecten mag niet ten koste gaan van duurzame energieontwikkelingen en realisaties Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Blijvende urgentie en financiële middelen om door te gaan met ontwikkeling en realisatie van duurzame en veilige energie opwekking/hergebruik naast kernenergie in Zeeland.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt?

Met de komst (en voortzetting) van de kerncentrales, die zeer stabiel energie gaan leveren, zijn we bang dat het gevoel van urgentie en financiële middelen ontbreekt om verder te gaan met de ontwikkeling van duurzame en veilige energieopwekking/hergebruik.

Wat willen we? Doel

Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. B edrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. N ieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. N et op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. P rogramma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. N ieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. N ieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate

Wij willen dat geborgd wordt dat er urgentie en financiële middelen aanwezig zijn en blijven om door te gaan met de ontwikkeling en realisatie van duurzame en veilige energieopwekking/hergebruik in Zeeland. Naast kernenergie.

“Ik hoop dat de Borselse Voorwaarden goed worden bestudeerd en dat ze ook goed worden begrepen in Den Haag” Marien Groen (44), Oudelande 25

Voorwaardenpakket 4

Landschap, natuur en recreatie

4.1 B ehoud en versterking van het Natura-2000-gebied Westerschelde vóór, tijdens en na de realisatie van grootschalige energieprojecten. 4.2 Aaneengesloten groenbuffer tussen industrie 4.3 G een impact op het huidige landschap: geen hoogspanningsmasten en koeltorens 4.4 Integraal Rijksinpassingsplan 4.5 Behouden en verbeteren van de Kaloot

4.1 Behoud en versterking van het Natura-2000-gebied Westerschelde vóór, tijdens en na de realisatie van grootschalige energieprojecten Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen De Westerschelde gaat achteruit door een onevenwichtig ecosysteem. O.a. door havenactiviteiten, scheepvaart, industrie, opwarming, vervuiling, koelwaterlozing etc. De verwachting is dat de grootschalige energieprojecten deze achteruitgang zullen versterken.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Een geborgd en gefinancierd totaalplan voor het behoud en de versterking van de Westerschelde, waarin minimaal is opgenomen: • Geen koelwaterlozing op de Westerschelde; zowel voor huidige als evt. nieuwe centrales. Het koelwater lozen verderop richting Noordzee of gebruik in warmtenet. • Visvriendelijke passages (eveneens huidig en nieuw) • Impact bouwactiviteiten en exploitatie energieprojecten op water en bodem.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Huidige status Natura-2000-gebied.

Wat willen we? Doel Dat de energieprojecten gaan bijdragen aan het herstel van de Westerschelde.

Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. B edrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 7. N ieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen

“Vroeger was ik tegen kernenergie. Dat is veranderd, omdat ik meer kennis heb gekregen. Maar, ik vind wel dat alle Sloedorpen ontzien moeten worden van alle bouwellende.” Yvonne Claassen (72), Ovezande 26

4.2 Aaneengesloten groenbuffer tussen industrie en omgeving Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen De impact van de huidige industrie op onze leefomgeving en omringend landschap is groot. De verwachting is dat de nieuwe projecten deze impact nog groter maken.

Wat willen we? Doel Een duidelijke grens en aaneengesloten groene, ruimtelijke buffer tussen industriegebied ’t Sloe en onze leefomgeving, dorpen en polders.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Opstellen en realisatie van een integraal landschapsplan waarin minimaal is opgenomen: • Bestaande Sloerand (groen) handhaven/onaangetast laten. • Volledige realisatie van Groenproject ’t Sloe aan zuidzijde (voorafgaand aan de bouw, waarin voldoende groenvariatie en hoger afgeschermd groen is opgenomen). • Realisatie Bosvisie (in gemeente Borsele) (met o.a. dijkbeplantingen als aaneengesloten ruimtelijke coulissen), voorafgaand aan de bouw. • Uitbreiden en versterken gehele Sloerand voorafgaand aan de realisatie van energieprojecten.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Waarborging goed woon-leefklimaat Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. B edrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. P rogramma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. N ieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. N ieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate 27

Voorwaardenpakket 4

Landschap, natuur en recreatie

4.3 Geen impact op het huidige landschap: geen hoogspanningsmasten en koeltorens Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen We hebben een uniek gebied/ landschap wereldwijd. Met drie nationale landschappen en Natura-2000gebied, historische landschapselementen en oud cultuurlandschap. Ook tussenliggende gebieden, open landbouwpolders, fruitteeltgebieden, binnendijken en dorpen zijn van grote landschappelijke en cultuurhistorische waarde. Er is al landschapsvervuiling door industrie en nieuwe hoogspanningsmasten in de Zak van Zuid-Beveland. De verwachting is dat deze nieuwe 380 kV-verbinding de in de toekomst op te wekken energie niet kan afvoeren en dat er daarom extra afvoermogelijkheden nodig zijn. Deze doorsnijding van waardevol cultuurlandschap is ongewenst. Alle druk op het landschap dient vermeden te worden.

Wat willen we? Doel Behouden van het unieke karakter van de Zak van Zuid-Beveland, van de dorpsgezichten, de woonkwaliteit en recreatie. Zonder stoorzenders als koeltorens en hoogspanningsmasten.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Geen stoorzenders zoals hoogspanningsmasten en koeltorens: • Nieuw aan te leggen aan- en afvoertracés van energie dienen ondergronds aangelegd te worden. Daarbij dient de veiligheid van de omgeving in acht genomen te worden. • Slim en onzichtbaar bouwen van eventuele kerncentrales en andere elementen, ondergronds, de bovengrondse delen meer onzichtbaar maken dmv toepassen ‘luchtkleur’ en afschermende bosschages. • Nieuwe verbindingen op zelfde tracé als huidige verbindingen. • Huidige 380 kV ook ondergronds brengen. • Kappen van bomen moet gecompenseerd worden in hetzelfde gebied.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Er is veel onvrede over de huidige nieuwe 380 kVmasten: aantasting van het landschap. We willen enkel onzichtbare aanpassingen aan het landschap, landschappen behouden, horizonvervuiling beperken, recreatie en toerisme behouden. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. B edrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. P rogramma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. N ieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. N ieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen

4.4 Integraal Rijksinpassingsplan Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Bestaande rijksinpassingsplannen (9) zijn nu opgesteld, mogelijk zijn/ komen er nog meer. We missen een integraal Rijksinpassingsplan Landschap.

Wat willen we? Doel Een Rijksinpassingsplan Landschap. Door het Rijk, samen met bewoners, provincie en gemeente, grondeigenaren en -beheerders op te stellen.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel Er moet een gemeente-overstijgende visie op het landschap in een integraal Rijksinpassingsplan worden vastgelegd. Hierin moet ook een gebiedsbiografie, waarin kenmerken en kwaliteiten van ons gebied en (aangrenzende) Nationale landschappen en Natura 2000 gebied, zijn opgenomen. De te verstrekken vergunningen voor te realiseren projecten moeten voldoen aan voorwaarden uit dit Rijksinpassingsplan voor het landschap.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? De voorwaarden moeten bijdragen aan het behoud en verbeteren van het landschap Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. B edrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. P rogramma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. N ieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. N ieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate

4.5 Behouden en verbeteren van de Kaloot Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Het strand van de Kaloot is een waardevol onderdeel van het Natura-2000-gebied de Westerschelde. Het is een uniek natuurgebied met een slufter, schor, duinen en strand en slikken. Een broed- en fourageergebied voor vogels en er komen zeldzame insecten voor. Daarnaast is het een belangrijk stand voor recreatie en een archeologische vindplaats voor bijzondere fossielen. Deze natuur en recreatiewaarde willen we behouden en versterken.

Wat willen we? Doel De Kaloot behouden, beschermen en ecologisch te versterken conform de richtlijnen zoals beschreven binnen Natura-2000. Hiermee is de natuur en recreatie in zijn huidige vorm gegarandeerd.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel • De grens van de Kaloot behouden conform Natura-2000 • De unieke waarden van de Kaloot voor natuur en recreatie moeten gewaarborgd blijven. Hiervoor moeten permanent (financiële) middelen beschikbaar zijn.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? • Behoud van natuur & recreatie • Verbetering van de Kaloot conform richtlijnen Natura-2000. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 9. Central Gate

Voorwaardenpakket 5

Communicatie en draagvlak

5.1 Alles omvattende informatie over alle projecten 5.2 Eerlijke en begrijpelijke voorlichting over alle projecten 5.3 Eerlijkheid over draagvlak

5.1 Alles omvattende informatie over alle projecten

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel

Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen

Een allesomvattend overzicht vanuit het Rijk waarin het effect van de verschillende projecten duidelijk wordt weergegeven. Voor, tijdens en na de bouw van alle projecten altijd beschikbaar en actueel.

Veel verschillende projecten komen op Borsele af. Inwoners krijgen hierover onvoldoende/geen informatie. Deze informatie wordt door het Rijk/het ministerie van Economische Zaken en Klimaat/Den Haag niet verstrekt.

Wat willen we? Doel Transparantie, overzicht, niet zelf op zoek moeten gaan als inwoner naar informatie. We willen de samenhang tussen de projecten in beeld, we willen de betekenis, consequenties en impact inzichtelijk hebben. En eenduidigheid in de communicatie van de projecten.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Er zijn veel plannen maar geen helder beeld. De inwoners hebben recht op inzicht van alle projecten. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. B edrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. P rogramma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. N ieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. N ieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen

“Over het algeheel heb ik het idee dat er veel naar mij geluisterd is als expert. Ik heb het één en ander kunnen overbrengen over de waarde van ons landschap.” Bernard Meijlink (60), lokale expert, Oudelande

5.2 Eerlijke en begrijpelijke voorlichting over alle projecten Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Geen duidelijke en eerlijke informatie met betrekking tot de projecten. Burgers weten niet waar ze aan toe zijn.

Wat willen we? Doel Overbrengen van de kennis en informatie, van alle projecten, op een begrijpelijke, eerlijke en beeldende manier. Voor alle burgers.

5.3 Eerlijkheid over draagvlak Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Er wordt gezegd (in de politiek) dat er draagvlak is voor de projecten. Dit is nooit gemeten onder de inwoners van de gemeente Borsele. Dus we weten niet of dat zo is.

Wat willen we? Doel Onafhankelijk en extern onderzoek naar draagvlak onder inwoners van de gemeente Borsele.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel

• Alle communicatie in begrijpelijke taal (B1-niveau) • Communicatie moet ondersteund worden met beeldend materiaal en perspectieven vanaf ooghoogte om impact inzichtelijk te krijgen. • Een fysiek informatiecentrum in de gemeente, zoals het Westerscheldetunnel-informatiecentrum • Het informatiecentrum is onafhankelijk van de investeerders en bouwers. Inwoners kunnen ook vragen aan het informatiecentrum stellen, die door onafhankelijke experts worden beantwoord. • Eén aanspreekpunt voor vragen: een omgevingsmanager • Meldpunt overlast

Na het verstrekken van de allesomvattende informatie (zie 5.1) over alle projecten aan de inwoners een extern onderzoek om het draagvlak te peilen onder alle inwoners van de gemeente Borsele.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? Zonder eerlijkheid wordt wantrouwen gevoed. De inwoners hebben recht op eerlijke en begrijpelijke informatie over alle projecten. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? De overheid geeft nu aan dat er draagvlak is maar dit is enkel politiek. Inwoners hebben recht op een eerlijke berichtgeving over het draagvlak. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen

Voorwaardenpakket 6

(Bouw)overlast 6.1 Normering, overtreding en handhaving 6.2 Communicatie en inspraak vóór en tijdens de bouw 6.3 Respecteer de zondagsrust

6.1 Normering, overtreding en handhaving Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen • Mogelijke overlast van geluid, stof, licht, trillingen en uitstoot bij bouw. • Belangrijk in kader van welzijn, gezondheid en leefbaarheid.

Wat willen we? Doel Geen overlast door de bouw van energieprojecten.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel • Nulmeting door onafhankelijk bureau. • Metingen moeten plaatsvinden op de rand van het Sloegebied en in de vier Sloedorpen. Op deze meetpunten meetinstrumenten laten staan om gedurende de bouw de waarden te meten. • Deze actuele waarden moeten ten alle tijden inzichtelijk zijn voor de burgers. Bijvoorbeeld op de website van de gemeente. • Constante nulmeting, dag + nacht, gedurende 1 jaar. Reken dit resultaat om naar gemiddelden van de volgende tijdvakken: weekdagen ma t/ vr 7:00 – 19:00, avond/nacht 19:00 – 7:00, weekenden vr 19:00 – ma 7:00. • Gemiddelden van de tijdvakken mogen niet met meer dan 5% worden overschreden. Deze gemiddelden moeten openbaar gemaakt worden. • Nulmeting zoals beschreven dient uitgevoerd te worden voor: geluid, stof, licht, trillingen en uitstoot. • Toevoeging m.b.t. geluid: Een waarde van 10 decibel onder de op dat moment geldende wettelijke norm mag niet overschreden worden. Bij overschrijding van genoemde grenzen van meer dan 30 minuten

per 24 uur dienen de werkzaamheden per direct stilgelegd te worden. De werkzaamheden mogen pas weer hervat worden nadat er passende maatregelen zijn getroffen waarbij de gestelde grenzen weer gerespecteerd worden. • Daarnaast geldt er een boetebedrag van €25.000,per overtreding. Dit dient terecht te komen in het speciaal ingerichte fonds t.b.v. de leefbaarheid in de gemeente Borsele (zie voorwaarde 10.1).

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt? • De zeer lange bouwtijd (15 tot 20 jaar) en de volcontinue bouw maakt de projecten uitzonderlijk: de wetgeving is ingericht op kleinschaliger bouwprojecten van beperkte duur. Daarom zijn bovenwettelijke eisen t.a.v. overlast gerechtvaardigd. • 30 minuten per 24 uur is realistisch, omdat incidenten kunnen plaatsvinden. •Risico’s m.b.t. het welzijn en de gezondheid van inwoners willen we beperken en problemen voorkomen. Daarom de veiligheid meten op verschillende locaties om overlast door externe factoren uit te sluiten. Overlast van de projecten zou namelijk op de verschillende punten waarneembaar kunnen zijn. Voor welk(e) projecten geldt deze voorwaarde? 1. Bedrijfsduurverlenging bestaande kerncentrale Borssele 2. Nieuwbouw van twee nieuwe kerncentrales 3. Net op zee – IJmuiden Ver Alpha 4. Net op zee – Nederwiek 1 5. Programma verbindingen aanlanding wind op zee (VAWOZ) 2031-2040 6. Nieuw hoogspanningsstation omgeving Sloegebied 7. Nieuwe hoogspanningsverbinding 380kV ZeeuwsVlaanderen 8. Waterstofnetwerk Zuidwest-Nederland 9. Central Gate

6.2 Communicatie en inspraak vóór en tijdens de bouw Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen We vinden het belangrijk dat inwoners van de gemeente Borsele betrokken blijven bij de projecten in de omgeving. Er komt teveel op ons af.

Wat willen we? Doel Eerlijke informatie over de omvang, locatie en gevolgen van de projecten (geluid, licht, stof, gassen, enz.), continu in gesprek blijven met alle partijen over beheersbaarheid, zeggenschap en onverwachte beslissingen met betrekking tot bouwprojecten.

Wat is daarom onze voorwaarde? Uitwerking/middel • De huidige groep laten voortbestaan (Borselse Voorwaarden Groep en lokale experts) t.b.v. continuïteit. • Versterking toezicht door gemeente/provincie (ambtenaren + handhaving). • Stel een onafhankelijke coördinator aan tussen bouwer, burger en overheid. • Bestaande 24/7 klachtlijn behouden. • Ondersteuning dorpsraden met expertise vóór en tijdens de bouw. • Onafhankelijke deskundigen. • De energietransitie vast onderdeel maken in het leerplan van basisscholen, voortgezet, middelbaar en hoger onderwijs. Denk ook aan excursies en gastlessen.

Welke afwegingen hebben we daarbij gemaakt?

6.3 Respecteer de zondagsrust Wat zien we? Waarom vinden we dit belangrijk? Kansen en/of bedreigingen Rond het Sloegebied past de zondagsrust in onze cultuur. De bouwwerkzaamheden vormen een bedreiging voor de zondagsrust. De bedrijvigheid 24/7 zorgt voor overlast. Zondagsrust is een begrip, ook andersdenkenden willen rust.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13624313/1