16.1 Water- en rioleringsprogramma 2026-2030 gemeente Borsele

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

Inhoud

Water- en rioleringsprogramma gemeente Borsele, WRP 2026-2030 .................................. 4 1.Inleiding................................................................................................................................................ 4 1.1 Aanleiding en inhoud WRP ............................................................................................... 4 1.2 Geldigheidsduur ............................................................................................................... 4 1.3 Procedure ......................................................................................................................... 5 1.4 Leeswijzer ......................................................................................................................... 5 2. Kader en samenhang met omgevingsvisie.......................................................................................... 6 2.1 Instrumenten .................................................................................................................... 6 2.2. Beleidscyclus ................................................................................................................... 6 2.3 Algemene missie, visie en doelstellingen ..........................................................................

7 2.4 Omgevingsvisie Borsele .................................................................................................... 7 2.5 Integrale visie openbare ruimte voor de gemeente ........................................................... 8 2.6 Gemeentelijke watertaken en rioolheffing........................................................................ 8 2.7 Kader en samenhang met beleid andere overheden ......................................................... 9 2.8 Gemeentelijk beleid.......................................................................................................... 9 3 Evaluatie Gemeentelijk rioleringsplan ............................................................................................... 10 GRP 5 (2019-2023) ................................................................................................................................

10 3.1 Algemeen ........................................................................................................................10 3.2 Extreme buien .................................................................................................................10 3.3 Inspannings- en resultaatverplichting gemeente ..............................................................11 3.4 Verantwoording van inwoners en bedrijven ....................................................................11 3.5 Welke werkzaamheden zijn er tussen 2019-2023 uitgevoerd? .........................................11 3.6 Grondwater .....................................................................................................................12 3.7 Grond en bagger ..............................................................................................................12 3.8 Kosten en rioolheffing .....................................................................................................12 4. Visie en toetsingskader .....................................................................................................................

13 4.1 Water- en rioleringen programma en GRP 5 (2019-2023) .................................................13 4.2 Samenwerking en klimaatbestendig maken .....................................................................13 4.3 Doelen, functionele eisen, maatstaven en meetmethoden WRP ......................................13 5. Aanwezige voorzieningen en toestand ............................................................................................. 15 5.1 Rioleringen binnen en buiten de kom, huidige situatie ....................................................15 6 Toestand, beheer en onderhoud en vervanging................................................................................ 22 6.1 Toestand riolering en beheer en onderhoud en vervanging .............................................22 6.2 Overzicht beheer en onderhoud ......................................................................................26 6.3 Functioneren van riolering, gewenste toestand en beleid ................................................28 1

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030 7 Grondwater ........................................................................................................................................ 38 7.1 Wat is grondwater? .........................................................................................................38 7.2 Grondwaterpeil ...............................................................................................................39 7.3 Zorgplicht grondwater, verantwoordelijkheden en wettelijk kader ..................................39 7.4 Grondwateroverlast, grondwateronderlast en regenwateroverlast .................................40 7.5 Huidige grondwaterstand ................................................................................................42 7.6 Zoute kwel en onttrekkingen ...........................................................................................42 7.7 Lozing van overtollig grondwater op de riolering .............................................................43 7.8 Bouwactiviteiten en grondwater......................................................................................43 7.9 Klachtenloket grondwater en communicatie ....................................................................43 7.10 Meetnet grondwater en onderzoek funderingen ...........................................................44 7.11 Gewenste

toestand grondwater en beleid .....................................................................44 8 Oppervlaktewater .............................................................................................................................. 46 8.1 Europese Kaderrichtlijn Water en Besluit kwaliteit leefomgeving ....................................46 8.2 Oppervlaktewater in stedelijk of bebouwd gebied ...........................................................47 8.3 Beheer en onderhoud oppervlaktewater .........................................................................47 8.3.1 Oppervlaktewater beheerder........................................................................................47 8.4 Stedelijke Wateropgave en Planvorming Wateropgave (SWO en PWO) ...........................48 8.5 Gewenste toestand oppervlaktewater en beleid ..............................................................49 9 Zoetwater en terugdringen van waterverbruik .............................................................................

53 9.1 Waterbalans Nederland en verdringingsreeks ..................................................................53 9.2 Conserveren van zoetwater .............................................................................................54 9.3 Verminderen waterverbruik ............................................................................................54 9.4 Drinkwater in Zeeland .....................................................................................................55 10. Middelen en kostendekking ........................................................................................................ 57 10.1 Personele middelen .......................................................................................................57 10.2 Trendverloop kosten riolering ........................................................................................57 10.3 Kapitaalslasten en BBV ..................................................................................................59 10.4 Riool- en waterzorgheffing, baten ..................................................................................59 9. Bijlagen .............................................................................................................................................. 62 2.

Beleidstukken van andere overheden ................................................................................62 4. Uitgangspunten en doelstellingen WRP .............................................................................62 5.1 Overzicht kenmerken overstorten ...................................................................................62 5.2 Overzicht gemalen gemeente ..........................................................................................62 5.3 Overzicht gemalen van het waterschap ...........................................................................62 5.4. Op drukriolering aangesloten panden .............................................................................62 2

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030 5.5 Niet op de drukriolering aangesloten panden ..................................................................62 5.6 Overzicht van IBA’s (in beheer bij derden) .......................................................................62 6.1 Planning reiniging riolering en inspectie...........................................................................62 6.2 Vrijverval klein onderhoud ..............................................................................................62 6.3 Gemalen klein onderhoud ...............................................................................................62 6.4 Reparatie vrijverval diversen ...........................................................................................62 6.5 Onderhoud watergangen. ................................................................................................62 6.6 Bestorting overstorten .....................................................................................................62 6.7 Vernieuwen en verbeteren vrijvervalriolering incl.

relining (GO) ......................................62 6.8 Gemalen en drukriolering (GO) ........................................................................................62 6.9 Voorwaarden waterbergingsfonds ...................................................................................62 6.10 Overschot waterberging uitbreidingen ...........................................................................62 7.1. Verdeling taken en bevoegdheden op gebied van (grond)water .....................................62 7.2 Regels met betrekking tot grondwateronttrekkingen .......................................................62 7.3 Meldingsprocedure grondwateroverlast en loket ............................................................62 8.1 Planning Stedelijke Wateropgave met knelpunten ...........................................................62 9.1 Kosten drinkwater en vastrecht .......................................................................................62 10.1 Financieel overzicht 2026-2030 ......................................................................................62 10.2 Financieel overzicht 2031-2036 ......................................................................................62 10.3 MVI criteria paragraaf 3.2 ..............................................................................................62

3

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

Water- en rioleringsprogramma gemeente Borsele, WRP 2026-2030 1.Inleiding Voor u ligt het Water- en rioleringsprogramma 2026-2030 (WRP) van de gemeente Borsele. Het is een programma dat onder het Omgevingsplan Borsele valt. In dit WRP beschrijven we wat de afgelopen planperiode gedaan is, wat voor de planperiode op de planning staat en wat de kosten van deze toekomstige plannen zijn. Samen met de gemeentelijke omgevingsvisie en de andere programma’s leidt dit uiteindelijk tot één omgevingsplan. De regels van het omgevingsplan gelden voor iedereen, inwoners, bedrijven en (overheids)instanties. Iedereen moet zich bij het uitvoeren van activiteiten in de fysieke leefomgeving aan de regels van het omgevingsplan houden.

1.1 Aanleiding en inhoud WRP Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht geworden. Hiermee vervalt de verplichting om een Gemeentelijk rioleringsplan op te stellen. Het Water- en rioleringsprogramma (WRP) is facultatief. De omgevingsvisie geeft een algemeen beeld, maar maakt geen keuzes over ‘water en rioleringen’. Daarom zijn deze keuzes over de gemeentelijke watertaken uitgewerkt in het Water- en rioleringsprogramma (WRP). In dit plan staat een ook overzicht van de uitvoeringsplannen. In de financiële paragraaf zie je de kosten en wat de maatregelen betekenen voor de rioolheffing. Op 5 november 2024 is in de Nieuwe Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater ofwel de Urban Wastewater Treatment Directive (UWWTD 2024) van kracht geworden. Hierin staat aangegeven dat er een planverplichting moet komen voor het beheer van stedelijk afvalwater. Deels geeft dit in feite weer de verplichting van het vroegere Gemeentelijke rioleringsplan. (GRP) In ons geval wordt dit ondervangen door de uitwerking in dit WRP.

1.2 Geldigheidsduur Voor het WRP mogen we zelf de geldigheidstermijn vaststellen. Voorgesteld wordt om dit WRP een looptijd te geven van 2026 tot en met 2030. Gedurende de looptijd wordt het plan zoveel mogelijk geïntegreerd in het omgevingsplan. De operationele plannen kunnen tussentijds bijgesteld worden. De jaarlijks vastgestelde planning ‘Uitvoeringsprogramma wegen, groen, rioleringen en sportvelden’ van Team Leefomgeving geeft een actueel overzicht van de geplande werken.

4

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

1.3 Procedure Het WRP is opgesteld door Team Leefomgeving en is overlegd met het waterschap, de andere partner in de waterketen. De inhoud van het WRP is besproken met de vak-wethouder. Vervolgens is na verwerking van de opmerkingen, het definitief concept WRP ter goedkeuring aan het college voorgelegd. De Omgevingswet geeft aan dat de onderliggende programma’s niet vastgesteld hoeven te worden in de Raad. Omdat het WRP financiële componenten heeft wordt toch voorgesteld om het programma door de Raad vast te laten stellen. In het WRP wordt aangegeven welke financiële en personele middelen nodig zijn voor de gemeentelijke watertaken uit de Omgevingswet. Het WRP geeft samen met de verordening op de rioolheffing een onderbouwing voor de kosten op gebied van water en rioleringen. Het definitieve plan wordt op de site van de gemeente Borsele geplaatst en gepubliceerd op ‘overheid.nl’. Ook op de sociale media wordt aandacht besteed aan het WRP. Inwoners kunnen het plan inzien. Er is geen participatietraject geweest bij het opstellen van het WRP, omdat de financiële keuzes door de Raad worden gemaakt. Burgerparticipatie zal later bij de uitvoering van deelprojecten plaatsvinden. Het WRP is bindend voor het vaststellend bestuursorgaan, waardoor bezwaar en beroep niet mogelijk zijn. De afspraken gelden juridisch voor inwoners en bedrijven.

1.4 Leeswijzer Hoofdstuk 2 geeft aan wat de relatie is met bestaand beleid. Hoofdstuk 3 blikt terug op het vorige rioleringsplan. Hoofdstuk 4 geeft de visie en toetsingskader. Hoofdstuk 5 geeft een overzicht van de aanwezige voorzieningen en het functioneren hiervan. Hoofdstuk 6 gaat over het beheer en functioneren van de riolering. Hoofdstuk 7 tot en met 9 gaan over grondwater, oppervlaktewater en zoetwater(verbruik). Hoofdstuk 10 gaat in op de financiële en personele middelen voor de gemeentelijke watertaken. Tot slot geeft hoofdstuk 11 geeft de samenvatting en de besluitvorming.

5

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

2. Kader en samenhang met omgevingsvisie De Omgevingswet bundelt en vereenvoudigt de regels voor ruimtelijke projecten. Het omgevingsrecht moet inzichtelijker, duidelijker en voorspelbaar worden. De leefomgeving staat hierin centraal. Het moet leiden tot een actievere, flexibelere overheid met een snellere en betere besluitvorming.

2.1 Instrumenten De Omgevingswet heeft 6 instrumenten waaronder programma’s. Programma’s maken de doelen uit de Omgevingsvisie concreet.

2.2. Beleidscyclus In de Omgevingswet staat de beleidscyclus centraal. Deze cyclus laat de samenhang tussen de omgevingsvisie en de andere instrumenten van de Omgevingswet zien. Het beschrijft hoe de overheid handelt in de fysieke leefomgeving. De Omgevingswet kent voor de gemeente 4 instrumenten: Omgevingsvisie: het gemeentelijk beleid Omgevingsprogramma’s: de uitwerking van ons beleid. Het WRP is een van deze programma’s. Omgevingsplan: de regels voor de fysieke leefomgeving Omgevingsvergunning: toestemming voor activiteiten zoals bouwen. Info Leefomgeving De programma’s waarvan het WRP er een van is vormen samen het gemeentelijke Omgevingsplan.

6

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

2.3 Algemene missie, visie en doelstellingen De Zeeuwse visie waterketen is: ‘Water in Zeeland: betrouwbaar voor iedereen en overal’. Deze visie heeft betrekking op waterveiligheid, de beschikbaarheid van zoetwater en het voorkomen van overlast. De algemene gemeentelijke missie van onze gemeente is: “wij werken samen vanuit openheid en blijven in beweging voor en met onze inwoners”. Hierbij bedoelen we naast onze inwoners ook de ondernemers en maatschappelijke organisaties waarmee we samen werken. In het vervolg van de tekst wordt met ‘inwoners’ het ruimere begrip inclusief bedrijven etc. bedoeld. Vanuit deze algemene gemeentelijke missie volgt de missie en visie voor het water- en rioleringsprogramma (WRP). Onze missie voor het WRP gezien vanuit onze samenwerking binnen de afvalwaterketen (SAZ+) is: waar staan we voor en wat maakt onze gemeente uniek We willen voor onze inwoners, tegen laagst maatschappelijke kosten, een goed en duurzaam onderhouden riolering- en watersysteem hebben die de volksgezondheid beschermt en onderdeel uitmaakt van een toekomst- en klimaatbestendig (afval)watersysteem. De zorg voor regen- en grondwater maken ook onderdeel uit van deze missie.

Onze gemeentelijk visie voor het WRP vanuit de SAZ+ visie gezien: wat willen we bereiken in de (nabije)

toekomst

Het hebben en houden van een duurzaam, veilig, gezond en toekomstbestendig (grond)water- en rioleringssysteem waarbij inwoners ook verantwoording hebben voor hun eigen (afval)water. Om de gevolgen van de klimaatsverandering te beperken moet neerslag op eigen terrein worden vastgehouden en hergebruikt. Als dit niet mogelijk is mogen inwoners hun water afvoeren naar de erfgrens met de gemeente.

De omgevingsvisie Borsele beschrijft de maatschappelijke opgaves en de te beschermen kernkwaliteiten op strategisch niveau. Met de maatregelen uit het WRP worden de doelen en ambities uit de omgevingsvisie op gebied van ‘water’ gerealiseerd. Deze maatregelen zijn ook gericht op een inrichting van een ‘klimaatbestendige’ openbare ruimte. Deze doelstellingen uit het WRP sluiten aan op de doelstellingen van de Samenwerking binnen de afvalwaterketen Zeeland (SAZ+). De bedoeling is om de doelstellingen in stappen te realiseren waarbij het uiteindelijk doel in 2050 wordt behaald. De eerste stap is bewustwording door voorlichting. Vervolgens worden de inwoners gestimuleerd om maatregelen te nemen, de eindstap in 2050 is voor zover mogelijk het dwingend voorschrijven van maatregelen. Dit om schade door de klimaatsverandering zoveel mogelijk te beperken. In de missie en visie is aangegeven waar we voor staan en wat we willen bereiken op de lange termijn. In een actieplan worden de doelstellingen vastgelegd voor de korte en lange periode. Een doelstelling is een meetbare wens of actie. Hierin is aangegeven wanneer een actie gepland is en wat de geraamde kosten zijn. De doelen moeten concreet zijn. Met de strategie geeft je aan hoe je de doelen wil bereiken.

2.4 Omgevingsvisie Borsele Borsele wil een aantrekkelijke gemeente zijn voor iedereen die er woont, werkt en verblijft. Daarom gaan we zorgvuldig om met toekomstige ontwikkelingen in onze gemeente. We willen de omgeving waarin we wonen en werken en het landschap mooi houden. In de omgevingsvisie maken we de keuzes op hooflijnen. In Borsele geven we de koers aan de hand van de volgende 4 vragen op hoofdlijnen: • Hoe houden we Borsele een fijne plek om te wonen? • Hoe maken we samen Borsele klimaatbestendig en duurzaam? • Hoe zetten we Borsele economisch en recreatief op de kaart? • Hoe houden we Borsele mooi? 7

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030 De omgevingsvisie vormt de basis voor het omgevingsplan en de programma’s waarin concrete doelen en regels zijn opgenomen. Het WRP sluit grotendeels aan bij vraag 2, het klimaatbestendig en duurzaam maken (en houden) van Borsele.

2.5 Integrale visie openbare ruimte voor de gemeente

De integrale visie openbare ruimte geeft invulling aan de ambities en doelen uit de omgevingsvisie. Deze visie gebruiken we als leidraad voor het proces van inrichting, onderhoud en vervanging van onze bezittingen binnen de openbare ruimte. Het WRP gaat specifiek over de gemeentelijke watertaken. Handboek Inrichting Openbare Ruimte is belangrijk voor een klimaatbestendige woonomgeving. In deze leidraad staan normen voor de inrichting van de openbare ruimte en het materiaalgebruik. In de geactualiseerd Leidraad openbare ruimte wordt meer gelet op duurzaam materiaalgebruik en een klimaatbestendige openbare ruimte.

2.6 Gemeentelijke watertaken en rioolheffing De gemeente blijft onder de Omgevingswet de drie gemeentelijke watertaken en zorgplichten op gebied van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater houden. De zorg viel onder artikel 10.33 van de Wet Milieubeheer (inzameling stedelijk afvalwater) en de Waterwet artikel 3.5 en 3.6., de zorg voor regen- en grondwater. Onder de Omgevingswet is deze zorg geregeld in artikel 2.16 lid 1a onder punt 1, 2 en 3. Stedelijk waterbeheer iplo

8

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030 Aanleg riolering en kostenveroorzakingsbeginsel In artikel 3.16 van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) staat dat de gemeente voor aanleg, beheer en onderhoud van het openbaar vuilwaterriool zorgt. Bij uitbreidingsplannen, ontwikkelt door de gemeente, wordt de aanleg betaald uit de exploitatie van dat plan. Kopers van grond betalen zo voor de aanleg van de riolering en andere (NUTS)voorzieningen. Nieuwe aanleg van riolering uit de rioolheffing is wettelijk niet toegestaan. De vervanging en verbetering inclusief aanleg van regenwaterriolen wel. Bij uitbreidingen of ontwikkelingen wordt uitgegaan van het kostenveroorzakingsbeginsel. De kosten voor aanleg komen ten laste van de planexploitatie en worden betaald door de ontwikkelaar. Oorspronkelijk komt dit beginsel uit artikel 10 van het Nationaal Bestuursakkoord Water. (NBW) Rioolheffing versus de Riool- en waterzorgheffing Sinds 2021 is de rioolheffing uitgebreid tot alle drie gemeentelijke watertaken. De afvalwater-, regen- en grondwatertaak. Eerder viel de grondwatertaak hier niet onder. De gemeente heeft zelf de vrijheid om invulling te geven aan deze watertaken. De rioolheffing is geregeld in artikel 228a van de Gemeentewet. In paragraaf 10.4 gaat dieper in op de mogelijkheden van de rioolheffing.

2.7 Kader en samenhang met beleid andere overheden Het beleid voor stedelijk (afval)water en het WRP is afgestemd op andere beleidstukken van andere overheden. Bijlage 2 geeft een overzicht van de beleidstukken van Europa, het Rijk, de Provincie en het Waterschap. Het samenwerkingsverband in de (afval)waterketen van de Zeeuwse gemeenten, het waterschap Scheldestromen en het drinkwaterbedrijf Evides, de SAZ+, heeft de Zeeuwse Visie Waterketen opgesteld: ‘Water in Zeeland: betrouwbaar voor iedereen en overal’. De visie streeft een klimaatbestendige en duurzame inrichting na met doelmatig beheer en borging van de kennis. De dienstverlening voor de gebruiker staat hierin centraal. Daarnaast zijn de doelen: kostenbesparing, kwaliteitsverbetering en beperken van de kwetsbaarheid.

2.8 Gemeentelijk beleid Het WRP is afgestemd op de andere gemeentelijke beleidsplannen zoals: • Stedelijk Waterplan Borsele (2016-2022) inclusief baggerplan • De Milieu visie Borsele Duurzaam bodembeleid Borsele, 7 juni 2012 • Uitvoeringsprogramma voor weg– en groenbeheer • Gemeentelijk rioleringsplan GRP 5 2019-2023 • Groenstructuurplan (GSP) 2017-2037 • Dorpsplannen Borsele (Dorpsplannen | Gemeente Borsele) • Bestuursprogramma 2022-2026 ’Schakelen met raad en daad’

9

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

3 Evaluatie Gemeentelijk rioleringsplan GRP 5 (2019-2023) Het vijfde Gemeentelijke rioleringsplan had de planperiode tussen 1 januari 2019 en 1 januari 2024. De belangrijkste doelen zijn de bescherming van ‘de volksgezondheid en het milieu’, een doelmatig beheer, voorkomen van wateroverlast en klimaatbestendig maken van de omgeving. Om deze doelen te bereiken is samenwerking met andere disciplines binnen de gemeente zoals wegen en groen en de samenwerkingspartners in de (afval)waterketen van de SAZ+ belangrijk.

3.1 Algemeen In de planperiode hebben we te maken gehad met flinke prijsstijgingen, capaciteitsgebrek en de gevolgen van de Coronapandemie. Grondstoffen waren niet altijd goed beschikbaar. Het uitvoeringsprogramma liep soms vertraging op door afstemming met andere stakeholders zoals nutsbedrijven, bewoners en de woningbouwvereniging. Een tekort aan geschikt personeel is soms de oorzaak van vertragingen. Afvalwater wordt door onze riolering verzameld en afgevoerd naar de overdrachtspunten, de waterschapsgemalen. Vanaf dat punt is het waterschap verantwoordelijk voor het transport en zuivering van het afvalwater naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (Willem Annapolder).

3.2 Extreme buien Afgelopen jaren is het aantal extreme buien toegenomen. Op 24 en 27 mei 2018 trokken er vanuit zuidwestelijke richting buien over de dorpen Borssele, ’s-Gravenpolder en Ovezande. In minder dan 40 minuten viel er meer dan 60mm. neerslag. In ’s-Gravenpolder en Borssele was er waterschade. Deze extreme buien komen steeds meer voor. Dit blijkt ook uit de regenbuien van 2024 en 2025. In mei 2024 viel er in Borssele bijna 60mm regen in 60 minuten en op 10 september 2025 40mm. in 20 minuten in ‘s-Gravenpolder. De intensiteit van deze laatste bui was nog extremer dan die van 2018. Na 2018 zijn in ’s-Gravenpolder en Borssele extra maatregelen tegen wateroverlast genomen. In Ovezande zijn geen extra maatregelen uitgevoerd. Door overleg met nutsbedrijven en de woningbouwstichting liepen maatregelen in ’s-Gravenpolder iets vertraging op. De belangrijkste maatregel is het vergroten van de duiker onder de Bernhardweg-Oost, gepland voor 2026. Deze duiker is nu te klein voor afvoer van water uit de polder en het dorp ’s-Gravenpolder. De afvoer voldoet niet aan de landelijke norm uit Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW 2001). Het waterschap krijgt voor de uitvoer een subsidie uit de Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie (TIK). De gemeente koppelt regen- en vuilwater alleen af dit eenvoudig uit te voeren is.

Omdat zware buien steeds vaker voorkomen en zich over grote gebieden verspreiden, neemt de kans op wateroverlast toe. Alleen grotere buizen aanleggen helpt dan niet. Ook moeten sloten worden vergroot om water vast te houden, op te vangen en af te voeren. Het doel is om in bebouwd gebied geen overstromingen te hebben. De norm 0% inundatie is vastgelegd in het NBW 2001. Regulier onderhoud van sloten is nodig voor een goede afvoer. De sloten moeten ieder jaar gemaaid worden en om de acht jaar gebaggerd. Woningen moeten ook aan minimale eisen voldoen. Vooral huisaansluitingen van oudere huizen voldoen niet aan de normen van het Bouwbesluit (NEN 3215). Een goede ontluchting van het riool ontbreekt vaak. Soms is ook de dorpel om wateroverlast te voorkomen niet hoog genoeg.

10

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

3.3 Inspannings- en resultaatverplichting gemeente Voor de afvoer van regenwater heeft de gemeente een inspanningsverplichting, geen resultaatverplichting. Dit houdt in dat de gemeente niet aansprakelijk is voor schade bij extreme regen. We hebben wel een inspanningsverplichting om schade zoveel mogelijk te beperken. In Borsele hanteren we een minimale afvoernorm van 20mm. neerslag in een uur, bui 8, de landelijke norm. Aan deze norm voldoen we ruimschoots. Ons uitgangspunt is dat er tijdelijk water op straat mag blijven staan zolang er maar geen schade optreedt. Neerslag zal bij hevige regen naar openbaar groen afstromen en na de bui via de rioolkolken deels terug in de riolering lopen. Door regenwater in openbaar groen op te vangen verminderen we de gevolgen van verdroging. Bovengrondse afvoer en opvang van water in groen bij extreme buien is effectiever dan vergroten van de rioleringen.

3.4 Verantwoording van inwoners en bedrijven Samenwerking is de rode draad binnen de afvalwaterketen. Samen met het waterschap en de bewoners zijn we verantwoordelijk voor ons afvalwater. Door samen te werken kunnen de doelen tegen minder kosten en met een beter resultaat behaald worden. Door invoer van de gemeentelijke Verordening Afvoer hemel -en grondwater van 21 december 2023 kunnen we maatregelen, bij inwoners en bedrijven, om regenwater vast te houden en te bergen beter afdwingen. De verordening is gebaseerd op artikel 2.16 van de Omgevingswet, voorheen artikel 3.5 uit de Waterwet.

3.5 Welke werkzaamheden zijn er tussen 2019-2023 uitgevoerd? Sinds 1989 koppelen we regenwater van de gemengde riolering af naar sloten en vijvers. In de afgelopen planperiode tussen begin 2019 en december 2023 is bijna 4 hectare verhard oppervlak afgekoppeld. Het afkoppelpercentage bij de gemengde riolering ligt eind 2023 op 33,0%. In de planperiode is 5 km riolering gerelined, 0,5 km riolering vervangen, 125 km gereinigd en 25 km geïnspecteerd. Voor het beheer en onderhoud van oppervlaktewater binnen de kom (BOB), zijn samen met het waterschap, de sloten en vijvers in de kernen Nisse, ‘s-Heer Abtskerke, Lewedorp, Nieuwdorp, Heinkenszand en ‘s- Gravenpolder gebaggerd. Afgelopen jaren is 6 km. nieuwe vrijvervalriolering aangelegd. Om regenwater op te vangen en vast te houden is openbaar groen op een aantal plaatsen verlaagd zoals in de Prinses Margrietstraat en 11

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030 Maximastraat in Nieuwdorp en de Middenstraat in ’s-Gravenpolder. Ook is op sommige plaatsen verharding vervangen door groen of halfverharding om water meer vast te houden. Door uitbreiding van het areaal en inflatie nemen de kosten voor de post rioleringen toe. De stijging van de kosten binnen de GWW zijn hoger dan de inflatie. Rioolgemalen in buitengebied Met de andere Bevelandse gemeente en Tholen werken we samen op gebied van beheer van de gemalen. In de planperiode zijn 146 drukrioleringspompen, 124 leidingsystemen in de pompputten en 121 elektrische installaties van de drukriolering vervangen. De krappe arbeidsmarkt heeft invloed op de kosten. De onderhoudsfrequentie van de drukrioleringen is teruggebracht naar 1 keer in de 2 jaar. Het aantal storingen is in de planperiode door meer preventief in plaats van correctief onderhoud gehalveerd. Ongeplande storingen en onkosten worden hierdoor meer voorkomen. Het stroomverbruik is door meer aandacht voor rioolvreemd water en monitoring van de draaiuren met 10% afgenomen. De stroomtarieven zelf zijn fors gestegen.

3.6 Grondwater In onze gemeente hebben we geen plaatsen met structurele grondwateroverlast. Op perceelniveau zijn er wel plaatsen met een te hoge of lage grondwaterstand. Grondwateroverlast wordt vaak veroorzaakt door verdichting van de grond tijdens en na bouwactiviteiten zoals opslag van grond, verkeerd ophogen van de grond en door het ontbreken van een goede ontwatering. Grondwateronttrekkingen in droge perioden kunnen een gevaar zijn voor de fundering van woningen. Te diep draineren is een risico voor de woningfundering. Ook kan grondwateronttrekking door de landbouw, met een dalend grondwaterpeil, een risico zijn voor woningen.

3.7 Grond en bagger De afvoer en verwerking van vrijkomende grond bij rioleringswerken en baggeronderhoud wordt steeds duurder. In 2023 is gerijpte bagger verwerkt in het groenproject tussen de Julianaweg en de Molendijk in ’s-Heerenhoek. Door PFAS en andere verontreinigingen nemen de kosten voor verwerking van grond en bagger toe.

3.8 Kosten en rioolheffing De CBS-index GWW tussen januari 2019 en 1 januari 2024 is met bijna 40 % gestegen. De inflatie op basis van de consumentenprijsindex (CPI) is in dezelfde periode maar met 16% gestegen. Een correctie op basis van de CPI is dus onvoldoende. De prijsstijging heeft invloed op de rioolheffing. Op basis van leeftijd en een verwachte levensduur van 60 jaar is er een vervangingspiek rond 2030. Door renovatietechnieken kunnen de kostenstijgingen beperkt worden. Door groot onderhoud te activeren is de rioolheffing eerder kostendekkend geworden. In 2023 was de rioolheffing gemiddeld €179. De kosten werden volledig gedekt. Het saldo in de egalisatiereserve riolering is eind 2024 € 1.171.727.

12

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

4. Visie en toetsingskader Wat zijn de ambities en doelen? De visie uit paragraaf 2.3 is de stip op de horizon met haalbare en realistische ambities. Het toetsingskader geeft concrete eisen en maatstaven.

4.1 Water- en rioleringen programma en GRP 5 (2019-2023) Het vijfde GRP (GRP5) vormt de basis voor dit Water- en rioleringsprogramma (WRP). In het GRP5 is de hoofddoelstelling ‘Bescherming van de volksgezondheid en het klimaatbestendig maken van de openbare ruimte’. Daarnaast heeft het GRP5 en ook het WRP de onderstaande doelen: • • •

Doelmatige inzameling en transport van afvalwater Voorkomen van overlast en schade, ook toekomst gericht op de klimaatsverandering Schoon oppervlaktewater, grondwater en een schone waterbodem.

4.2 Samenwerking en klimaatbestendig maken De SAZ+ is als samenwerkingspartner, voor de gemeenten, het waterschap en het drinkwaterbedrijf, steeds belangrijker voor schoon water en voldoende drinkwater. De levering van drinkwater wordt een probleem door de toenemende vraag en vervuiling van de bronnen voor drink-, grond- en oppervlaktewater. Voor het klimaatbestendig maken wordt naar weersextremen gekeken, zowel langdurig droog als natte perioden. Door water in de bodem vast te houden voorkomen we verdroging. Bomen zorgen bij hitte voor verkoeling en voorkomen hittestress, maar zorgen ook voor een extra daling van het grondwaterpeil bij droogte. De bladeren van de bomen houden bij regen water voor een deel vast. Water wordt geleidelijk afgegeven en infiltreert meer in de bodem. Voor de klimaatadaptatie worden diverse beleidsterreinen betrokken zoals water en rioleringen, wegen en groen. Een lange termijnvisie is belangrijk omdat de levensduur van de rioleringen, wegen en groen niet gelijk zijn. Voor rioleringen is dit gemiddeld 60 jaar is. Met functionele eisen (hoe), maatstaven (getalsmatige meting) en meetmethoden worden deze doelen concreet gemaakt. Samenwerking is essentieel binnen de (afval)waterketen. Afval-, regen- en grondwater zijn een gezamenlijke verantwoordelijkheid van het waterschap, bewoners en gemeente.

Als iedereen zijn taak oppakt, worden doelen goedkoper en eerder bereikt.

4.3 Doelen, functionele eisen, maatstaven en meetmethoden WRP De doelstellingen voor het WRP moeten concreet, uitvoerbaar en meetbaar zijn. Voor het bereiken van de doelen wordt rekening gehouden met aanpak bij de bron, circulariteit van grondstoffen en samenwerking binnen de afvalwaterketen met andere overheden, bedrijven en inwoners. Het functioneren van de riolering geeft aan of deze doet wat hij moet doen, zoals het beschermen van de volksgezondheid en het voorkomen van wateroverlast. Dit wordt beoordeeld aan de hand van doelen (wat), functionele eisen (hoe) en meetbare criteria met methoden uit de Kennisbank Riolering van Rioned (voorheen Leidraad rioleringen A1100). Doelen zijn onze visie uitgewerkt, maatstaven zijn precieze eisen en meetmethoden geven aan hoe dit gecontroleerd wordt.

13

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030 Als voorbeeld: Doel: beschermen van de volksgezondheid en voorkomen van vervuiling oppervlaktewater, Functionele eis: vervuiling door riooloverstorten moet beperkt zijn Maatstaf: de vervuiling uit gemengde riolering is maximaal 50 kg CZV per hectare per jaar Meetmethode: theoretische berekening van de vuiluitworp met de regenreeks Bij knelpunten kan bemonstering aanvullende informatie gegeven op de theoretische berekening. De doelstellingen van het Water en rioleringsprogramma 2026-2030 komen grotendeels overeen met die van het 5e gemeentelijke rioleringsplan. (GRP5 2019-2023) Deze doelen zijn: De bescherming van de volksgezondheid en het continueren van de doelen uit de eerdere rioleringsplannen. (GRP5 2019-2023). Het hoofddoel van de riolering is de bescherming van de volksgezondheid. Het WRP heeft de onderstaande doelen: Doel 1: doelmatige inzameling en transport van afvalwater en voorkomen van overlast en (water)schade Doel 2: schoon oppervlaktewater, grondwater en een schone waterbodem Doel 3: klimaatbestendig maken van de openbare ruimte Doel 4: conservering van zoetwater en terugdringen van het waterverbruik Met name aan doel 3 en 4 wordt in dit WRP meer aandacht besteed ten opzichte van het GRP5.

Deze doelen, functionele eisen en de meetmethoden voor de diverse onderdelen van de riolering zijn verder uitgewerkt en weergeven in bijlage 4, de uitgangspunten voor de doelstellingen voor het WRP.

14

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

5. Aanwezige voorzieningen en toestand 5.1 Rioleringen binnen en buiten de kom, huidige situatie De vervangingswaarde van de vrijverval- en drukriolering inclusief pompen is ruim € 80 miljoen. Vóór 1950 liep huishoudelijk afvalwater van toilet meestal via een septic tank in bermslootjes. Veel van deze (stinkende) slootjes werden na 1950 gedempt en voorzien van buizen. Regen- en afvalwater werd met deze buizen tot buiten de dorpen afgevoerd. In sommige dorpen werd afvalwater ingezameld en afgevoerd naar een gemeentelijke zuivering zoals de Pasveersloot in de Lindestraat te Oudelande. Helaas is deze zuivering eind van de 20ste eeuw afgebroken. Het zou nu een industrieel monument zijn. Door de invoer van de Wet op verontreiniging oppervlaktewateren kwam eind jaren 70 van de vorige eeuw de aanleg van riolering en zuiveringen in een stroomversnelling.

5.1.1 Vrijvervalriolering - in de dorpen Bij vrijvervalriolering loopt afvalwater onder afschot in buizen, door de zwaartekracht, naar het laagste punt. Vanuit dit punt wordt afvalwater verpompt naar een ander bemalingsgebied of naar de rioolwaterzuivering (RWZI) van het waterschap in de Willem Annapolder nabij ‘s-Gravenpolder. Er zijn twee soorten vrijvervalriolering: gemengd en gescheiden. Bij een gescheiden riolering stroomt vuilwater naar het gemaal en regenwater direct naar sloten, wadi’s of openbaar groen. Bij een regeninfiltratieriool infiltreert regenwater in de ondergrond. De meeste vrijvervalrioleringen in onze gemeente hebben een diameter kleiner of gelijk aan 300mm. (72%) Het materiaal bestaat voornamelijk uit beton of kunststof (85%). De overige rioleringen zijn gerelined of zijn van hoogwaardig gres. Leeftijd van de vrijvervalriolering Vrijverval riolering - totaal 170km.

100

72

62

50

25

11 0

jonger dan 10 jaar

1 tussen 11-30 jaar

tussen 31-50 jaar

15

tussen 51-70 jaar

ouder dan 70

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030 Voor de leeftijdsopbouw van de riolering wordt verwezen naar de bovenstaande tabel. Ongeveer de helft van onze riolering is jonger dan 30 jaar. Als je uitgaat van een indicatieve verwachte levensduur van 60 jaar ligt de vervangingspiek na 2030. Door toepassen van de renovatietechniek ‘relining’ worden vervangingspieken voorkomen. Veel buizen worden voor het theoretische vervangingsjaar al gerenoveerd. Door relining wordt de levensduur met ongeveer 50 jaar verlengd. Overzicht rioleringen in Borsele Type stelsel

%

km riool

% hiervan

70%

87

67%

29

33%

Aantal aansluitingen

m. per aansluiting

In de dorpen Gemengde riolering

6400

- afgekoppeld Gescheiden riolering

13,0 3,9

3220 30%

regenwaterwater

26

54%

- vuilwater

22

46%

Totaal vrijvervalriolering

170

92%

72

8%

8,5

8,5 9620

In het buitengebied Drukriolering Aansluitingen

100%

880

81,8

10500

Gemengde riolering. Bij gemengde riolering komt regen- en vuilwater in één buis. Deze riolering heeft een inhoud van ongeveer 9mm. Het duurt ongeveer 13 uur voordat de volledig gevulde riolering is leeggepompt. Na 1989 zijn we begonnen met afkoppelen van regenwater. Inmiddels is in 2025 ruim 34% van het regenwater afgekoppeld. Regenwater wordt via een apart riool afgevoerd naar de sloten. De afvalwaterketen werkt efficiënter door de scheiding van afvalwaterstromen. Er wordt minder water verpompt en afgevoerd naar de zuivering. Voor het waterschap is het gemakkelijker om meer geconcentreerd afvalwater te zuiveren. Door regenwater in het gebied vast te houden verdroogd de bodem minder en is er minder kans op zetting van de grond. Riooloverstort Bij hevige regenbuien valt er meer neerslag dan de riolering kan bergen. Om wateroverlast te voorkomen loopt bij hevige neerslag met regenwater verdund afvalwater over de overstortmuur naar het oppervlaktewater. Vaak is de riooloverstorting niet van grote invloed op de waterkwaliteit. De plaats is van sterke invloed op de waterkwaliteit. Een riooloverstorting in een doodlopende sloot is van grotere invloed dan een overstorting op een sloot waar water doorstroomt naar een achterliggend gebied. 16

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030 Bijlage 5.1 geeft het overzicht van de overstorten met kenmerken zoals de overstortfrequentie, volume en vuilvracht (kg in CZV). Tekening met overstort. Deze bestaat uit een verlaagde drempel in de riolering waardoor water weg kan stromen naar de sloten.

Gescheiden riolering.

Bij de gescheiden riolering wordt regen- en vuilwater via aparte buizen afgevoerd. Sinds 1990 worden in dorpsuitbreidingen alleen gescheiden rioleringen aangelegd. Een aandachtspunt bij de gescheiden riolering zijn foute aansluitingen. Regelmatige controle is nodig om vervuiling van sloten te voorkomen.

Afvoer van schoon regenwater naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie is niet doelmatig. Daarom houden we regenwater zoveel mogelijk vast in de bodem of in oppervlaktewater. Verpompen van schoon regenwater kost energie en de rioolwaterzuivering werkt bij ‘dun’ afvalwater minder goed. Door regenwater vast te houden is de invloed van verdroging in lange droge perioden minder groot. Verbeterd gescheiden riolering. (VGR) Het eerste regenwater van de straat is over het algemeen vuiler. Rond 1995 werd de VGR de nieuwe trend voor rioleringen. Bij een verbeterd gescheiden riolering wordt het eerste regenwater afgevoerd naar het vuilwaterriool. Later wees onderzoek uit dat de vervuiling van het regenwater in plattelandsgemeenten meeviel. Omdat bij een VGR meer dan 80% regen alsnog afgevoerd wordt naar de zuivering zijn veel van deze systemen later weer omgebouwd tot normaal gescheiden riolering. Dit is ook in onze gemeente gebeurt. Op sommige plaatsen zoals in de Reigerstraat in Heinkenszand is achter de regenwateruitlaat een lamellenafscheider geplaatst om vuil tegen te houden. Onderhoud van deze installatie is kwetsbaar. Deze installaties worden niet meer toegepast. Infiltratieriool Een infiltratieriool of IT-riool is een geperforeerd regenwaterriool. Via de gaten of sleuven kan regenwater in de bodem infiltreren. In natte perioden werkt de buis drainerend.

Grondwater zal via het infiltratieriool afstromen naar oppervlaktewater. Door de poreuze IT-riolen wordt meer water in de bodem vastgehouden. In de wijk Over de Dijk zijn in 2004 de eerste IT-riolen aangelegd.

17

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030 Wadi Een wadi is een verlaging in het groen waar regenwater tijdelijk wordt opgevangen en in de bodem wordt geïnfiltreerd. Als de Wadi vol is loopt het overtollige water via een ‘slokop’ naar een regenwaterriool of een sloot. Het voordeel van een wadi is dat meer regenwater wordt vastgehouden en verdroging van de bodem wordt tegengegaan. Een wadi werkt alleen goed als de ondergrond uit zand bestaat zoals in Ovezande en Heinkenszand. De eerste wadi in onze gemeente is in 2003 in Strobbelhoek Ovezande aangelegd. Relining Relining is een renovatietechniek waarbij een met polyester geïmpregneerde kous in de buis getrokken wordt. Met luchtdruk wordt deze kous tegen de buiswand aangedrukt en vervolgens met licht uitgehard. Inlaten van huisaansluitingen worden met een robot uitgeboord. Er is minimale overlast voor de bewoners en tegen lagere kosten kan de riolering weer minimaal 50 jaar mee. Tijdens de uitvoer kan er tijdelijk een polyester lucht vrijkomen.

5.1.2. Gemalen en overdrachtspunten waterschap Op het diepste punt van de riolering ligt een onderbemaling of een eindgemaal van het waterschap. Het eindgemaal is het overdrachtspunt van het water naar het waterschap. Over dit punt zijn in overeenkomst afspraken gemaakt. Het overdrachtspunt is meestal de putwand van het gemaal of soms de laatste rioolput voor dit rioolgemaal. Vanaf dit punt wordt het water verpompt naar de rioolwaterzuivering.

18

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030 Vanuit onderbemalingen wordt water naar hoger gelegen rioolstelsels gepompt. In onze gemeente hebben de grotere gemalen meerdere pompen. – zie bijlage 5.2. De rioolpompen van het waterschap naar de zuivering hebben een pompovercapaciteit van 0,7mm. per uur. (POC) In specifieke gevallen is van deze minimale norm afgeweken. In de Optimalisatie studie afvalwaterketen (OAS) van 2005 zijn de afspraken vastgelegd. Bij een rioolwaterberging van 9mm. en volledige vulling duurt het ongeveer 13 uur om de riolering leeg te pompen. In bijlage 5.3 zijn de 15 waterschapsgemalen aangegeven.

5.1.3. Randvoorzieningen of bergbezinkriolen Bergbezinkriolen (BBR’s) bestaan uit een combinatie van een grote rioolbuis, een spoel- en ledigingspomp en de elektrische installatie voor deze pompen. De BBR’s liggen alleen achter de grotere riooloverstorten. In een BBR neemt de stroomsnelheid af en bezinken grovere delen uit het rioolwater. De vervuiling van oppervlaktewater wordt hierdoor voorkomen. Na een riooloverstortingen is het belangrijk dat deze BBR’s automatisch met een spoel -en ledigingssysteem gereinigd en geledigd worden. Het spoelwater komt in de riolering. De BBR’s in onze gemeente hebben een diameter van minimaal 1000mm.

5.1.4 Kolkaansluitingen Kolken Regenwater in de straten wordt afgevoerd met kolken. De kolken bestaan uit twee typen namelijk straat- en trottoirkolken, totaal 9600 stuks. Bij hevige regen en overdruk in de rioolbuis komt rioolen regenwater via de kolken op straat. De kolken werken dan als nooduitlaat en voorkomen dat er geen water in de woningen komt. De ontlastputjes bij woningen hebben een soortgelijke werking. Trottoirkolk(links) en straatkolk (rechts)

5.1.5. Drainage Drainage wordt aangelegd om het grondwaterpeil beter te beheersen. Drains voeren grondwater af naar oppervlaktewater of regenwaterriolen. Particulieren kunnen hun afvoer aansluiten op de regenwaterafvoer. Via een drain kan water in de grond geïnfiltreerd en afgevoerd worden. Aansluiting van drainage op de gemengde riolering is niet toegestaan omdat de afvoer van schoonwater niet doelmatig is.

Drainage PP450 geschikt voor zand en kleigronden 19

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

5.1.6. Drukriolering - buiten de dorpen Het buitengebied van Borsele liggen ongeveer 1600 panden waarvan er 880 op de drukriolering zijn aangesloten. Bijlage 5.4 is een overzicht van de op de op de drukriolering aangesloten adressen. Bij drukriolering wordt huishoudelijk afvalwater in een pompput opgevangen en door pompen via persleidingen naar de dorpen getransporteerd. Regenwater wordt afgevoerd naar sloten of kan worden hergebruikt.

IBA’s of septictanks Huizen die niet op het riool zijn aangesloten lozen hun huishoudelijk afvalwater via een voorziening voor individuele behandeling van afvalwater (IBA). Dit kan septictank of meer geavanceerde zuivering zijn. Na de zuivering wordt het water geloosd in de sloot. De zuiveringen zijn in eigendom en beheer van de woningbezitters. De gemeente beheert geen IBA’s omdat we zelf geen invloed hebben op het lozingsgedrag van inwoners en dus ook de werking van de IBA’s. In bijlage 5.5 is een overzicht te vinden van panden die niet zijn aangesloten op de drukriolering. Ongeveer 30 van deze panden liggen in een kwetsbaar gebied, de rest in een niet-kwetsbaar gebied. Van ongeveer 40 panden, zoals landbouwloodsen, wordt geen huishoudelijk afvalwater geloosd. Bijlage 5.6 bevat een overzicht van de aanwezige IBA’s. Voor meer informatie wordt verwezen naar IBA iplo.nl

Overzicht panden per 1 januari 2025 Riolering buitengebied

Aantal

Percentage

Totaal panden buitengebied

1610

100

Aangesloten op drukriool

879

57

5.4

Niet aangesloten panden

688

43

5.5

Geen lozing van afvalwater

40

20

Bijlage

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

5.1.7 Huisaansluitingen en ontlastput In Borsele zijn ongeveer 10500 panden aangesloten op de gemeentelijke riolering. De aansluiting op het hoofdriool is gemaakt met een huisaansluiting. Doorsnede van een huisaansluiting (gemengde riolering)

De huisaansluiting tot de perceelsgrens is in eigendom en beheer van de eigenaar van de woning. Het overgangspunt van de gemeentelijke riolering naar de particuliere riolering is het erfscheidingsputje of het ontstoppingsstuk op de erfgrens. Dit punt is in beheer van de particulier. In sommige gevallen bij gecombineerde aansluitingen is de huisaansluiting gezamenlijk bezit en zijn de eigenaren samen verantwoordelijk.

Een ontlastput is een essentieel onderdeel van de huisaansluiting. Bij een verstopping of overbelasting van de riolering voorkomt dit hulpstuk dat afvalwater in de woning komt. Helaas ontbreekt dit putje meestal. Vooral bij gemengde riolering kan door dit putje schade in huis voorkomen worden.

21

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

6 Toestand, beheer en onderhoud en vervanging De hoeveelheid en de toestand van de gemeentelijke riolering is vastgelegd in beheersystemen. In paragraaf 6.1 is aangegeven op welke manier we de riolering beheren en onderhouden. Wanneer we reinigen en inspecteren staat aangegeven in paragraaf 6.2.

6.1 Toestand riolering en beheer en onderhoud en vervanging 6.1.1 Vrijvervalriolering - toestand, beheer en onderhoud en vervanging Toestand De (technische) toestand van de rioleringen is bepaald aan de hand van (camera) inspecties. De gemeentelijke vrijvervalriolering is voor bijna 95% geïnspecteerd. Bij de beoordeling van toestand van de riolering kijken we naar de aspecten waterdichtheid, stabiliteit en de afstroming. De toestand van de riolering wordt beoordeeld als goed, matig of slecht. De kwaliteitsgegevens zijn vastgelegd in onze rioolbeheersystemen Kikker (Brutus) en RioGL (Obsurv.) Na 2026 willen we het Geografisch Informatiesysteem ESRI gebruiken voor het beheer. Voor de beoordeling van de kwaliteit van de riolering wordt uitgegaan van de normen uit NEN 3398 en EN13508-2. Maatstaf Stabiliteit Waterdichtheid Afstroming

Goed 73% 61% 82%

Matig 18% 19% 16%

Slecht 9% 20% 2%

Beheer en onderhoud Jaarlijks wordt ongeveer 30 km riool gereinigd en 8 km geïnspecteerd. Van alle riolen die ouder zijn dan 30 jaar willen we inspectiebeelden hebben die maximaal 12 jaar oud zijn. Tijdens reiniging letten we op meekomend grind, zand of wortels. Als dit vrijkomt is nader onderzoek nodig. Klimaatverandering zorgt voor langere natte en droge periodes. Kleigrond kan hierdoor zetten. De kans op scheuren in de riolering, zandinloop en stabiliteitsverlies van de weg wordt dan groter.

Vervanging Het vervangen van vrijvervalriolering hangt af van de staat, functie en locatie. Grote riolen onder drukke wegen krijgen voorrang vanwege de impact bij uitval. Riolen op moeilijk bereikbare plekken worden vaker gerelined om kosten en risico’s te beperken. Voordelen van relinen: • Lagere kosten, snellere uitvoering, minder voorbereiding • Minder overlast voor milieu en omgeving • Geen verstoring van archeologie en bodem • Lage milieu- en CO2-belasting Relinen is minder geschikt als: • Capaciteit niet voldoende is • Afvoerhelling niet klopt • Huisaansluiting of bestrating vervangen moet worden • Nieuwe inrichting of bouwactiviteiten gepland zijn Bijlagen 6.1 en 6.2 geven planning voor reiniging, inspectie en klein onderhoud.

22

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

6.1.2. Gemalen - toestand, beheer en onderhoud en vervanging Toestand De toestand van de gemalen en de elektrische installaties staat in het beheersysteem XDM. De toestand is na intensivering van het onderhoud goed. Het onderhoud van de pompen, leidingwerk en de elektrische installaties is afgestemd op de (cruciale) functie die ze hebben voor de afvoer van water. De bouwkundig staat van de meeste gemalen is redelijk.

Beheer en onderhoud Hoofdgemalen worden actief gemonitord met het gemaalbesturingssysteem Aquaview van Xylem. Het aantal gemalen met gemaalbesturing op ‘afstand’ is uitgebreid van 26 naar 35. Storingen worden automatisch gemeld. Door de aannemer in te schakelen wordt het probleem tijdig opgelost. Het beheer en onderhoud van de gemalen en drukrioleringen is samen met de andere Bevelandse gemeenten aanbesteed. Door krapte op de arbeidsmarkt stijgen de kosten sterker dan de inflatie. Ook de kosten voor het in- en uitschakelen van de spanning zijn toegenomen.

Vervanging In bijlage 6.3 staat een overzicht voor de onderhoudskosten van de gemalen.

6.1.3 Randvoorzieningen - toestand, beheer en onderhoud Toestand De bergbezinkriolen (BBR) werken beter als ze goed onderhouden zijn. Oppervlaktewater blijft dan schoner. Er is geen achterstallig in het onderhoud.

Beheer en onderhoud De reinigingsfrequentie van de BBR is 1x per jaar. De werking wordt met de gemaalbesturing en tijdens onderhoud gecontroleerd. Na een riooloverstorting zorgt een spoelvoorziening met ledigingspomp voor het reinigen van het riool. De pompen worden voor het onderhoud meegenomen met de overige gemalen.

Vervanging In de planperiode worden geen bergbezinkriolen vervangen.

6.1.4 Kolken en straatreiniging - toestand, beheer en onderhoud en vervanging Toestand De toestand van de kolken staat in het rioolbeheersysteem Kikker. De toestand van de kolken is over het algemeen goed.

23

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

Beheer en onderhoud Vanaf 1 januari 2025 worden onze kolken door de Zeeuwse reinigingsdienst (ZRD) gereinigd. De kosten voor het kolkenreinigen worden gedekt uit de budgetcategorie voor regulier onderhoud van de vrijvervalrioleringen. Voor de kosten wordt verwezen naar bijlage 6.2.1. Met de aankoop van de onderhoudswagen riolering ligt er meer focus op onderhoud van kolken, lijngoten en kolken in achterpaden. De lijngoten worden 1 keer per jaar gereinigd. Gebreken aan de kolken worden na registratie door onze eigen buitendienst gerepareerd. Zwaar vuurwerk veroorzaakt bij de jaarwisselingen schades die niet gelijk opgemerkt worden. Vervanging is dan vaak nodig om verdere schade aan straatwerk te voorkomen. De kosten van de onderhoudswagen staan in bijlage 6.2.2. Vrijkomend kolkenslib, ongeveer 6 kg per kolk per jaar, wordt naar een erkend verwerker afgevoerd. We reinigen straten ongeveer 12 keer per jaar. Door blad tijdig te verwijderen raken de kolken minder vervuild en is de waterafvoer meer gegarandeerd.

Vervanging De vervanging van de kolken is incidenteel en wordt geregeld uit het budget voor het normaal onderhoud.

6.1.5 Drainage - toestand, beheer en onderhoud Toestand Door vervuiling, oxidatie met ijzer en dichtslibbing wordt de werking van drains meestal langzaam achteruit. Waterafvoer wordt in de loop der jaren door bomen en beplanting overgenomen. Deze zorgen voor een meer open bodemstructuur. Hierdoor hebben we in praktijk geen wateroverlast.

Beheer en onderhoud Op basis van het beperkte aantal klachten is de veronderstelling dat de onderhoudstoestand van de drainage voldoet. Drains worden alleen na klachten over grondwateroverlast doorgespoten. Hiervoor kan de onderhoudswagen ingezet worden.

Vervanging De vervanging van drains is incidenteel tijdens reconstructies. Er is geen apart budget voor deze vervanging.

6.1.6 Drukriolering - toestand, beheer en onderhoud en vervanging De drukriolering bestaat uit pompen, pompputten, leidingwerk in de putten, elektrische installaties en persleidingen voor afvoer van afvalwater. Tussen de moederkasten en de dochterkasten liggen stroomkabels.

24

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

Toestand De drukrioleringstoestand staat in het beheersysteem XDM. Door de investeringen in preventief onderhoud aan pompen, leidingwerk en installaties de afgelopen jaren is er geen achterstallig onderhoud. Inspectie van de 72 km lange, smalle persleidingen (63-125 mm) is lastig en duur. Vervangen is relatief goedkoop. Het aantal lekkages is de laatste jaren licht toegenomen. De kwaliteit van de persleidingen wordt vooral afgemeten aan het aantal storingen en lekkages. Hiervan is de laatste jaren een lichte toename zichtbaar.

Beheer en onderhoud De pompen van de drukriolering worden elke twee jaar gecontroleerd en schoon gemaakt als dat nodig is. Bij een storing gaat meestal de rode alarmlamp op de schakelkast branden, behalve bij stroomuitval. Het energieverbruik wordt actief in de gaten gehouden met een app die afwijkingen registreert. Aan de hand daarvan kunnen we onderzoeken of de extra stroomverbruik veroorzaakt wordt door regenwater op de drukriolering, een versleten waaier of problemen met de niveauregeling. Schade wordt voorkomen door de storing tijdig op te lossen of door de situatie te verbeteren. Het onderhoud van de drukriolering en gemalen in is uitbesteed aan een externe partij. Door een tekort aan personeel en stijgende materiaalkosten is het onderhoud duurder geworden. Door de hogere energiebelasting nemen de energiekosten fors toe.

Vervanging Veel pompen worden pas vervangen als ze kapot zijn en het systeem in storing staat, een correctieve actie. Ook als bij onderhoud blijkt dat de pomp niet goed meer werkt wordt deze vervangen. Tijdens het onderhoud aan de pompen worden de leidingen in de putten gecontroleerd. Deze leidingen worden preventief vervangen als ze in slechte staat verkeren, om problemen te voorkomen. Daarnaast vindt er ook correctief onderhoud plaats bij storingen of lekkages. In bijlage 6.3 staan de kosten voor het onderhoud, gebruik en de vernieuwing van de drukrioleringen. De komende jaren wordt de drukriolering verder vernieuwd, waarbij zowel preventieve als correctieve onderhoudsmaatregelen worden toegepast.

6.1.7 Huisaansluitingen en septictanks - toestand, beheer en onderhoud en vervanging Toestand Vóór 1970 werden huisaansluitingen vaak gemaakt van dunwandig PVC, gres of beton, die gevoeliger zijn voor lekkages, beschadigingen en wortelingroei. Door langdurige droogte is bodeminklinking toegenomen. Dit kan lekkages veroorzaken in de huisaansluitingen. De staat van het gemeentelijke deel van de huisaansluiting is pas duidelijk als we de riolering opgraven. Betonnen opzetblokjes die vroeger vaak toegepast werden zijn kwetsbaar en gevoelig voor lekkage.

25

Water-en rioleringsprogramma 2026-2030

Beheer en onderhoud Oude huisaansluitingen worden voor herstraten gecontroleerd en eventueel vervangen om schade aan nieuw straatwerk te voorkomen. Door lange droge periodes zakt de bodem meer dan vroeger. Dit veroorzaakt schades. De gemeente onderhoudt huisaansluitingen alleen bij grote werkzaamheden of als de afvoer slecht werkt. Bij terugkomend vuil na reiniging van het hoofdriool vergoedt de gemeente reparaties, tenzij de verstopping door verkeerd gebruik komt. Bewoners zijn zelf verantwoordelijk voor onderhoud, schoonmaak en vervanging van huisaansluitingen op hun eigen terrein, ook als die gedeeld worden. Dit geldt ook voor IBA’s en septictanks. De gemeente heeft maar beperkt gegevens van IBA’s. De gemeente draagt niet bij aan de kosten voor onderhoud of vervanging van IBA’s.

Vervanging Voor vervanging van huisaansluitingen wordt jaarlijks een bedrag gereserveerd van € 20.000.

6.1.8 Overstorten, sloten, vijvers en oevers Toestand De toestand van de overstorten, sloten, vijvers en oevers wordt 1 keer per jaar opgenomen. Voor de goede werking van de riolering moeten overstorten en sloten vrij zijn van slib en begroeiing. De toestand is een momentopname. De huidige toestand is redelijk.