Document · PDF

5.1 Toekomst Borsele in Beeld

Besluitvormende raadsvergadering 2 december 2021, gemeente BorseleBij agendapunt: Voorstel om kennis te nemen van diverse scenario’s met betrekking tot de toekomstvisie van de gemeente Borsele en deze als input te gebruiken bij het opstellen van het bestuursprogramma voor de komende raadsperiode (portefeuille gemeenteraad)23.286 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

3.3 Organisatie van dienstverlening (in eigen beheer of niet)

De gemeente Borsele is een autonome en zelfstandige gemeente. Gelet op haar omvang werkt zij momenteel op verschillende beleidsterreinen en in verschillende vormen samen met andere overheden om haar ambities te verwezenlijken. Met de toekomst in beeld wordt met regelmaat de vraag gesteld in welke (rechts)vorm de inwoners van Borsele het best kunnen worden bediend. Daarbij dient een balans gevonden tussen borging van de lokale democratie, kwalitatief goede dienstverlening en maatschappelijke kosten. Om een goede afweging te kunnen maken wordt in deze paragraaf in beeld gebracht welke vormen van samenwerking er mogelijk zijn naast de mogelijkheid van volledig zelfstandig opereren. Het verminderen van de kwetsbaarheid en vergroten van de capaciteit speelt vaak een rol bij samenwerken. Maar er zijn ook vraagstukken die alleen regionaal kunnen worden opgelost. Arbeidsmarktbeleid vergt bijvoorbeeld per definitie een regionale aanpak, energiestrategieën dienen regionaal te worden vastgesteld en inkoop- en contractmanagement in het sociaal domein vereisen een regionale en soms bovenregionale samenwerking.

Waarom samenwerken? De gemeente staat voor grote maatschappelijke opgaven. Duursma, et al., (2020) stellen dat die opgaven veelal op regionaal niveau in een multilevel setting moeten worden aangegaan. Voorbeelden die hierbij genoemd worden zijn; de energietransitie, de transformatie in het sociaal domein, de implementatie van de Omgevingswet en het inzetten op data gedreven beleidsvorming. Volgens Duursma, et al.,(2020, p.5) Vragen dergelijke opgaven om maatwerk in bestuurlijke samenwerking en afspraken tussen overheden en andere (private en maatschappelijke partijen). In 2020 werkten gemeenten gemiddeld in 33 samenwerkingsverbanden. De meeste samenwerkingsverbanden zijn vormgegeven als zelfstandige organisatie. Dit neemt de laatste jaren echter wel af. De samenwerkingsvorm gericht op afstemmen neemt de laatste jaren juist toe. De meest voorkomende rechtsvormen van samenwerking zijn het gemeenschappelijke openbaar lichaam, de convenant en de stichting.

Vormen van samenwerking In het onderzoekrapport ‘Inventarisatie regionale samenwerkingsverbanden decentrale overheden 2020 (Duursma, et al., 2020) wordt de volgende definitie van een samenwerkingsverband gehanteerd: We spreken van een samenwerkingsverband als; • ten minste twee overheden samenwerken; • waarvan tenminste één decentrale overheid; • en tenminste intern is vastgelegd dat het om een samenwerking gaat. Hierbij worden de verschillende samenwerkingen in twee groepen onderscheiden: • Samenwerkingen die voldoen aan de definitie verbonden partij/ en of gemeenschappelijke regeling. • Samenwerkingen op basis van overeenkomsten waarbij geen nieuwe organisatie is opgericht en informele samenwerkingsverbanden. Voorbeelden hiervan zijn convenanten, dienstverleningsovereenkomsten of bestuursovereenkomsten.

Bij zo’n 80% van de samenwerkingsverbanden is het verband bevoegd een primaire taak uit te voeren. Het gaat dan bijvoorbeeld om afvalinzameling, inkoop van jeugdzorg en het realiseren van het aanbod voor burgers met een afstand tot de arbeidsmarkt. Er zijn ook samenwerkingsverbanden waarbij het verband bevoegd is beleid voor te bereiden. Sinds 2017 zien we echter een daling in deze vormen van samenwerking. 45

Figuur 4 verdeling samenwerkingsverbanden naar bevoegdheden Bron: Duursma et al., (2020)

Samenwerking en rechtsvormen Een samenwerkingsverband kent een samenwerkingsvorm en een rechtsvorm. Duursma et al., (2020) onderscheiden drie samenwerkingsvormen: zelfstandige organisaties, netwerkconstructies en afstemming. Iedere samenwerkingsvorm kan op haar beurt ingevuld worden door meerdere rechtsvormen. In onderstaand overzicht is een overzicht van de mogelijke vormen opgenomen. In het daaropvolgende schema geeft aan hoe bij de best passende rechtsvorm te komen.

Figuur 5 Rechtsvormen van samenwerking Bron: Duursma et al., (2020)

Figuur 6 schema tot keuze rechtsvorm samenwerking bron: Duursma et al,. (2020)

Speciale typen van samenwerking Er zijn samenwerkingsvormen tussen decentrale overheden die worden opgelegd door de Rijksoverheid. Hierin worden drie categorieën onderscheden. • • •

Samenwerking is volledig verplicht wanneer er een harde wettelijke verplichting is om samen te werken. Dit is het geval bij veiligheidsregio’s en natura2000 gebieden. Samenwerking is semi-verplicht wanneer er wettelijke criteria zijn, die leiden tot samenwerking, er een mogelijkheid is bij regelgeving eventuele verplichtingen op te leggen of landelijk beleid is dat tot semi-verplichting leidt. Dit is o.a. het geval bij arbeidsmarktregio’s, jeugdzorgregio’s, WMO-regio’s, Regionale Uitvoeringsdiensten en Regionale energiestrategieën (RES). Bij de overige samenwerkingsverbanden zijn decentrale overheden vrij om een samenwerking wel of niet aan te gaan.

In de afgelopen jaren zijn er veel nieuwe typen van samenwerking bijgekomen. Het gaat dan om de verschillende soorten deals tussen de Rijksoverheid en decentrale overheden en om de regionale energiestrategieën. Deze nieuwe typen zijn als zodanig geen nieuwe samenwerkingsvormen of rechtsvormen maar worden vormgegeven met behulp van de bekende samenwerkings- en rechtsvormen (Duursma, et al., 2020). Verkregen inzichten Het samengaan of samenwerken met andere overheden kan geen doel op zichzelf zijn. Overheden dienen zich altijd de vraag te stellen over samenwerking bijdraagt aan borging van de lokale democratie, kwalitatief goede dienstverlening en maatschappelijke kosten. Hierbij kan bij de afweging een relatie worden gelegd bij de strategic triangle van Moore (2013) zoals toegelicht in hoofdstuk 1.1. Ongeacht een bestuurlijke of ambtelijke fusie zal betreffende organisatie altijd samenwerkingsverbanden aan blijven gaan. De huidige tijdsgeest en bijbehorende vraagstukken vraagt om samenwerking tussen overheden. Soms wordt samenwerking direct of indirect van Rijkswege opgelegd en in andere situaties kan de schaal of omvang van het vraagstuk of betreffende gemeenten hiertoe aanleiding zijn. Als het om samenwerking gaat is het van groot belang vooraf goed af te wegen welke (rechts)vorm het best past bij de realisatie van de gevraagde publieke waarde. 47

4. Enquêteresultaten kerntakenonderzoek

In oktober 2020 is door het market research bureau DUO (2020) onder de inwoners van Borsele een onderzoek uitgezet in verband met de kerntakendiscussie. In totaal hebben 533 inwoners de vragenlijst ingevuld. De resultaten van het onderzoek zijn representatief voor de gemeente Borsele als geheel. De enquête is voor een ander doel uitgezet dan de nu voorliggende bestuursopdracht. Feitelijk zijn aan de bewoners drie vragen gesteld. • Hoe beoordeelt u in het algemeen het voorzieningenniveau in de gemeente Borsele? • Op welke van de onderstaande punten zou de gemeente volgens u mogen besparen? • Op welke van de onderstaande punten zou de gemeente volgens u niet mogen besparen? Voor deze bestuursopdracht zijn de enquêteresultaten met name gebruikt om een vertaling te maken naar onderwerpen waar respondenten waarde aan hechten (waar wil men absoluut niet op bezuinigen). Deze uitkomsten kunnen relevant zijn voor de ontwikkeling van de toekomstscenario’s voor Borsele. Ook is gekeken naar terugkerende reacties bij de ‘open antwoorden en toelichtingen’ die relevant kunnen zijn voor de toekomstscenario’s. De waarde van conclusies Voordat de conclusies worden toegelicht dient te worden vermeld dat er uit geen van de voorgelegde stellingen een uitgesproken meerderheid kan worden geventileerd.

Om die reden wordt bij de conclusies het percentage van de respondenten genoemd die het hiermee eens is. Wij beperken ons tot de percentages vanaf 30%. Hier is slechts één uitzondering op van toepassing namelijk op de stelling betreffende de omvang van de gemeentelijke organisatie/aantal ambtenaren. Aantal opvallende zaken/verkregen inzichten • Een meerderheid van de respondenten (52%) is van mening dat de gemeente zou kunnen besparen op de omvang van de gemeentelijke organisatie. Feit is dat een dergelijke afslanking ook een inperking van taken/activiteiten met zich meebrengt. • Respondenten hechten minder belang aan de inzet van de gemeente op het gebied van eigen huisvesting (49%), kunst en cultuur (42%) en economische zaken (31%). • Respondenten hechten waarde aan behoud van het huidige niveau in de basisdienstverening. In het bijzonder wordt daarbij genoemd afvalinzameling (40%), openbare orde en veiligheid (38%) en zorg voor ouderen (36%). • Respondenten hechten waarde aan behoud van de kwaliteit en zorg voor de openbare ruimte. In het bijzonder wordt genoemd wegbeheer (41%), openbaar groen (30%) en verkeersveiligheid (30%). • Uit de open antwoorden kan worden geventileerd dat er onder inwoners mogelijk draagvlak is voor een bestuurlijke fusie (samengaan gemeenten in de regio). Eén van de respondenten schrijft hierover; “Maak een gemeente de Bevelanden.

Op vele vlakken wordt toch al samengewerkt. Kijk eens naar een gemeente met 100.000 inwoners. Dit scheelt 70 raadsleden, 12 wethouders en 4 burgemeester, structureel 1 miljoen op de teller.” • Uit de open antwoorden kan worden opgemaakt dat de gemeente kritischer zou mogen kijken op de vraag of iets wel een taak van de gemeente is.

5. Conclusies

Uit deze literatuurstudie naar ontwikkelingen in het openbaar bestuur en naar maatschappelijke ontwikkelingen die relevant zijn voor de gemeente Borsele zijn een aantal conclusies te trekken. We hebben de conclusie samengevat in acht thema’s: samenwerken, de rol van de overheid, inspraak inwoners, ruimte, voorzieningen, zorg, dienstverlening en financiële uitdagingen. Samenwerken Een van de kernwoorden van deze literatuurstudie is ‘samenwerken’. Dat begint al in paragraaf 1.1 als het gaat over het creëren van publieke waarde. Want publieke waarde creëren doe je samen. Complexe problemen willen en kunnen we niet alleen oppakken. Inwoners, publieke en maatschappelijke organisaties spelen een steeds belangrijkere rol. Een goede samenwerking vraagt om een lerende, explorerende houding, open dialogen en strategische inzicht in de belangen van iedere partij. Om ook echt publieke waarde te creëren staat de ‘waartoe-vraag’ centraal: ‘Op welke manier draagt wat we nu gaan doen bij aan deze waarde? Moore (2013) geeft aan dat het creëren van publieke waarde niet als technisch, maar als strategisch vraagstuk moet worden gezien. En dat daarbij altijd een balans moet zijn tussen publieke waarde, legitimiteit & support en operationele capaciteit.

Praktisch gezien betekent dit dat de gemeente Borsele moeten beslissen wat ze willen bereiken en waaraan ze prioriteit geven (publieke waarde), dat hetgeen ze beslissen ook moeten kunnen leveren (operationele capaciteit) en dat er voor de beslissing ook steun vanuit de omgeving nodig is (legitimiteit & support). Daarbij is het zo dat gemeenten niet langer alleen bepalen hoe vraagstukken opgelost moeten worden. Steeds meer moeten bestuurders en uitvoerende organisaties met maatschappelijke partners en inwoners netwerken, samenwerken en onderhandelen over het vormgeven van vraagstukken. Ook bij decentralisatie spelen samenwerkingen een belangrijke rol. De decentralisatie van taken vanuit het Rijk stelt hogere eisen aan de bestuurskrachten van gemeenten. Om efficiency en slagkracht te vergroten kiezen veel gemeenten ervoor om samenwerkingen aan te gaan. Aan deze samenwerking zitten wel risico’s verbonden. Het kan ervoor zorgen dat

gemeenten een stuk van hun lokale autonomie verliezen. In sommige situaties is een samenwerking nodig, omdat er een bovenlokale aanpak vereist is. Dat geldt in de gemeente Borsele bijvoorbeeld voor VRZ, RES en North Sea Port. Maar in de gemeente hebben we ook samenwerkingen die juist gericht zijn op het vergroten van de slagkracht (bijv. SWVO en GR de Bevelanden). Samenwerken met andere overheden mag overigens geen doel op zich zijn. Overheden moeten zich altijd afvragen: Draagt deze samenwerking bij aan borging van de lokale democratie, kwalitatief goede dienstverlening en maatschappelijke kosten? De rol van de overheid Een belangrijke ontwikkeling in het openbaar bestuur is dat er niet langer sprake is van één vaste werkwijze voor gemeenten. Er is een ontwikkeling gaande van government (overheid) naar governance (netwerkmanagement). Hierin is het van belang dat het gemeentebestuur meerdere werkvormen beheerst. Zij moet kunnen schakelen tussen de verschillende rollen en werkvormen van rechtmatige overheid, presterende overheid, netwerkende overheid en responsieve overheid. Per situatie moet gekeken worden vanuit wel perspectief er gehandeld moet worden. Door participatie en inclusieve democratie verandert de rol van de overheid.

“De overheid moet terugtreden, zo bepleiten verschillende adviesraden: minder overheid, of ten minste een bescheidener rol van de overheid in, financiën. Terugtreden is nodig om ruimte en zeggenschap te geven aan maatschappelijke initiatieven (Binnema, 2014).” Inspraak inwoners Participatie is een veelgebruikte term in gemeenteland, maar deze term zorgt vaak voor spraakverwarring. Er zijn namelijk heel veel vormen van participatie. Daarom is het handiger om het woord participatie te vermijden of in ieder geval duidelijk de actor en de context te benoemen. Een van de thema’s waarbij de gemeente extra moet stilstaan bij de inspraak van de inwoners is decentralisatie. Er is namelijk sprake van een decentralisatie paradox: lokale democratie verzwakt wanneer er bij de decentralisatie van taken onvoldoende oog is voor de invloed van inwoners op de taakuitvoering. Daarom zou 49

de gemeente de volgende vragen voor ogen kunnen houden: Hoe en in hoeverre krijgen inwoners (al dan niet via de gemeenteraad) invloed op de processen die na decentralisatie van taken bij de gemeente komen te liggen? En in hoeverre behouden of verliezen zij deze invloed wanneer gemeenten in samenwerking deze taken door- en uitvoeren? Er zijn veel verschillende manieren om inwoners meer directe inspraak te geven. Bijvoorbeeld door een raadsprogramma te ontwikkelen in plaats van een college- of bestuursprogramma. De digitalisering heeft ervoor gezorgd dat de inwoners meer dan ooit hun stem kunnen laten horen. Door middel van online enquêtes en tools kunnen inwoners heel gemakkelijk meebeslissen. De gemeente Borsele maakt bijvoorbeeld gebruik van een inwonerspanel en online vragenlijsten. Op Openstad.org zijn verschillende participatietools te vinden, die de gemeente gratis kan gebruiken. Voorzieningen Borsele kent een hoog voorzieningenniveau, waarmee de gemeente een grote bijdrage levert aan de leefbaarheid, sociale samenhang en saamhorigheid van haar kernen. Toenemende mobiliteit, digitalisering en financiële uitdagingen zorgen er echter voor dat de hoogte van dit voorzieningenniveau ter discussie komt te staan.

De vraag die centraal staat, luidt: op welk ambitieniveau wil de gemeente haar voorzieningen in de toekomst invullen? Het aanbod van voorzieningen heeft invloed op de verdere ontwikkeling van de omvang en samenstelling van de inwoners van de Borselse dorpen. De keuzes die de gemeente op dit gebied (op de lange termijn) zal maken, zijn dus van grote betekenis voor wat voor een gemeente Borsele in de toekomst zal zijn. Zorg Met het actieplan Sociaal Domein 20202023 slaat de gemeente de weg in richting preventie, normalisatie en integraliteit. Dit is lijn met de landelijke verschuiving van bestrijding van problemen naar vroegtijdige signalering van risicovolle situaties en met de landelijke ontwikkeling van zorgmaatschappij naar participatiemaatschappij. Dit vraagt nu en in de toekomst om doelgericht en domein overstijgend beleid, met een duidelijke verantwoordelijkheidstoedeling. Voor het aanbod van zorg moet de vraag van de inwoner leidend zijn.

Het is van belang om af te stemmen op lokale behoeften en een focus te leggen op specifieke doelgroepen, zodat interventies doeltreffend kunnen zijn en antwoord geven op de huidige maatschappelijke vraagstukken. Om deze lokale behoeften in kaart te brengen, kan de gemeente Borsele intensiever inzetten op dataen informatievoorziening. Dienstverlening De dienstverlening in de gemeente Borsele is al ver gedigitaliseerd en dat zal in de toekomst alleen maar uitbreiden. Daarbij moet wel rekening gehouden worden met mensen die hun zaken niet digitaal (kunnen) regelen. De waardering voor de Borselse dienstverlening is de afgelopen jaren gegroeid. Voor de gemeente is het relevant om naar de landelijke afspraken op het gebied van gemeentelijke dienstverlening te blijven kijken en daarnaast de dienstverlening af te stemmen op de specifieke behoeften van inwoners, bedrijven en instellingen. Financiële uitdagingen De gemeente Borsele staat voor een financiële uitdaging. In de toekomst kan er een sluitend meerjarenperspectief geboden worden, maar de ontwikkelingen in het sociaal domein zouden ervoor kunnen zorgen dat het meerjarenperspectief niet meer sluitend is. Daarnaast moeten er de komende tijd een heel aantal bezuinigingen worden doorgevoerd. Ambities op het gebied van sociale voorzieningen staan door de huidige financiële situatie zwaar onder druk.

Het huidige beleid is nu gericht op preventie, dit kan zich op de lange termijn uitbetalen. Maar de huidige financiële situatie vraagt om een realistische balans tussen ambitie en haalbaarheid. Monitoring kan hierbij een belangrijke rol spelen, omdat door monitoring tijdig bijgestuurd kan worden en gestelde (financiële) doelstellingen kunnen worden behaald. Naast het huidige beleid onderzoekt de gemeente ingrepen die zich op korte termijn al uitbetalen. Hierbij zal de politiek moeten bepalen welk niveau van uitgaven in het sociaal domein zij acceptabel vindt en welke resultaten daar tegenover zouden moeten staan. Door de financiële situatie komen ook de ambities op het gebied van gemeentelijke dienstverlening onder druk te staan.

Bibliografie Allers, M. (2010). Het dogma van decentralisatie. Binnenlands Bestuur, 11, 35-37. Allers, M., & Peters, K. (2019). Decentralisatiebeleid van de overheid niet in uitgaven terug te zien. Economisch Statistische Berichten, 104(4776), 376-378. Alllers, M. (2016). Decentralisatie en schaalvergroting van het openbaar bestuur. TPEdigitaal, 10(2), 149162. B&W, C. v. (2018). Bestuursprogramma Borsele 2018-2022. “Op weg naar morgen” . Heinkenszand: Borsele. Binnema, H. (2014). Terugtrekken of opzij stappen? Bestuurskunde, 47-55. Binnenlands Bestuur . (2020). Thorbecke-maatwerk: directe democratie . Opgehaald van Binnenlands Bestuur: https://www.binnenlandsbestuur.nl/bestuur-en-organisatie/nieuws/thorbecke%E2%80%93maatwerk-directe-democratie.15235637.lynkx BMC. (2019). Burgerpeiling waar staat je gemeente. Amersfoort : BMC. Boogers, M., & Reussing, R. (2019). Decentralisatie, schaalvergroting en lokale democratie. Bestuurswetenschappen, 73(2), 22-46. Boogert, M., & Reussing, R. (2019). Decentralisatie, schaalvergroting en lokale democratie. Bestuurswetenschappen, 22-46. Borsele. (2013). Dienstverleningsvisie gemeente Borsele 2013-2018. Heinkenszand: Borsele. Borsele. (2014). Projectplan dienstverlening. Heinkenszand: Borsele. Bovens, M. ‘. (2017). Openbaar Bestuur: beleid, organisatie en politiek. Deventer: Wolters Kluwer Nederland B.V. Burg, p. W. (2006).

Over hoofddoekjes, zwarte kousen en de seculiere samenleving. Kampen: Theologische Universiteit van de Protestantse Kerk in Nederland. Citisens door Necker van Naem. (December 2019). Onderzoek Eendvogelstraat Borsele. Utrecht: Citisens. Democratic Challenge. (z.d.). democraticchallenge.nl . Opgehaald van Burgerbegroting: http://democraticchallenge.nl/burgerbegroting/ Denters, P. B. (2015). Controle en verantwoording in een veranderend bestuur. University of Twente. Dool, L. v., & Schaap, L. (2014). Intergemeentelijke samenwerking. Bestuurskunde, 23(1), 65-76. Duimel, M., & Noteboom, M. (2010). Digibyte, digibabe, digibeet. Leidschendam: Digivaardig en Digibewust. DUO. (2020). Onderzoek kerntakenbeleid gemeente Borsele. Utrecht: DUO. Duursma, A., Groen, D. v., Pham, T., Stikvoort, S., Theisen, F., & Westerbeek, J. (2020). Inventarisatie regionale samenwerkingsverbanden decentrale overheden 2020. Den Haag: Ministerie BZK. Est, R. v., Bakker, E., Broek, J. v., Deuten, J., Diederen, P., Keulen, I. v., . . . Voncken, H. (2018). Waardevol digitaliseren - Hoe lokale bestuurders vanuit publiek perspectief mee kunnen doen aan het ‘technologiespel’. Den Haag: Rathenau Insituut. Gemeente Borsele. (2015). Project 2030, Vooruitblik op Borsele in 2030. Heinkenszand: Gemeente Borsele. Gemeente Borsele. (2020). Beleidsnota sociaal domein. Actieplan 2020-2023. Heinkenszand: Gemeente Borsele.

Gemeente Borsele. (2020). Besluit B&W Aanleg vlinder-idylle in Ovezande. Heinkenszand: Gemeente Borsele. Gemeente Borsele. (2020). Programmabegroting 2021-2024. Heinkenszand: Gemeente Borsele. Gemeente Borsele. (2021, April 1). Raadsvoorstel Herstelbegroting 2021-2024. Heinkenszand. Gemeente Borsele. (2021). Strategische visie op de ambtelijke organisatie van Borsele. Heinkenszand. 51

Gemeente Kaag en Braassem. (2018). Samenwerkingsagenda 2018-2022 ‘Maak meedoen mogelijk’ . Roelofarendsveen: Gemeente Kaag en Braassem. Gemeente Nieuwegein. (z.d.). Participatie. Opgehaald van nieuwegein.nl: https://www.nieuwegein.nl/inwoner/projecten/participatie Gemeente Peel en Maas. (2017 ). Zelfsturing 3.0, 15 Jaar Gemeenschapsontwikkeling. Gemeente Peel en Maas: Gemeente Peel en Maas. Gemeente Tubbergen. (z.d.). Mijn dorp 2030/ Maatschappelijk Akkoord Tubbbergen. Opgehaald van tubbergen: https://kaagenbraassem.d66.nl/content/uploads/sites/64/2018/05/Samenwerkingsagenda-2018-2022_Maak-meedoen-mogelijk.pdf Geuijen, K. (2014). Maatschappelijke meerwaarde creëren in publieke netwerken: waartoe en hoe? Bestuurswetenschappen, 68(1), 87-96. Gillebaard, d. H., & Vankan, A. (2013). De digitale (zelf)redzaamheid van de burger. Utrecht: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Heijink, R., & Struijs, J. (2015). Preventie in het zorgstelsel: wat kunnen we leren van het buitenland? Bilthoven: RIVM. Helm, S. v. (2014). Concentratie en regionalisering van maatschappelijke voorzieningen in krimpregio’s. Eindhoven: Technische Universiteit Eindhoven. Hemmes, E. M. (2012). De opkomst van digitale publieke diensten. Tilburg: Universiteit van Tilburg. Huber, M., Knottnerus, J., Green, L., Horst, H. V., R Jadad, A., & Kromhout, D. (2011). How should we define health? .

British Medical Journal, 343. Jager-Vreugdenhil, M. (2011). Spraakverwarring over participatie. Zwolle: Igitur publishing. KplusV. (2021). Kerntakenonderzoek gemeente Borsele. Heinkenszand: Gemeente Borsele. Kromhout, M., Echtelt, P. V., & Feijten, P. (2020). Sociaal domein op koers? Verwachtingen en resultaten van vijf jaar decentraal beleid . Den Haag: Sociaal Cultureel Planbureau. Maatwerk. (2020). VNG. Opgehaald van Thema 4. Digitale democratie: https://vng.nl/artikelen/thema-4-digitale-democratie Maatwerk. (2020). VNG. Opgehaald van Over Thorbecke 2024: https://vng.nl/artikelen/over-thorbecke-2024 Meijer, P. d., Schäfer, D. M., & Branderhorst, D. M. (2019). Principes voor goed lokaal bestuur in de digitale samenleving. Bestuurswetenschappen, 8-23. Moore, H. (2000). Managing for Value: Organizational Strategy in For-Profit, Nonprofit, and Governmental Organizations. Nonprofit and Vouluntary Sector Quarterly, 29(1). 183-204. Moore, H. (2013). Recognizing Public Value. Cambridge: Harvard University Press. Nijendaal, G. v. (2014). Drie decentralisaties in het sociale domein. In J. Donders, & C. d. Kam, Jaarboek Overheidsfinanciën 2014. Den Haag: Wim Drees Stichting. Otto, M. (2006). Gemeentelijke herindeling: De burger buitenspel? Rotterdam: Erasmus Universiteit Rotterdam. overheid, o. (2017, mei 3). de vier overheidsrollen. Opgehaald van www.open-overheid.nl: https://www.

open-overheid.nl/blog/tijd-voor-de-netwerkende-en-responsieve-overheid/ opgehaald op 23-22021 Poelmann, B., & Haupts, N. (2020). Eindrapportage traject veiligheidsstructuur. Breda: V&R. Raad voor het openbaar bestuur. (2012). Loslaten in vertrouwen: Naar een nieuwe verhouding. Den Haag: ROB. Raad voor Maatschappelijke Ondersteuning. (2013). Terugtreden is vooruitzien: Maatschappelijke veerkracht in het publieke domein. Den Haag: RMO. 52

RDW. (z.d.). RDW. Opgehaald van Digitaal aanvragen rijbewijs: https://www.rdw.nl/nrd/soorten-aanvragen/ digitaal-aanvragen-rijbewijs Revenboer, A., Timmerman, M., Dorst, M., & Koster, J. (2021). De groeiende druk van het sociaal domein. Amsterdam: BDO. van der Steen, M., Scherpenisse, J., & van Twist, M. (2015). Sedimentatie in sturing. Den Haag: NSOB. Veld, R. i. (2013). De Rob als producent van politieke utopie: Bespreking van het Robadvies ‘Loslaten in vertrouwen’. Bestuurskunde, 22(3), 88-94. Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). (2020, November 19). Thema 2. Inclusieve democratie. Opgehaald van VNG: https://vng.nl/artikelen/thema-2-inclusieve-democratie Vereniging voor Nederlandse Gemeenten. (2019). De staat van het sociaal domein. Den Haag: VNG. Vereniging voor Nederlandse Gemeenten. (2020, 11 24). Thorbecke 2024 - maatwerk, afl. 4: Digitale Democratie. Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. (2012). Vertrouwen in burgers. Den Haag/Amsterdam: WRR/Amsterdam University Press. Zeeuwse Muziekschool. (2017). Gemeenschappelijke regeling de Zeeuwse Muziekschool. Zweth, d. J. (z.d.). De digitalisering van de lokale democratie - Een verkennend onderzoek naar digitale steden. Maastricht: Universiteit Maastricht.

Schematische weergave van alle scenario’s Scenario’s Thema’s

Democratie, Participatie & Dienstverlening

Wonen & Bouwen

Fysieke voorzieningen

0-scenario Borsele Breed

Scenario 1 Basic Borsele

Scenario 2 Sociaal Borsele

Scenario 3 Ondernemend Borsele

Scenario 4 Energiek Borsele

Scenario 5 Unie(k) Borsele

De besluitvorming (kaderstellend) is in handen van de gemeenteraad. Inclusieve democratie beperkt zich in Borsele tot dorps- en adviesraden die niet-bindend (on) gevraagd advies geven. Borsele staat open voor initiatieven van inwoners.

De besluitvorming ligt grotendeels bij de gemeente zelf, met de gemeenteraad als belangrijkste volksvertegenwoordiging. Bij de ontwikkeling van beleid zijn betrokkenen gesprekspartners, maar hun input is niet bindend. Er is veel ruimte voor eigen initiatieven van burger en vanuit markt.

De gemeente laat besluitvorming over aan de betrokkenen. De ambtelijke organisatie heeft een adviserende rol. De besluiten van betrokkenen hebben een bindende werking. De dorpsraden krijgen meer invloed; inwoners denken en beslissen mee. De gemeente stimuleert ontwikkeling van eigen initiatieven.

De besluitvorming gaat in overleg met de betrokkenen. De gezamenlijk overeengekomen oplossingen zijn bindend. Plannen worden vooraf aan de burger bekend gemaakt. Of er wordt (vrijblijvend) gevraagd naar de wensen van de burger.

De gemeente en de burgers gaan gezamenlijk op zoek naar oplossingen. Burgerparticipatie is vanuit de gemeente georganiseerd. Er is voldoende ruimte voor de burgers om wensen en initiatieven aan te dragen. Burgerinitiatieven op het gebied van energie en landschap worden extra gestimuleerd.

Gemeente Borsele volgt samen met andere gemeenten een gebiedsgerichte aanpak. Ze zoekt naar nieuwe, intensievere en/of federatieve vormen van samenwerking in de regio. Elke kern heeft één duidelijk aanspreekpunt bij de gemeente. Er is veel ruimte voor ideeën en plannen van inwoners.

Focus ligt op inbreiding & herstructurering (dorpsvernieuwing). Hierbij is er beperkte ruimte voor uitbreiding, met name bij de kleine kernen. Borsele gaat voor woningkwaliteit in plaats van kwantiteit.

Als het om planontwikkeling gaat is Borsele reactief, de markt is aan zet. Bij instemming van plannen volgt er een wettelijke procedure waarbij er minimale eisen gehanteerd worden op het gebied van beeldkwaliteit en maatvoering.

Borsele zet in op flexibel bouwen en wonen. De gemeente beweegt mee met de maatschappelijke behoefte. Zo is er ruimte voor arbeidsmigranten en (tijdelijke) tweede woningen. Daarnaast is er meer vrijheid in beeldkwaliteit en maatvoering van huizen.

Het open landschap mag niet aangetast worden. Nieuwe ruimtelijke impact van wonen, economie en landbouw zijn onacceptabel. Wordt er nieuw gebouwd? Dan is inbreiding de norm. Bewoners of ondernemers die aan de slag willen met het verduurzamen van hun woning, organisatie of bedrijf worden ondersteund.

Borsele werkt samen in een regionaal woningbouwprogramma, waarbij gebiedsgericht integrale afwegingen worden gemaakt. Hierdoor reageert de gemeente flexibel op behoeften. Ook buiten de gemeentegrenzen kan er voorzien worden in de vraag van inwoners.

Iedere kern beschikt over een of meerdere fysieke voorzieningen zoals dorpshuizen of sportaccommodaties. Slimme samenwerkingen en fusies zijn op eigen initiatief en verantwoordelijkheid van verenigingen zelf. Indien nodig biedt de gemeente ondersteuning.

Borsele voert alleen de wettelijke taken uit. Zwembaden, dorpshuizen, gemeenschapscentra en de bibliotheek zijn daarom geprivatiseerd.

Borsele ondersteunt en onderhoud multifunctionele (sport)accommodaties, dorpshuizen en integrale kindcentra actief. De gemeente zet zich in voor een breed aanbod aan sport en sportverenigingen en de daarbij behorende faciliteiten.

Een logische concentratie van kwalitatief goede en bereikbare sportaccommodaties ontstaat door fusies van sportverenigingen. Dorpshuizen zijn multifunctionele centra met een winstoogmerk.

Elke kern beschikt over een of meerdere fysieke voorzieningen zoals een dorpshuizen of sportaccommodaties. De gemeentelijke gebouwen zijn energiezuinig en duurzaam. Slimme samenwerkingen en fusies zijn op eigen initiatief en verantwoordelijkheid van verenigingen zelf. Indien nodig biedt de gemeente ondersteuning.

Maatschappelijke dienstverleningsfuncties en fysieke ontmoetingsfuncties zijn regionaal georganiseerd en gecentraliseerd.

In 2021 is de begroting sluitend gemaakt door middel van bezuinigingsbeslissingen. Dit werkt door in de jaren t/m 2024 op basis van het kerntakenonderzoek uit 2021.

Gemeente Borsele werkt met een sluitende begroting. Indien mogelijk wordt er extra gespaard. Lasten worden niet doorgeschoven naar de toekomst. Investering worden weloverwogen en zorgvuldig gemaakt en met belastinggeld wordt zuinig omgegaan.

Borsele zorgt voor een balans tussen inkomsten en uitgaven, waarbij de gemeentelijke belastingen niet of zo min mogelijk stijgen. Dit wordt bereikt door: • Een vast percentage van de begroting te reserveren voor (de uitvoering) van het maatschappelijk akkoord. • Reserveringen te doen voor extra investeringen. • Tijdelijke tekorten te accepteren door het vergroten van de schuldenlast

Borsele zorgt voor een balans tussen inkomsten en uitgaven, waarbij de gemeentelijke belastingen niet of zo min mogelijk stijgen. Dit wordt bereikt door: • Een vast percentage van de begroting te reserveren voor de specifieke ambities van de gemeente op het gebied van economie en mobiliteit. • Reserveringen te doen voor extra investeringen. • Tijdelijke tekorten te accepteren door het vergroten van de schuldenlast.

Borsele zorgt voor een balans tussen inkomsten en uitgaven, waarbij de gemeentelijke belastingen niet of zo min mogelijk stijgen. Dit wordt bereikt door: • Een vast percentage van de begroting te reserveren voor projecten die zorgen voor een duurzaam en energiezuinig Borsele. • Reserveringen te doen voor extra investeringen. • Tijdelijke tekorten te accepteren door het vergroten van de schuldenlast.

Kostenefficiënt beleid is mogelijk omdat de vorm en schaal van samenwerking recht doet aan de opgaven en uitdagingen waar Borsele voor staat. Doordat kennis en inzichten worden uitgewisseld en er samen naar oplossingen wordt gezocht, is de kans reëel dat er ook op langere termijn vooruitgang en financieel voordeel geboekt kan worden. Synergie en schaalvoordeel komen per beleidsdomein op een verschillende manier tot uitdrukking.

Borsele richt zich op het behoud en de versterking van de werkgelegenheid binnen diverse sectoren en ze werkt intensief samen binnen de Bevelanden.

Borsele is een gemeente waar het goed ondernemen is. De gemeente levert de kraampjes, de markt bepaalt de inhoud.

Het is goed ondernemen in Borsele. De werkgelegenheid is voldoende op de bevolking afgestemd. De gemeente ondersteunt waar nodig en er is beperkte uitbreidingsruimte mogelijk.

Een goed functionerende lokale economie is van groot belang. Bedrijvigheid op bedrijventerreinen zorgt voor werkgelegenheid. Borsele handelt gericht om vestigings- of uitbreidingsmogelijkheden te verbeteren.

Toekomstbestendige bedrijven kunnen alleen op hun bestaande locatie uitbreiden. Door de energietransitie vestigen meer bedrijven zich in de gemeente Borsele. Dit leidt tot de aanleg van meer nieuwe innovatieve ontwikkelingen in de infrastructuur. Duurzame energiebedrijven worden extra gestimuleerd.

De ontwikkeling van bedrijventerreinen wordt gebiedsgericht en integraal afgewogen. De gemeente speelt een prominentere rol binnen North Sea Port.

Financiële positie

Economie & Bedrijvigheid

Mobiliteit & Bereikbaarheid

De veranderingen in de samenleving zorgen ervoor dat vormen van werkgelegenheid verdwijnen en dat nieuwe ontstaan. Ruimtelijk heeft dat gevolgen voor bedrijventerreinen, winkels, recreatiesector en de agrarische sector. De gemeente speelt in op de gevolgen en ondersteunt actief. Borsele houdt de OV-voorzieningen op peil met een vraaggericht systeem. 60% van de wegen voldoet minimaal aan het beeldkwaliteitsniveau B (voldoende) volgens de CROW-methodiek. De gemeente faciliteert alternatieve en duurzame vervoersvormen zoals de elektrische (dorps)auto en laadpalen.

Initiatieven op het gebied van nieuwe mobiliteitsconcepten laat de gemeente aan de markt over. Inwoners dragen eigen verantwoordelijkheid voor verbetering en vernieuwing op het gebied van mobiliteit en bereikbaarheid.

Alle Borselse dorpen zijn goed bereikbaar met de verschillende vervoersvormen. De gemeente faciliteert de plaatsing van laadpalen en ondersteunt nieuwe mobiliteitsconcepten die vanuit de markt komen en voorzien in de behoeften van haar inwoners. Daarna zorgt Borsele voor een netwerk voor de gemeente met de buurtbus, WMO-vervoer en vervoer door vrijwilligers. Digitale bereikbaarheid is voor ieder huishouden beschikbaar.

De Borselse dorpen en bedrijven zijn goed bereikbaar: hierbij is speciale aandacht voor de verbindingen voor woon-werkverkeer. De gemeente faciliteert de plaatsing van laadpalen en ondersteunt nieuwe mobiliteitsconcepten die vanuit de markt komen. Daarna zorgt Borsele voor een netwerk voor de gemeente met de buurtbus, WMO-vervoer en vervoer door vrijwilligers. De bedrijventerreinen hebben voorrang bij de aanpak van knelpunten op het gebied van bereikbaarheid. Digitale bereikbaarheid is in ieder huishouden beschikbaar.

Alle kernen zijn goed bereikbaar. Borsele faciliteert de plaatsing van laadpalen en ondersteunt nieuwe mobiliteitsconcepten die komen vanuit de markt. Duurzame vormen van mobiliteit hebben hierbij de voorkeur. Daarnaast zorgt de gemeente voor een lokaal netwerk met de buurtbus, WMO-vervoer en vervoer door vrijwilligers. Ze legt geen nieuwe wegen aan in het buitengebied. Digitale bereikbaarheid krijgt prioriteit.

Bereikbaarheid van dorpen en kernen is mogelijk per elektrische auto, te voet en op de fiets. Nieuwe vervoersconcepten en slimme mobiliteit vervangen de traditionele OV-voorzieningen. Dit pakt de gemeente regionaal/provinciaal op. Borsele zorgt voor het onderhoud van de eigen wegen. Voor nieuwe mobiliteitsconcepten richt ze zich op regionale samenwerkingen en provinciale stimulans.

Circulariteit is de norm in Borsele met als doel om in 2045 energieneutraal te zijn.

Borsele daagt de samenleving uit om verantwoordelijkheid te nemen en mee te investeren in een duurzame toekomst. Stimuleren en overtuigen zijn de eerstaangewezen methoden hiervoor. Het opleggen van strengere normen is echter niet uit te sluiten.

Borsele stimuleert bewoners, organisaties en bedrijven om te verduurzamen en energie te besparen. Kleinschalige (energie) initiatieven die ten goede komen van de dorpen of Borselse bedrijven zijn mogelijk, ook als zij net buiten de bestaande bebouwde contouren vallen.

Borsele stimuleert inwoners en ondernemers om te verduurzamen en energie te besparen. Duurzame mobiliteit en de verduurzaming van bedrijven hebben hierbij prioriteit. De gemeente geeft daarnaast ruimte aan grootschalige initiatieven van commerciële partijen en accepteert dat dit grote invloed heeft op haar buitengebied.

Borsele werkt mee aan de kringloopeconomie. De gemeente zet in op energiebesparing, duurzame productie van energie en intelligente energiesystemen. Hierbij behoudt en beschermt ze de landschappelijke kwaliteiten zo veel mogelijk. Initiatieven voor een grootschalig opwekking van energie vinden niet plaats in het buitengebied en blijven daarmee binnen bestaande bebouwde contouren.

Borsele kiest voor een gezamenlijke en grootschalige aanpak die het behalen van de energie-, klimaaten duurzaamheidsdoelen mogelijk maakt. De gemeente stimuleert daarnaast inwoners en ondernemers om te verduurzamen en initiatieven aan te dragen.

Er is ruimte voor bedrijvigheid, maar deze heeft beperkte invloed op het leefmilieu en de bestaande landschappelijke kwaliteiten.

De gemeente houdt haar doelen en uitvoeringsactiviteiten minimaal en heeft een toetsende rol bij landschappelijke initiatieven.

Borsele staat nieuwe ruimteclaims voor verstedelijking toe. Dit heeft gevolgen voor het (cultuur)landschap en de natuur, die mogelijk moeten wijken ten behoeve van de leefbaarheid in elke kern.

Nieuwe ruimteclaims, zoals voor energie en klimaatadaptatie, maar ook voor de uitbreiding van bedrijventerreinen, hebben effect op het Borselse landschap. De landschappelijke en natuurlijke waarden in Borsele nemen af vanwege de invloed van bedrijvigheid op het leefmilieu en de landschappelijke kwaliteiten.

Borsele kiest voor een vitale agrarische sector en stimuleert innovatie ideeën. De gemeente jaagt de samenwerking tussen agrariërs en natuurbeheerders aan. Dit mag echter niet leiden tot nieuwe ruimteclaims. Bij de transformatie naar circulairen energieneutraal ondernemen staat respect voor mens, dier en milieu voorop. Ook maakt Borsele zich hard voor een ambitieuze uitbreiding van het beschermd landschap.

Met subsidies en vergoedingen vanuit het Rijk heeft de gemeente natuurcompensatie gerealiseerd. Een afgebakend gebied met daarin het meest waardevolle cultuurlandschap is vastgelegd als beschermd gebied. De landbouw is omgevormd tot volhoudbare- en kringlooplandbouw.

De bijzondere risicosignatuur van Borsele met een bovengemiddeld risicoprofiel behoudt bovengemiddelde aandacht. Er is een hoog risico op ondermijning en criminaliteit door het grote buitengebied. Fysieke veiligheid blijft een groot aandachtspunt. De organisatorische inrichting hierop voldoet maximaal aan de wettelijke kaders. Burgers worden betrokken bij signalering van criminele activiteiten in de gemeente.

Borsele heeft een hoog voorzieningenniveau voor zorg, welzijn, sport, onderwijs & cultuur. De nadruk is verschoven van aanbod- naar vraaggericht werken. De gemeente werkt volgens de landelijke ontwikkeling van zorgmaatschappij naar participatieve samenleving

Borsele heeft een minimaal voorzieningenniveau voor zorg, welzijn, sport, onderwijs & cultuur. De gemeente voert slechts haar wettelijke taken uit. De instandhouding van voorzieningen is in handen van inwoners (eigen regie) en de markt. Alleen wanneer dit écht nodig, biedt de gemeente ondersteuning op maat (vangnetfunctie).

Het voorzieningenniveau voor zorg, welzijn, sport, onderwijs & cultuur is bovengemiddeld hoog. Borsele stimuleert sociale voorzieningen en netwerken en met behulp van een sociaal loket werkt de gemeente samen met inwoners en zorgpartners aan integrale planvorming. Borsele streeft naar een goede balans tussen algemene voorzieningen en maatwerk in individuele gevallen.

Borsele heeft een gemiddeld voorzieningenniveau voor zorg, welzijn, sport, onderwijs & cultuur. Hiernaast spant de gemeente zich extra in om naast de wettelijk hoeveelheid garantiebanen, extra banen te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Een goede aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt is cruciaal.

Borsele heeft een gemiddeld voorzieningenniveau voor zorg, welzijn, sport, onderwijs & cultuur. Inwoners kunnen rekenen op passende zorg en ondersteuning. De gemeente streeft naar een goede balans tussen algemene voorzieningen en maatwerk in individuele gevallen.

De gemeente regelt haar sociale voorzieningen voor zorg, welzijn, sport, onderwijs & cultuur op regionaal niveau. Jeugdzorg wordt centraal vanuit de Provincie of door een landelijke organisatie aangeboden. De uitvoering van structurele Bevelandse uitvoeringstaken is definitief overgedragen aan een uitvoeringsorganisatie.

Energie, Klimaat & Duurzaamheid

Landschap & Natuur

Veiligheid

Sociale voorzieningen

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10807492/1