Woonvisie Borne 2022+ en bijlagen (oude versie politiek beraad 9 mei 2023)
Tekst van het document
Woningbehoefteonderzoek gemeente Borne
4
Lange termijn woningbehoefte met het SENSUB-model
Het SENSUB (senioren substitutie) model is oorspronkelijk ontwikkeld om de impact van extramuralisering van de zorg op de woningbehoefte van senioren te kunnen prognosticeren. Het model is verder doorontwikkeld als integraal woningbehoeftemodel, onder andere met inzet van 4de-jaars business ICT studenten van de Saxion Hogeschool. Inmiddels is het een volwaardig draaiend model dat voor de bepaling van de lange termijn woningbehoefte wordt ingezet. De korte termijn woningbehoefte is vastgesteld in hoofdstuk 3 en in dit hoofdstuk kijken we naar de lange termijn woningbehoefte voor de gemeente Borne.
4.1
Het SENSUB model op hoofdlijnen
Met behulp van het SENSUB-model maken we een langetermijnprognose voor de woningbehoefte waarbij we 14 verschillende woonvormen onderscheiden (zie figuur 1 en tabel 1). SENSUB draait enerzijds op de demografische prognose (met behulp van ons demografisch model MARK DEMOD) die in paragraaf 2.4 is uitgewerkt en toegelicht. Deze demografische prognose combineren we met de (meest actuele) woonsituatie van de huishoudens in Borne per leeftijdscategorie (het type woning dat de huishoudens bewonen), en de wijze waarop huishoudens in Borne woningen opnemen (kopen of huren). Deze meest actuele woonsituatie is weergegeven in de transitiematrix. De transitiematrix geeft dus per woonvorm het aandeel van de verschillende leeftijdsgroepen van de bewoners weer, wat onder andere is berekend met behulp van de meest recente inkomensgegevens per leeftijdsgroep binnen de gemeente. De behoefte aan levensloopbestendige woningen hebben we bepaald aan de hand van het percentage inwoners per leeftijdsgroep dat moeite heeft met de alledaagse levensverrichtingen (ADL)6. Het werkelijk aantal levensloopgeschikte woningen in Borne kan echter hoger of lager zijn. Het aandeel personen met langdurige intramurale zorg7 hebben we tevens als woonvorm toegevoegd door de data van het indicatieorgaan langdurige zorg (CIZ) te raadplegen (VV04 t/m VV07).
Met behulp van deze matrix en de demografische prognoses kunnen we de ontwikkeling van de behoefte aan woningen en woonvormen naar de toekomst doorrekenen8.
4.2
Input voor het SENSUB-model
Als input voor het SENSUB-model hebben we twee demografische scenario’s gehanteerd: • Het realistische scenario, en • Het nul-migratiesaldo scenario. De beide demografische scenario’s zijn in paragraaf 2.4 uitgewerkt en toegelicht. Omdat de demografische ontwikkeling van het realistische scenario op de langere termijn duurzaam vitaal lijkt, behoeven er geen alternatieve scenario’s uitgewerkt te worden. Er is dan ook geen aanleiding voor beleidsmatige interventies om het woningbeleid te veranderen en daarmee andere scenario te realiseren. Het nul-migratiesaldo is op verzoek van opdrachtgever wel beschouwd omdat mogelijk binnen de termijn waarop de Woonvisie van toepassing is de grootschalige levering van woningen in projecten zoals de Bornse Maten wordt afgebouwd. In dat geval zal de netto instroom van personen van buiten de gemeente Borne ook worden beperkt en kan de gemeente Borne voor een belangrijk deel afhankelijk worden van zijn autonome groei. In het nul-migratie saldo is die trend gesimuleerd en hebben we de autonome groei in beeld gebracht.
6 Het percentage levensloopbestendige woningen betreft het aantal levensloopbestendige woningen dat nodig is om mensen met een beperking bij de algemene dagelijkse levensbehoefte een levensloopbestendige woning te kunnen bieden. Wij gaan er bij de berekening van de woningbehoefte vanuit dat dit percentage overeenkomt met het werkelijk aantal levensloopbestendige woningen in Huizen in 2020. Vervolgens berekenen we de tekorten/overschotten aan levensloopbestendige woningen in 2031 met behulp van het SENSUBmodel. 7 Intramurale zorg betekent letterlijk: zorg binnen de muren. Het gaat hierbij om gezondheidszorg die gedurende een onafgebroken verblijf van minimaal 24 uur verleend wordt in een zorginstelling (ziekenhuis, verpleeghuis, verzorgingshuis o.i.d.). 8 Er is gebruik gemaakt van een aantal controlepunten. Zo moet het aandeel huurwoningen corresponderen met het aandeel huishoudens dat de laagste 40% van de inkomensschaal vertegenwoordigt. En de huurbedragen en de bedragen voor koop goedkoop, Koop midden en Koop duur zijn geverifieerd met en getoetst aan actuele woningmarkt gegevens.
Pagina 20 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021
Woningbehoefteonderzoek gemeente Borne In beide gevallen is gebruik gemaakt van het SENSUB-basis model waarbij geen beleidsmatige ingrepen zijn gesimuleerd met behulp van de regie matrix van het model. In tabel 4 zijn de uitkomsten van beide demografische scenario’s weergegeven voor de periode 20222032 (zie ook tabel 2 hoofdstuk 2.2). Tabel 4: Demografische invoerscenario’s voor de gemeente Borne voor het SENSUB model Bevolking 2022-2032 2025 2030 2032 24551 25583 25947 Realistisch 23700 23633 23558 Nul-migratie 23770 24210 PRIMOS (ter indicatie) Huishoudens 2022-2032 2025 2030 2032 10123 10548 10698 Realistisch 9771 9741 9710 Nul-migratie 10190 10580 PRIMOS (ter indicatie)
NETTO groei 2279 -110 NETTO groei 960 -28
Bron: CBS modelmatig bewerkt door Invisor KvRA output via MARK DEMOD en PRIMOS online
4.3
SENSUB output voor de twee modelscenario’s
4.3.1 Scenario 1: het realistische scenario In tabel 5a en 5b zijn de behoefteprognoses voor de verschillende woonvormen en woningtypen weergegeven voor het realistische scenario die zijn berekend met het SENSUB-model. Tabel 5a: Basismodel SENSUB realistisch 2022-2032 WOONVORM TYPE Thuis Huur goedkoop (< € 633) niet levensloopbestendig levensloopbestendig Huur midden € 633 - €752) niet levensloopbestendig levensloopbestendig Huur duur (> € 752) niet levensloopbestendig levensloopbestendig Koop goedkoop < 265K niet levensloopbestendig levensloopbestendig Koop midden 265-425K niet levensloopbestendig levensloopbestendig Koop duur > 425K niet levensloopbestendig levensloopbestendig Wonen met zorg levensloopbestendig TOTAAL behoefte
GESPLITST 60 68 -38 107 -8 76 22 -22 170 -15 316 -9
TOTAAL 173 129 68 68 0 156 307 60
787
Wat als eerste opvalt in de output van tabel 5a is dat het aantal thuiswonende kinderen in het realistische scenario in de periode 2022-2032 met 173 zal toenemen. De reden hiervoor is dat de verhuismobiliteit binnen de leeftijdscategorie 20-25 nogal laag is: ca. 15% onder de vestigers in Borne en bijna 22% onder de vertrekkers uit Borne. De verhuismobiliteit onder vertrekkers is dus hoger dan onder de vestigers en zou ook onder de vestigers ca. 25% moeten zijn. De lage verhuismobiliteit binnen deze leeftijdsgroep was al eerder vastgesteld in paragraaf 4.4 en is dus geen verrassing. Het verhuistempo in deze leeftijdscategorie is niet toereikend om de instroom van thuiswonende kinderen te compenseren. Voor bijna alle woningtypen is er over de periode tot 2032 een toename van de behoefte en met name in de huursector is er ook sprake van een transitieopgave van niet-levensloopbestendige naar levensloopbestendige woningen. De opgave in de koopsector ligt vooral bij middendure en dure koopwoningen, wat daarmee overeenkomt met de acute woningtekorten (zie hoofdstuk 3.4).
Pagina 21 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021
Woningbehoefteonderzoek gemeente Borne
Daarnaast zijn er 60 woonzorgplekken nodig voor de opvang van ouderen voor de langdurige zorgpakketten VV04 t/m VVO7. Doordat de instroom van jongeren 20-25 jaar stagneert zal de huishoudensgroei achterblijven bij de demografische prognose. De vraag is in hoeverre de doorstroming ook daadwerkelijk stagneert op het moment dat de woningen voor jongeren wel geleverd zouden worden. In die situatie, met een betere doorstroming, gaat de verhuismobiliteit ook omhoog. Vanuit dit oogpunt hebben we een verhuismobiliteit gesimuleerd voor jongeren 20-25 jaar van rond 25% dat in een goed functionerende en meer dynamisch stedelijke of suburbane omgeving voorkomt. De bouwopgave voor de gemeente Borne is in tabel 5b weergegeven op het moment dat verhuismobiliteit binnen de leeftijdscategorie 20-25 jaar 25% bedraagt. De overige omstandigheden zijn in tabel 5b gelijk gehouden.
Tabel 5b: Basismodel SENSUB realistisch 2022-2032, verhuismobiliteit 20-25 jaar naar 25% WOONVORM TYPE GESPLITST Thuis 71 Huur goedkoop (< € 633) niet levensloopbestendig 68 levensloopbestendig -30 Huur midden € 633 - €752) niet levensloopbestendig 107 levensloopbestendig 3 Huur duur (> € 752) niet levensloopbestendig 76 levensloopbestendig 59 Koop goedkoop < 265K niet levensloopbestendig -22 levensloopbestendig 212 Koop midden 265-425K niet levensloopbestendig -15 levensloopbestendig 352 Koop duur > 425K niet levensloopbestendig -9 levensloopbestendig Wonen met zorg levensloopbestendig TOTAAL behoefte
TOTAAL 29 139 76 79 37 197 343 60
931
De resultaten van tabel 5b laten zien dat als de verhuismobiliteit binnen de leeftijdscategorie 20-25 jaar toeneemt naar 25% (hetgeen voor een goed functionerende sub-urbane gemeente een normale waarde is), de doorstroming van de thuiswonende kinderen voor een groot deel is gewaarborgd en daalt van 173 jongere thuiswonende huishoudens naar 29 jongere thuiswonende huishoudens. Dit betekent echter wel een lichte toename van de bouwopgave binnen de goedkope en middendure huursector en een extra toename van de bouwopgave voor de verschillende prijsklassen koopwoningen met ruim 114 woningen. De conclusie is dat het niet kunnen leveren van (voldoende) woningen voor jongere generatie de verhuismobiliteit van deze doelgroep drukt wat resulteert in langer thuiswonen van jongeren en meer vertrek naar buiten Borne.
4.3.2 Scenario 2: het nul-migratie scenario In tabel 6a en 6b zijn de behoefteprognoses voor de verschillende woonvormen en woningtypen weergegeven voor het nul-migratie scenario.
Pagina 22 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021
Woningbehoefteonderzoek gemeente Borne
Tabel 6a: Basismodel SENSUB nul-migratie 2022-2032 WOONVORM TYPE Thuis Huur goedkoop (< € 633) Huur midden € 633 - €752) Huur duur (> € 752) Koop goedkoop < 265K Koop midden 265-425K Koop duur > 425K Wonen met zorg TOTAAL behoefte
GESPLITST
TOTAAL 208
niet levensloopbestendig levensloopbestendig niet levensloopbestendig levensloopbestendig niet levensloopbestendig levensloopbestendig niet levensloopbestendig levensloopbestendig niet levensloopbestendig levensloopbestendig niet levensloopbestendig levensloopbestendig levensloopbestendig
-44 43 -100 87 -84 60 -174 -30 -78 -20 68 -12
-1 -12 -24 -204 -99 56 48 -236
Ook voor het nul-migratie scenario blijkt dat het aantal thuiswonende kinderen in de periode 2022-2032 sterk zal toenemen, in dit geval met 208. In het nul-migratie scenario is deze toename groter dan in het realistische scenario aangezien het nul-scenario het negatieve verhuissaldo van jongeren op nul stelt waardoor er meer concurrentie komt op de woningmarkt van Borne. In het nul-scenario vertrekken er dus geen jongeren in deze leeftijdscategorie naar gemeenten buiten Borne wat deze groep doet groeien. Gekoppeld aan de lage verhuismobiliteit veroorzaakt dit een stagnatie van de instroom van jongeren 20-25 jaar. De bouwopgave in de huursector is met een overschot van -37 woningen ongeveer neutraal. Wel ontstaan er grote overschotten voor de goedkope en middendure koop (ruim 300 woningen) en neemt de behoefte aan dure koopwoningen juist weer toe met 56 woningen. Daarnaast zijn er in dit scenario 48 woonzorgplekken nodig voor de opvang van ouderen met zorgzwaartepakketten VV04 t/m VVO7. Doordat de doorstroming van jongeren 20-25 jaar stagneert blijft de woningbehoefte achter bij de demografische prognose. De woningbehoefte is daardoor in 2032 met -236 woningen veel negatiever dan de demografische prognose van -28 huishoudens.
Ook in dit nul-migratie scenario is het de vraag wat de impact is op de doorstroming op het moment dat de woningen voor jongeren wel geleverd zouden worden. Vanuit dit oogpunt hebben we een verhuismobiliteit gesimuleerd voor jongeren 20-25 jaar van rond 28%, wat in een meer dynamisch stedelijke of sub-urbane omgeving veel voorkomt. De resultaten zijn weergegeven in tabel 6b, waarbij we de overige omstandigheden weer onveranderd hebben gelaten.
Pagina 23 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021
Woningbehoefteonderzoek gemeente Borne Tabel 6a: Basismodel SENSUB nul-migratie 2022-2032 WOONVORM TYPE Thuis Huur goedkoop (< € 633) Huur midden € 633 - €752) Huur duur (> € 752) Koop goedkoop < 265K Koop midden 265-425K Koop duur > 425K Wonen met zorg TOTAAL Behoefte
GESPLITST
TOTAAL 16
niet levensloopbestendig levensloopbestendig niet levensloopbestendig levensloopbestendig niet levensloopbestendig levensloopbestendig niet levensloopbestendig levensloopbestendig niet levensloopbestendig levensloopbestendig niet levensloopbestendig levensloopbestendig levensloopbestendig
-26 43 -89 87 -69 60 -127 -30 -25 -20 115 -12
17 -1 -8 -156 -45 102 48
-44
De resultaten van tabel 6b laten zien dat als de verhuismobiliteit voor het cohort 20-25 jaar toeneemt naar 28% (hetgeen voor een goed functionerende sub-urbane gemeente een normale waarde is, maar wel wat hoger dan de gehanteerde 25% in ons realistische scenario), de doorstroming van de thuiswonende kinderen voor een groot deel gewaarborgd is. Het aantal thuiswonende jongeren dat de woningmarkt wenst op te stromen bedraagt nu nog slechts 16 jongeren. Om de verhuismobiliteit van deze leeftijdsgroep te kunnen verhogen is er een lichte toename van de bouwopgave voor goedkope huurwoningen en is het overschot aan goedkopen en middendure koopwoningen verkleint. De behoefte aan dure koop neemt iets toe ten opzichte van de variant met de lagere verhuismobiliteit. Ook hier is nog nadrukkelijker de conclusie dat het niet kunnen leveren van (voldoende) woningen voor jongeren de verhuismobiliteit drukt wat resulteert in langer thuiswonen van jongeren, en in dit geval ook een groter overschot creëert in de goedkope tot middendure koopsector.
4.4
Conclusie lange termijn scenario’s
Uit de modelberekeningen blijkt dat het realistische groeiscenario te prefereren is boven het nul-migratie scenario. De verwachting is dat bij het toevoegen van extra woningen voor de thuiswonenden doelgroep de instroommogelijkheden voor met name jongeren sterk verbetert. In paragraaf 4.4 was aan de hand van actuele woningmarkt gegevens ook reeds vastgesteld dat er een behoorlijke blokkade in de markt zit voor wat betreft de mogelijkheden om in te stromen op de woningmarkt. Deze blokkade kan worden opgeheven door woningen toe te voegen waar die groep behoefte aan heeft. Dat levert een bouwopgave op voor de komende 10 jaar die goed te overzien is en die een behoorlijke inspanning vraagt van de sociale en vrije huursector. Daarnaast wordt daarmee de identiteit van Borne als “woongemeente met allure” ook verder versterkt. Meer dan de helft van de extra bouwopgave die nodig is om deze doorstroming mogelijk te maken ligt in het middendure tot dure koopsegment. In het geval van het nul-migratie scenario ontstaan overschotten aan goedkope en middendure koopwoningen, en moet de verhuismobiliteit onder jongeren veel verder omhoog (naar 28%) om de doorstroming te waarborgen. Met die extra doorstroming worden de voor dit nul-migratie scenario berekende woningoverschotten slechts ten dele gecompenseerd.
Een dergelijk scenario is op langere termijn niet duurzaam en kan leiden tot een moeilijk te compenseren mismatch op de woningmarkt. Daarnaast is het niet mogelijk om op een nul-migratie scenario te sturen. Vanwege de vrije koopmarkt kan eenieder zonder beperkingen een woning kopen in Borne of buiten, waardoor de regulering ontbreekt. Het nul-migratie scenario is derhalve vooral een theoretisch begripsvormend model om de autonome woningbehoefte te berekenen.
Pagina 24 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021
Woningbehoefteonderzoek gemeente Borne
5
Samenvatting en conclusie
Het woningbehoefteonderzoek van Tellers & Benoemers wordt uitgevoerd op basis van werkelijk woongedrag en vervangt daarmee een duur en tijdrovend woonbehoefteonderzoek. Daarnaast blijken de uitkomsten veelal nauwkeuriger te zijn omdat onrealistische woonwensen hierin geen plek krijgen. Bij de door Tellers & Benoemers gehanteerde onderzoeksmethodiek worden de financiële mogelijkheden van huishoudens eveneens in de juiste verhouding meegewogen. Bij woonwensonderzoeken geven respondenten namelijk veelal woonwensen op die niet bij de portemonnee van de betreffende respondent passen terwijl dit woningbehoefteonderzoek uitgaat van de huidige/feitelijke woonsituatie en die sluit in bijna alle gevallen aan op de portemonnee. Tevens kan met ons woningbehoefteonderzoek het effect van eventuele trendmatige ontwikkelingen en/of scenario’s worden doorgerekend door de woningopname in het model aan te passen. De woningmarkt is voor een gemeente, zeker in deze tijd van woningtekorten, een mogelijkheid om regie te voeren op de identiteit van een gemeente. Bij een krappe woningmarkt kan met het aanbod de vraag worden gestuurd.
5.1
Demografie
De bevolkingsopbouw van Borne oogt vitaal, met uitzondering van de jongere leeftijdscategorie 20-35 jaar. Het vertrek van een deel van deze leeftijdscategorie voor studie en/of werk is logisch echter is er voor deze doelgroep zeer beperkt woningaanbod om te kunnen instromen op de woningmarkt. Als we wat verder inzoomen en kijken naar de demografische kengetallen zoals saldo verhuizingen, saldo emi-/immigratie en het geboorte/sterfte saldo, dan zien we dat die allen een positief verloop kennen. Bij elkaar resulteert dit in een gemiddelde jaarlijkse groei van 180 inwoners over de periode 20182020. Borne kent een positief geboorte/sterftesaldo van 29, wat betekent dat er jaarlijks 29 kinderen meer worden geboren dan dat er mensen overlijden. Voor een ‘plattelandsgemeente’ als Borne, waar vaak sprake is van een negatief geboorte/sterftesaldo, is dit zeer positief. Wel valt op dat de interne verhuismobiliteit (het aandeel verhuizers dat binnen de gemeente een woning vindt) met 50% aan de lage kant is. Vooral ook onder de instromers (veelal de jongere doelgroep) is de verhuismobiliteit laag vanwege het tekort aan geschikte woningen. We adviseren de gemeente om extra aandacht te hebben voor de instroom van deze doelgroep en daarvoor woningaanbod beschikbaar te maken.
Om in beeld te kunnen brengen hoeveel en welk type/prijsklasse woningen er nodig zijn om deze extra instroom mogelijk te maken hebben we met behulp van ons analysemodel SENSUB een extra simulatie ‘gedraaid’ waarbij we de verhuismobiliteit onder deze doelgroep hebben verhoogd. De effecten hiervan op de benodigde woningvoorraad hebben we weergegeven bij onze lange termijn woningbehoefte berekening.
5.2
Verhuisdynamiek
De gemeente Borne heeft de belangrijkste verhuisrelatie met de grotere gemeenten van Twente; Almelo, Hengelo en Enschede, gevolgd door Dinkelland en Hof van Twente. Borne heeft een positief saldo verhuizingen met Hengelo, Almelo en Enschede en Tubbergen. Dit is waarschijnlijk het gevolg van het bouwplan Bornsche Maten dat vooral aantrekkingskracht heeft op bewoners uit Hengelo (ca. 90 inwoners per jaar). Verder verliest Borne jaarlijks wat (jongere) inwoners aan de universiteitssteden Utrecht, Groningen, Nijmegen, Amsterdam en Wageningen.
5.3
Demografische prognose
In het meest waarschijnlijke realistisch scenario kent Borne tot 2032 een groei van 2279 inwoners, hetgeen neerkomt op ca. 960 extra huishoudens. Naast het realistische scenario hebben we op verzoek van de gemeente Borne ook scenario nul-migratie doorgerekend. De verhuisbalans met alle gemeenten is dan precies 0 en er is dus geen groei of krimp als gevolg van verhuizingen.
Pagina 25 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021
Woningbehoefteonderzoek gemeente Borne
De gemeente Borne heeft om dit scenario gevraagd om de autonome woningbehoefte te kunnen vaststellen. Op de lange termijn pakt dit scenario niet zo goed uit en resulteert in 2032 in een krimp van 28 huishoudens waar in het realistische scenario sprake was van een groei van 960 huishoudens. Dit betekent dat Borne voor de groei van het aantal inwoners en huishoudens sterk afhankelijk is van de migratie uit andere gemeenten.
5.4
Koopwoningmarkt en actuele woningbehoefte
De omloopsnelheid is sinds februari 2020 wat gedaald maar ligt met ca. 5% nog steeds op niveau. De beschikbare voorraad koopwoningen ligt met ca. 0,4% ver onder kritische grens van 2%. In een evenwichtige koopwoningmarkt staat ca. 2% tot 3% van de totale voorraad aan koopwoningen te koop. Dat er sprake is van een krappe koopwoningmarkt wordt ook bevestigd door de krapte indicator. In een evenwichtige markt heeft een kandidaat koper keuze uit ca. zes vergelijkbare woningen. Dit aantal ligt in Borne momenteel ver onder de 0,5. Het actuele woningtekort bedraagt in 2022 ca. 110 koopwoningen, met name in het prijssegment tussen de € 250.000,- en € 350.000,- en verdeelt over de woningtypen tweekappers, rij en hoekwoningen. De in- en doorstroommogelijkheden op de woningmarkt in Borne is in het lagere prijssegment zeer beperkt. De instromer is daarom genoodzaakt om te wachten (en weer thuis te gaan wonen) of Borne te verlaten. Vanaf € 300.000,- zijn de mogelijkheden om door te stromen echter goed binnen de gemeente.
5.5
Lange termijn woningbehoefte
Het door ons gehanteerde SENSUB-model geeft inzicht in de mogelijkheid om de identiteit van een gemeente te versterken of aan te passen. Het SENSUB-model is een geavanceerd prognosemodel waarmee we de behoefte aan verschillende woonvormen op de langere termijn (> 10 jaar) bepalen. Het SENSUB-model combineert de uitkomsten uit ons demografisch model (MARK DEMOD) met actuele gegevens over de opname en afgifte (koop, verkoop, huur en verhuur) van koop en huurwoningen door huishoudens. De output van het SENSUB-model geeft een beeld van de lange termijn woningbehoefte waarbij we in totaal veertien woonvormen onderscheiden en zes leeftijdscategorieën. De lange termijn behoefte is berekend met het model SENSUB tot 2032. We hebben daarvoor twee demografische hoofdscenario’s doorgerekend, te weten: • •
Het realistische scenario, en Het nul-migratiesaldo scenario.
De realistische demografische ontwikkeling, dat als uitgangspunt is genomen voor het realistische scenario, lijkt ook op lange termijn in een duurzame en vitale demografische opbouw te resulteren voor de gemeente Borne. Daardoor is er geen aanleiding om beleidsmatige interventies in het model op te nemen en door te rekenen. Derhalve hebben we de realistische demografische prognose als uitgangspunt genomen. Het nul-migratiesaldo hebben we op verzoek van opdrachtgever nog wel beschouwd omdat binnen de termijn waarop de Woonvisie van toepassing is, de grootschalige levering van woningen in projecten zoals de Bornsche Maten mogelijk wordt afgebouwd. In dat geval zal de netto instroom van personen van buiten de gemeente Borne worden beperkt en kan de gemeente Borne voor een belangrijk deel afhankelijk worden van autonome groei. In het nul-migratie saldo is die trend gesimuleerd en hebben we enkel de autonome groei in beeld gebracht.
Pagina 26 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021
Woningbehoefteonderzoek gemeente Borne
Daarnaast hebben we deze beide hoofdscenario’s voorzien van een variant waarbij we de instroommogelijkheden van nog thuiswonende inwoners hebben verbeterd. De instroommogelijkheden voor met name de jongere doelgroep aan de onderzijde van de koop- en huurmarkt is op dit moment namelijk erg beperkt binnen de gemeente Borne. In tabel 7 hebben we de uitkomsten van het SENSUB-model bij het realistische scenario weergegeven alsmede de variant waarbij de instroom van de thuiswoners op de woningmarkt hebben verhoogd naar 25%. Uit tabel 7 valt op te maken dat er extra 787 woningen nodig zijn om de toekomstige woningbehoefte op te vangen. In alle prijssegmenten is er sprake van tekorten waarbij het grootste tekort zich bevindt in de categorie dure koopwoningen (307 woningen). Daarnaast is er met name in de huursector sprake van een transitieopgave van niet-levensloopbestendige naar levensloopbestendige woningen. De opgave in de koopsector ligt vooral bij middendure en dure koopwoningen, wat daarmee overeenkomt met de acute woningtekorten Tabel 7: Uitkomsten SENSUB realistisch + extra doorstroming 20-25 jaar WOONVORM
TYPE
Thuis Huur goedkoop (< € 633)
Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Levensloopbestendig
Huur midden € 633 - €752)
Huur duur (> € 752)
Koop goedkoop < 265K
Koop midden 265-425K
Koop duur > 425K
Wonen met zorg TOTAAL geprognosticeerde behoefte Actuele woningbehoefte Totale woningbehoefte 2032
Realistisch scenario
Realistisch + extra doorstroming 20-25 jaar
173 60 68 129 -38 107 68 -8 76 68 22 -22 0 170 -15 156 316 -9 307 60 787
29 71 68 139 -30 107 76 3 76 79 59 -22 37 212 -15 197 352 -9 343 60 931
110
110
897
1041
Als we kijken naar de variant waarin we de extra doorstroming onder thuiswoners hebben doorgerekend dan zien we dat 144 van de 173 thuiswonende kinderen de woningmarkt is opgestoomd en er nog maar 29 van hen geen woning heeft weten te vinden. Om dit mogelijk te maken is de totale woningbehoefte vergroot van 787 naar 931 woningen. Dit betekent een lichte toename van de bouwopgave binnen de goedkope en middendure huursector (totaal 30 huurwoningen) en met name een extra bouwopgave voor koopwoningen in verschillende prijsklassen (totaal 114 extra koopwoningen). Daarnaast hebben we in tabel 7 de in hoofdstuk 3.3 berekende actuele koopwoningbehoefte van 110 woningen toegevoegd. Die 110 woningen zijn nodig om de druk van de woningmarkt af te halen en de markt meer in evenwicht te brengen.
Pagina 27 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021
Woningbehoefteonderzoek gemeente Borne
De totale woningbehoefte in 2032 komt daarmee op 897 woningen zonder dat de doorstroming onder 20-25 jarigen wordt gestimuleerd en 1041 woningen indien de doorstroming onder deze leeftijdscategorie wel op gang wordt gebracht. In tabel 8 hebben we de uitkomsten van het scenario nul-migratie weergegeven inclusief de variant waarin er sprake is van 28% extra doorstroming onder de thuiswoners. Dat deze extra doorstroming effect heeft blijkt uit het aantal thuiswonende jongeren (20-25 jaar) dat in tien jaar tijd afneemt van 208 naar 16 personen. De totale woningbehoefte in 2032 is bij het scenario nul-migratie echter negatief en levert in 2032 een overschot op van 236 (zonder extra doorstroming) c.q. 44 woningen (met extra doorstroming). Dit betekent dat als de gemeente Borne uitgaat van de autonome woningbehoefte er kwantitatief tot 2032 geen woningen hoeven te worden gerealiseerd. Kwalitatief is er echter wel sprake van een mismatch. Zo is er dan een overschot aan goedkope en middendure koopwoningen en is de verhouding wel/niet levensloopbestendig veelal niet in evenwicht. Als de gemeente Borne de komende jaren wenst te groeien in aantal inwoners en huishoudens dan is Borne afhankelijk van migratie vanuit andere gemeenten. De nieuwbouwwijk Bornsche Maten maakt hiervan een belangrijk onderdeel uit. Tabel 8: Uitkomsten SENSUB nul-migratie + extra doorstroming 20-25 jaar WOONVORM
TYPE
Thuis Huur goedkoop (< € 633)
Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Niet levensloopbestendig Levensloopbestendig Totaal Levensloopbestendig
Huur midden € 633 - €752)
Huur duur (> € 752)
Koop goedkoop < 265K
Koop midden 265-425K
Koop duur > 425K
Wonen met zorg TOTAAL geprognosticeerde behoefte Actuele woningbehoefte Totale woningbehoefte 2032
208 -44 43 -1 -100 87 -12 -84 60 -24 -174 -30 -204 -78 -20 -99 68 -12 56 48
Nulmigratie + extra doorstroming 20-25 jaar 16 -26 43 17 -89 87 -1 -69 60 -8 -127 -30 -156 -25 -20 -45 115 -12 102 48
-236
-44
110
110
-126
66
Nulmigratie scenario
Daarnaast hebben we in tabel 7 de in hoofdstuk 3.3 berekende actuele koopwoningbehoefte van 110 woningen toegevoegd. Die 110 woningen zijn nodig om de druk van de woningmarkt af te halen en de markt meer in evenwicht te brengen. Daarmee komt de totale woningbehoefte in 2032 op een overschot van 126 woningen c.q. een tekort van 66 woningen.
Pagina 28 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021
Woningbehoefteonderzoek gemeente Borne
5.6 Conclusie De gemeente Borne kent een vitale en stabiele demografische opbouw. Het aantal geboorten is jaarlijks hoger dan het aantal sterfgevallen en ook de migratie vanuit andere gemeenten levert Borne jaarlijks extra inwoners op. Het is voor de gemeente met name de uitdaging om de jongere doelgroepen (20 tot 35 jaar) te behouden. Aangezien de gemeente Borne weinig woningaanbod heeft in het lagere en middendure koop en huursegment is het voor starters lastig om de woningmarkt op te stromen. Als de gemeente Borne erin slaagt de verhuismobiliteit onder (weer) thuiswonende jongeren (20-25 jaar) te verhogen (naar 25%) dan zijn er in 2032 144 extra woningen nodig. Dit extra woningaanbod zorg ervoor dat de jongeren die noodgedwongen (weer) thuis wonen de woningmarkt in Borne kunnen opstromen. Op dit moment verlaat een deel van deze jongere doelgroep Borne voor een andere gemeente terwijl ook Borne deze jongere doelgroep nodig heeft om een goede demografische opbouw te behouden en vergrijzing en ontgroening tegen te gaan. Om deze doorstroming te kunnen creëren zijn echter niet alleen goedkope en/of middendure huurwoningen nodig. Van het totaal van 144 benodigde woningen zijn maar liefst 114 koopwoningen nodig, waarvan een groot deel middenduur en duur.
De extra toevoeging van deze 144 woningen zorgt voor doorstroming op de gehele Bornse woningmarkt waardoor er aan de onderkant van de markt woningen beschikbaar komen voor de instromers. Daarnaast valt op dat de gemeente Borne een grote aantrekkingskracht heeft op grotere buurgemeenten als Almelo, Hengelo en Enschede. Vooral Hengelo levert een groot aandeel nieuwe bewoners aangezien er jaarlijks ca. 89 inwoners meer vanuit Hengelo meer naar Borne verhuizen dan vanuit Borne naar Hengelo. Migratie is derhalve een belangrijk aspect bij de geprognosticeerde huishoudensgroei voor de gemeente Borne en zorgt ervoor dat de woningbehoefte in 2032 stijgt van 66 (bij autonome bevolkingsgroei zonder migratie) naar 1041 indien er wel rekening wordt gehouden met migratie. Deze extra woningbehoefte van 975 woningen is derhalve toe te schrijven aan de migratie. Derhalve adviseren we de gemeente Borne rekening te houden met de eindigheid van een nieuwbouwproject als Bornsche Maten aangezien na afronding van dit project Borne waarschijnlijk wel hoofdzakelijk zal zijn aangewezen op de autonome groei. Resumerend; de demografische uitgangspositie en woningmarkt van Borne is vitaal en de gemeente heeft de mogelijkheid dit te behouden door de komende tien jaren ca. 105 woningen per jaar toe te voegen aan de woningvoorraad.
Daarbij zijn we uitgegaan van het realistische scenario, hebben we rekening gehouden met het actuele woningtekort om de woningmarkt weer meer in balans te brengen en de extra benodigde woningen om de instroom van met name jongeren op de woningmarkt mogelijk te maken. Er is daarbij geen rekening gehouden met eventuele beleidsinterventies zoals het bevorderen van doorstroming onder senioren, of het bevorderen van extra migratie door het realiseren van extra woningen, wat in de huidige marktomstandigheden wel tot de mogelijkheden zal behoren maar in de toekomst nog hoogst onzeker is.
Pagina 29 Versie 1.2 Datum: 26-11-2021