15.1 Programmabegroting en meerjarenraming 2024-2026

Dit verschil wordt veroorzaakt door: ▪ Toepassing Monte Carlo systematiek; ▪ Lager zekerheidspercentage; ▪ Het opnieuw beoordelen van de bestaande risico’s; ▪ Het absolute aantal risico’s is afgenomen (11) en nieuwe risico’s (3); ▪ Bij de beoordeling van bestaande risico’s is bij een aantal risico’s het risicoprofiel aangepast.

94

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2023

Visualisatie van het risicobedrag

Zekerheidspercentage Bedrag (in €) 10% 249.773 25% 433.582 50% 722.481 75% 1.088.415 80% 1.179.710 90% 1.415.127 95% 1.617.019 99% 2.025.964

Statistieken Minimum Maximum Gemiddeld Standaarddeviatie Absolute maximum Trekkingen

95

Waarde € 2.722 € 3.036.729 € 791.407 € 452.954 € 6.650.000 100.000

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2023

Top 15 Grootste risico’s Risicogebeurtenis Hoger of complexer (duurder) aantal aanvragen jeugdzorg dan ingeschat. De zorgaanbieders kunnen niet meer aan hun betalingsverplichtingen voldoen. Datalek/Ramsonware/hacking. Hoofdelijke aansprakelijkheid gemeente voor leningen North Sea Port. Bank doet beroep op garantstelling en eist leningen op. Er doet zich een onvoorziene omstandigheid voor, waardoor de projectcalculatie moet worden aangepast. Onjuist berekende en vastgestelde OZB-tarieven. Vergunning voldoet niet aan de wet- en regelgeving. Afwijzen subsidieaanvraag. Niet te verzekeren uitkering ten last van het weerstandsvermogen. Regelgeving wordt ongeldig verklaard. Omvang klantenbestand is groter dan waarvan is uitgegaan bij de vaststelling van het budget. Stichting Omnisscholen kan geen onderwijs meer aanbieden omdat alle scholen moeten worden gesloten. Overstroming als gevolg van hevige regenval. Bij GR ontstaat een begrotings- of liquiditeitstekort door wanbeleid of fraude. Exploitatietekort bij het dorpshuis

Financieel

Kans

Risicobedrag

x > € 500.000

50%

€ 250.000

€ 250.000 < x < € 500.000

50%

€ 125.000

€ 250.000 < x < € 500.000

30%

€ 75.000

x > € 500.000

10%

€ 49.000

€ 25.000 < x < € 100.000

70%

€ 35.000

€ 25.000 < x < € 100.000 € 250.000 < x < € 500.000 € 25.000 < x < € 100.000 € 25.000 < x < € 100.000 € 100.000 < x < € 250.000

70% 10% 30% 30% 10%

€ 35.000 € 25.000 € 15.000 € 15.000 € 13.000

€ 100.000 < x < € 250.000

10%

€ 13.000

€ 100.000 < x < € 250.000

10%

€ 13.000

€ 100.000 < x < € 250.000

10%

€ 13.000

€ 100.000 < x < € 250.000

10%

€ 12.000

€ 100.000 < x < € 250.000

70%

9.000

Verdeling risico's naar bedrag en kans € 500.000+ € 250.000 - € 500.000 € 100.000 - € 250.000 € 25.000 - € 100.000 € 0 - € 25.000

1 1 5 9 14

Kans

10% 30% 50% 70% 90%

1 3 5

1 1

2

2 1

Toelichting: Risico’s waarvan de oorzaken en gevolgen in klassen ingedeeld zijn, kunnen geplaatst worden in een risicokaart. De risicokaart geeft inzicht in de spreiding van de risico’s naar kans en gevolg. De nummers in de risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Een risico dat in het groene gebied zit, vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Een risico dat een score heeft die in het oranje gebied zit, vraagt om aandacht. Een risico dat een risicoscore heeft die in het rode gebied zit, vereist directe aandacht om te voorkomen dat de continuïteit van de organisatie wordt bedreigd. Niet te kwantificeren risico’s Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb): Deze wet treedt in 2023 in werking. Er zullen taken komen te vervallen waarvoor we leges ontvangen. De omvang hiervan is nog onduidelijk en is niet in de meerjarenraming verwerkt.

96

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2023

Benodigde weerstandscapaciteit De totaal benodigde weerstandscapaciteit komt uit op afgerond € 1,5 miljoen. Voor de bepaling van de aanwezige weerstandscapaciteit komen in aanmerking: Algemeen weerstandsvermogen € 7.504.775 Stille reserves (53 hectare verpachte landbouwgrond) € 2.400.000 + Totaal komt de aanwezige weerstandscapaciteit uit op: € 9.904.775 Uitgaande van de risico-inventarisatie, komt de ratio weerstandsvermogen uit op 6,60. We voldoen hiermee aan de wettelijke eis dat het weerstandsvermogen (beschikbare weerstandscapaciteit afgezet tegen de benodigde) minimaal 1,0 moet zijn. De Gemeente Borsele hanteert een minimaal weerstandsratio van 2,0. In onderstaande grafiek wordt het verloop van de ratio weerstandsvermogen weergegeven door de jaren heen. Ratio weerstandsvermogen 7,0

6,6

6,6

6,6

Ratio Borsele

6,0 5,0 4,0

3,4 2,6

3,0

2,2 2,0 2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Minimaal gewenst ratio Borsele Minimaal ratio BBV

1,0 0,0

De ratio weerstandsvermogen is de afgelopen jaren fors gedaald door meer en hogere risico’s en een lager algemeen weerstandsvermogen. In 2023 stijgt de ratio weerstandsvermogen naar het oude niveau van 6,60. Dit wordt veroorzaakt door eerder genoemde daling van de risico’s en de ontvangst van dividend van Delta NV. Beleid betreffende de weerstandscapaciteit en de risico’s Het beleid is als volgt geformuleerd: ▪ De ratio weerstandsvermogen is vastgesteld op 2,0 met de kwalificatie voldoende; ▪ De nota ‘weerstandsvermogen en risicomanagement gemeente Borsele’ actualiseren we elke vier jaar; ▪ Het risicomanagement binnen de gemeentelijke organisatie implementeren we op de wijze zoals in de nota ‘weerstandsvermogen en risicomanagement gemeente Borsele’ is aangegeven; ▪ In nota’s aan het college en voorstellen aan de raad werken we met een rubriek ‘risico’s’, waarin we aandacht schenken aan de identificatie, analyse, beoordeling en beheersing van risico’s; ▪ In de begroting en jaarrekening nemen we een paragraaf weerstandsvermogen op, waarin we ingaan op de ontwikkeling van risico’s. In 2023 gaan we het risicobeleid opnieuw beoordelen en actualiseren. De implementatie van de ‘Risk appetite’ of risicobereidheid, dat zich vertaalt in het treffen van beheersmaatregelen met als doel een lager risicoprofiel te bereiken, maakt hiervan onderdeel uit.

97

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2023

De beheersmaatregelen zullen als eerste voor de oranje gearceerde risico’s worden toegepast. Daarnaast kan het ook betekenen dat door toegenomen risicobewustzijn het aantal risico’s toeneemt. Beleidsmatige opties voor risicobeheersing Het is niet voldoende de risico’s in beeld te brengen en te waarderen. Voor elk risico moet ook besloten worden hoe we er mee omgaan. Daarvoor is er een keuze uit verschillende maatregelen: ▪ Vermijden: aanpassen van werkprocessen of van beleid waardoor risico’s zoveel mogelijk worden vermeden; ▪ Verminderen: aanpakken of wegnemen van de oorzaak van het risico; ▪ Afdekken: instellen van een voorziening of een budget in de begroting of afsluiten van een verzekering; ▪ Overdragen: het beleid dat een risico met zich meebrengt uit laten voeren door een andere partij die ook de risico’s overneemt; ▪ Accepteren: als een risico niet kan worden vermeden, verminderd, afgedekt of overgedragen, wordt het geaccepteerd. Bij het berekenen van de weerstandscapaciteit zal dan met dit risico rekening moeten worden gehouden. Dit betekent niet dat verder geen maatregelen genomen moeten worden. Uiteraard blijft het van belang om het risico zo klein mogelijk te houden. Kengetallen financiële positie Om de financiële positie in beeld te brengen stellen we jaarlijks een overzicht van de exploitatie in baten en lasten (de begroting en jaarrekening) en een balans op.

Voor een goed oordeel over de financiële positie gebruiken we aanvullende kengetallen, zodat bijvoorbeeld een beeld kan worden geschetst in welke mate we de schuldpositie kunnen dragen. De schuldpositie brengt risico’s met zich mee. Netto schuldquote De netto-schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van een gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Onze netto-schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. De schuldquote stijgt maar blijft ruim onder het landelijke gemiddelde. In het verleden was deze zeer laag. Door de investeringen en het noodzakelijk aangaan van leningen stijgt de ratio ten opzichte van voorgaande jaren en zal naar verwachting komende jaren licht dalen. Kengetal Netto-schuldquote

Landelijk Begroting Jaarverslag Begroting gemiddelde 2021 2021 2022 73% 8% 6% 25%

2023 24%

Netto schuldquote 50% 40% 30% 20% 10% 0% Begroting 2021

Jaarverslag 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

98

Begroting 2025

Begroting 2026

2024 23%

2025 18%

2026 22%

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2023

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van zogenaamd doorlenen wordt de netto-schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven. Op deze manier brengen we duidelijk in beeld wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor onze schuldenlast. Bij de financiële vaste activa horen ook de verstrekte geldleningen. Landelijk Begroting Jaarverslag Begroting Kengetal gemiddelde 2021 2021 2022 Netto-schuldquote gecorrigeerd 67% 37% -1% 18%

2023 18%

2024 18%

2025 13%

2026 18%

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 40% 30% 20%

10% 0% -10% Begroting 2021

Jaarverslag 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Bij deze ratio wordt het eigen vermogen uitgedrukt in een percentage van het balanstotaal. Het eigen vermogen van de gemeente bestaat uit de reserves (zowel de algemene reserve als de bestemmingsreserves) en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten (resultaat jaarrekening). Ons eigen vermogen en het balanstotaal blijven naar verwachting komende jaren gelijk waardoor onze solvabiliteitsratio rond de 50% blijft. Kengetal Solvabiliteitsratio

Landelijk Begroting Jaarverslag Begroting gemiddelde 2021 2021 2022 31% 26% 51% 49%

2023 48%

Solvabiliteit 60%

50%

40%

30%

20% Begroting 2021

Jaarverslag 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

99

Begroting 2025

Begroting 2026

2024 49%

2025 54%

2026 52%

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2023

Kengetal grondexploitatie De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van gemeenten. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. Het kengetal van de grondexploitatie geeft aan wat de verhouding is van de gronden in vergelijking met de baten van de begroting. Veel grondexploitaties bevinden zich in een vergevorderd stadium van hun levenscyclus. De meeste grondverkopen zijn gerealiseerd. Dat leidt tot een lage boekwaarde en dus een zeer beperkt risico. In onderstaande tabel geven we onze positie weer. Landelijk Begroting Jaarverslag Begroting gemiddelde 2021 2021 2022 9% 3% -3% 2%

Kengetal Grondexploitatie

2023 2%

2024 2%

2025 2%

2026 2%

Grondexploitatie 4,0%

3,0% 2,0% 1,0% 0,0% -1,0% -2,0% -3,0% -4,0% Begroting 2021

Jaarverslag 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Structurele exploitatieruimte Een begroting waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is meer flexibel dan een begroting waarbij de structurele baten en lasten in evenwicht zijn. De overzichten van de geraamde incidentele baten en lasten en structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves maken onderdeel uit van het overzicht van baten en lasten in de begroting. Deze gegevens nemen we ook op in de jaarstukken. Op basis hiervan berekenen we het saldo van de structurele baten en lasten. In principe stellen we een begroting op waarin de baten en lasten structureel in evenwicht zijn en is de exploitatieruimte zeer beperkt. Kengetal Structurele exploitatieruimte

Landelijk Begroting Jaarverslag Begroting gemiddelde 2021 2021 2022 1% 0% 1% 8%

2023 5%

Structurele exploitatieruimte 9,0% 8,0% 7,0% 6,0% 5,0% 4,0% 3,0%

2,0% 1,0% 0,0% Begroting 2021

Jaarverslag 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

100

Begroting 2025

Begroting 2026

2024 5%

2025 5%

2026 4%