5 2 Rapport kerntakenonderzoek KplusV
Tekst van het document
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
Kerntakenonderzoek januari 2021 KplusV 20152-005
1
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
Inhoud 1
Inleiding ........................................................................................................................................... 3
2
Wat voor gemeente wil Borsele zijn?.............................................................................................. 5
3
Heroverwegingen ............................................................................................................................ 7
4
Kerntaken vanuit visie ..................................................................................................................... 9 4.1 Bestuur, Dienstverlening en veiligheid + Bedrijfsvoering ............................................................. 9 4.2 Lokale economie.......................................................................................................................... 11 4.3 Leefbaarheid, onderwijs, cultuur en sport .................................................................................. 12 4.4 Zorg.............................................................................................................................................. 16 4.5 Milieu ........................................................................................................................................... 20 4.6 Ruimtelijke ontwikkeling ............................................................................................................. 21
5
Bezuinigingen ................................................................................................................................ 23
6
Verhoging financiële baten ........................................................................................................... 27
7
Duurzaam financieel perspectief................................................................................................... 30
Bijlage 1 Omvang van het financieel vraagstuk..................................................................................... 32 Bijlage 2 Prioriteiten in kerntakenonderzoek........................................................................................ 33 2.1 Prioritering van maatregelen en taakvelden ............................................................................... 33 2.2 Indicatie financiële effecten Top 20 prioriteiten......................................................................... 34 Bijlage 3 Indicatie financiële effecten alle taakvelden .......................................................................... 38 Bijlage 4 Borsele in Beeld: Programma's en Taakvelden....................................................................... 43
2
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
1 Inleiding Dit rapport bevat de resultaten van een kerntakenonderzoek dat in de tweede helft van 2020 voor de gemeente Borsele is uitgevoerd. Het resultaat is mede tot stand gekomen op basis van een aantal werkbijeenkomsten van de gemeenteraad. De gemeenteraad was opdrachtgever van het onderzoek. Het proces van het onderzoek is begeleid door een regiegroep waarin naast de fractievoorzitters uit de raad ook drie wethouders, een vertegenwoordiging van het Managementteam en de communicatieadviseur van de gemeente zitting hadden. Een vertegenwoordiging van de Ondernemingsraad was aanwezig als toehoorder bij de bijeenkomsten. De regiegroep werd voorgezeten door de burgemeester. De raadsgriffier was secretaris van de regiegroep. Aanleiding Aanleiding van het kerntakenonderzoek vormen de bezuinigingen die nodig zijn geweest vanwege financiële tekorten op met name het sociaal domein en preventieve toezicht dat de provincie Zeeland heeft ingesteld. Begin 2020 heeft de gemeenteraad in dat kader een bezuinigingsronde gehouden. De raad wilde vervolgens een breder onderzoek doen naar de taken van de gemeente. Het onderzoek richt zich op de kerntaken van de gemeente.
Doel Doel van het kerntakenonderzoek is om mede aan de hand van antwoord op de vraag 'Wat voor een gemeente Borsele wil zijn', te komen tot keuzes in taken die de gemeente uitvoert, diensten die zij verleent en de voorzieningen die zij realiseert of behoudt alsmede de kwaliteitsniveaus van de taken, dienstverlening en voorzieningen. De keuzes moeten een waarborg bieden voor een duurzaam financieel perspectief voor de gemeente, waarbij inkomsten en uitgaven in evenwicht zijn en er sprake is van gezond financieel weerstandsvermogen. Aanpak Onderzocht is wat de wettelijke en niet-wettelijke taken van de gemeente zijn en wat de speelruimte en keuzeruimte bij de verschillende taken is in de mate en wijze van uitvoering van de taken, de kwaliteit van de taakuitvoering en de uitgaven die daarmee gepaard gaan. Om meer richting te geven aan de uitspraken over de taken is gezocht naar antwoord op de vraag wat voor een gemeente Borsele is en wil zijn. Gelet op het financiële vraagstuk waar de gemeente zich voor gesteld ziet, is het kerntakenonderzoek gericht op het creëren van een duurzaam financieel perspectief voor de gemeente, ook in relatie tot de samenwerkingsverbanden waarin de gemeente deelneemt.
Dit rapport is het resultaat van: • analyse van de wettelijke en niet-wettelijke taken van de gemeente en de mogelijkheden die de gemeente heeft om taken op een eigen wijze anders in te vullen; • de analyse van baten en lasten van de verschillende taakvelden uit de programmabegrotingen van Borsele; • met daarbij vergelijking met andere Zeeuwse gemeenten en met vergelijkbare gemeenten elders in Nederland; • een eerste prioritering van de taakvelden c.q. maatregelen door de gemeenteraad mede op basis van informatie uit de analyses; • besprekingen in sessies met de gemeenteraadsleden van de visie, de taakvelden en de prioriteiten.
3
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
Leeswijzer Het volgende hoofdstuk bevat een korte weergave van het antwoord op de vraag wat voor een gemeente Borsele wil zijn. Hoofdstuk 3 gaat in op de verschillende heroverwegingssoorten die in dit onderzoek aan de orde zijn gekomen. De bijeenkomsten en analyses over de kerntaken hebben geleid tot richtingen voor heroverweging die enerzijds volgen uit de visie (wat voor een gemeente wil Borsele zijn) en anderzijds uit het oogpunt van bezuinigen. Hoofdstuk 4 gaat in op de heroverwegingen vanuit de visie en hoofdstuk 5 op de heroverwegingen vanuit bezuinigingsoogpunt. Hoofdstuk 6 gaat in op de mogelijkheden om vanuit verhoging van de baten tot een structureel sluitende begroting te komen en hoofdstuk 7 sluit af met het financieel perspectief vanuit de verschillende heroverwegingen.
4
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
2 Wat voor gemeente wil Borsele zijn? Beheergemeente Gemeenten in Nederland kunnen worden onderscheiden in ontwikkelgemeenten, beheergemeenten en regiegemeenten. Borsele heeft de primaire kenmerken van een beheergemeente. Zij is gericht op zo veel mogelijk handhaving van de bestaande infrastructuur, voorzieningen en dienstverlening. Er zijn geen grote ontwikkelingen op til al is er uiteraard wel sprake van ontwikkelingen in bijvoorbeeld de woningbouw, bedrijvigheid en gebruik van gronden (recreatie, natuur en landbouw). De gemeente kent ook kenmerken van een regiegemeente waar zij in toenemende mate de kracht van initiatieven uit de samenleving wil benutten. Borsele werkt op een aantal taakvelden samen met andere Zeeuwse gemeenten. Enkele samenwerkingen zijn wettelijk verplicht. In andere gevallen werkt Borsele samen met andere gemeenten uit oogpunt van waarborg van de kwaliteit van taakuitvoering, kostenefficiëntie en het voorkomen van kwetsbaarheid in de capaciteit. Alle samenwerkingsverbanden die Borsele is aangegaan zijn noodzakelijk om als gemeente Borsele delen van de taken uit te voeren. Voor het kerntakenonderzoek hebben de gemeenteraadsleden in een werkbijeenkomst van 17 september 2020 uitspraken gedaan over wat voor gemeente de raad wil dat Borsele is.
Het gaat daarbij om de relatie met de inwoners en de accenten die de gemeente legt in de uitvoering van de taken, de dienstverlening en het realiseren of in stand houden van voorzieningen. De visie met uitgangspunten heeft alleen een functie binnen dit kerntakenonderzoek en wordt instrumenteel gebruikt om tot uitspraken over de kerntaken te komen in het onderzoek. Algemeen uitganspunt voor de visie is dat Borsele een zelfstandige gemeente is. Borsele maakt met in achtneming van wet- en regelgeving, vanuit de visie keuzes welke taken zij heeft en hoe deze worden ingevuld en uitgevoerd, hoe Borsele deze kan betalen en dit ook op termijn kan blijven waarmaken. Hieronder hebben we de uitspraken van de raadsleden in de vorm van uitgangspunten gegroepeerd rond een aantal thema's. Algemeen Borsele is een gemeente die waar dat nodig is haar inwoners opvangt, maar daarbij wel kritisch is op de doelmatigheid van wat de gemeente doet en hoe zij dat doet. Het is in Borsele belangrijk dat iedereen kan meedoen in de samenleving. Zelfredzaamheid is heel belangrijk, maar de gemeente vormt een vangnet voor inwoners, jong en oud, voor wie zelfredzaamheid niet mogelijk is. Als gemeente hanteren wij voor het beleid en handelen de volgende uitgangspunten. 1.
Eigen verantwoordelijkheid en samenwerken door inwoners Wij vinden het belangrijk dat inwoners hun verantwoordelijkheid pakken voor de leefbaarheid en de kwaliteit van hun woon- en leefomgeving en daarin met elkaar samenwerken. Wij geven hen daartoe de ruimte en ondersteunen waar dit nodig is samenwerking van inwoners op het vlak van zorg, sport, spel, cultuur en onderwijs. De inwoners mogen ons als gemeente daarbij uitdagen. Wij betrekken inwoners bij het aangeven van richtingen en geven hen ruimte om zelf initiatieven in de openbare ruimte te nemen en activiteiten op te pakken. 2. Voorzieningen geconcentreerd Borsele is één gemeente. En ook al bestaat onze gemeente uit vijftien dorpen met elk hun eigen identiteit, wij denken en werken als een geheel. Sociale samenhang, saamhorigheid en samenwerken zijn van groot belang. Dat betekent ook dat waar dit financieel houdbaar is, voorzieningen in de afzonderlijke kernen mogelijk zijn, maar dat uit oogpunt van kosten, kwetsbaarheid en kwaliteit van de voorzieningen het wenselijk is dat voorzieningen worden geconcentreerd. Daar zal de gemeente 5
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
op aansturen in overleg met inwoners, dorpsraden en verenigingen en andere organisaties in onze gemeente. 3. Dienstverlening sober en effectief In Borsele is sprake van een goed woon- en leefklimaat. De dienstverlening door de gemeente wordt goed gewaardeerd door onze inwoners. Met behoud van kwaliteit en bereikbaarheid willen we toch kijken of het mogelijk is om het dienstverleningsniveau aan te passen en om aan efficiency in de dienstverlening te winnen. Wij zorgen dat onze inwoners goed zicht hebben op onze dienstverlening. Ook digitalisering zal versterkt worden ingezet om de efficiency van de dienstverlening te bevorderen. Voorzieningen in de openbare ruimte zijn goed op orde in Borsele. Dat vinden we belangrijk maar tegelijkertijd willen we bezien of we kosten kunnen besparen door kritisch te zijn op groot en klein onderhoud: hoe hoog leggen we de lat en kunnen we winnen aan efficiency? We willen een kwalitatief basisniveau waarborgen. Dat kan door uitvoering in eigen beheer, dat kan ook door waar nodig werkzaamheden uit te besteden. 4. Sociale zorg is doelmatig Op het sociaal domein is de gemeente de uitvoerder van wettelijke regelingen. Wij willen dat de gemeente een sociaal vangnet is voor mensen voor wie dat nodig is. Maar ook daarbij zal de gemeente kritisch zijn op de doelmatigheid. Wij willen dat de gemeente zorgvraag-gericht en niet aanbod-gericht werkt.
Daarmee organiseert de gemeente indien noodzakelijk zorg, maar verleent zij geen onnodige zorg. Uitgaven die in dat verband worden gedaan, staan in het perspectief van de uitgaven voor het totaal aan diensten, voorzieningen en taken van de gemeente. Dat kan betekenen dat zorgproducten in omvang en beschikbaarheid worden beperkt waar dat wettelijk mogelijk is. We zoeken de ondergrenzen op van de taken die we op dit terrein wettelijk moeten uitvoeren om de uitgaven beheersbaar te houden. Wij accepteren dat niet voor alle inwoners de middelen en zorg direct beschikbaar is als zij erom vragen. Maar de gemeente blijft mensen ondersteunen die niet zelfredzaam zijn en zorg nodig hebben. 5. Dienstverlening is kostendekkend De diensten die de gemeente aan inwoners verleent, dienen waar dat mogelijk is kostendekkend te worden aangebonden. Van individuele en groepen inwoners zoals verenigingen, vragen we eigen bijdragen voor het gebruik van gemeentelijke diensten en voorzieningen. Wij passen waar mogelijk het profijtbeginsel toe en koppelen dit waar nodig aan draagkracht van inwoners. 6. De gemeenteraad stelt kaders voor regionale uitvoering Onze gemeenteraad stelt kaders voor de uitvoering van taken en diensten door onze gemeentelijke organisatie en door regionale samenwerkingsverbanden waaraan de gemeente deelneemt.
Zoveel als dat wettelijk mogelijk is, maken wij onze eigen afwegingen, bepalen wij het niveau van dienstverlening en taakuitvoering, en stellen we prioriteiten. Er wordt regionaal samengewerkt om redenen van kwaliteit, kwetsbaarheid en kosten. Vanwege de kosten verlangen wij zowel van de eigen gemeentelijke organisatie als van de samenwerkingsverbanden dat kostenefficiency, effectieve dienstverlening, kwaliteit en transparantie daarbij leidend zijn. Deze uitgangspunten zijn richtinggevend voor de keuzes rond taken en taakvelden. In het kerntakenonderzoek hebben raadsleden prioriteiten gesteld ten aanzien van de verschillende taakvelden. Daarbij hebben zij de uitgangspunten kunnen laten meewegen.
6
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
3 Heroverwegingen De programmabegroting 2021-2024 van de gemeente Borsele kent 37 taakvelden verdeeld over 9 programma's. In het kader van het kerntakenonderzoek is kritisch naar de taakvelden gekeken. Er is in beeld gebracht wat de wettelijke en niet-wettelijke taken zijn, wat het beeld is van de wijze waarop een taak wordt opgepakt en wat de kosten en baten ervan zijn, mede in relatie tot die van andere vergelijkbare gemeenten. Het kerntakenonderzoek is erop gericht kritisch naar de taken te kijken en na te gaan of er redenen zijn om taken en de wijze waarop daaraan uitvoering wordt gegeven, te heroverwegen en vooral of een heroverweging politiek-bestuurlijk wenselijk is. In het onderzoek zijn de volgende heroverwegingsmaatregelen onderscheiden: a. Intensiteit van de invulling en uitvoering van de taak verminderen; b. Limiteren van het budget dat beschikbaar is voor invulling en uitvoering van een taak; c. Verlaging van de financiële bijdrage; d. Aanpassing van subsidies; e. Concentratie van voorzieningen, gebouwen en accommodaties; f. Projecten temporiseren, uitstellen of afstellen; g. Uitvoering van taken privatiseren; h. Kostendekkend maken van dienstverlening; i. Verhoging van baten en andere inkomsten. De verschillende maatregelen impliceren keuzes in de aard en omvang van de invulling van de taken. Ze zijn te koppelen aan onderdelen van de visie uit hoofdstuk 2.
We lichten ze kort toe. a. Intensiteit invulling en uitvoering taak Deze maatregel is gekoppeld aan meer eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid bij inwoners leggen en de taakuitvoering en realisatie van voorzieningen primair richten op het basisniveau. De gemeente doet een stap terug in dienstverlening of in sturing van beleid en beleidsuitvoering. De gemeente kan bijvoorbeeld zich beperken tot het waarborgen van een kwalitatief basisniveau bijvoorbeeld van de openbare ruimte. De gemeente accepteert met deze maatregel dat zij op verzoeken van inwoners 'nee' moet verkopen of dat inwoners niet altijd terstond bediend worden. Beperking van de intensiteit kan zowel bij wettelijke als niet-wettelijke taken. Tot deze maatregelen behoort ook dat de gemeente besluit een niet-wettelijke taak niet meer in te vullen en uit te voeren. b. Limitering van het budget Met limitering van het budget wordt het niveau van dienstverlening mede bepaald door de hoeveelheid financiële middelen die de raad beschikbaar stelt. Ook dit betekent dat de gemeente niet in alle gevallen aan verzoeken en wensen van inwoners voldoet en dat uitvoerders binnen de financiële kaders moeten zoeken naar optimalisatie van de dienstverlening en realisatie van voorzieningen. Dit kan zowel bij wettelijke als niet-wettelijke taken. c. en d.
Verlaging van bijdragen en subsidies Verlaging van bijdragen en subsidies past bij meer eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid van inwoners leggen en het toepassen van het zogenaamde profijtbeginsel: degenen die profiteren van een dienst betalen er ook voor. Inwoners kunnen er voor kiezen om voorzieningen in stand te houden als die niet zonder bijdrage of subsidies overeind kunnen blijven. e. Concentratie van voorzieningen Concentratie van voorzieningen betekent dat meer van inwoners wordt gevraagd om voorzieningen te kunnen gebruiken. De gemeente richt zich op behoud van voorzieningen uit oogpunt van spreiding, bereikbaarheid, het toekomstperspectief en ook de benodigde investeringen en het 7
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
onderhoud. Welke voorzieningen waar zijn gesitueerd, is maatwerk. De gemeente zal dan vastgoed kunnen afstoten binnen een afzienbare periode. Gebouwen en terreinen komen beschikbaar voor andere functies, zoals woonfuncties en eventueel bedrijvenfuncties. f. Projecten temporiseren, uitstellen of afstellen De gemeente kent een uitgebreide lijst van projecten. Die sluiten aan bij beleidswensen. Met deze maatregel heroverweegt de gemeente projecten en maakt zij keuzes door niet op alle mogelijke onderwerpen projecten te formuleren maar te prioriteren op wat zij echt wil en wat nodig is voor Borsele. g. Privatiseren van taakuitvoering Borsele voert een aantal taken zelf uit die in gemeenten elders zijn ondergebracht bij marktpartijen of samenwerkingsverbanden en waarbij de gemeente de regie voert en opdrachtgever is. Die keuzes rond privatisering zijn elders gemaakt in het kader van 'een kleinere overheid.' Publieke samenwerking bij taakuitvoering wordt gedaan om kwetsbaarheid van de taakuitvoering te voorkomen en schaalvoordelen te bereiken bij de inzet van personeel en materieel en bijvoorbeeld inkoop van diensten en goederen. Privatisering of het in samenwerking uitvoeren van taken levert niet directe kostenbesparing op maar kan na enige tijd wel met zich meebrengen dat overheadkosten en kosten van onbenutte uren van materieel en personeel worden bespaard. h.
Kostendekkend maken van dienstverlening Het kostendekkend maken van dienstverlening, bijvoorbeeld op het vlak van rioolbeheer en afvalbeheer betekent geen heroverweging van de taak, maar het dekken van taakuitvoering uit andere dan de algemene financiële middelen van de gemeente. i. Baten verhogen Het verhogen van baten is ook geen heroverweging van een taak. Wel legt men de financiële last meer bij de gebruiker van een voorziening ten bate van de middelen van de gemeente, dus ten algemene bate. Prioriteiten heroverweging van taakvelden De mogelijkheden voor heroverweging zijn gekoppeld aan de taakvelden. Raadsleden hebben in een werksessie op 19 november 2020 hun prioritering toegekend aan de taakvelden en daarmee aangegeven welke taakvelden volgens hen in aanmerking komen voor een vorm van heroverweging. Omdat een aantal taakvelden bij meer dan één heroverwegingsmogelijkheid voorkwam konden de raadsleden prioriteiten toekennen aan 45 mogelijkheden. In Bijlage 1 is de prioriteringswijze kort toegelicht. In een aantal gevallen is er sprake van heroverweging van een taak variërend van geen tot een beperkte of andere invulling aan de taak geven. In andere gevallen kan er 'slechts' sprake zijn van een bezuiniging op een taak.
In hoofdstuk 4 benoemen we de heroverweging van een taak die ertoe leidt dat er een keuze wordt gemaakt omtrent de wijze en mate waarin de gemeente invulling wil geven aan de taak zoals deze op lange termijn bij Borsele past. Hoofdstuk 5 benoemt alleen een 'kale' bezuiniging die op een taak mogelijk is zonder dat de taak als zodanig wijzigt of zelfs verdwijnt.
8
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
4 Kerntaken vanuit visie Dit hoofdstuk gaat in op de heroverwegingen van taken in Borsele, die voortvloeien uit de visie 'wat voor een gemeente wil Borsele zijn'. Deze visie heeft alleen betrekking op dit kerntakenonderzoek. De gemeenteraad is voornemens om in 2021 een strategische discussie over de toekomst van de gemeente Borsele te houden. Hieronder worden per programma uit de programmabegroting van de gemeente de taakvelden benoemd waarop een heroverweging betrekking kan hebben. De nummering van de taakvelden in de programmabegroting is aangehouden. Per taakveld is de heroverwegingssoort weergegeven en is een koppeling gelegd met het onderdeel uit de visie in hoofdstuk 2. In de toelichting benoemen we de prioriteit die de gezamenlijke raadsleden in de sessie van 19 november 2020 aan de heroverweging van het taakveld hebben gegeven. Waar nodig wordt een toelichting gegeven op de mogelijkheden en beperkingen van heroverweging en de termijn waarop een heroverweging effecten kan hebben. We benoemen de keuzen die de raad nog moet maken en de handelingen van de raad, het college en/of de ambtelijke organisatie in het kader van heroverweging van de kerntaken. Wij merken vooraf op dat een groot deel van de in dit hoofdstuk genoemde heroverweging van taken mogelijk consequenties hebben voor de gemeentelijke organisatie.
Deze valt onder de verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Het is aan het college om in beeld te brengen wat de consequenties van heroverweging van taken zijn voor functies en formatie. De financiële effecten daarvan komen tot uiting in de begroting die aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. Wel hebben wij in de bijlage die ten grondslag ligt aan de financiële cijfers uit hoofdstuk 7 wel gewerkt met indicaties van die effecten.
4.1 Bestuur, Dienstverlening en veiligheid + Bedrijfsvoering A 4.4.1 Taakveld
Heroverwegingssoort
Visie
0.2. Burgerzaken
A. Intensiteit van de taakuitvoering / bezuiniging
3. Dienstverlening sober en effectief
(Uitvoeringsprogramma) Dienstverleningsvisie 20212025 + (uitvoeringsprogramma) communicatievisie
F. Projecten: niet doorzetten, afstellen, uitstellen, temporiseren.
3. Dienstverlening sober en effectief
Het uitvoeren van burgerzaken is een wettelijke taak. De wijze en daarmee de omvang van dienstverlening is een keuze. Borsele staat bekend als gemeente met een hoge score voor dienstverlening. In discussies met de raad is genoemd dat dit ambitieniveau mag worden beperkt: dienstverlening bij burgerzaken mag sober en effectief zijn in Borsele. Het beperken van het gemeentelijk dienstverleningsniveau krijgt geen hoge prioriteit van de raadsleden, maar de dienstverleningsvisie annex de uitvoering kan volgens raadsleden wel tegen het licht worden gehouden. De motivering van de visie kan worden heroverwogen. In het licht van de druk op de gemeentefinanciën vatten wij dit op als dat het dienstverleningsniveau naar beneden kan worden bijgesteld. Dat betekent dat de toegang en bereikbaarheid van gemeentelijke diensten op 9
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
het vlak van burgerzaken beperkt worden of anders ingevuld. De fysieke toegankelijkheid van de gemeentelijke balie wordt beperkt en daarvoor in de plaats wordt de digitale toegankelijkheid vergroot. De inwoners van Borsele gaan anders bediend worden. In het kader van de bedrijfsvoering geven raadsleden aan het ontwikkelen van een nieuwe website prioriteit om op te bezuinigen. We noemen dit hier, maar het gaat in feite om alleen een bezuiniging. De bezuiniging moet wel in het kader van het bovenstaande worden bekeken, omdat een aanpassing van de website kan bijdragen aan verbetering van de digitale dienstverlening tegen lagere kosten. De formatieve consequenties van aanpassing van de dienstverlening indiceren wij op circa 10 % formatievermindering door bijvoorbeeld beperking van openingstijden, verlenging van reactietermijnen, vermindering (telefonische) bereikbaarheid, verlenging van wachttijden aan de balie en stimuleren van gebruik van digitale kanalen
1 2 3
1 2
Keuzes Bepaling van de gewenste openingstijden en bereikbaarheid van de gemeente in dagen en uren. Bepaling van de digitalisering van de dienstverlening burgerzaken. Bepaling van het waarderingsniveau (rapportcijfer) van inwoners voor de dienstverlening door de gemeente. Handelingen De raad geeft het college opdracht om de dienstverlening door de gemeente in overeenstemming te brengen met de keuzes die hij maakt. De raad vraagt het college om de mogelijkheden tot formatievermindering in relatie tot verlaging van het niveau van dienstverlening in beeld te brengen. Daarbij is aan te geven vanaf wanneer (de) maatregel(en) effectief kunnen worden.
B Taakveld Deelname aan gemeenschappelijke regelingen
Heroverwegingssoort
Visie
A. Intensiteit van de taakuitvoering / bezuiniging
6. De gemeenteraad stelt kaders voor regionale uitvoering
De raad kent een hoge prioriteit toe aan heroverwegingen m.b.t. deelname van de gemeente aan de gemeenschappelijke regelingen (GR-en). Raadsleden hebben tijdens het kerntakenonderzoek een aantal malen zorg uitgesproken over de kosten, efficiency en effectiviteit van de GR-en. Men ervaart te weinig grip van de gemeente en de raad op de samenwerkingsverbanden. De gemeente Borsele is wettelijk verplicht tot deelname aan een aantal regelingen: Veiligheidsregio, Regionale Uitvoeringsdienst, GGD. Voor het overige is de gemeente voor de uitvoering van haar taken ook onvermijdelijk aangewezen op intergemeentelijke samenwerking: op het sociaal domein, welzijn en zorg, economie, leerplicht. De taken kunnen niet door Borsele als zelfstandige gemeente worden uitgevoerd. Samenwerking is nodig uit oogpunt van kwaliteit, kosten en vermijden van kwetsbaarheid in de uitvoering. Afzien van samenwerking is geen optie. De gemeente heeft geen andere keuze dan de taken op deze terreinen in samenwerking uit te voeren. Dat wil niet zeggen dat de gemeente niet kritisch kan zijn op de kosten. In de vergelijking van kosten zijn er punten om het gesprek over te hebben met verschillende regelingen. Het gaat daarbij onder meer over efficiency (GR De Bevelanden), de juistheid van toegerekende kosten (RUD Zeeland) en
10
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
naar verhouding voor een gemeente als Borsele hoge lasten vanwege geografische en fysieke omstandigheden (Veiligheidsregio Zeeland). Op de taakvelden waar zijn bevoegdheid ligt, bepaalt de raad de kaders voor de taakuitvoering en daarmee het niveau van de taakuitvoering bijvoorbeeld op het sociaal domein. Daaraan koppelt de raad de budgetten en kan hij de omvang van de budgetten bepalen en daarmee de taakuitvoering limiteren tot het door hem gewenste niveau.
1
2
1
Keuzes Borsele kan samen met andere gemeenten het gesprek aangaan met de gemeenschappelijke regelingen over efficiency in de taakuitvoering en de omvang van directe en indirecte kosten. De gemeente Borsele kan daar waar er niet goed onderbouwde verschillen zijn in kostenverdeling tussen gemeenten in gesprek gaan met de gemeenschappelijke regelingen en de samenwerkingspartners over aanpassing van de kosten. Handelingen De raad vraagt het college om in gesprek te gaan met gemeenschappelijke regelingen en met gemeenten waarmee Borsele daarin samenwerking over verbetering van de efficiency, verlaging van de directe en indirecte kosten, en verdeling van de bijdragen.
4.2 Lokale economie C Taakveld 3.1 – 3.4 Bevorderen economische ontwikkelingen
Heroverwegingssoort
Visie
A. Intensiteit van de taakuitvoering / bezuiniging I. Verhoging van baten en andere inkomsten
3. Dienstverlening sober en effectief 5. Dienstverlening is kostendekkend
Het taakveld economie behoort niet tot de wettelijke taken van de gemeente. Desondanks kiezen vrijwel alle gemeenten voor inzet op dit taakveld ter stimulering van de economische bedrijvigheid: industrie, dienstverlening, handel, detailhandel, toerisme en horeca. De effectiviteit van de gemeentelijke bemoeienis is niet altijd goed te meten. Er zijn vestigingsfactoren van uiteenlopende aard die maar voor een deel kunnen worden beïnvloed door het economisch beleid. Naast uitgaven zijn er ook inkomsten op dit terrein. Op dit moment is het verschil tussen lasten en baten op dit taakveld aanzienlijk. Dit verschil kan worden overbrugd door de uitgaven te verminderen of de inkomsten te verhogen. In dat verband kan gedacht worden aan de toeristenbelasting. Die wordt op dit moment niet geheven in Borsele en daarover zijn afspraken gemaakt met de branche. Verandering van die afspraken vergt tijd.
11
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
1 2
3
1 2
3
Januari 2021
Keuzes Wel of niet voorzetten van het economisch stimuleringsbeleid, per saldo ten laste van de algemene middelen. Voortzetting van de activiteiten binnen het taakvelden van economie te koppelen aan de omvang van de inkomsten uit de lokale economie, waaronder de toeristensector via de toeristenbelasting. Activiteiten binnen de taakvelden van economie tot aan de invoering van toeristenbelasting niet, of in beperktere mate uitvoeren. Handelingen De raad vraagt het college om aan te geven welke activiteiten binnen de taakvelden van economie niet meer of minder intensief worden uitgevoerd. De raad vraagt het college om met de toeristische sector het gesprek aan te gaan over een invoering van toeristenbelasting op een kortere termijn dan de thans geldende afspraken voor 2024. De raad vraagt het college om aan te geven welke activiteiten binnen de taakvelden van economie niet meer of minder intensief worden uitgevoerd tot het moment dat met de invoering van toeristenbelasting economie kostendekkend kan worden uitgevoerd.
4.3 Leefbaarheid, onderwijs, cultuur en sport D Taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting
Heroverwegingssoort
Visie
E. Concentratie van voorzieningen, gebouwen en accommodaties;
2. Voorzieningen geconcentreerd
De gemeente kent schoolvoorzieningen in de dorpen. Het leerlingenaantal per school varieert, maar is in veel gevallen laag. Er zijn verschillende redenen om tot meer leerlingen per school te komen. Dat betekent concentratie van voorzieningen. Dat betekent ook dat er dorpen zullen komen zonder een onderwijsvoorziening. Dit betekent een andere koers dan eerder door de gemeenteraad is ingeslagen. Minder scholen betekent minder huisvestingslasten. In Borsele betekent dat minder kosten voor periodiek groot onderhoud en eenmalige opbrengsten bij verkoop van het onroerend goed. Verkoop betekent herbestemming van de gebouwen. Concentratie van schoolgebouwen kan ook betekenen dat de gemeente er voor kiest alleen te investeren in onderwijshuisvesting (nieuwbouw of renovatie gericht op duurzaamheid) als dit ertoe leidt dat tenminste twee bestaande scholen worden samengevoegd. De gemeente kan er voor kiezen te stimuleren dat schoolvoorzieningen worden geconcentreerd. In het onderwijsveld lijken bewegingen in die richting te gaan. Deze kunnen worden bevorderd. De effecten waaronder effecten voor de uitgaven van de gemeente, zullen pas over enkele jaren zichtbaar worden, als er concentratie plaatsvindt, gebouwen en/of locaties/terreinen worden verkocht en her bestemd. Een concrete keuze bij onderwijshuisvesting betreft de school binnen het Masterplan Nieuwdorp.
Dit Masterplan komt specifiek aan de orde. Raadsleden hebben concentreren van scholen vooralsnog een lage prioriteit gegeven. Op korte termijn is ook nog geen lastenvermindering te verwachten. Het concentreren van scholen en het verkopen en herbestemmen vergt tijd. Het concentreren behoort bij de overweging van de 12
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
kerntaken. Ongeacht de bestuurlijke constellatie zal gegeven de bestaande situatie van veel scholen met beperkte leerlingenaantallen dit altijd onderwerp van ontwikkeling van Borsele zijn.
1 2
3
1
Keuzes De raad spreekt uit hoeveel basisscholen hij voor Borsele wil voor de jaren 2025 en 2030. De raad bepaalt welke rol hij wil dat de gemeente speelt bij het concentreren van onderwijsvoorzieningen: • geen rol • bevorderen van overleg tussen partijen • regievoeren op overleg over concentratie van onderwijsvoorzieningen. Vanuit de visie op concentratie van schoolgebouwen uitspreken welk beleid wil de gemeente voeren bij het investeren in schoolgebouwen, bijvoorbeeld in verband met verbetering van duurzaamheid. Handelingen College vragen een raadsvoorstel voor te leggen met daarin de strategie en inzet van de gemeente bij de concentratie van scholen.
E Taakveld
Heroverwegingssoort
Visie
4.3 Brede school
A. Intensiteit van de taakuitvoering / bezuiniging
4.3 Peuterspeelwerk
D. Verlaging Subsidies
1. Eigen verantwoordelijkheid en samenwerken door inwoners 1. Eigen verantwoordelijkheid en samenwerken door inwoners
Het gaat hier om niet-wettelijke taken van de gemeente. Coördinatie van brede scholen is één van de onderwerpen waarvan de raadsleden hebben aangegeven dat vermindering van ambtelijke inzet en daarmee extensiveren van de taak mogelijk en wenselijk is. Deze mogelijkheid moet verder worden geconcretiseerd. Zij heeft gevolgen voor de personele capaciteit van de ambtelijke organisatie. Het initiatief en de regie kan worden overgelaten aan de inwoners en private organisaties. Dit impliceert dat de gemeente geen doelen meer stelt ten aanzien van brede scholen of slechts indicatief doelen stelt en de realisatie daarvan overlaat aan private partijen. De gemeente trekt zich terug van de taak op het vlak van de brede scholen en laat initiatieven over aan de samenleving. Op verzoek kan de gemeente eventueel enige inzet leveren. De gemeente heeft de vrijheid om peuterspeelzaalwerk wel of niet financieel te ondersteunen is. De subsidiëring is algemeen en voor de gemeente niet verplicht. Voor een gemeente met de omvang van Borsele is het huidige subsidiebedrag (€ 240.000) aanzienlijk in vergelijking met andere vergelijkbare gemeenten. Een lager subsidiebedrag betekent hogere kosten voor de inwoners/gebruikers. De gemeente kiest hiermee voor het profijtbeginsel en voor het zelforganiserend vermogen van de samenleving. Zij trekt zich deels terug.
Bij de keuze kan worden overwogen welke betekenis stopzetten of beperken van de subsidiëring heeft voor het effectief realiseren van de voor- en vroegschools educatie (VVE). Hierbij is tevens de verbinding te maken met de eigen verantwoordelijkheid die ouders hebben om hun kind(eren) naar het VVE te brengen.
13
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
1 2 3
1
2
Januari 2021
Keuzes Doelen ten aanzien van coördinatie brede scholen geheel loslaten. Bij Peuterspeelzaalwerk het profijtbeginsel toepassen. Mate van laagdrempelig zijn van peuterspeelzaalwerk voor doelgroepkinderen (VVE). Handelingen College vragen om raadsvoorstel ten aanzien van coördinatie brede scholen voor te leggen. Daarbij zijn de mogelijkheden tot formatievermindering in relatie tot beëindiging of verlaging van het niveau van coördinatie in beeld te brengen en aan te geven vanaf wanneer (de) maatregel(en) effectief kunnen worden. College vragen om raadsvoorstel inzake ondersteuning Peuterspeelzaalwerk voor te leggen mede in verband met het kunnen voorzien in de voor- en vroegschoolse educatie en de eigen verantwoordelijkheid van ouders. Met daarbij een subsidievoorstel.
F Taakveld
Heroverwegingssoort
Visie
5.1 Sportbeleid en activering
A. Intensiteit van de taakuitvoering / bezuiniging
5.1 Project: leefstijl coaching, stap je fitter
F. Projecten niet doorzetten, afstellen, uitstellen, temporiseren
1. Eigen verantwoordelijkheid en samenwerken door inwoners 1. Eigen verantwoordelijkheid en samenwerken door inwoners
Sportbeleid is geen wettelijke taak van de gemeente. De gemeenteraad benadrukt het belang van sporten als bijdrage aan de volksgezondheid van de inwoners van Borsele maar in lijn met het uitgangspunt om meer verantwoordelijkheid en samenwerken door inwoners, geeft de raad prioriteit aan het verminderen van de ambtelijke inzet op dit taakveld. Dit kan vorm krijgen door het verminderen van de inzet van sportcoaches en het afzien van de inzet van een sportambassadeur. Het geplande project op dit taakveld (leefstijl coaching, stap je fitter) heeft nog geen budget toegekend gekregen. De raad zal dus moeten besluiten of, en zo ja tegen welk budget dit project doorgang krijgt.
1 2
1
2
Keuzes Aanpassen van de inzet van gemeentelijke capaciteit op het vlak van bevordering sporten en bewegen. Wel of niet doorzetten van het project Leefstijl coaching en bij een positief besluit een budget toevoegen. Handelingen Het college vragen om in overleg te treden met sportverenigingen en andere lokale organisaties op het vlak van sport en bewegen over wijzen van bevordering van sport en bewegen uitgaande van een verminderde gemeentelijke inzet. Daarbij is aan te geven vanaf wanneer (de) maatregel(en) effectief kunnen worden. Dit kan plaatsvinden in 2021. De gevolgen zijn deels te realiseren vanaf tweede helft 2021. In geval van doorzetten van het project Leefstijl coaching het college vragen om een projectvoorstel met budget in 2021 voor te leggen aan de raad.
14
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
G Taakveld
Heroverwegingssoort
Visie
5.3 Cultuurpresentatie
A. Intensiteit van de taakuitvoering / bezuiniging
5.3 Zeeuwse muziekschool
C. Verlagen financiële bijdragen
5.6 Bibliotheek
C. Verlagen financiële bijdragen
1. Eigen verantwoordelijkheid en samenwerken door inwoners 1. Eigen verantwoordelijkheid en samenwerken door inwoners 1. Eigen verantwoordelijkheid en samenwerken door inwoners
Op het vlak van Cultuur heeft de gemeente maar ten dele een wettelijke taak, namelijk op het vlak van het bibliotheekwerk. Vanuit de visie op meer eigen verantwoordelijkheden voor de inwoners, zijn er verschillende overwegingen op het vlak van cultuur mogelijk. Uit de nota 'Borsele Cultureel in beeld' zijn activiteiten van de gemeente naar voren gekomen. De taak die de gemeente zich heeft gegeven in de nota kan worden heroverwogen: de verhouding van de gemeente tot het culturele aanbod in Borsele. Muziekschool Aan het beëindigen van de bijdrage aan de GR Zeeuwse muziekschool wordt enige prioriteit gegeven. Er zijn enkele keuzes mogelijk: • geheel beëindigen van de bijdrage aan de muziekschool met daarbij eenmalige uittredekosten en met een uittredetermijn; de gemeente trekt zich terug van de taak; • vermindering van de bijdrage met verhoging van de bijdrage door leerlingen aan de muziekschool; toepassen van het profijtbeginsel; • overleggen met gemeenten in de GR over privatisering van de muziekschool; dit wil zeggen opheffen van de GR. Bibliotheek De gemeente heeft de wettelijke plicht een bibliotheekfunctie te verzorgen. Er kunnen keuzes worden gemaakt voor de invulling van de functie. Als het gaat om uitgaven voor de functie geeft Borsele meer uit dan de andere Zeeuwse gemeenten.
In de besprekingen in de raad in het kader van dit onderzoek is naar voren gekomen dat men het niveau van uitgaven wil aanpassen aan die van de andere Zeeuwse gemeenten. Dat betekent een verlaging van de bijdrage en een andere inrichting van de functie. Daarbij kan gekozen worden voor: • vermindering van de omvang van de bibliotheken of aantal bibliotheken; • anders organiseren om bijvoorbeeld de indirecte kosten te verlagen door een combinatie met een andere functie zoals dorpshuizen of scholen; • door een samenwerking aan te gaan met een andere gemeente, bijvoorbeeld Goes om de functie te organiseren.
15
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
1 2 3 3a 3b 4
1 2
3
Januari 2021
Keuzes Wel of niet verder uitvoering geven aan de bestaande nota Borsele cultureel in beeld. Nieuwe opzet van de taak van de gemeente op het vlak van cultuur vastleggen in nieuw beleid/een nieuwe beleidsnota. Bijdrage aan de GR de muziekschool wel of niet geheel of gedeeltelijk beëindigen. Bij aanpassing van de bijdrage de hoogte van het bedrag bepalen (nu € 108.000). Met de partnergemeenten overleggen over anders inrichten van het aanbod van muziekonderwijs. Wel of niet aanpassen van de organisatie van de bibliotheekfunctie in de gemeente en het daarmee beperken van de uitgaven. Handelingen Het college vragen om in 2021 een voorstel voor aanpassing van het cultuurbeleid voor te leggen aan de raad. De uitvoering daarvan kan dan starten vanaf 2022. Het college vragen om in overleg te treden met de GR Muziekschool en de partner gemeenten om de deelname aan de GR muziekschool aan te passen of het aanbod van het muziekonderwijs in de gemeenten anders te organiseren. Dit kan gevolgen hebben vanaf 2022 en bij een keuze van uittreden vanaf 2023. Het college vragen om met de Stichting Bibliotheek Oosterschelde in overleg te treden om de bibliotheekfunctie anders in te richten om de kosten voor de gemeente te beperken. Gevolgen hiervan zijn naar verwachting mogelijk vanaf 2022.
4.4 Zorg H Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie: Deelprojecten Masterplan Nieuwdorp 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie: verschillende projecten zonder budget 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie: ontwikkeling en uitvoering jeugdnota + inzet ambtelijk apparaat vrijwilligershuis 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie: subsidies ouderenwerk, maatschappelijke activering, jeugd. 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie: dorpshuizen, verenigingsgebouwen etc.
Heroverwegingssoort
Visie
E. Concentratie van voorzieningen, gebouwen en accommodaties F. Projecten niet doorzetten, afstellen, uitstellen, temporiseren F. Projecten niet doorzetten, afstellen, uitstellen, temporiseren
2. Voorzieningen geconcentreerd
A. Intensiteit van de taakuitvoering / bezuiniging
4. Sociale zorg is doelmatig
D. Verlaging subsidies
1. Eigen verantwoordelijkheid en samenwerken door inwoners 4. Sociale zorg is doelmatig
E. Concentratie van voorzieningen, gebouwen en accommodaties;
2. Voorzieningen geconcentreerd
16
1. Eigen verantwoordelijkheid en samenwerken door inwoners
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
Bovenstaande tabel laat zien dat de gemeente al veel verschillende activiteiten uitvoert op het vlak van samenkracht en burgerparticipatie. De raadsleden hebben in dit kerntakenonderzoek de wens uitgesproken meer te willen sturen op al deze activiteiten, vanuit de gedachte dat meer grip kan zorgen voor een minder uiteenlopend palet aan activiteiten. Dit ook mede in relatie tot het taakveld 6.2 de ambtelijke inzet en de inzet door derden onder de noemer Wijkteams. De heroverwegingen variëren van het niet doorzetten van projecten, een lagere taakintensiteit, efficiency van alle participanten, ambtelijke en niet ambtelijk, die inzet leveren, verlaging van subsidies tot concentratie van voorzieningen. Project Masterplan Nieuw Dorp Onder raadsleden is in dit kerntakenonderzoek steun gebleken voor het heroverwegen van het Materplan Nieuwdorp. Heroverweging heeft gevolgen voor de voorzieningen in het dorp en de leefbaarheid van het dorp. Heroverweging kan ertoe leiden dat de inwoners aangewezen zijn op voorzieningen in andere dorpen. Dit past bij het uitgangspunt van concentratie van voorzieningen. Daarbij kan onderscheid worden gemaakt tussen de voorzieningen voor wat betreft multifunctioneel gebouw, onderwijs/gym en openbare buitenruimte.
Door dit Masterplan te heroverwegen kiest de gemeente ervoor initiatieven inzake de leefbaarheid van het dorp over te laten aan de samenleving: de inwoners en bedrijven. Naar verwachting zal geen private partij de herinrichting van het dorp ten behoeve van de leefbaarheid en het voorzieningenniveau oppakken. Heroverweging van het Materplan heeft een effect op de begroting van de gemeente die kan oplopen tot circa € 0,5 mln. per jaar. Verlaging subsidies Het verlagen van subsidies aan onder meer ouderenwerk, jeugdwerk, dorpsraden krijgt geen steun van raadsleden in dit kerntakenonderzoek. Er wordt voor gekozen om in de breedte dergelijke subsidies zoveel als mogelijk te continueren. Concentratie voorzieningen Raadsleden geven in het onderzoek een gemiddeld lage prioriteit aan het concentreren van voorzieningen zoals die van dorpshuizen en verenigingsgebouwen. Een aantal raadsleden dat er wel voor kiest vindt concentratie juist belangrijk. Concentratie van voorzieningen levert op korte termijn niet direct besparingen op voor de gemeente. In de raad is gesteld dat concentratie van voorzieningen organisch kan ontstaan, als er initiatieven zijn uit het veld. Dit is mogelijk niet genoeg: de gemeente dient actief het initiatief te nemen. Het concentreren van dorps- en verenigingsgebouwen behoort bij de overweging van de kerntaken.
Ongeacht de bestuurlijke constellatie zal, gegeven de bestaande situatie van veel aanwezige voorzieningen, concentratie van voorzieningen (ook sportvoorzieningen en scholen) een onderwerp blijven dat blijvend op de maatschappelijke agenda staat, vanwege de draagkracht van voorzieningen bij verdere ontwikkeling van de omvang en samenstelling van de inwoners van de dorpen. Weliswaar een onderwerp van de lange termijn maar wel van grote betekenis voor wat voor een gemeente Borsele wil en kan zijn. De voorzieningen gericht op samenkomst (voor jeugd) wil men in de raad behouden waarbij afwegingen op basis van maatwerk per dorp gemaakt dienen te worden.
17
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
1 2
3 4 4a 5 6 6a
1 2 3 4 5
Januari 2021
Keuzeperspectief Projecten gericht op samenkracht en burgerparticipatie waaraan (nog) geen budgetten zijn gekoppeld heroverwegen. (Ambtelijke) Inzet van de gemeente inclusief Vrijwilligershuis bij Samenkracht en burgerparticipatie mede in relatie tot de activiteiten onder het taakveld Wijkteams heroverwegen. Het Masterplan Nieuwdorp opnieuw bespreken en besluiten over voortzetting van het plan en/of onderdelen ervan en de investeringen en structurele lasten die eraan zijn verbonden. Besluiten over voortzetten, beperken of afschaffen van subsidies op ouderenwerk, maatschappelijke activering en jeugd. Een indicatie geven van het financiële doel in relatie tot het totale subsidiebedrag. Concentreren van het aantal dorpshuizen en verenigingshuizen in de gemeente. Bepalen van een maximum aantal dorpshuizen en verenigingshuizen in de gemeente. Bepalen van de rol van de gemeente bij concentratie van voorzieningen: • Volledig overlaten aan de dorpsraden en verenigingen • Ondersteunen • Stimuleren • Regie voeren Handelingen Het college vragen om projectvoorstellen op het vlak van Samenkracht en participatie waaraan nog geen budgetten zijn toegekend ter heroverweging voor te leggen aan de raad. Het college vragen om in 2021 in overleg te treden met inwoners van Nieuwdorp in de aanloop naar een heroverweging van het Masterplan Nieuwdorp.
Het college vragen om in 2021 een aangepast plan voor Nieuwdorp voor te leggen aan de raad. Het college te vragen om met inwoners van Borsele in overleg te treden over mogelijkheden van concentratie van dorpshuizen en verenigingsgebouwen. Het college vragen om een raadsvoorstel over de mogelijkheden tot formatievermindering in relatie tot verlaging van de ambtelijke inzet, de inzet vanuit het Vrijwilligershuis, de inzet onder de noemer wijkteams en aan te geven vanaf wanneer (de) maatregel(en) effectief kunnen worden.
I Taakveld
Heroverwegingssoort
Visie
6.2. Wijkteams: Ambtelijke inzet wijkteams, inzet opvoedcoaches, POH, preventie, opvoedondersteuning 6.2 Wijkteams: verschillende projecten 6.6 Wmo: collectief vervoer en hulpmiddelen 6.7 Maatwerkvoorzieningen 18+ / 18-
A. Intensiteit van de taakuitvoering / bezuiniging
4. Sociale zorg is doelmatig
F. Projecten niet doorzetten, afstellen, uitstellen, temporiseren B. Limiteren van het budget
4. Sociale zorg is doelmatig
B. Limiteren van het budget
4. Sociale zorg is doelmatig
4. Sociale zorg is doelmatig
Het begrenzen van de uitgaven voor de taakvelden 6.6 (collectief vervoer en hulpmiddelen), 6.71 (o.a. hulp bij huishouden en begeleiding) en 6.72 (jeugdzorg) is een onderwerp dat door raadsleden in dit onderzoek is aangeduid om nadrukkelijk in overweging te nemen. Daarbij gaat het om hoe Borsele zich opstelt (en bekend komt te staan) in het Sociaal Domein. Het gaat om de zorg die 18
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
Borsele voor haar inwoners als vangnet wil bieden. Daarbij kunnen naast de zorgbehoefte ook de bedrijfseconomische en financiële aspecten worden meegenomen in de afweging. De gemeente blijft op die manier zo veel als mogelijk inspelen op hulp- en zorgvraag, maar op jaarbasis wordt de inzet financieel begrensd. De gemeente neemt daarmee het risico op het ontstaan van wachtlijsten. Voor echt schrijnende situaties blijft er onverkort hulp en zorg. Een financiële heroverweging betreft de groei van de uitgaven die in de programmabegroting 2021 is voorzien. Heroverweging betekent dat de gemeente gaat voor het beperken van de groei van de financiële uitgaven. Het gaat om ‘minder meer’ uitgeven en doen. De omvang daarvan is altijd arbitrair. Er kan bijvoorbeeld gekozen worden voor een beperking van de groei tot 50 % van het bedrag dat tot nu toe wordt voorzien. Om effectief te worden, zijn zowel binnen de gemeente als in de opdrachtverlening naar GR-en duidelijke kaders aan te geven en is de monitoring daarvan te organiseren. Met de indicatief aangegeven begrenzing kunnen de besparingen uit het Actieplan Sociaal Domein worden gerealiseerd.
Verder komen de begrenzingen voor zover deze betrekking hebben op de taakvelden 6.6 en 6.71 in financieel perspectief in de richting van de perspectieven die voor Borsele zijn opgenomen in het rapport van Berenschot ‘Grip op de Wmo’ van 7 oktober 2020. Vanuit perspectief van begroten is het mogelijk om de beperking van budgetten op te heffen, wanneer baten (van gelijke omvang) zoals in het Actieplan Sociaal Domein geschetst worden, gerealiseerd worden.
1 1a 2 3 4
1 2
3 4
Keuzes Omvang inzet van wijkteams, waaronder opvoedcaches, mede in relatie tot de inzet behorend tot Samenkracht heroverwegen. Een maximaal budget voor wijkteams aangeven. Uitspreken dat wachtlijsten in de maatschappelijke zorg en jeugdzorg acceptabel zijn. Daaraan een norm koppelen. De groei van het budget voor toegang eerste- en tweedelijns voorziening halveren ten opzichte van hetgeen thans wordt beoogd op gemeentelijk en regionaal niveau. Vasthouden aan de besparingen die in het Sociaal Actieplan zijn voorzien.
Handelingen Het college vragen het functioneren en de effecten van de wijkteams c.a. mede in relatie tot de activiteiten onder Samenkracht in een quick scan in 2021 te evalueren. Op basis van de uitkomsten van de quick scan te besluiten over de voortzetting van de wijkteams en wat daaronder qua begroting valt vanaf de 2e helft 2021 en doorlopend in 2022 e.v. en de uitgaven die daarmee gemoeid zijn. Het college vragen om in 2021 in overleg met de organisaties op regionaal niveau te bespreken op welke wijze de groei van de budgetten in 2021 kan worden gehalveerd. Het onderwerp wachtlijsten in de zorg agenderen in de raad.
19
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
4.5 Milieu J Taakveld
Heroverwegingssoort
Visie
7.1 Rioolbeheer
G. Privatisering van taken
7.2 Afvalinzameling
G. Privatisering van taken
3. Dienstverlening sober en effectief. 3. Dienstverlening sober en effectief.
Privatisering van taken voor afvalinzameling, rioolbeheer, kolkenzuigen, plaagdierenbestrijding en tractieonderhoud, de laatste twee ook voor derden (overheden en particulieren) heeft in dit kerntakenonderzoek nauwelijks prioriteit van de raadsleden gekregen. Privatisering is bij uitstek een onderwerp voor een heroverweging van de kerntaken: zelf uitvoeren of onder gemeentelijke verantwoordelijkheid en regie laten uitvoeren door derden. Hierbij staat de bezuinigingsopgave niet centraal, maar de vraag of de overheid de taak per se zelf moet uitvoeren. Privatisering raakt ook aan de discussie over behoud van werkgelegenheid in Borsele in de publieke sector versus werkgelegenheid in de private sector, mogelijk elders. Privatisering kan wel leiden tot minder financiële en andere lasten door vermindering van de indirecte lasten binnen de gemeentelijke organisatie op het vlak van indirecte capaciteit (bedrijfsvoering) en gemeentelijk onroerend en roerend goed. Privatisering van taken leidt tot een kleinere omvang van het gemeentelijk personeelsbestand en minder materieel en onroerend goed.
1
1
Keuzes Gemeentelijke taken afvalinzameling, rioolbeheer, kolken zuigen, plaagdierenbestrijding en tractieonderhoud door de gemeentelijke organisatie zelf laten uitvoeren of privatiseren? Handelingen Het college vragen te onderzoeken of er aanleidingen zijn om gemeentelijke taken op het vlak van afvalinzameling, rioolbeheer, kolken zuigen, plaagdierenbestrijding en tractieonderhoud te privatiseren of niet en wat de mogelijkheden en voor- en nadelen daarbij zijn. Bij doorzetten privatisering zijn naar verwachting financiële effecten daarvan op termijn aan de orde.
K Taakveld
Heroverwegingssoort
Visie
7.4 Verschillende projecten milieubeheer
F. Projecten niet doorzetten, afstellen, uitstellen, temporiseren
Pro memorie
De gemeente Borsele heeft verschillende projecten op het vlak van duurzaamheid in de begroting staan, zonder budget. Om tot een integrale afweging te komen waarbij gevolgen voor het structurele begrotingsevenwicht worden meegenomen behoeven projecten die niet op geld en daarmee ook op personele inzet zijn begroot, altijd de instemming van de raad tenzij de financiële en/of de personele inzet al in de begroting zijn begrepen.
20
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
1
1a
1b 2
1 2
2a
Januari 2021
Keuzes Heroverwegen van de lijst met budgetten op het vlak van milieu, duurzaamheid, energie en klimaat. Per project bepalen: • Onverkort doorzetten • Temporiseren • Start uitstellen • Schrappen/afstellen Bepalen op welke onderdelen, in welke mate en op welke wijze de gemeente actief wil inzetten en in de voorhoede van Nederlandse gemeenten wil opereren op verbetering van duurzaamheid, duurzame energie en klimaatadaptatie. Bepalen of de gemeente een maximum bedrag wil vaststellen voor de uitvoering van projecten op het vlak van milieu, duurzaamheid en klimaatadaptatie. Vooruitlopend op bespreking de projecten zonder een budget in 2021 in de ijskast plaatsen.
Handelingen Het college vragen voor 2021 alle projecten waaraan in de programmabegroting geen budget is gekoppeld in 2021 niet te starten. Het college vragen om in de loop van 2021 een beleidsnotitie aan de raad voor te leggen over de positie en ambities van Borsele met betrekking tot bijdragen aan milieuverbetering, duurzaamheid, duurzame energie en klimaatadaptatie. Het college te vragen een beperkte lijst met projecten inclusief budget en uitvoeringsprogramma daaraan toe te voegen die in 2022 kunnen starten.
4.6 Ruimtelijke ontwikkeling L Taakveld
Heroverwegingssoort
Visie
8.1 + 8.3 Verschillende projecten met en zonder budget
F. Projecten niet doorzetten, afstellen, uitstellen, temporiseren
Pro memorie
De gemeente heeft verschillende ruimtelijke en bouwen en wonen projecten in de begroting staan, zonder budget. De projecten die lopen kunnen worden doorgezet. Projecten die nog niet zijn gestart of nog niet in voorbereiding zijn en waaraan al dan niet reeds budgetten zijn verbonden in de programmabegroting kunnen worden getemporiseerd of uitgesteld. Daarbij moeten financiële aspecten worden afgewogen tegen opbrengsten en bouw- en woonbehoefte.
1
Keuzes Heroverwegen van de lijst met budgetten op het vlak van ruimtelijke ontwikkeling, bouwen en wonen. Per project bepalen: • Onverkort doorzetten • Temporiseren • Start uitstellen • Schrappen/afstellen
21
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
1 2
Januari 2021
Handelingen Het college vragen voor 2021 alle projecten waaraan in de programmabegroting geen budget is gekoppeld in 2021 niet te starten. Het college vragen om in de herstelbegroting en de begroting 2022 alleen projecten op te nemen waaraan een budget is gekoppeld.
22
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
5 Bezuinigingen In het kerntakenonderzoek is een aantal taakvelden naar voren gekomen, waarbij de aard van de taakuitvoering als zodanig niet ter discussie staat, maar waarbij met de gemeenteraadsleden wel is gezocht naar mogelijkheden om tot bezuinigingen te komen. Ook die kunnen bijdragen aan het realiseren van een structureel begrotingsevenwicht en een duurzaam financiële situatie voor Borsele. Er kan een onderscheid worden gemaakt tussen bezuinigingen waaraan de raadsleden wel of niet een prioriteit toekennen. Net als de heroverweging van taken hebben ook de in dit hoofdstuk genoemde bezuinigingen mogelijk consequenties voor de gemeentelijke organisatie. Zoals ook al aan het begin van hoofdstuk 4 is opgemerkt valt deze onder de verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Het is aan het college om in beeld te brengen wat de consequenties zijn voor functies en formatie. De financiële effecten daarvan komen tot uiting in de begroting die aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. Prioriteiten voor bezuinigingen Raadsleden hebben prioriteit toegekend aan: • beperking van representatiekosten; • extensiveren van beheer en onderhoud van wegen; • het uitstellen of afstellen van herinrichtingsprojecten van wegen; • beperken inzet openbaar groen en recreatie; • beperken van inhuur van externe capaciteit; • beperken inzet communicatie.
5.1 Beperking representatiekosten Taakveld
Maatregel
Bezuiniging
0.1 Bestuur
Versobering representatieactiviteiten en -uitingen van gemeente en gemeentebestuur
Vermindering jaarlijkse uitgaven voor representatie
Raadsleden kennen ook aan beperking van representatiekosten prioriteit toe. Dit is vooral op te vatten als een maatregel met voorbeeldwerking. Het financieel effect is overigens beperkt. 5.2 Beheer en Onderhoud wegen Taakveld
Maatregel
Bezuiniging
2.1 Verkeer en vervoer
Verlagen van het kwaliteitsniveau van beheer en onderhoud wegen met in acht neming van veiligheidsnormen. Uitstel start herinrichtingsprojecten wegen
Verlaging jaarlijks onderhoudsbedrag.
Uitstel investering.
De totale uitgaven voor beheer en onderhoud wegen bedragen exclusief voorzieningen en bijdrage aan het Waterschap € 1,7 mln. Dat bedrag is gebaseerd op het uitgangspunt dat 60 % van de wegen een kwaliteitsniveau heeft van een 6 of hoger. Naast anders administreren van voorzieningen conform het BBV is een bezuiniging mogelijk van circa € 100.000 dat mogelijk kan worden gerealiseerd door anders plannen en uitvoeren en acceptatie van een lichte achteruitgang van het 23
Kerntakenonderzoek gemeente Borsele
Januari 2021
kwaliteitsniveau. Deze bezuiniging kan in de herstelbegroting en de programmabegroting 2022 worden gerealiseerd. Er staan enkel herinrichtingsprojecten in de programmabegroting. De investeringen daarvoor bedragen in totaal € 2,6 mln. Door uitstel van de start van projecten kunnen op korte termijn, voor de herstelbegroting bezuinigingen worden gerealiseerd. 5.3 Openbaar groen en Recreatie Taakveld
Heroverwegingssoort
Visie
5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie
A. Intensiteit van de invulling en uitvoering van de taak verminderen;
1. Eigen verantwoordelijkheid en samenwerken door inwoners;
F. Projecten niet doorzetten, afstellen, uitstellen, temporiseren
3. Dienstverlening sober en effectief
De gemeente is wettelijk verplicht de leefomgeving veilig te onderhouden. Met inachtneming van de veiligheidsvereisten met name ten aanzien van speeltoestellen bepaalt zij zelf het kwaliteitsniveau en niveau van onderhoud. Daarbij kan de gemeente in overleg treden met inwoners, dorpsraden en andere lokale organisaties om de kwaliteit van de leefomgeving en de omvang en niveau van de voorzieningen te bepalen en de kosten daarvan te verdelen. In overleg met inwoners kan de gemeente via verkoop van delen openbaar groen of overeenkomsten over onderhoud delen van eigendom, inrichting en onderhoud van groen in de gemeente overlaten aan inwoners. Daarmee wordt het areaal openbaar groen en het areaal door de gemeente te onderhouden groen verminderd. Naast de samenspraak en samenwerking met inwoners kan de gemeente het kwaliteitsniveau van het onderhoud van het openbaar groen lager dan tot nu toe vaststellen. Hiertoe zijn verschillende mogelijkheden, variërend van frequentieverlaging tot areaalverkleining of anders inrichten van arealen. Dit laatste vergt veelal een initiële investering. Raadsleden kennen tot slot prioriteit toe aan het extensiveren van onderhoud van openbaar groen en (openlucht) recreatie.