11.7 GSP s-Gravenpolder

gens een wandelpad over de Oude Koedijk en weer aansluitend bij het tunneltje achter de scouting. Aanvullen wandelstructuur (6) Om de beleefbaarheid van de groene hoofdstructuur te vergroten zijn er enkele aanvullingen op de wandelstructuur voorgesteld. De belangrijkste is een koppeling van het bestaande wandelpad op de Koedijk met de Polderweg. Aanvullend zou een wandelpad achterlangs de bosschages van de Bernhardweg de groene wandeling rond het dorp kunnen versterken.

Parkzone Oostgaarde (4) Aan de Oostzijde van het dorp wordt voorgesteld om de bestaande smalle strook bloemrijk grasland in de toekomst uit te breiden tot een brede landschappelijke parkzone. Dit zou bij een eventuele stedenbouwkundige ontwikkeling als randvoorwaarde kunnen gelden. Naast van betekenis voor de hoofdgroenstructuur liggen in een brede parkzone ook kansen om ambities op gebied van biodiversiteit en klimaatadaptatie te realiseren.

Kans Dorpsbos/ Natuurpark (7) Aan de westzijde van het dorp, is in het weiland naast de Schuitweg een kans om een dorpsbos/natuurpark te ontwikkelen. Deze locatie sluit mooi aan op de wandelstructuur van het dorp en is kansrijk vanwege de beperkingen voor woningbouw die er zijn vanwege de stankoverlast van omliggende bedrijven. Uit de inspraakavonden met de bewoners is de aanleg van een dorpsbos/natuurpark positief ontvangen. Naast de realisatie van beplanting zijn er op deze locatie ook kansen om aanvullende wensen op het gebied van biodiversiteit en klimaatadaptatie te realiseren. Het idee is om dus niet alleen een bos, maar een “Dorps Natuurpark“ te maken waar ruimte is voor bos, water, waterberging, natuuroevers, bloemenweides, natuurlijk spelen etc.

Beleving Koedijk (5) Aan de noordzijde van het dorp liggen kansen om het verloop van de Oude Koedijk, die de begrenzing vormt van de polder waarin ‘s-Gravenpolder is gebouwd, beter beleefbaar te maken. Momenteel is het dijklichaam vergraven tot een zaaidijk, met een parallel lopende weg die eveneens zo heet. Door de contouren van de zaaidijk te voorzien van een opgaande beplanting wordt de oude poldergrens weer landschappelijk beleefbaar. De doorsnijding van het landschap door de Bernhardweg wordt op deze manier ook minder dominant. In de ruimte omsloten door de Bernhardweg, Schuitweg, Provincialeweg en Polderweg liggen kansen voor bosontwikkeling.

Als aanzet voor de omvang van het natuurpark is op de plankaart is een ruimte van ca. 4 hectare ingeschetst, met een onderverdeling in bos, water, bloemenweide en natuuroevers. Het natuurpark is nu ongeveer de helft kleiner als de reeds bestaande dorpsbossen in Nieuwdorp en ‘s-Heerenhoek. Uiteraard is een nadere planuitwerking nodig, in samenspraak met de inwoners van ‘s-Gravenpolder.

Een gedroomd ideaalbeeld is een voetgangersbrug over de Bernhardweg bij het uitzichtpunt, met vervol-

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

‘S-G RAVE N P OLDE R

• 43 •

Schets ontwerpvoorstel boomgaard Buitenleven

• 44 •

B OS C H

S LAB B E R S

Verstopte ingang boomgaard aan Populierestraat

Fraaie hoogstam fruitbomen

Referentie klaphek

Schaapjes

Boomgaard Buitenleven (8) Een bijzondere kans voor ‘s-Gravenpolder ligt er voor de boomgaard in de wijk Buitenleven (8). Deze historische boomgaard is gespaard bij de aanleg van de woonwijk en er staan enkele monumentale hoogstam fruitbomen. De boomgaard ligt verstopt in de wijk en is bovendien niet toegankelijk. Het is jammer dat een dergelijk waardevol cultuurhistorisch groenelement niet beter tot zijn recht komt in het dorp. Het voorstel is om de geïsoleerde ligging op te heffen door de boomgaard op te knappen en met een wandelpad toegankelijk te maken en op te nemen in de wandelstructuur van ‘s-Gravenpolder. Dit wordt met zorg voor de omwonenden gedaan, door op de erfscheiding een fraaie haag te planten. De schaapjes kunnen in principe blijven. Nu is een kleiner gedeelte getekend, maar eventueel zou ook de gehele boomgaard begraasd kunnen worden.

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

‘S-G RAVE N P OLDE R

• 45 •

AMBITIE BUURTSCHEIDENDE SINGELS

beeld huidige situatie

geschoren beplantingsranden

smalle gangen achter de tuinen gazon met wandelpad

groengordel

smalle onderhoudstrook

gazon met wandelpad

groengordel

smalle onderhoudstrook

tuin

beheer huidige situatie

machinaal knipbeheer door gemeente

tuin

ongewenst handmatig knipbeheer singels door gemeente

oplossingsrichting bij voldoende ruimte:

wensbeeld: natuurlijk randbeheer door hakhoutbeheer en maaien door gemeente

gazon met wandelpad

groengordel

brede onderhoudstrook

tuin

wensbeeld variant: instellen grasstrook tussen tuin en bossage t.b.v machinaal beheer singels

oplossingsrichting bij onvoldoende ruimte:

machinaal knipbeheer door gemeente

• 46 •

B OS C H

gazon met wandelpad

S LAB B E R S

groengordel

tuin

wensbeeld: knippen overhangende takken door tuineigenaar

De singels zijn belangrijk voor fauna

Weinig groeiruimte

Buurtscheidende groensingels (9) Een opgave voor het Groenstructuurplan in ‘s-Gravenpolder is om de problematiek van de buurtscheidende groensingels op te lossen. In de analyse is de problematiek geschetst, maar ter verduidelijking is deze schetsmatig op de profielen weergegeven. De buurtscheidende groensingels vervullen een belangrijke functie als wandelgebied en leefgebied voor flora en fauna.

weghalen van de singel is ongewenst, omdat er dan vrij zicht op de erfscheidingen ontstaat, wat niet wenselijk is voor een openbare groenzone. Het overhangen van takken kan ook worden beperkt door hakhoutbeheer toe te passen. Dit houdt in dat de beplanting regelmatig wordt verjongd door het af te zetten. De beplanting loopt dan vrij snel weer opnieuw uit, maar de omvang ervan kan zo goed in toom gehouden worden. Daarnaast kan gericht worden gestuurd op het aantal boomvormende soorten in de singels. Ook kan gedacht worden aan lager blijvende struiken langs de randen van de singels, eventueel met een accent op bloei. Hierbij kan enigzins rekening worden gehouden met de bezonning, door ruimte te laten tussen de individuele bomen. Om dit specifieke beheer goed vast te leggen voor de uitvoerende dienst wordt voorgesteld om het meerjarig onderhoud van de singels vast te leggen ineen ‘werkplan groensingels’.

Op verzoek van omwonenden is de gemeente overgegaan tot het weghalen van over de erfgrens hangende takken. Deze praktijk leidt tot kostenintensief handmatig knipbeheer, omdat bereikbaarheid met machines er niet is. Het knippen van de randen vindt ook aan de parkzijde plaats, maar dan machinaal met behulp van een trekker met messenbalk. Het knipbeheer past eigenlijk niet bij bosbeplanting, maar is ontstaan doordat er eigenlijk te weinig ruimte is tussen de bosschages en de paden. Naast klachten over overhangende takken zijn er ook klachten over de schaduwwerking van de bomen in de groensingels, met name als deze aan de west- en zuidzijde van de percelen liggen. In de basis zijn de problemen terug te voeren op ruimtegebrek doordat de bosbeplanting groter uitgroeit dan er beschikbare ruimte is. De bosstrook ten noorden van de Fortrapastraat heeft duidelijk meer groeiruimte en ligt ook op enige afstand van de percelen. Vanwege het gebrek aan groeiruimte in combinatie met de ligging binnen de woonkern zijn de buurtscheidende stroken niet opgenomen in de woon-werkzone.

Indien met een regelmatig beheer van afzetten wordt gewerkt ontstaat ook de mogelijkheid om het randenbeheer meer natuurlijk, dus zonder scheren, uit te voeren. Deze kans is aanwezig daar waar het bos grenst aan het gazon.

Ruimte maken kan slechts op enkele plaatsen door de bosstroken te versmallen. Hier kan gedacht worden aan grasstroken rondom, zodat er in ieder geval machinaal geknipt kan worden. Op de meeste plaatsen zijn de singels zo smal, dat dit niet mogelijk is. Helemaal

G S P

BOR S E LE

groeireeks van (bijvoorbeeld) 12 jaar

Hakhoutbeheer geeft controle op formaat beplanting

-

K E R N

‘S-G RAVE N P OLDE R

• 47 •

AMBITIE GROENSTRUCTUUR

5.

6.

7.

1. 2.

• 48 •

B OS C H

S LAB B E R S

5.

9.

9. 9.

5.

8. 4.

9.

3. Projecten op de kaart: 1. Provincialeweg 2. Korenhalmdijk 3. Lenshoekdijk 4. Parkzone Oostgaarde 5. Beleving Koedijk 6. Singel Bernhardweg-Oost 7. Kans Dorpsbos, Natuurpark 8. Boomgaard Buitenleven 9. Buurtscheidende groensingels

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

‘S-G RAVE N P OLDE R

• 49 •

4.2

BEHEERNIVEAUS, GROENZONERING

Openbaar groen bestaat uit verschillende beplantingstypen, elk met een eigen karakter en functie. Zo kunnen bomen zorgen voor een groen beeld op grote afstand, met lage struiken kan een groen vak worden gemaakt waar je overheen kunt kijken, en met een bloemenweide ligt er een kleurig tapijt waar insecten een thuis hebben. Er zijn beplantingstypen met een natuurlijk inheems karakter en er zijn beplantingstypen met een sterk gecultiveerd en architectonisch karakter. Er zijn beplantingen met een intensief jaarlijks beheer en er zijn beplantingen die minder onderhoud vragen. De karaktereigenschappen maken dat een beplantingstype het best tot zijn recht komt bij een specifiek gebruik of locatie. Andersom is niet elke beplanting overal in de openbare ruimte toepasbaar. Om te kunnen sturen in de toepassing van beplantingstypen is in het Groenstructuurplan 1997 de groenzonering geïntroduceerd. Op basis van een viertal zones worden de beplantingstypen gestuurd naar die zones, waar ze het best tot hun recht komen. Uitgangspunt voor het groenbeheer is dat elke beplanting een optimaal beheer ontvangt om goed te kunnen groeien en functioneren. Er is dus in principe één pakket aan onderhoudsmaatregelen per beplantingstype. Verschillen in uitstraling van het openbaar groen worden in het veld gerealiseerd, door het hanteren van een lijst met toe te passen beplantingstypen per zone.

Een uitzondering op dit uitgangspunt vormen de centrumzones, waar ook aanvullend onderhoud wordt gepleegd. De indeling van een beheergroep in een zone is gebaseerd op de volgende kenmerken van de beplanting: • uitstraling; • functie; • onderhoudsniveau. Zie de tabel hiernaast. Indien de beplanting niet met een sterretje in de tabel is aangekruist betekent dit dat de soort niet in de betreffende zone wordt toegepast. De zones die de gemeente Borsele onderscheidt zijn: • De natuur- en landschapszone • De woon- werkzone • De woon- werkzone+ • De centrumzone

• 50 •

B OS C H

S LAB B E R S

Natuur- en landschapszone Deze zone bestaat uit grotere, aaneengesloten groenelementen met een inheems sortiment en een meer natuurlijke uitstraling. Vaak zijn het elementen die ook in het omringende landschap aanwezig zijn en doorlopen in de bebouwde kom (b.v. dijken, watergangen en bermen). Ook de dorpsbossen zijn hier onderdeel van. De beheergroepen die in deze zone te vinden zijn hebben alle de eigenschap dat er ruimte nodig is om goed te kunnen groeien en hebben een natuurlijk, minder geknipt of gemaaid beeld. Naast de natuurlijke soorten kunnen op beperkte schaal cultuurlijke beplantingsvormen voorkomen. Te denken valt aan gazonstroken naast paden of een afschermende haag. De beoogde uitstraling is extensief en natuurlijk. Woon-werkzone In de woon-werkzone wordt zoals de naam al aangeeft gewoond en gewerkt. Het betreft de dagelijkse en directe leefomgeving van het dorp en haar bewoners. In deze omgeving is groen ruim voorhanden, maar is de ruimte niet geschikt voor sterk uitgroeiende beplanting. De beoogde uitstraling is functioneel, netjes en verzorgd. Woon-werkzone + In deze zone is ruimte om invulling te geven aan de ambities voor biodiversiteit. Hier is bovenop de beplantingen uit de woon-werkzone ruimte voor de toepassing van de vaste plantenmengsels zoals beschreven in hoofdstuk 3.3 Het betreft voornamelijk hoofdstraten in het dorp of binnen een wijk.

De beoogde uitstraling is functioneel, netjes en verzorgd. Centrumzone De centrumzone omvat de knooppunten van het sociale leven in het dorp. Het openbaar groen heeft hier een representatieve functie. Onderhoudsintensieve beplantingsvormen worden door het gehele dorp beleefd en gezien. De beoogde uitstraling is representatief en verzorgd. Dit representatieve beeld wordt extra geaccentueerd door in deze zone voor het gazon aanvullende maaibeurten uit te voeren.

Zonering CZ WW+

WW

NL

* * * *

(1) * * *

* * *

(1) * * *

beheergroep code Laanbomen

omschrijving 1,01 Boom in verharding 1,02 Boom in gras 1,03 Boom in beplanting 1,04 Boom in particuliere tuin

vormbomen

* * *

* * *

2,01 Leiboom in verharding

* * * *

* *

* *

* *

* *

* *

2,02 Leiboom in gras 2,03 Leiboom in beplanting 2,05 Knotboom in gras 2,06 Knotboom in beplanting 2,07 Fruitboom in verharding 2,08 Fruitboom in gras 2,09 Fruitboom in beplanting bosachtige beplantingen

*(2)

*(2)

*(3) * *

3,01 Bosplantsoen 3,02 Landschappelijke haag 3,03 Bos heesters

* * * *

* * * *

* * * *

4,01 Heesters hoog: > 1.50 M 4,02 Heesters laag: < 1.50 M 5,01 Heesters bodembedekkend 5,02 Heesters bodembedekkend + solitaire heesters vaste planten

*

*

5,03 Vaste plantenmengsels hagen

* * * *

* * * *

* *

6,01 Haag laag: < 1.00 M

*

6,02 Haag middelhoog: 1.00 ‐ 1.80 M 6,03 Haag hoog: > 1.80 M 6,04 Dubbele haag raster tussen de rijen

*

6,05 Los groeiende haag blokhagen

*

*

*

7,01 Blokhagen rozen 8,01 Rozen perk

*

8,02 Rozen botanisch 8,03 Rozen bodembedekkend 8,04 Klimrozen vaste planten border

*

9,01 Vaste planten wisselperken

*

10,03 Wisselperk gazon

* *

*

11,01 Gazon 30 x

* * * * * *

* * * * * *

*(4)

11,01 Gazon 20 x 11,02 Gazon onder talud < 1:4 11,03 Voetbal‐wedstrijdveld

*

11,04 Speelveld 11,05 Gazon bolgewassen 11,06 Voetbal‐trainingsveld gras

* *

* *

* * * * * * *

12,01 Extensief gras 12,02 Extensief gras onder talud < 1:4 12,03 Berm 12,04 Braakliggend terrein 12,05 Extensief gras in Bestemmingsplan 12,09 Extensief gras bloemenweide 12,06 Extensief gras dijken kale grond

(1) (1) *

(1) (1) *

(1) (1) *

ad 1 ad 2 ad 3 ad 4

alle boomspiegels en kale grond beplanten met geschoren randen vrij uitgroeiende randen alleen als overgangstrook langs paden of als graspad door bloemenweide

16,01 Kale grond 16,02 Kale grond begraafplaatsen

*

16,03 Kalegrond elders meegerekend

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

‘S-G RAVE N P OLDE R

• 51 •

ZONERING BEHEERNIVEAU’S

• 52 •

B OS C H

S LAB B E R S

Legenda

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

‘S-G RAVE N P OLDE R

• 53 •

4.3 AMBITIE BIODIVERSITEIT Het aantal op een plek voorkomende verschillende plant- en diersoorten wordt biodiversiteit genoemd. In Nederland neemt de biodiversiteit steeds verder af. De gemeente Borsele heeft er als gemeente waar fruitteelt een belangrijke plaats inneemt extra belang bij dat deze trend gekeerd of afgezwakt wordt. Zij wenst dan ook een bijdrage te leveren aan een toename van de biodiversiteit in de gemeente. De ambitie voor het groen is gericht op het creëren van gunstige leefomstandigheden voor insecten, die onder meer voor de bestuiving van omliggende fruitteelt van belang zijn. Gewenst is een toename van het aantal planten dat stuifmeel en nectar levert, gevarieerd en verspreid over de seizoenen. Om de leefomstandigheden voor fruitbestuivende insecten te verbeteren worden op plaatsen waar nu eensoortige groenvlakken aanwezig zijn, gevarieerde mengsels van nectar en stuifmeel leverende planten toegevoegd. Het is niet de bedoeling om beplantingen die al een waarde voor biodiversiteit hebben ‘in te wisselen’ voor soorten met een andere natuurwaarde. Daarnaast moet goed gekeken worden of de toename voor de biodiversiteit te combineren valt met de locatie en de functie die het openbaar groen heeft. Er zijn drie typen bloemrijke beplanting die een grote meerwaarde voor insecten bieden: het bollengazon, de gemengde vaste plantenmengsels en bloemenweides.

Het meest voor de hand liggende beplantingstype dat vervangbaar is door nieuwe bloemrijke vegetaties is gazon. Daarnaast kunnen monotone heestervakken in aanmerking komen, mits er voldoende ruimte is. Bollengazon Bollengazon is gedurende een groot deel van het jaar een strakke groene grasmat. In het voorjaar verandert de grasmat in een kleurrijk tapijt van diverse bolgewassen. Dit levert in het vroege voorjaar voedsel voor de insecten. In deze tijd bloeien er nog maar weinig andere planten. Het insectenbestand wordt als het ware een handje geholpen op weg naar de bloei van de fruitbomen. Naast voedselbron voor insecten is het kleurrijke tapijt fraai om te zien en geeft een voorjaarsgevoel aan elke passant. Na de bloei blijft het loof van de bollen nog een paar weken staan om de ondergrondse bol voldoende kracht te geven voor het opvolgende jaar. Dit is een beperkte periode met een iets minder fraaie aanblik, maar werkt tevens kostenbesparend ten opzichte van het ‘gewone gazon’, omdat het gazon met de bollen in deze periode

• 54 •

B OS C H

S LAB B E R S

niet gemaaid hoeft te worden. Gedurende de rest van het jaar wordt het gazon op dezelfde wijze onderhouden als gazon zonder bollen. Deze beplantingsvorm is geschikt om binnen de woonkern toegepast te worden in gazonvakken van enige omvang, die geen duidelijke gebruiksfunctie hebben (b.v. speelveld). Ook lange gazonstroken langs wegen zijn prima geschikt. De aanlegkosten van bollengazon zijn relatief hoog, maar de onderhoudskosten zijn niet hoger dan gazon zonder bollen. In ‘s-Gravenpolder zijn momenteel reeds bollenmengsels aanwezig in de gazons van de Goesestraatweg, Provincialeweg en het centrale grasvlak in de Middenstraat. Daarnaast zijn er nog enkele losse plaatsen bij het dorpshuis en de kruising Langeweg/Populierestraat. Voor een uitbreiding komen in aanmerking de grotere gazonvlakken in de Wilgestraat, de grasruimte op de hoek Magnoliastraat/Egelantierstraat en enkele kleinere elementen verspreid door het dorp. Sterke vaste plantenmengsels Vaste planten zijn kruidachtige gewassen waarvan het bovengrondse deel in de winter afsterft en die in het voorjaar steeds weer opnieuw uitgroeien. Met name de sterke en rijkbloeiende soorten zijn geschikt voor aanplant in het openbaar groen, met als sprekend voorbeeld de huidige vakken in de Populierestraat. Op kleine schaal zijn de vaste plantenmengsels reeds met succes toegepast in de gemeente.

Het beeld van deze vakken wordt door de bewoners hoog gewaardeerd. In het herziene groenstructuurplan wordt daarom een uitbreiding van het areaal voorzien. De vaste plantenmengsels geven door het hele jaar een gevarieerd aanbod aan bloeiende planten. Deze beplantingsvorm kan ook in wat kleinere vakken goed worden toegepast. Het beheer van de vakken is intensiever dan bollengazons, vandaar dat de toepassing wordt beperkt tot belangrijke straten en openbare plekken in het dorp. In de zonering van de beheerniveaus wordt speciaal voor de ruimere toepassing van vaste plantenmengsels een zone ‘woon-werk+’ ingesteld, waar de toepassing van deze beplanting mogelijk is. Momenteel zijn de vaste plantenmengsels aanwezig in de Populierestraat, op de begraafplaats en op kleinere schaal rond de dorpscentra. Voor ‘s- Gravenpolder zijn nieuwe vaste plantenvakken voorzien in de Magnoliastraat, de Langeweg, in de tuin van het Dorpshuis, in de Burgemeester Jansenstraat, naast de sporthal en rond specifieke gebouwen met functies als begeleid wonen of ouderenzorg.

Kans vaste planten Klimopplein

Kans bollengazon Nazareth

Bloemenweides Bloemenweides zijn extensief onderhouden grasvlakken, waar naast een speciaal bloemenmengsel ook grondverbetering en een aangepast beheer wordt toegepast. Door deze maatregelen wordt de groei van bloeiende kruiden bevorderd ten opzichte van de grasgroei. De bloemenweides geven een groot aanbod van nectar gedurende de zomermaanden.

bedeeld met een historische hoogstamgaard. In de analyse is al aangegeven dat deze voor het dorp meer betekenis kan krijgen. Bomen, bos en struiken Uiteraard zijn er ook diverse (inheemse) bomen en struiken die nectar en stuifmeel leveren. Vaak zijn dit forse beplantingen, die veel ruimte vragen. Een uitbreiding van deze groep is binnen het huidige areaal openbaar groen lastig, omdat geschikte locaties reeds voorzien zijn van deze beplanting en de ruimte voor uitbreiding op gespannen voet staat met andere functies. Voor een omvorming van bestaande struiken, puur uit oogpunt van bloei, gaan ook de natuurwaarden die de struiken nu al hebben voor vogels en dieren meespelen. Daarom is er geen actief omvormingsbeleid voor struiken en bomen. Wel kan bij nieuwe aanleg het accent worden gelegd op soorten met bloei en een gevarieerd sortiment. De natuur- en landschapszone omvat die locaties in het openbaar groen, waar de ruimte is om daadwerkelijk inheemse beplanting en natuurlijke milieus te ontwikkelen. Bij de analyse werd al duidelijk dat de doorgaande groenstroken weinig ruimte bieden voor meer natuurlijk beheer. In veel gevallen zijn er beperkende invloeden vanuit de omgeving, zeker als er woonbebouwing grenst aan het openbaar groen. Ook het omvormen van uniforme (coniferen)hagen naar een gevarieerde, Zeeuwse haag is bevorderlijk voor de biodiversiteit.

Een kans hiervoor ligt rond het uienverwerkende bedrijf aan de Korenhalmdijk.

Dit beplantingstype is minder geschikt voor toepassing in de directe woonomgeving, vanwege het extensieve karakter en het wat meer natuurlijke beeld. Dit kan worden verzacht door rond de bloemenweide steeds een strook van ongeveer 2 meter breed als gazon te maaien. Er blijft dan altijd een nette en verzorgde rand om de bloemenweide aanwezig. Op deze wijze worden de bloemenweides reeds toegepast ter plaatse van de braakliggende percelen in bestemmingsplannen. Langs de dorpsranden, op de overgangen met het agrarisch gebied en bijvoorbeeld op dijken is het juist het aangewezen beplantingstype om grotere vlakken mee te vullen. Tevens is het mogelijk om bollen te combineren met de bloemenweide. De meest aangewezen locaties om bloemenweides te realiseren liggen in de kanslocaties voor het natuurpark aan de Schuitweg en in een verbreedde parkzone aansluitend op de bestaande groenstrook in Oostgaarde. Verdere mogelijkheden om dit beplantingstype uit te breiden zijn de graszones rond de scouting en in het bestaande park op de hoek Magnoliastraat/Vuurdoornstraat. Langs (verharde) paden en wegen wordt steeds een overgangsstrook van 2 meter gazon gehanteerd.

Dorpsbos/ Natuurpark De zoeklocatie voor het dorpsbos aan de Schuitweg biedt een scala aan kansen voor het bevorderen van de biodiversiteit. Zowel bos, bloemenweides, natuuroevers, voedselsoorten als faunavoorzieningen kunnen hier aangelegd worden.

Boomgaarden (Hoogstam)boomgaarden zijn eveneens van waarde voor de biodiversiteit. Naast de waarde voor fruitbestuivende insecten zijn boomgaarden ook uit cultuurhistorisch oogpunt van waarde. ’s-Gravenpolder is rijk

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

‘S-G RAVE N P OLDE R

• 55 •

AMBITIE BIODIVERSITEIT

• 56 •

B OS C H

S LAB B E R S

Legenda gemengde vaste planten legenda klimaatadaptatie

bollengazon vrijstaand huis twee onder een kap

bloemrijk grasland rij woning

etagewoningen

kans dorpsbos

parkeerplaats op erf

parkeerplaats in de straat kans zeeuwse haag

boomgaard kans grasstenen en /of plantvak

kans grasstenen

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

‘S-G RAVE N P OLDE R

• 57 •

4.4 AMBITIE KLIMAATADAPTATIE Terugdringen verhard oppervlak In onze leefomgeving neemt het verhard oppervlak de laatste jaren toe. Dit proces speelt zowel in de openbare ruimte als in particuliere tuinen. Vaak is de reden voor het verharden praktisch, het vergt minder onderhoud dan groen, of de ruimte is nodig voor verkeersbewegingen of parkeren. Verhard oppervlak, met name de meer gesloten varianten asfalt, tegels en straatstenen, zorgt voor een snelle en oppervlakkige afvoer van regenwater, waardoor bij neerslagpieken de capaciteit van het rioolstelsel extra wordt belast. Een groen oppervlak geeft het regenwater de gelegenheid om daar waar het valt te worden opgenomen in de bodem (inzijging). Slechts bij extreme regenval gaat het water ook oppervlakkig afstromen via een groen oppervlak. Naast groen hebben ook sommige verhardingen waterdoorlatende eigenschappen, zoals grind, losse schelpen of grasbetonstenen. Het groener maken van het bodemoppervlak levert dus een bijdrage aan de natuurlijke neerslagopname van de

bodem. Door kritisch te kijken naar het nut en de noodzaak van verhard oppervlak kan deze kans benut worden. Met name als er sprake is van incidenteel gebruik gedurende de dag, of de verharding slechts gedeeltelijk wordt bereden, kan een omvorming naar groene verharding of beplanting overwogen worden. Zie voor een meer uitgebreide toelichting op dit onderwerp het hoofdstuk Klimaatadaptatie in het Basisdocument Groenbeleid. Om de plaatsen aan te duiden waar hiervoor kansen liggen is gekeken naar de parkeercapaciteit van de openbare weg in relatie tot de parkeerdruk. Daar waar op de openbare weg gedurende de dag weinig wordt geparkeerd ontstaan groeikansen voor gras. In de praktijk zijn het vooral de woonstraten waar de bebouwing gedeeltelijk of volledig bestaat uit vrijstaande woningen of twee-onder-een kap woningen. Deze hebben één of meerdere parkeerplaatsen op het eigen erf. De vergroening betekent dus niet dat er op deze stroken niet geparkeerd kan worden. Bovendien biedt het vergroenen van de weg kansen om de standplaatsen van eventuele aanwezige bomen te verbeteren.

Kamperfoeliestraat

Burg. Prümersstraat

Burg. Prümersstraat

met groene parkeerstrook

met groene parkeerstrook en groenstrook

met groene parkeerstrook en groenstrook

• 58 •

B OS C H

S LAB B E R S

Kans wandelstructuur en waterberging Fortrapastraat

Kans wadi en groene verharding scouting

In ’s-Gravenpolder zijn veel kansen voor het vergroenen van het straatbeeld. De meest in het oog springende locatie wordt gevormd door de omgeving van de Van Hoekestraat, Burgemeester Prümersstraat, Middenstraat en Fortrapastraat. Hier zijn de straatprofielen bijzonder ruim en is de parkeerdruk overdag op straat relatief laag.

De kansen voor buffering van water in het openbaar groen liggen in de Middenstraat, de speeltuin Schoolstraat, hoek Wilgestraat/Langeweg en wederom bij de parkeerplaats van de scouting. Hier is ruimte voor een verlaging van de grasstrook. Elders is de ruimte beperkt of wordt reeds afgewaterd op de naastgelegen bermen en sloten. Nieuwe sloten kunnen mogelijk worden gerealiseerd (teruggebracht) in combinatie met de herinrichting van de Provincialeweg, wellicht in samenspraak met de aanwonenden. Voor een verbreding van bestaande sloten zijn er mogelijkheden in de groenstrook langs de Bernhardweg, ten noorden van de Fortrapastraat en de nieuwe verbrede parkzone bij de wijk Oostgaarde. Ook in het nieuwe dorpsbos aan de Schuitweg liggen kansen om waterberging te realiseren. Mogelijk kan hierbij een link worden gelegd met het historische Schuitvlot, waar de weg zijn naam aan ontleent. In het Groenstructuurplan ligt het accent op het verminderen van het verhard oppervlak in de openbare ruimte en het laten functioneren van openbaar groen als bufferzone voor de afvoer van hemelwater. De gemeente geeft hiermee het goede voorbeeld. De hydrologische en bodemkundige randvoorwaarden moeten per kanslocatie nog onderzocht worden.

Een tweede locatie is het bedrijventerrein aan de Schoorkenszandweg. Gedoeld wordt op de bestaande opstelstroken naast de rijbaan, die momenteel geheel in betonklinkers zijn uitgevoerd. Hier zou een doorgroeisteen zorgen voor een betere waterhuishouding en groener beeld. Vervolgens zijn de Magnoliastraat en de Kamperfoeliestraat in beeld. Het gaat hier om één zijde van de weg, waarbij ook de problematiek van de bomen in de verharding kan worden aangepakt. Tot slot is er een drietal parkeerplaatsen waar gedurende de dag weinig auto’s geparkeerd staan. Dit zijn de parkeerplaats van de scouting, (een deel van) de parkeerplaats aan de Burgemeester Jansenstraat en een vak op de kop van de Haagdijk. Wadi’s en waterberging Naast het omvormen van verharde oppervlakken naar groen oppervlak kan het openbaar groen ook een rol spelen als infiltratiepunt voor naastgelegen verharde oppervlakken. In dat geval wordt het afstromende water eerst via de groenstrook geleid vóórdat het in een rioleringssysteem wordt opgenomen. Dit is het principe van de ‘wadi’ of droogvallende laagte. Ook bestaande of nieuwe sloten kunnen een bijdrage leveren aan een betere waterhuishouding. Indien hier de capaciteit wordt vergroot is sprake van een betere waterberging in het afwateringssysteem van de polder.

G S P

BOR S E LE

Stimulering groene voortuinen De bewoners kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan een betere waterhuishouding door de tuinen en met name de voortuinen niet te voorzien van gesloten verharding. De voortuinen zijn in de meeste gevallen onder afschot gelegd naar de stoepen, waardoor in geval van een gesloten verharding dit water direct de capaciteit van het riool belast. Zowel een groene inrichting als het gebruik van waterdoorlatende verharding dragen bij aan een betere waterhuishouding.

-

K E R N

‘S-G RAVE N P OLDE R

• 59 •

AMBITIE KLIMAATADAPTATIE

• 60 •

B OS C H

S LAB B E R S

Legenda legenda klimaatadaptatie

kans grasstenen en /of plantvak vrijstaand huis

twee onder een kap

kans grasstenen rij woning

etagewoningen

kans wadi parkeerplaats op erf parkeerplaats in de straat

kans nieuwe bermsloot/ wadi

kans waterberging kans grasstenen en /of plantvak

kans grasstenen

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

‘S-G RAVE N P OLDE R

• 61 •

• 62 •

B OS C H

S LAB B E R S

5. ACTIEPLAN

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

‘S-G RAVE N P OLDE R

• 63 •

INTEGRALE PROJECTENKAART

5.

6.

7.

1.

2.

• 64 •

B OS C H

S LAB B E R S

9.

5.

9. 9.

5.

8. 4.

9.

Legenda

biodiversiteit gemengde vaste planten

bollengazon

bloemrijk grasland

kans dorpsbos

kans zeeuwse haag boomgaard

boomgaard

klimaatadaptatie

3.

kans grasstenen en /of plantvak

kans grasstenen

legenda klimaatadaptatie

kans wadi

kans nieuwe bermsloot/ wadi

vrijstaand huis kans waterberging

twee onder een kap

N

Project:

Onderwerp:

Opdrachtgever:

Tekeningnr:

Projecten: rij woning 1. Provincialeweg 2. Korenhalmdijk etagewoningen 3. Lenshoekdijk parkeerplaats op erf 4. Parkzone Oostgaarde parkeerplaats in de straat 5. Beleving Koedijk 6. Singel Bernhardweg-Oost 7. Kans Dorpsbos, Natuurpark 8. Boomgaard Buitenleven 9. Buurtscheidende kans grasstenen en /of plantvak groensingels Datum:

Schaal:

Fase:

Formaat:

N

N

G S P

BOR S E LE

-

Project:

Onderwerp:

Datum:

Opdrachtgever:

Tekeningnr:

Fase:

K E R N

Project:

Onderwerp:

Datum:

Schaal:

Opdrachtgever:

Tekeningnr:

Fase:

Formaat:

Schaal: kans grasstenen Formaat:

‘S-G RAVE N P OLDE R

• 65 •

© Dit werk is auteursrechtelijk beschermd. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever en Bosch Slabbers Tuin- en Landschapsarchitecten B.V. (hierna: “Bosch Slabbers”). Bosch Slabbers heeft bij haar werkzaamheden de zorgvuldigheid in acht genomen die van haar kan worden verwacht. Aan de getoonde informatie in deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend. Op onze werkzaamheden zijn de voorwaarden van toepassing zoals vastgelegd in De Nieuwe Regeling 2005 (DNR 2005). Bosch Slabbers heeft met zorgvuldigheid de beelden in deze publicatie geselecteerd. Het kan voorkomen dat niet alle rechthebbenden van de gebruikte beelden zijn achterhaald. Belanghebbenden worden verzocht contact op te nemen met Bosch Slabbers.

• 68 •

B OS C H

S LAB B E R S

Bosch Slabbers tuin- en landschapsarchitecten Oude Vlissingseweg 1 Postbus 147 4330 AC Middelburg T 0118 592288 www.bosch-slabbers.nl

G S P

BOR S E LE

-

K E R N

‘S-G RAVE N P OLDE R

• 69 •