11.1 Programmabegroting met de meerjarenraming 2023 - 2025

Zwerfvuil, hondenpoep, loszittende stoeptegels, boomwortels, toegankelijkheid gemeentelijke gebouwen: deze onderwerpen in de directe omgeving raken de inwoners direct en hier hebben zij vaak een eigen en duidelijke mening over. Met de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen kunnen wij de kaders stellen voor het onderhoud van wegen, riolering en gebouwen. Een individueel geval of een individuele klacht beoordelen we basis van deze totale kaders. Een derde reden voor specifieke aandacht voor het geïnvesteerde vermogen in het openbaar gebied is dat deze kapitaalgoederen vaak van belang zijn voor het realiseren van de gemeentelijke programma’s. De volgende cijfers mogen dit illustreren: De totale oppervlakte van onze gemeente is 14.430 hectare. Hiervan neemt het openbaar gebied 187 hectare in beslag en historische dorpskernen 43 hectare. Openbaar groen omvat 167 hectare en binnenwater 25 hectare. De hoeveelheid asfaltverharding bedraagt 279.062 m². Aan aan klinker- en tegelverharding hebben we 839.135 m² (binnen en buiten de bebouwde kom) in eigendom en beheer en aan halfverhardingen 15.938 m² (bron: weginspectie 2021). De totale vervangingswaarde van de openbare ruimte, inclusief de onderen bovengrondse infrastructuur, bedraagt circa € 142 miljoen. De balanswaarde van de gemeentelijke gebouwen (exclusief ondergrond) bedraagt € 22,5 miljoen.

De werkelijke waarde is hoger omdat een aantal gebouwen inmiddels volledig is afgeschreven en dus een 'stille reserve' vormt. Het totaal aan kapitaallasten van de kapitaalgoederen bedraagt in 2022 circa € 1,5 miljoen. Een groenstructuurplan, een memo wegbeheer en een rioleringsplan zijn vastgesteld. Een bijkomend aspect is dat onvoorziene ingrijpende wegverbeteringen in principe ten laste van de exploitatie gebracht moeten worden. De kosten daarvan moeten in het jaar van uitvoering van dekkingsmiddelen worden voorzien.

96

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2022

Wegen Elk jaar is een budget van € 1.090.000 beschikbaar voor het onderhoud van de wegen. Volgens het BBV moet onderscheid gemaakt worden tussen (groot) onderhoud en onderhoud waarbij sprake is van “significante kwaliteitsverbetering, en dat leidt tot verlenging van de levensduur van de investering”. In dat geval moet het investeringsbedrag geactiveerd worden en afgeschreven worden over de levensduur van de investering. In plaats van de onderhoudskostenkosten ineens te verantwoorden gaan we jaarlijks afschrijven. Hierdoor ontstaat, tijdelijk, een budgettair voordeel. Dit voordeel is ingezet in de herstelbegroting 2021-2024 en werken we nader uit in een raadvoorstel. In het raadsvoorstel betrekken we - naast de wegen - ook de effecten van de andere kapitaalgoederen (gebouwen). Elk jaar vindt een inspectie van de wegen plaats, wat resulteert in een kwalitatief oordeel. Wegvakken die laag scoren worden vervolgens aangepakt. Hiermee voorkomen we achterstallig onderhoud en kapitaalvernietiging en hoeven we geen voorziening te vormen. In 2022 staan werkzaamheden gepland aan de Schoolstraat in ‘s-Gravenpolder, Talingstraat in Heinkenszand en Wilhelminastraat in Oudelande. Openbare verlichting De gemeente Borsele telt ongeveer 4.100 lichtmasten van diverse aard, kwaliteit en leeftijd.

Voor het beheersplan voor reguliere onderhoud, reparatie en vervanging van onderdelen is een budget beschikbaar van € 132.000. Kwaliteitsarme masten en energieverslindende armaturen worden eerst vervangen. De vervanging stemmen we af op andere uit te voeren openbare werken. In 2022 voeren wij werkzaamheden uit in de Nieuweweg in Baarland, Troyeweg in Borssele en het Langeweegje in Kwadendamme. Riolering Borsele heeft 164 kilometer vrijvervalriolering, 50 gemalen, 72 kilometer drukriolering en 380 drukrioleringsgemalen met een geschatte vervangingswaarde van € 80 miljoen. Landelijk is de gemiddelde verwachte levensduur 60 jaar. Gezien de verschillende jaren van aanleg verwachten we het zwaartepunt van vervangingen in de periode 2020 tot 2030. In het GRP 2019-2023 gaat aandacht uit naar het onderhoud van de riolering en het voorkomen van (grond)wateroverlast. Voor het beheren van de riolering is een structureel budget beschikbaar van € 752.000. In 2022 is onderhoud geraamd voor de aanleg van een regenwaterriool in de Prinses Margrietstraat, Prins Bernhardstraat en de Prinses Christinastraat in Nieuwdorp. Tevens herstellen wij op verschillende locaties de riolering door middel van een renovatietechniek. De ‘s- Gravenstraat en de Schoolstraat maken we klimaatbestendig door de hoogte van deze straten en de Kerkhoekstraat in ’s-Gravenpolder te verlagen.

Water In het gemeentelijk waterplan staan normen voor de inrichting van waterpartijen en voor de waterkwaliteit. Ook lichten we de wijze van beheer van het oppervlaktewater toe. Oppervlaktewater houden we zoveel mogelijk ter plaatse vast. Als dit niet mogelijk is, borgen we water elders en als laatste voeren we water af. Binnen de afvalwaterketen werken we zoveel mogelijk samen met andere gemeenten en het waterschap in de Samenwerking (Afval)waterketen Zeeland (SAZ+). Eens in de acht

97

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2022

jaar baggeren we sloten en vijvers. Maaien van de sloten gebeurt ieder jaar. Het waterschap heeft een baggerdepot waar ook de gemeente Borsele, Goes en Kapelle gebruik van maken. Afzet van gerijpte bagger is mede door de strenger wordende milieunormen steeds moelijker. Samen met andere gemeenten en het waterschap zoeken we naar duurzame oplossingen. Verdroging en hittestress wordt door de klimaatverandering een steeds groter probleem. Aan randen van dorpen kan de wateropslag gecombineerd worden met dorpsbossen en bluswater. In veel dorpen is onvoldoende waterberging voor secundair bluswater aanwezig. Een groene dorpsrand met bomen, bossen en water kan met name bij tropische dagen verkoeling geven. Vooral oude en kwetsbare inwoners hebben hier baat bij. Voor de landbouw is het belangrijk om in het buitengebied zelf meer ruimte te maken voor water. Groen Het basisdocument groenstructuur vormt het beleidskader voor de verschijningsvorm en het verzorgingsniveau van het openbaar groen. Het geeft de hoofdlijnen voor de toekomstige ontwikkelingen weer. De hoofddoelstellingen zijn: 1. Behoud en vergroting van de ruimtelijke kwaliteit. 2. Inspelen op veranderingen in de leefomgeving. 3. Creëren van draagvlak en participatie. In de hoofdgroenstructuur komt het verband tussen het openbaar groen en de stedenbouwkundige opbouw van een dorpskern tot uiting.

De verschijningsvorm en het kwaliteitsniveau van het groen is gekoppeld aan een groenzonering en vastgelegd in het beheersysteem. De aparte dorpsplannen per kern zijn opgesteld en bieden we ter vaststelling voor aan de raad. De nadruk ligt naast ruimtelijke kwaliteit, op het vergroten van de biodiversiteit en het klimaatadaptief maken van de dorpskernen. Bomen en beplanting spelen hierbij een belangrijke rol. Jaarlijks controleren we een derde van het areaal bomen op veiligheid. Deze controle leggen we vast in het beheersysteem. In het Landschapsbeleidsplan Borsele is de gemeentelijke visie op de ontwikkeling van het landschap beschreven. Behoud en versterking van natuur- en landschapswaarden streven we na. Overleg vindt plaats met de provincie, het waterschap en andere terreinbeheerders om samen projecten voor te bereiden en uit te voeren. Een actuele ontwikkeling hierbij is het opstellen van een Zeeuwse bosvisie. Verder gelden er richtlijnen voor erfbeplantingen die toegepast worden bij landschappelijke inpassingen in het buitengebied. In Borsele zien wij - net als in heel Nederland - de laatste jaren een toename van ongewenste exotische planten, plaagdieren en ziektes in het openbaar groen. Hierbij moet gedacht worden aan de reuzenbereklauw, Japanse duizendknoop, eikenprocessierups, essentaksterfte enzovoorts. Deze ontwikkelingen vragen de komende jaren extra aandacht.

Het budget voor de uitvoering van het beheersplan groen bedraagt € 169.000. In 2022 staan werkzaamheden gepland aan de Esdoornstraat en de Schoolstraat te ’s-Gravenpolder, Schoondijksedijk te Driewegen en de Talingstraat te Heinkenszand.

98

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2022

Begraafplaatsen In de gemeente Borsele hebben we dertien gemeentelijke begraafplaatsen waar begraven wordt. Er is één gesloten begraafplaats in ’s Heerenhoek. De (her)begravingen, asbezorgingen en ruimingen vinden plaats volgens de Wet op de Lijkbezorging en de Beheersverordening begraafplaatsen. Uitgangspunt bij ruimingen is dat monumenten van voor 1970 en monumenten waarvoor 40 jaar grafrecht is betaald, niet worden verwijderd na het verstrijken van de grafrechten. Voor het onderhoud is het groenstructuurplan en de beheersverordening (voor onderhoud graven) van toepassing. De toegankelijkheid van de begraafplaatsen is belangrijk. De hoofdpaden van de begraafsplaatsen zijn veelal geasfalteerd. Komende jaren vraagt het onderhoud aan deze hoofdpaden aandacht om de toegankelijkheid te blijven borgen. Wat betreft het kwaliteitsniveau is er een teruggang in kwaliteit gesignaleerd op de begraafplaatsen van Driewegen, Ellewoutsdijk en Oudelande. Om de kwaliteit te behouden maken we voor deze begraafplaatsen een plan om de kwaliteit te waarborgen. Gebouwen Kaders / doelen Goed beheer en onderhoud van de onroerende goederen (gemeentelijke gebouwen) vraagt om een overzichtelijke onderhoudscyclus, met een omschrijving van de werkzaamheden en bijbehorende kosten. Het maken van strategische keuzes en beleid zijn hierin maatgevend.

Deze paragraaf geeft inzicht in de mate van onderhoud en de financiële vertaling hiervan. Kerncijfers De gemeente Borsele heeft op peildatum 1 januari 2021 in totaal 151 gebouwen, inclusief objecten zoals de klokken en uurwerken van bepaalde torens en kunstwerken, in eigendom verdeeld over zes categorieën gebouwen. Het juridisch en economisch eigenaarschap is verdeeld. Deze 151 gebouwen en objecten hebben een bruto vloeroppervlakte van 52.376 m2. Oppervlakte gebouwen Binnen het totale brutto vloeroppervlak (bvo) hebben we de volgende onderverdeling; Gemeentelijke gebouwen 24.190 m2 bvo (exclusief torens) Onderwijsgebouwen 19.314 m2 bvo Sportfondsen accommodaties 8.506 m2 bvo Categorieën gebouwen Monumenten (o.a. torens) Onderwijsgebouwen Maatschappelijke gebouwen (o.a. dorpshuizen, gymzalen en peuterspeelzalen) Brandweerkazernes Eigen gebouwen (o.a. gemeentehuis, raad-trouwzaal, werkplaatsen, kunstwerken en overige kleine objecten) Geprivatiseerde gebouwen (bijvoorbeeld sport- en tennisaccommodaties) Beleid Vanaf 2004 zijn we gestart met het formuleren en vaststellen van beleid voor onderhoud van het gemeentelijk vastgoed. Op 3 december 2015 is de onderhoudsnota gemeentelijke gebouwen voor de periode 2016-2025 door de gemeenteraad vastgesteld.

De financiële vertaling uit de nota heeft betrekking op al onze gemeentelijke gebouwen en objecten, met uitzondering van de schoolgebouwen.

99

Gemeente Borsele

Programmabegroting 2022

Onderhoud We kunnen drie soorten onderhoud onderscheiden: ▪ Dagelijks onderhoud dat tot doel heeft om het gebouw en de installaties in een toestand te houden die voor dagelijkse functievervulling noodzakelijk zijn. ▪ Periodiek onderhoud waarbij in de regel geen vernieuwing plaatsvindt, zoals binnenschilderwerk. Dit betreft terugkerend onderhoud met een zekere cyclus. ▪ Groot onderhoud waarbij veelal onderdelen van het gebouw of de installaties moeten worden vervangen (zoals vernieuwing van het dak of vervanging van de cv-installatie). Bij de beoordelingssystematiek van onderhoud hanteren we de volgende conditieniveaus: ▪ Conditie 1: uitstekende onderhoudstoestand ▪ Conditie 2: goede onderhoudstoestand ▪ Conditie 3: redelijke onderhoudstoestand Realisatie nieuwe brandweerpost Heinkenszand De brandweerposten Heinkenszand en ’s-Heer Arendskerke zijn samengevoegd. Het doel van dit project is te komen tot de realisatie van een nieuwe brandweerpost in Heinkenszand op een kavel gesitueerd op de hoek van de Guldenroedestraat/Hoefbladstraat. Deze centrale locatie is zowel voor de vrijwilligers uit Heinkenszand als de vrijwilligers uit ’s-Heer Arendskerke goed en snel bereikbaar. In juli 2019 zijn we gestart met de ontwerpfase en de voorbereiding van de planologische procedure. In januari 2022 stellen we de gemeenteraad voor het bestemmingsplan vast te stellen.

We verwachten dat het totale project, waaronder aanpassing van de openbare ruimte in het plangebied, in de eerste helft van 2023 is gerealiseerd.

100