CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Inventarisatiedocument Vrijetijdseconomie Borne d.d. 25-11-22

Raadsvergadering 18 april 2023, gemeente BorneBij agendapunt: Visie Vrijetijdseconomie11.406 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

V R I J E T I J D S EC O N O M I E I N DE GEMEENTE BORNE Inventarisatiedocument

1

Vrijetijdseconomie in de gemeente Borne Inventarisatie en analyse

Aangeboden aan: Gemeente Borne 19 januari 2023 Projectnummer: 2022-1753

Auteur(s): Romy Beudeker-Beemsterboer MSc Daphne van der Veer MSc Drs. Ir. Anneke van Mispelaar Saskia Roos MSc

2

Inhoudsopgave 1

Inleiding

4

1.1

Wat staat er in dit inventarisatiedocument?

4

2

De betekenis van de vrijetijdseconomie in Borne

5

2.1 2.2 2.3 2.4

Toerisme en recreatie in de gemeente Borne Economische en maatschappelijke betekenis Waardering en gebruik van vrijetijdsvoorzieningen Waar is behoefte aan?

5 11 13 16

3

Provinciale, regionale en lokale organisatie

17

3.1 3.2 3.3

Provinciale en regionale organisatie Lokale organisatie Voorbeeld organisatiemodel Oldenzaal

17 17 19

4

Marktanalyse- en perspectief

21

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

Inwoners Gasten en overnachtingen Dagrecreatie Zakelijk toerisme Toeristisch-recreatieve leefstijlen Trends en ontwikkelingen

21 21 22 23 24 26

5

SWOT-analyse Borne

29

6

Toeristenbelasting en/of reclamebelasting

30

6.1 6.2

Voor- en nadelen toeristenbelasting Mogelijke opbrengst toeristenbelasting in Borne

30 31

6.3 6.4

Alternatieven toeristenbelasting Conclusie

33 34

7

Uitgangspunten voor de visie

35

Bijlage 1 Leefstijlvinder

36

Bijlage 2 Actoren vrijetijdseconomie Borne

37

3

1 Inleiding

Figuur 1 Een rustpunt in Borne (bron: eigen foto)

De gemeente Borne werkt aan nieuw beleid voor de vrijetijdseconomie. In deze notitie vindt u de analyses en inventarisatie die gemaakt zijn ten behoeve van de visie. 1.1 Wat staat er in dit inventarisatiedocument? Het voorliggende inventarisatiedocument is een tussenproduct in de totstandkoming van de visie en bestaat uit: • Een beschrijving van de huidige positie van gemeente Borne als toeristisch-recreatieve bestemming, inclusief de sociaaleconomische betekenis en de waardering en het gebruik van vrijetijdsvoorzieningen (hoofdstuk 2); • Een marktanalyse- en perspectief, inclusief een totaalbeeld van de belangrijkste trends en ontwikkelingen (hoofdstuk 3); • Een SWOT-analyse (hoofdstuk 4); • Gemeente Borne heft op dit moment geen toeristenbelasting. Om erachter te komen of het ophalen hiervan gunstig is, zijn de mogelijke kosten en baten in kaart gebracht (hoofdstuk 5); • Een aantal uitgangspunten voor de Visie Vrijetijdseconomie op basis van de voorgaande hoofdstukken (hoofdstuk 6).

4

2 De betekenis van de vrijetijdseconomie in Borne

Figuur 2 Kaart van Regio Twente met Borne in het midden van de regio (bron: Twentse Ambassade)

In dit hoofdstuk leest u hoe de vrijetijdseconomie er in gemeente Borne op dit moment voor staat. 2.1 Toerisme en recreatie in de gemeente Borne Het Bornse DNA: noaberschap en gastvrijheid De Bornse identiteit kan samengevat worden in twee steekwoorden: noaberschap en gastvrijheid1. De kracht van Borne zit hem in de kleinschaligheid en onderlinge betrokkenheid. De mensen kennen elkaar en er zijn veel sociale contacten tussen de inwoners. Er heerst een ‘wij’gevoel. De gemeenschap Borne wordt door haar inwoners als positief ervaren en met een 7,3 beoordeeld.2 De basis voor toerisme en recreatie in de gemeente Borne bestaat uit het centrum van Borne, de twee kerkdorpen Hertme en Zenderen, beschermd dorpsgezicht Oud Borne en natuur, landschap en erfgoed. Goed bereikbaar in het hart van Twente De gemeente Borne ligt in het hart van de regio Twente (zie figuur 2), heeft een treinstation en ligt in de directe nabijheid van rijkswegen A1 en A35.

1 2

Bron: Visiedocument Toeristisch Borne 2020-2025 Bron: Toekomstvisie Mijn Borne 2030

Borne: meer dan compleet In de kern Borne zijn onder andere 33 horecagelegenheden en 9 culturele voorzieningen3 gelegen. In het centrum van Borne zijn 87 winkels te vinden met een totaal oppervlakte van 21.400 m2, waarbij het winkelaanbod voor 30% bestaat uit dagelijkse detailhandel. Bijzonder is het grote aanbod modehuizen. Uit het Koopstromenonderzoek blijkt dat bezoekers naar Borne komen voor bepaalde winkels en de kwaliteit van die winkels4. Op woensdagen is er een grotere markt en op vrijdagen en zaterdagen is er een kleinere markt in Borne. Daarnaast zijn er de bekende winkels als Albert Heijn, Lidl, Action, Hema en Wibra waar mensen hun dagelijkse boodschappen kunnen doen. Ook heeft Borne een aantal vers-speciaalzaken, zoals een slagerij en bakkerij. De kern Borne is 3 4

Concept commerciële visie Borne, 2021 Bron: www.KSO2019.nl

5

hiermee bijzonder compleet, met als plus een aantal bijzondere smaakmakers zoals restaurant DORSET in het rijksmonument Villa Elisabeth, en het aanbod modehuizen. Borne heeft een centrale plek in het textielverleden van Twente en textiel heeft Borne gemaakt tot wat het nu is. De textielhistorie is beleefbaar in museum Bussemakershuis en in het textiel gerelateerde erfgoed (bijv. Spanjaardshuis, Villa Elisabeth en het Witte Huis). Hierdoor staat Borne bekend als het modehart van Twente. Bekende modehuizen zijn Leurink mode, Morselt mode en Hesselink mode. Deze modehuizen trekken naast mensen uit Borne en de regio, ook klanten van ver buiten de regio. Figuur 3 Het openluchttheater (bron: eigen foto)

Het Kulturhus de Bijenkorf in Borne is een multifunctioneel ontmoetingscentrum, waarin onder meer een filmhuis, theater, gitaarcafé, muziekschool en bibliotheek te vinden is. Ook verzorgt het Kulturhus congressen, vergaderingen en exposities. Met dit meer dan complete aanbod scoort het centrum van Borne een 8,1 over de totale waardering van het centrumgebied. Daarmee hoort het centrum van Borne in de top vijf van best gewaardeerde centrumgebieden van Twente5. Interessante kerkdorpen Hertme Hertme is een klein dorp in een bosrijke omgeving. De grootste trekker is het openluchttheater. In de jaren 50/60 stond het theater bekend om de Passiespelen Hertme die daar jaarlijks werden georganiseerd. Nu staat het bekend om de programmering met diverse artiesten (relatie poppodium Metropool Hengelo) en het Afrikafestival. Dit festival trekt jaarlijks duizenden bezoekers vanuit heel Nederland en Europa. Uniek aan dit festival is dat het gedragen wordt door inzet van meer dan 300 vrijwilligers uit Hertme en omstreken. In Hertme zijn geen winkels. Wel is er rond het plein bij de kerk een horecagelegenheid en is onlangs het unieke Rijksmonument ‘Het Spookhuis’ verplaatst naar het terrein van het openluchttheater. Zenderen Zenderen is een oude kern binnen gemeente Borne.

Het dorp speelde een belangrijke rol in het handelsverkeer over water vanwege de aanwezigheid van de Bornse Beek en de Azelerbeek. In Zenderen ligt het karmelietenklooster met aangrenzend een parochiekerk. Ook vind je in Zenderen het Carmelitessenklooster. Zenderen is gelegen aan de Europese wandelroute E11, ook wel bekend als ‘Het Marskramerpad’.

5 Bron: Concept commerciële visie Borne, 2021

6

In Zenderen is het voorzieningenaanbod grotendeels geconcentreerd langs de hoofdstraat. Er zijn hier geen dagelijkse voorzieningen, als een supermarkt, maar vooral doelgerichte niet-dagelijkse aanbieders (zoals een winkel voor haarden en kachels en een winkel in sportvoeding). Er zijn in Zenderen meerdere restaurants en horecagelegenheden. Restaurant Het Seminar in Zenderen heeft een groene Michelinster. Daarnaast heb je in Zenderen de openbaar toegankelijke sortimentstuin de Kloostergaarde.

fraaie coulissenlandschap tussen Hertme en Zenderen. Het landschap is half open en deels besloten met een kleinschalig reliëf. In deze groene omgeving zijn meerdere landgoederen te vinden, waarvan landgoederen Weleveld en Twickel de bekendste zijn. Ook liggen er bijzondere complexen (religieus erfgoed) in het buitengebied, zoals Maria Mediatrix, de Zwanenhof, het Carmelitessenklooster en het Karmelietenklooster Zenderen. Daarnaast vind je in het buitengebied ook vergaderlocatie Erve Hondeborg. Borne kenmerkt zich ook door diverse beken (Azelerbeek, Bornsebeek en Oude Bornsebeek), iets vrij unieks in Twente.

Figuur 4 Het karmelietenklooster (bron: eigen foto) Figuur 5 Sfeerimpressie landschap Borne (bron: Visit Borne)

De Groene Poort in Borne kenmerkt het Bornse landschap Het Bornse landschap, ook wel (met trots) ‘de Groene Poort’ genoemd behoort tot het DNA van de gemeente. Borne heeft een aantrekkelijk buitengebied waar men rust en ruimte kan vinden.6 Het is een divers landschap: de openheid van de Zenderse Es, de diverse beken en het

6

Borne heeft veel zichtbaar en beleefbaar erfgoed Borne heeft een beschermd dorpsgezicht ‘Oud Borne’ en met meer dan 40 gemeentelijke en rijksmonumenten is Borne rijk aan cultureel erfgoed. Hieraan ten grondslag ligt het feit dat Borne rond 1675 een belangrijk centrum was van de linnenhandel in Twente. Het textielverleden is op

Belevingskaart van het Nederlandse landschap

7

verschillende manieren voelbaar en zichtbaar in Borne. Onder andere door een aantal karakteristieke monumenten en bekende modewinkels. Een voorbeeld van een plek waar deze textielhistorie terug te vinden is is het Bussemakershuis, het enige overgebleven linnenhandelshuis in Nederland. Het museum ligt in het beschermd dorpsgezicht van Oud Borne en geeft als enige in Twente een unieke inkijk in de leefwijze van een fabrikeur en het textielverleden. Het historisch centrum van Borne heeft sinds 1991 het landelijk predicaat ‘beschermd dorpsgezicht’, dat onder meer bepaalt dat het stratenpatroon niet veranderd mag worden. Andere voorbeelden van (Rijks)monumenten zijn de voormalige Synagoge en de Doopsgezinde kerk aan de Ennekerdijk. Ook kent Borne bijzonder immaterieel erfgoed. Zo wordt ieder jaar op eerste Pinksterdag de traditie van de Pinksterbruidjes voortgezet in Borne. Deze traditie staat ook op de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. Daarnaast zijn er het carnaval, het Paasvuur en de Palmpasenoptocht. Figuur 6 Museum Bussemakershuis en de Pinksterbruidjes (bron: Visit Borne)

Een rijk evenementenaanbod Naast het bijzondere evenementen die behoren tot het immaterieel erfgoed worden er in Borne verschillende lokale evenementen georganiseerd. De grootste zijn: • Melbuul’ndagen: een vijfdaags evenement met straatartiesten, kraampjes, een braderie, een kofferbakmarkt, activiteiten (voor kinderen) en bandjes die optreden. Jaarlijks komen hier zo’n 75.000 bezoekers op af; • Borne op z’n Best met een brocante markt, optredens van koren en orkesten, dansoptredens, kinderactiviteiten en ‘Living Statues’. Jaarlijks komen hier zo’n 35.000 bezoekers op af; • Volksfeesten Zenderen, met activiteiten voor jong en oud, muziek, foamvolleybal en vogelschieten; • Het meerdaagse Afrikafestival in het openluchttheater in Hertme met bovenregionale aantrekkingskracht (circa 9.000 bezoekers per dag) en de openluchtconcerten die hier in samenwerking met poppodium Metropool worden georganiseerd; • Koopzondagen, festiviteiten rondom Koningsdag en Bevrijdingsdag. Figuur 7 De ‘Living Statues’ tijdens Borne op z'n Best (bron: VisitBorne)

8

Een uitgebreid wandel- en fietsnetwerk in Borne Figuur 8 Wandelnetwerk en fietsnetwerk in gemeente Borne en omgeving (bron: Kansenkaart Overijssel)

Borne heeft een beperkt verblijfsaanbod In de gemeente Borne zijn verschillende mogelijkheden om te overnachten. Er zijn een aantal B&B’s, zoals Mooi Borne en de Zeilker. Bovendien zijn er twee campings waar bezoekers kunnen overnachten: mini-camping de Köller (20 kampeerplaatsen en 4 appartementen) en camper- en pleisterplaats Rabo Scheele (25 kampeerplaatsen). Ook is er een gratis camperplaats in Borne. Met 20 kamers is Hotel Jachtlust het enige hotel in Borne. Er zijn gemiddeld gezien weinig verblijfsaccommodaties en een groot hotel ontbreekt. In Hengelo, net over de gemeentegrens ligt wel een Van der Valk hotel met 203 kamers. Figuur 9 Overzicht van het verblijfsaanbod in de gemeente Borne en omgeving. Deze kaart is niet uitputtend (bron: Kansenkaart Overijssel)

In de Groene Poort bevinden zich toeristisch informatiepunten (TIP’s) bij Hertme, Azelo en de Graasweg en toeristisch overstappunten (TOP’s) aan de Hertmerweg nabij Zenderen en bij Borne treinstation. Vanuit de TOP’s kan het nabijgelegen landschap verkend worden met behulp van bewegwijzerde routes, opgedeeld in een nagenoeg gebiedsdekkend regionaal wandel- en fietsknooppuntennetwerk. Over deze netwerken lopen een aantal themaroutes voor wandelen en fietsen. De meest bekende zijn het Kloosterpad Zenderen, het Marskramerpad, het streekpad Twentepad, de rode draad route en Rondje Borne.

9

Figuur 10 Overzicht van toeristisch-recreatief aanbod in gemeente Borne (deze kaart is niet toereikend)

10

2.2 Economische en maatschappelijke betekenis De vrijetijdseconomie is meer dan economie, en daardoor om meerdere redenen belangrijk voor Borne. We gaan hierna in op de sociaaleconomische betekenis (werkgelegenheid, bestedingen, vestigingsklimaat) en de betekenis voor de leefbaarheid en gezondheid van de inwoners van de gemeente Borne.

Ontwikkelingen in de toeristisch-recreatieve werkgelegenheid van gemeente Borne (de donkerblauwe lijn geeft het aandeel van de banen in de toeristisch-recreatieve sector in het totaal aantal banen weer, in procenten) (bron: LISA, 2020)

Economische betekenis In 2021 waren er in Borne 120 toeristisch-recreatieve vestigingen, in 2017 waren dat er 100. Het aantal banen in de sector in gemeente Borne is in de periode 2016-2021 gegroeid naar 360 banen. De sector is daarmee goed voor circa 4,9% van het totaal aantal banen in de gemeente. Gemiddeld gezien had een toeristisch-recreatief bedrijf in Borne in 2020 drie banen per vestiging, tegenover 4,6 in Overijssel en 3,8 in Nederland. In vergelijking met Overijssel (6,0%) en Nederland (6,8%) is het aandeel van de toeristisch-recreatieve sector in de totale werkgelegenheid in gemeente Borne op dit moment nog beperkt. De kleinschaligheid van het aanbod is één van de redenen voor het beperkte aandeel van de toeristisch-recreatieve sector in de totale werkgelegenheid (zie figuur rechts). Gezien de markt (zie hoofdstuk 3) betekent dit dat er kansen zijn voor groei in toeristisch-recreatieve sector.7 Deze kans voor groei, kan ook aangegrepen worden door in te zetten op (meer) city-marketing. Een grotere bekendheid zorgt ervoor dat de lokale bevolking, maar ook lokale winkels (zoals modezaken en bakkers) profiteren van toeristen. Dit versterkt de economische betekenis.

7

LISA (2020) De bestedingscijfers van 2021 zijn gebaseerd op de bestedingen per nacht van 2020. De cijfers over 2021 komen n.a.w. medio 2022.

450

6,0%

400

5,8%

350

5,6%

300

5,4%

250 5,2%

200 5,0%

150

4,8%

100

4,6%

50 0

4,4%

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Bestedingen van toeristen en recreanten In 2021 is er ruim €181 miljoen besteed aan toerisme en recreatie in Twente (inclusief Sallandse Heuvelrug), ongeveer 20% hiervan betrof zakelijk toeristische bestedingen.8 Omdat het grootste aandeel bestedingen komt uit de verblijfsaccommodaties, waar Borne er relatief weinig van heeft, zal een relatief klein deel van die bestedingen in Borne terechtkomen9. Tot 2017 zagen we een stijgende lijn in toeristische bestedingen in Twente. De cijfers bleven in 2018 en 2019 hangen rond de €180 miljoen en kwamen daar, met in 2020 een kleine zakking naar €151 9

https://www.kennisplatformoost.nl/feiten_cijfers_twente/

8

11

miljoen (verklaarbaar door de coronacrisis) ook in 2021 op uit. Er is de afgelopen jaren dus geen sterke stijging in toeristische bestedingen te zien. De cijfers uit 2021 kunnen echter ook beïnvloed zijn door de coronacrisis, dus het is lastig hier een concrete conclusie en prognose voor Borne uit te trekken. Borne centrum kon in 2019 rekenen op 109 miljoen euro bestedingen in de winkels, waarvan 31 miljoen (28%) toevloeiing (van buiten de gemeente). Dit aandeel is behoorlijk, maar als we kijken naar gemeenten van vergelijkbare omvang is het niet opvallend hoog. Van alle bestedingen aan niet-dagelijkse artikelen in de gemeente Borne is 34% afkomstig van inwoners van buiten de regio, in de categorie mode en luxe is dit hoger (ca 50%). Leegstand De leegstand van winkelpanden is in de gemeente Borne stabiel op laag tot gemiddeld niveau (7% in 2019), ook tijdens de coronaperiode. Momenteel is er in Borne geen leegstand van monumenten. Veel Rijks- en gemeentelijke monumenten hebben een woonbestemming. Wel is er een lichte trant zichtbaar van herbestemming. De gemeente is selectief bij de invulling van leegstaande panden in het centrum. Belangrijk is dat het waarde toevoegt voor het centrum.

Er worden samen met VisitBorne, de dorpsmanager en de ondernemers verschillende evenementen in het centrum van Borne georganiseerd, om een bezoek aan het centrum een beleving te maken, zoals de Koopzondagen (zie ook 2.1) Belang van vrijetijdseconomie voor het vestigingsklimaat en leefbaarheid Vrijetijdsaanbod speelt een rol in een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven en bewoners, omdat het zorgt voor reuring, dynamiek en vitaliteit van een gemeente: de vrijetijdseconomie draagt bij aan het Bruto Twents Geluk. Voor bewoners is het belangrijk om in een mooie omgeving te wonen. Voor bedrijven is het belangrijk dat de vestigingsplaats aantrekkelijk is voor personeel.

In de gemeente Borne dragen de kwalitatieve horeca- en winkelvoorzieningen en de evenementen bij aan de identiteit en het imago. Bezoekers dragen bij aan de reuring en de gezelligheid en aan de vitaliteit van de kernen. Samen met de goede wandel-, fiets-, en sportmogelijkheden zorgt dit ervoor dat Borne populair is als vestigingsplaats voor bedrijven en bewoners. Door de inrichting en uitstraling van de openbare ruimte en voorzieningen nog beter aan te sluiten op de verwachtingen en wensen van de bewoners én bezoekers, wordt Borne als woon- en vestigingsplaats nog aantrekkelijker. Zo zijn de inwoners van Borne hoofdzakelijk stijlzoekers (zie paragraaf 3.1 en bijlage), ook de woningen spelen hierop in. De buitenruimte en voorzieningen zouden hier nog beter bij aan kunnen sluiten. Bij stijlzoekers past een onderscheidende buitenruimte, bijvoorbeeld op het gebied van groen, beeldende kunst, verlichting en sportvoorzieningen. Ook in Zenderen en Herme zorgen vrijetijdsvoorzieningen voor reuring, bestedingen en een fijn woonklimaat.

Kansen om de bijdrage van de vrijetijdseconomie aan leefbaarheid en bruto Twents Geluk te versterken zijn bijvoorbeeld: • Herbestemming en behoud van monumentale gebouwen of voormalige agrarische bebouwing; • De ontwikkeling van agrarische neventakken zoals een landwinkel of B&B bij de boer; • Productie en lokale consumptie van streekproducten door bezoekers of voor souvenirs of cadeaus (korte ketens). De Bornse Cadeaupas is hier al een goed voorbeeld van. Gezondheid De vrijetijdseconomie in Borne bestaat voor een groot deel uit voorzieningen voor wandelen, fietsen, actief buiten zijn en ontmoeten. Actieve vrije tijd buiten, met name voor ouderen, mensen met een

12

beperking en kinderen, is directe gezondheidswinst. Bewegen is preventief voor zowel mentale als fysieke klachten. En met het toenemend aantal eenpersoonshuishoudens is ontmoeten in de vrije tijd steeds belangrijker om bijvoorbeeld eenzaamheid te voorkomen, dat kan op een terras, bij de landwinkel, als vrijwilliger bij een evenement of in het verenigingsleven.

2.3 Waardering en gebruik van vrijetijdsvoorzieningen We onderzochten hoe de inwoners aankijken tegen vrijetijdsvoorzieningen en de vrijetijdseconomie van Borne. hiervoor hebben we in juni 2022 een enquête uitgezet die door ruim 240 mensen is ingevuld (merendeels inwoners). De inwoners van Borne geven vrijetijdsaanbod een voldoende De meeste mensen geven het vrijetijdsaanbod in Borne een 8 of hoger. Gemiddeld komt dit uit op een 7,3 (zie figuur 11). De voorzieningen zijn dichtbij, gezellig en goed bereikbaar. Wanneer respondenten gebruik maken van recreatievoorzieningen buiten Borne doen zij dit veelal vanwege het ontbreken van een specifieke voorziening in de gemeente of omdat zij een andere omgeving willen ontdekken.

Figuur 11 Waardering recreatieve voorzieningen volgens inwoners Borne (N = 243)

50% 43%

45% 40%

34%

35% 30% 25% 20% 15%

9%

10% 5%

0%

0%

0%

1

2

3

2%

6%

4%

2%

0% 4

5

6

7

8

9

10

61% van de respondenten (N = 172) zou Borne als toeristisch-recreatieve bestemming aanbevelen aan bekenden van buiten de gemeente. 60% van de inwoners vindt het leuk als meer recreanten en toeristen een bezoek brengen aan Borne. Daarbij moet dan vooral ingezet worden op bezoekers uit Twente. Opvallend is dat het merendeel het precies goed vindt qua rust/ drukte in de Groene Poort, Hertme, Zenderen en het centrum van Borne.

13

Tevreden over evenementen en mogelijkheden om te winkelen, minst tevreden over campings, B&B’s en hotels Figuur 12 Tevredenheid over vrijetijdsvoorzieningen (N=194)

Campings, B&B's, hotels of AirBnB's Musea, (kunst)galerieën Binnenattracties Monumenten, historische… Buitenattracties Kulturhus Openluchttheater Hertme Restaurants, eetcafés of lunchrooms Mogelijkheden om te winkelen Evenementen 0%

20%

40%

60%

Zeer tevreden

Tevreden

Niet tevreden, niet ontevreden

Ontevreden

Zeer ontevreden

Weet niet/ geen mening

80%

100%

De voorzieningen waarover de respondenten het meest tevreden zijn, zijn eveneens de voorzieningen waar zij het meest gebruik van maken: evenementen, de mogelijkheden om te winkelen en de restaurants, eetcafés en lunchrooms.

14

Tevreden over mogelijkheden om te wandelen en fietsen, minst tevreden over mogelijkheden om te zwemmen Op het gebied van buitenrecreatie zijn de inwoners van Borne het meest tevreden over de mogelijkheden om te wandelen en (recreatief) te fietsen (beide 87%), evenals culturele activiteiten. Dit zijn tegelijkertijd ook de buitenactiviteiten die de inwoners het vaakst ondernemen. Opvallend is zij ontevreden zijn over de mogelijkheden om te zwemmen/ zonnen en mogelijkheden voor kinderen om buiten te spelen (zie figuur 13). Figuur 13 Buitenrecreatie Borne (bron: eigen foto)

Mogelijkheden om paard te rijden Mogelijkheden om te skaten Oplaadpunten voor elektrische fietsen Mogelijkheden om te wielrennen Mogelijkheden om te mountainbiken Mogelijkheden om te kanoën/suppen Mogelijkheden om te vissen Mogelijkheden om te schaatsen Mogelijkheden om hard te lopen TOP's Mogelijkheden om te zwemmen/zonnen Mogelijkheden voor kinderen om te spelen Boerderij-gerelateerde activiteiten Wandelknooppuntennetwerk Horeca in het buitengebied Culturele activiteiten Fietsknooppuntennetwerk Mogelijkheden om te fietsen Mogelijkheden om te wandelen 0%

20%

40%

60%

Zeer tevreden

Tevreden

Niet tevreden, niet ontevreden

Ontevreden

Zeer ontevreden

Weet niet/ geen mening

80%

100%

15

Figuur 14 Tevredenheid over mogelijke buitenactiviteiten (N = 184)

waar ze samen kunnen komen en zijn er geen uitgaansgelegenheden. Ook ontbreekt het aan speelplekken voor kinderen. Figuur 15 Welke voorzieningen missen inwoners van Borne? (N = 74)

2.4 Waar is behoefte aan? Buitenattracties en mogelijkheden om te zwemmen/ zonnen Ongeveer 6o% van de respondenten geeft aan dat de gemeente Borne recreanten en toeristen veel te bieden heeft. 40% van de respondenten gaf aan dat zij voorzieningen voor vrije tijd missen in de gemeente Borne (zie figuur 15). 35% daarvan geeft aan buitenattracties, zoals een dierentuin of speeltuin te missen. 31% geeft aan ‘anders’ en mist voorzieningen zoals een bowlingbaan, recreatie voor kinderen in het centrum, een buitenzwembad, speeltuin of (meer) camperplekken. Inwoners van Borne maken daarentegen weinig gebruik van buitenattracties (slechts 4% doet dat meer dan 1 keer per maand).

35%

Buitenattracties

28% 26% 23% 19% 15% 14% 12% 12% 11% 11%

Mogelijkheden om te zwemmen/zonnen Cafés, terassen of discotheken Bioscoop of filmhuis Restaurants, eetcafés of lunchrooms Horeca/pleisterplaatsen in het buitengebied Kant- en klare routes Evenementen Oplaadpunt voor elektrische fietsen Theater, concert- of muziekzaal Campings, B&B's, hotels of AirBnB's

Van de respondenten geeft 48% (N = 172) geeft aan dat er meer dagrecreatief aanbod ontwikkeld mag worden in de gemeente. Bij de ontwikkeling van nieuw dagrecreatief aanbod en/of verblijfsrecreatief aanbod vindt 55% dat dit aanbod moet zijn met een kleinschalige opzet. Als redenen voor het gebruik van vrijetijdsvoorzieningen buiten de gemeente Borne worden genoemd ‘ergens anders zijn meer en/of grotere voorzieningen’ of ‘ik wil een keer iets anders zien dan Borne’. Toch geven respondenten ook aan dat zij graag gebruik maken van de lokale voorzieningen, om Borne te steunen.

Mogelijkheden om te winkelen voor je plezier Mogelijkheden om te wandelen Mogelijkheden om te kanoën/suppen Boerderij gerelateerde activiteiten Binnenattracties

Mogelijkheden om te mountainbiken Mogelijkheden om te joggen/hard te lopen Mogelijkheden om te varen/te watersporten Mogelijkheden om te schaatsen Culturele activiteiten Musea, (kunst)galerieën Mogelijkheden om te wielrennen

Vooral voorzieningen voor kinderen, jeugd en jong volwassenen worden gemist 72% van de inwoners van Borne geeft aan dat zij voorzieningen missen voor een specifieke doelgroep. Het grootste gemis zijn voorzieningen voor kinderen, jeugd en jong volwassenen (0 –24 jaar) (62%). Volgens inwoners zijn er weinig vrijetijdsmogelijkheden voor de jeugd, ontbreken er plekken

Mogelijkheden om paard te rijden Mogelijkheden om te skaten Mogelijkheden om (recreatief) te fietsen

Monumenten en historische… Mogelijkheden om te vissen Anders

8% 8% 7% 7% 5% 5% 5% 5% 5% 5% 4% 4% 4% 4% 3% 1% 1% 31%

16

3 Provinciale, regionale en lokale organisatie Binnen de vrijetijdseconomie zetten verschillende (marketing)organisaties zich in voor marketing en promotie van Borne en Twente. Naast lokaal, wordt ook op landelijk en provinciaal niveau ingezet op marketing en promotie. In dit hoofdstuk wordt de organisatiestructuur hiervan uiteen gezet. 3.1 Provinciale en regionale organisatie Op landelijk niveau zet het Nationaal Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) zich in voor het ‘vermarkten’ van Nederland als toeristisch-recreatieve bestemming. Zij richten zich daarbij vooral op het trekken van bezoekers van buiten Nederland. Als deze bezoekers eenmaal in Nederland zijn, dan nemen provinciale en regionale marketing organisaties het over. MarketingOost Binnen de provincie Overijssel zet de netwerkorganisatie MarketingOost zich in voor de ontwikkeling van de vrijetijdseconomie van Overijssel. Ze werkt samen met overheden, ondernemers, cultuurorganisaties en natuurpartijen en zorgen voor allianties op het gebied van de vrijetijdseconomie met andere sectoren (o.a. zorg, natuur, agro en food) die een bijdrage kunnen leveren aan een bestemming in balans. MarketingOost biedt de volgende vier diensten aan: branding, smart data, gebiedsontwikkeling en aanbodontwikkeling.

Twente Marketing – Visit twente Twente Marketing is de destinatiemarketingorganisatie van Twente en zet zich in op het aantrekken van bezoekers uit heel Nederland, en Duitsland en Vlaanderen. Twente Marketing investeert middels regiomarketing in de aantrekkelijkheid van Twente om te zorgen voor een duurzame impuls van de regionale economie. Dit doen zij door middel van binding, branding en borging. Twente Marketing is organisatorisch onderdeel van Marketing Oost, waardoor kennis en krachten gebundeld worden.

3.2 Lokale organisatie Actoren Binnen de lokale vrijetijdseconomie van Borne zijn verschillende organisaties actief: • Bundeling Bornse Ondernemers • Visit Borne / Beleef Boeiend Borne • Stuurgroep reclameheffing (Ondernemersfonds) • Bedrijfsvoering organisatie recreatieschap Twente • Borne Boeit.nl / Stichting Borne Boeit • Gemeente Borne • Ondernemers toerisme, recreatie, retail, verbrede landbouw • Natuurorganisaties en hun vrijwilligers • Cultuurorganisaties en hun vrijwilligers (bijv. Bussemakershuis) • Verenigingsleven, vrijwilligers, w.o. Openluchttheater In bijlage 2 vindt u een toelichting op de taken en financieringsbronnen van deze actoren. Centrale spelers in beleid, strategie en uitvoering zijn de gemeente (beleidsmedewerker, wethouder) de BBO (dorpsmanager, bestuur) en stichting Beleef Boeiend Borne (toerismemanager, bestuur). 17

Marketing en promotie De Stichting Beleef Boeiend Borne treedt sinds 2020 naar buiten onder de naam Visit Borne en richt zich op het vermarkten van Borne binnen Twente. Belangrijk is de website www.visitborne.nl, in de stijl van Twente Marketing. In praktijk richt Visit Borne zich op dit moment, ook vanwege de beperkte middelen, vooral op de inwoners van Twente. Stichting Beleef Boeiend Borne heeft samen met haar klankbordgroep een Visiedocument opgesteld: Toeristisch Borne 2020-2025. De visie en de aanstelling van de toerismemanager markeerde een periode van veranderingen binnen toeristisch-recreatief Borne: de VVV met winkel heeft plaatsgemaakt voor een integrale citymarketingaanpak en vernieuwde frisse online aanwezigheid. De meerjarenvisie van Visit Borne vormt waardevolle input voor het opstellen van visie en beleid voor de gemeente. Doordat de huidige marketingorganisatie (VisitBorne) zeer beperkt is georganiseerd en gefinancierd, slaagt Borne er maar matig in om zichzelf te profileren als recreatieve en toeristische gemeente terwijl uit de analyse blijkt dat er meer dan voldoende aanbod is10. Visit Borne wil hier verandering in brengen, maar is beperkt in middelen en daardoor ook in uren. Dit kan niet opgevuld worden met vrijwilligers: goede lokale marketing is geen vrijwilligerswerk meer. Zo is er op dit moment een beperkte offline zichtbaarheid.

Bezoekers die in Borne komen, komen ter plekke niet gemakkelijk in aanraking met informatie over ander aanbod in de gemeente, behalve in het Kulturhus en bij de Koffiekaravaan op het station. Ook zijn er geen campagnes en wordt er slechts beperkt geïnvesteerd in productontwikkeling zoals routes of arrangementen. Tijdens de coronajaren zijn met projectsubsidies en samen met de o.a. de BBO en de dorpsmanager belangrijke projecten uitgevoerd, zoals de Bornse Cadeaupas. Aan structurele financiering voor marketing, promotie en productontwikkeling ontbreekt het echter. 10

Geen platform of klankbordgroep meer In het verleden was er een klankbordgroep betrokken bij Beleef Boeiend Borne. Die klankbordgroep functioneert niet meer en nu worden er ad hoc bijeenkomsten georganiseerd. Op de site van Bundeling Bornse Ondernemers wordt het vrijetijdsoverleg genoemd, ook deze is niet (meer) actief. Er is dus op dit moment geen functionerend platform van ondernemers, cultuur- en natuurorganisaties voor de vrijetijdseconomie om bijvoorbeeld samen te werken, bij te dragen aan de marketingstrategie of te reflecteren op plannen. Ondernemersfonds en reclameheffing De gemeente Borne heeft een ondernemersfonds dat gevuld wordt met inkomsten uit de reclameheffing. Het doel van het ondernemersfonds is het ondersteunen van activiteiten die bijdragen aan het ondernemersklimaat in de gemeente Borne. Dit kan gaan om een indirecte verbetering zoals het verbeteren van het imago of de identiteit van Borne of de fysieke verbetering van verblijfsgebieden waar zich bedrijven bevinden. Het kan ook gaan om een directe verbetering in de vorm van een activiteit die tijdens openingstijden leidt tot meer publiek c.q. potentiële klanten een gebied waar zich bedrijven bevinden. Ondernemersorganisaties of samenwerkende ondernemers kunnen voorstellen indienen voor een bijdrage uit het fonds.

De Stuurgroep Reclameheffing beoordeelt deze voorstellen en geeft hierover een advies aan het college van burgemeester en wethouders. Het regelement voor toetsing van aanvragen voor een bijdrage op basis van het ondernemersfonds is online beschikbaar. De verslagen en adviezen van de stuurgroep zijn niet beschikbaar. In praktijk zijn er weinig wijzigingen in de activiteiten en initiatieven die jaarlijks een bijdrage ontvangen, waaronder de jaarlijkse evenementen, de koopzondagen en de inzet van de dorpsmanager.

Bron: Mijn Borne 2030

18

In het regelement is afgesproken dat projecten een bijdrage ontvangen als ze voldoen aan de (vrij ruim omschreven) criteria. Als er meer aanvragen zijn dan budget, dan wordt de spoeling dunner en ontvangen initiatieven een bijdrage naar rato (waarbij de focus ligt op initiatieven die regulier terugkeren). Hierdoor kunnen spanningen ontstaan tussen de aanvragers: vraagt er één meer aan, dan krijgt iedereen minder. Doordat niet wordt beoordeeld op kwaliteit, wordt geen vernieuwing van de te subsidiëren activiteiten gestimuleerd. De strategische sturing achter de inzet van de middelen is onduidelijk of ontbreekt. Het volgende kan geconcludeerd worden over het ondernemersfonds: • Het bedrag dat jaarlijks wordt opgehaald en ingezet is substantieel. • Bornse organisaties, ondernemers en vrijwilligers zijn actief: er zijn voldoende initiatieven waaraan de middelen besteed kunnen worden; • Er zijn ondernemersvertegenwoordigers betrokken bij de besteding van de middelen voor het algemene doel; • De opzet van het fonds is duidelijk, er is weinig administratieve rompslomp; • Er worden jaarlijks belangrijke activiteiten gefinancierd die bijdragen aan het vestigingsklimaat en toeristische aantrekkingskracht van Borne.

Kortom, het fonds functioneert behoorlijk, maar er zijn verbeterpunten: • Verbeter de transparantie van de stuurgroep over de aanvragen, adviezen en de besteding van de middelen; • Versterk de strategische inzet van de middelen in het fonds. Besteed de middelen aan activiteiten waarvan de grootste impact verwacht wordt. Naast evenementen zijn dat ook marketing en promotie van Borne en productontwikkeling ten behoeve van de beleving. Ook dit draagt in belangrijke mate bij aan het doel van het fonds. • Stimuleer vernieuwing in de activiteiten die gefinancierd worden. Sluit aan bij de gewenste profilering, beleving en doelgroepen.

3.3 Voorbeeld organisatiemodel Oldenzaal Borne heeft diverse organisaties die elk verschillende doelen en taken rondom de vrijetijdseconomie op zich nemen. Daarnaast regelt elke organisatie de financiering op een andere manier. Op dit moment is de huidige organisatie van met name promotie en financiering redelijk versnipperd en is daardoor (financieel) kwetsbaar. Om te vergelijken hoe de organisatie rondom vrijetijdseconomie binnen andere Twente gemeenten is geregeld en of hier inspiratie uit gehaald kan worden, kijken we naar het voorbeeld van de gemeente Oldenzaal. Oldenzaal is als gemeente groter dan Borne (ca. 30.000 inwoners, Borne ca. 25.000) maar wel enigszins vergelijkbaar als gemeente binnen Twente. In de gemeente is de organisatie ‘Oldenzaal Promotie’ verantwoordelijk voor taken op het gebied van vrijetijdseconomie, promotie & marketing, evenementencoördinatie en binnenstadmanagement (Oldenzaal Promotie, 2023). De organisatie is in 2020 opgezet en komt voort uit VVV Oldenzaal en is doorgegaan als vernieuwde organisatie met extra taken en verantwoordelijkheden. Oldenzaalpromotie is gericht op 4 pijlers: 1. (City)Marketing: positionering Oldenzaal als merk 2. Evenementencoördinatie 3. Dorpsmanagement 4. Toerisme / TTI Oldenzaal Promotie krijgt hiervoor subsidie vanuit de gemeente. In figuur 16 is het organisatiemodel van Oldenzaal Promotie te zien.

Hierboven staat nog een Raad van Toezicht met mensen die geselecteerd zijn op diverse expertises.

19

Figuur 17 Buitengebied Borne (bron: eigen foto)

Figuur 16 Taken Oldenzaal Promotie (Bron: Oldenzaal Promotie)

Gemeente Borne kan deze organisatiestructuur als voorbeeld nemen en deze gebruiken als inspiratie voor het opzetten van een mogelijke toekomstige Bornse organisatie. Bron: Oldenzaal Promotie

20

4 Marktanalyse- en perspectief Hoe ontwikkelde de markt voor de vrijetijdseconomie zich in Borne en Twente? Voor welke ontwikkelingen zijn er binnen Borne ruimte en waar liggen kansen? 4.1 Inwoners Inwoners van Twente en Borne vormen een belangrijke groep recreanten en dagbezoekers. Om iets te kunnen zeggen over de toekomstige recreatieve vraag, is gekeken naar de verwachte groei van het aantal inwoners. • Het inwonersaantal van Twente groeide de afgelopen jaren gestaag. Verwacht wordt dat het inwoneraantal richting 2040 stabiel blijft of licht afneemt. Primos gaat uit van circa 620.000 inwoners in 2040.11 • Het inwoneraantal van gemeente Borne is de afgelopen jaren gegroeid en zal naar verwachting blijven toenemen. De verwachting is dat Borne tot 2035 doorgroeit naar 25.150 inwoners (+7,9%). Het gros van de bevolkingsgroei vindt plaats in Bornsche Maten, de jongste woonwijk van Borne.

4.2 Gasten en overnachtingen Het aantal overnachtingen van toeristen in Twente groeide de afgelopen jaren gestaag en herstelde (vooralsnog) goed van corona. In 2013 werden 2,5 miljoen overnachtingen geteld, in 2019 3,4 miljoen. In 2020 (coronajaar) was sprake van een dip met 2,7 miljoen overnachtingen, en in 2021 tikte Twente zelfs de 3,5 miljoen overnachtingen aan. Een behoorlijke groei van circa een miljoen overnachtingen binnen 10 jaar tijd. Het totaal aantal slaapplaatsen bleef volgens het CBS nagenoeg gelijk, wat betekent dat de bezettingsgraad (en daarmee de winstgevendheid) is toegenomen: een positieve ontwikkeling.13 Figuur 18 Ontwikkeling aantal overnachtingen Twente 2013-2021 (bron: CBS en Marketing Oost) 4.000 3.500 3.000 2.500 2.000

1.500

In gemeente Borne wonen relatief veel gezinnen met (jonge) kinderen en senioren (65+). Inwoners uit gemeente Borne hebben een bovengemiddeld gemiddeld inkomen per persoon. Het inkomen van inwoners van Borne is zelfs het hoogst van alle gemeenten in Overijssel.12

1.000 500 0 2013

Conclusie marktperspectief: + Vanwege de groei van het aantal inwoners van Borne en Twente en het inkomen van de bevolking, is de thuismarkt een belangrijke en kansrijke basis voor vrijetijdseconomie in Borne.

11 12

Primos prognose, 2021-2040 Concept, commerciële visie Borne, 2021

13

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Het CBS telt echter geen kleinschalige accommodaties.

21

Prognose aantal overnachtingen 2030 In Perspectief 2030 (NBTC) wordt gesproken over een prognose voor het aantal gasten in Nederland. Voor de gebieden waar Twente onder valt, wordt verwacht dat het absolute aantal gasten ten opzichte van 2019 met 32% stijgt naar 18,8 miljoen gasten in 2030. Voor Twente betekent deze prognose dat de regio in 2030 op een kleine 4,5 miljoen overnachtingen zal uitkomen. Aangezien de regio de afgelopen jaren stevig gegroeid is, betekent dit een afvlakking van het huidige groeitempo tot circa 2,7% per jaar. Maar wat nog steeds behoorlijk is. Het huidig aantal overnachtingen in Borne is onbekend. Wel zijn er de afgelopen jaren een aantal bed & breakfasts geopend en lopen er nog enkele procedures voor uitbreiding/herbestemming tot overnachtingsmogelijkheden. Dit laat zien dat Borne beperkt heeft geprofiteerd van de groei in Twente. Marktruimte verblijfsaccommodaties Uit het vitaliteitsonderzoek naar de verblijfsrecreatie in Overijssel (2022) blijkt dat in Twente (inclusief Sallandse Heuvelrug) positieve marktruimte is voor hotels, bungalowparken en groepsaccommodaties en een negatieve marktruimte voor campings. 14 Dit onderzoek laat ook zien dat het grootste gedeelte van het verblijfsaanbod in de regio Zuidwest Twente aantrekkelijk is voor de verbindingszoeker (37%) en harmoniezoeker (29%), wat zorgt voor een tamelijk eenzijdig aanbod.

72% van het verblijfsaanbod valt in de categorie ‘voorlopers’ of ‘middenmoters’ wanneer het gaat om de vitaliteit (inclusief Hof van Twente).15

14

Met marktruimte wordt de hoeveelheid ruimte die er nog is voor extra bedden bedoeld. 15 Belangrijk om te benadrukken is dat de puur kwantitatieve analyse geen blauwdruk is voor marktontwikkelingen in de toekomst. Een negatieve marktruimte wil niet automatisch zeggen dat er voor nieuwe initiatieven geen

Conclusie marktperspectief: ++ Gezien de marktontwikkelingen in de regio – landelijk en wereldwijd en het huidige beperkte aanbod in Borne – liggen er kansen voor het trekken van verblijfstoeristen. Er zijn voornamelijk kansen voor onderscheidend aanbod. Denk hierbij aan accommodaties die bijzonder, verrassend, inspirerend of juist back-to-basic zijn. Consumenten zoeken daarnaast steeds meer naar stijlvolle en luxe accommodaties, hiervan is maar weinig aanbod in de regio.16 Gezien het bijzondere horeca-aanbod en het mode aanbod (o.a. Leurink Mode) in Borne (Dorset en Het Seminar, beide opgenomen in de Michelingids) en de aanwezigheid van stijlzoekers (Leefstijlen), zijn er met name voor deze doelgroep kansen voor verblijf.

4.3 Dagrecreatie Met een waardering van een 8,1 heeft het centrum van Borne als dagrecreatieve voorziening een goede marktpositie in Twente. In de gemeente zijn verder beperkte voorzieningen voor dagrecreatie: er is weinig aanbod en een deel ervan is standaard (binnenspeeltuin van een keten) of kleinschalig (landwinkels). Opvallend zijn wel de twee plek meer is. Nieuw aanbod kan immers ook nieuwe vraag creëren. Het onderscheidend vermogen van nieuwe initiatieven wordt daarmee wel des te belangrijker, alsmede de potentiële invloed die nieuwe initiatieven kunnen hebben op al bestaande bedrijven die het mogelijk al wat moeilijker hebben. 16 Vitaliteitsonderzoek Overijssel (2020)

22

restaurants met een vermelding in de Michelin gids (Dorset en Het Seminar) en voorzieningen als het openluchttheater, Kulturhus en de Kloostergaarde. Momenteel wordt onderzoek gedaan naar de vitaliteit van dagrecreatie in Overijssel. Op basis hiervan kan geconcludeerd worden dat de provincie in als geheel, relatief goed is voorzien in dagrecreatief aanbod. Kansen voor ontwikkelingen zijn er voor family entertainment centers (FEC’s), indoor speeltuinen, trampolineparken, lasergamen en paintball (liefst geclusterd). Onderscheidend vermogen wordt des te belangrijker, d.m.v. doelgroepkeuze en het inspringen op trends en ontwikkelingen (zie ook de trends, paragraaf 3.6). Uit de eerste resultaten van het onderzoek naar de vitaliteit van de dagrecreatieve voorzieningen in Overijssel blijkt dat het grootste deel van het aanbod in regio Zuidwest Twente aantrekkelijk is voor de harmoniezoeker en verbindingszoeker (zie paragraaf 3.5 voor meer informatie over de Leefstijlvinder). Ook laat dit onderzoek zien dat 9% dagrecreatieve bedrijven ‘voorlopers’ zijn en 64% ‘hoge middenmoters’.17

met circa 35% toe.19 Maar door corona heeft het zakelijk toerisme een grote klap gehad, en was er in 2022 nog weinig herstel zichtbaar. Huidige markt zakelijk toerisme Er is wel een groeiende vraag naar aanbod van zakelijke locaties en accommodaties merkbaar, echter de vraag naar zakelijk aanbod hangt samen met economische groei en stabiliteit. Gezien de huidige onzekere economische situatie, blijft dit marktsegment zeer onzeker. In Overijssel20 bieden hotels vaak zakelijke arrangementen aan waarbij 5% tot 10% van de aanwezigen blijft overnachten. Van alle soorten activiteiten worden vergaderingen het vaakst georganiseerd, maar er wordt ingeschat dat groeikansen voor ‘heisessies’. Hierbij is de toekomstvisie van de MICE markt gericht op ‘live, aangevuld op digitaal’. Belangrijk is hierbij dat de juiste faciliteiten voor hybride vergaderen aanwezig zijn (bron: Hotels en de zakelijke- en bijeenkomstenmarkt in Overijssel, 2021).

Zakelijk toerisme is met name voor hotels, catering, horeca met zalen en groepsactiviteiten een belangrijke pijler. Vóór corona groeide het zakelijk toerisme: tussen 2013 en 2019 nam het aantal zakelijke overnachtingen

Er zijn in Borne en omgeving op dit moment enkele opties voor zakelijk toerisme. • Het Kulturhus biedt ruimte voor de zakelijke vergaderingen en bijeenkomsten. Daarnaast legt Kulturhus ook verbinding met enkele panden in Oud Borne waar vergaderd kan worden. • Hotel Jachtlust biedt op kleine schaal mogelijkheden voor zakelijk toerisme en biedt vergaderzalen met faciliteiten aan. • Ook Michelin restaurant Dorset biedt op kleine schaal verzorgde en rustige vergaderruimtes aan. • Ook in Erve Hondeborg en het Gymnasium in Zenderen kan vergaderd worden.

17

19

Conclusie: + Borne kent op dit moment een beperkt aanbod dagrecreatie. Er zijn in dit segment beperkte kansen voor nieuwe ontwikkelingen. Deze kansen liggen er vooral voor indoor activiteiten en onderscheidende concepten.18

4.4 Zakelijk toerisme

Voorlopers hebben een onderscheidend vermogen en goed ondernemerschap. Ze zijn positief over de toekomst. Hoge middenmoters zijn niet uitstekend, maar goed. Ze zijn iets minder positief over de toekomst. 18 Mogelijk wordt dit nog aangepast als het definitieve onderzoek naar de vitaliteit van dagrecreatie in Overijssel beschikbaar is.

Bron: CBS, Zakelijke overnachtingen in hotels, motels, pensions, jeugdaccommodaties, en B&B’s, toeristengebied Overig Nederland 2013-2021 20 Hotels en de zakelijke- en bijeenkomstenmarkt in Overijssel – MarketingOost & ZKA 2021

23

•

Het Van der Valk hotel in Hengelo biedt verschillende vergaderarrangementen aan. Het hotel heeft 11 multifunctionele zalen, biedt zakelijke lunch- en dinerarrangementen en heeft additionele faciliteiten om bijvoorbeeld hybride vergaderingen mogelijk te maken. Deze locatie valt echter net buiten de gemeente Borne.

Borne maakt deel uit van de congresregio Twente en zet zich in voor het trekken van congressen. De gemeente is goed bereikbaar en daarmee geschikt als bestemming voor zakelijke bijeenkomsten. Zakelijk toerisme in de toekomst Verwacht wordt dat Nederland in 2024 qua aantal zakelijke toeristen op hetzelfde niveau zit als 2019. De mate van herstel en de snelheid van herstel is afhankelijk van de schaal van de bijeenkomst (regionaal, lokaal en internationaal), reden om een zakenreis te ondernemen en de sector. Zo zullen regionale bijeenkomsten als eerst herstellen en internationale bijeenkomsten als laatst.21 Het organiseren van grootschalige bijeenkomsten zorgt voor de grootste impact, maar andere kansen zijn mogelijk relevanter voor Borne en twente. Zo wordt Overijssel getypeerd door specifiek en bijzonder aanbod. Dit biedt voor Borne kansen voor vertrouwelijke meetings, sport, een combinatie met leisure etc. Kansen die vooral ook goed ondernemerschap vragen.22

4.5 Toeristisch-recreatieve leefstijlen Vrijetijdsgedrag verklaard in leefstijlen De Leefstijlvinder geeft door middel van zeven zogenoemde toeristischrecreatieve leefstijlen inzicht in waar mensen in hun vrije tijd of op vakantie behoefte aan hebben en wat de verschillen hierin zijn. Hierna geven we door middel van de Leefstijlvinder inzicht in de toeristisch-recreatieve leefstijlen van inwoners van gemeente Borne. Een toelichting op de Leefstijlvinder en de verschillende leefstijlen vindt u in bijlage 1. Inwoners van Borne zijn hoofdzakelijk stijlzoekers Figuur 18 laat zien dat de inwoners van gemeente Borne vooral stijlzoekers (19%) zijn. Een aanzienlijk deel van de inwoners van de gemeente Borne bestaat uit rustzoekers en inzichtzoekers (beide 17%): • Stijlzoekers: luxe, comfort en exclusiviteit. • Rustzoekers: rust & regelmaat, eigen vertrouwde omgeving. • Inzichtzoekers: leren, zichzelf nuttig maken en nieuwe dingen ervaren.

Conclusie: +/Borne heeft wel een goede uitgangspositie (ligging, aanbod), maar de markt is onzeker. Binnen Twente ligt de potentie van zakelijke bijeenkomsten bij steden vooral op grootschalige (meerdaagse) bijeenkomsten en voor het landelijk gebied met name voor strategische en besloten bijeenkomsten en de bleisure trend (zie paragraaf 3.6).

21

NBTC kerncijfers zakelijke markt (2021)

22

ZKA, hotels en de zakelijke- en bijeenkomstenmarkt in Overijssel (2021)

24

Figuur 19 Leefstijlverdeling inwoners gemeente Borne, Overijssel en Nederland (Leefstijlvinder, 2022) Avontuurzoekers

Stijlzoekers

De ‘rustig en groene’ groep komt overeen met de rustzoeker (de tweede grootste groep in Borne). Ze zoeken rust, ruimte en regelmaat en recreëren graag op een rustige manier in de natuur. Ze blijven het liefst dichtbij huis en zoeken de voor hun bekende plekken op. In Borne kan dit bijvoorbeeld in de Groene Poort, in het centrum (op een rustig moment) en in Oud Borne.

Plezierzoekers Figuur 20 Profilering doelgroepen Borne

Inzichtzoekers

Harmoniezoekers

Rustzoekers

Borne

Verbindingszoekers

Overijssel

Nederland

De enquête die uitgezet is onder ondernemers laat zien dat het merendeel van de respondenten vindt dat rustzoekers beter in Borne passen dan stijlzoekers. Andere respondenten vinden dat het één het ander niet hoeft uit te sluiten. Profilering door middel van kleurprofielen In 2016 is er in Borne gekozen voor een duidelijke profilering van doelgroepen, namelijk: ‘stijlvol luxe en blauw’ en ‘rustig en groen’.23 De groep ‘stijlvol luxe en blauw’ komt overeen met de stijlzoekers uit de Leefstijlvinder (de grootste groep in Borne). Ze zoeken luxe en stijlvolle ontspanning en willen exclusief genieten. In Borne kan dit bij de unieke modezaken, authentieke winkels en bij een restaurant als Dorset.

23

Visiedocument toeristisch Borne 2020-2025

25

4.6 Trends en ontwikkelingen Deze paragraaf beschrijft een de belangrijkste toeristisch-recreatieve trends en ontwikkelingen voor Borne, en hun betekenis. 1. Belevenis en betekenis onderscheiden de ene plek van de andere Beleving en betekenis rondom het verblijf en vermaak van de vrijetijdseconomie worden steeds belangrijker. Mensen zijn op zoek naar bijzondere ervaringen die uniek en authentiek zijn en bij voorkeur zijn afgestemd op persoonlijke interesses en wensen. De verwachtingen van inwoners en bezoekers over de ideale vrijetijdsbeleving lopen hierbij steeds verder uiteen. De Leefstijlvinder (zie bijlage 1) is een handig hulpmiddel om goed te kunnen inspelen op de behoefte van de gekozen doelgroep. Door deze ontwikkeling is het steeds belangrijker om je te onderscheiden, bijvoorbeeld door specifieke verhalen of thema’s te belichten. Uit de enquête die in 2021 door Visit Borne is uitgezet onder ondernemers blijkt dat de meeste ondernemers de trends ‘beleving’, ‘betekenisvol genieten’ en ‘onthaasten’ belangrijk vinden voor Borne. Betekenis Borne: in Borne liggen kansen om beleving en betekenis inhoud te geven door het werken langs thema’s en te focussen op specifieke doelgroepen.

Kansen bieden: • de beleving van natuur en platteland (boerenlandwinkels, het openluchttheater en de kerkdorpen, toegankelijke landgoederen Twickel en Weleveld), • benutten van dorpsgezicht Oud Borne, monumenten zoals kloosters voor toeristisch-recreatieve functies en medegebruik • profileren en ontwikkelen op het gebied van textiel(historie) en mode. Hierdoor kan de gemeente zich onderscheiden en tegelijk bijdragen aan het verhaal van Twente. • Het ontwikkelen van bijzonder verblijfsaanbod, bij voorkeur in combinatie met hierboven genoemde punten.

Het is belangrijk om de punten die onderscheidend zijn voor Borne, naar voren te laten komen in een duidelijke profilering, positionering en marketingstrategie. 2. Cultuurtoeristen leren en ontspannen tegelijk Voortbouwend op de toenemende behoefte aan beleving en betekenis is de groei van cultuurtoerisme. Toeristen gaan op zoek naar culturele belevenissen om door bijzondere kunst of lokaal erfgoed iets over zichzelf, kunst, andere culturen, en van vroeger te leren. Betekenis Borne: Borne heeft dankzij de geschiedenis als textielstad en monumentale panden een mooie kans om in te zetten op cultuurtoerisme. Tegelijk kan vrijetijdseconomie zo bijdragen aan behoud van het erfgoed. Het is belangrijk dat textiel en erfgoed worden benut voor een sterkere profilering van Borne, dat het bestaande aanbod met elkaar verbonden wordt en dat het aanbod wordt uitgebreid. 3. Doe maar duurzaamheid en lokaal In de gehele samenleving en daardoor ook in de vrijetijdssector is er groeiende aandacht voor duurzaamheid. De gast vraagt vaker om duurzame bestemmingen en activiteiten. Ze zijn zich steeds meer bewust van de ‘gevolgen’ van het reizen. Zo overnachten toeristen steeds vaker in een duurzaam of ‘groen’ hotel en verwachten ze dat toeristische bedrijven zich inzetten voor duurzaamheid. Daarnaast neemt de vraag naar authentieke lokale belevingen toe.

Toeristen willen het ‘lokale’ leven ervaren en lokale producten kunnen kopen. Betekenis Borne: door het vrijetijdsaanbod te verduurzamen, wordt zowel ingespeeld op de groeiende vraag, als ook de impact op het milieu en de omgeving verminderd. Inspelen op de vraag naar lokale producten (boerderijwinkels, korte ketens), heeft ook een positief economisch effect. Ook kan worden gekeken naar Borne als duurzame modestad, met bijvoorbeeld het aanbieden en promoten van ‘vintage’ of ‘fair fashion’.

26

4. Buiten zijn en bewegen wordt steeds belangrijker Er is een groeiende aandacht voor recreatie en onthaasten in een groene omgeving. Logisch want bewegen in het groen zorgt voor een betere fysieke en mentale gezondheid. Actieve buitenrecreatie wordt populairder, naast wandelen en fietsen zien we nieuwe vormen van bewegen zoals bootcampen, trailrunnen, fietsen op de gravel bike en treasure hunting. Bij al deze vormen van bewegen zijn routes en paden van belang. Uit de enquête die is uitgezet onder ondernemers blijkt dat zij de trend ‘onthaasten’ belangrijk vinden. Betekenis Borne: Borne heeft voldoende omringende natuur om in te spelen op deze groeiende behoefte. Door fiets- en wandelroutes en paden ontwikkelen, mogelijk gekoppeld aan thema’s en belevingen kan nog beter worden voldaan aan deze groeiende vraag. Belangrijk hierbij is dat de paden en routes direct aansluiten op de campings, hotels en woonwijken. Ook andere vormen van buiten bewegen, zoals kanoën of suppen bieden kansen. 5. Veranderende behoefte horeca en winkelen Bezoekers aan een centrum hebben steeds hogere verwachtingen dan alleen een snelle hap of boodschap halen. Winkelen moet een beleving zijn en een centrum is een bestemming en een totaalproduct. De trend in de horeca en retail die hierbij past is ‘blurring’, waarbij bedrijven hun aanbod uitbreiden met beleving en ‘kleine attracties’.

Daarnaast zoekt men in binnensteden en winkelcentra een mix van activiteiten, zoals; cultuur, diensten, horeca, winkels en leisure. Betekenis Borne: door ruimte te bieden aan verbreding in het horeca en winkelaanbod en de focus op beleving te leggen (bijv. textielhistorie) kan beter worden ingespeeld op deze vraag van de markt. Ook is het belangrijk om de relatie tussen het winkelgebied en Oud Borne te versterken, zodat naast het winkelen ook dit bijzondere dorpsgezicht ontdekt kan worden.

6. Meer senioren- en drie-generatievakanties Door de toenemende vergrijzing in Nederland neemt het aantal ouderen toe. Deze senioren hebben veel vrije tijd en zijn steeds vitaler. Zij vormen daarom een steeds grotere en belangrijkere (potentiële) doelgroep. Daarnaast worden drie-generatievakanties steeds populairder, hierbij gaan gezinnen met ouders, kinderen en kleinkinderen op pad. Betekenis Borne: door het aanbieden van activiteiten, faciliteiten en verblijf gericht op deze senioren kan ingespeeld worden op deze groeiende doelgroep. Daarnaast is er in Twente voor elke generatie wat te doen, daardoor bieden de opkomende drie-generatievakanties ook kansen. Hierdoor zijn wel deelbare of grotere verblijfsaccommodaties nodig. 7. Zakelijke markt: meerwaarde door ontmoeting Op het moment van schrijven verschuiven zakelijke overleggen en bijeenkomsten langzaam weer van online naar fysiek. Hierbij is zichtbaar dat een deel van de bijeenkomsten nog online plaatsvindt, maar dat voor grotere (meerdaagse) bijeenkomsten, en besloten heisessies de voorkeur weer ligt bij het fysiek samenkomen. Dit biedt kansen voor zakelijk toerisme. Betekenis Borne: Borne is goed bereikbaar met zowel de auto als het openbaar vervoer en daarmee geschikt als bestemming voor zakelijke bijeenkomsten.

Hierbij is van belang dat er zowel ruimte is voor de bijeenkomsten als passend verblijfsaanbod in het geval van meerdaagse bijeenkomst. Een andere trend, ‘bleisure’, waar business (denken/werk) en leisure (actief/ontspannen vermaak) gecombineerd worden biedt ook kansen voor Borne. 8. Het leven is een feestje: evenementen en festivals Nederlanders bezoeken graag evenementen en festivals. Voor corona was er een sterke groei van het aantal evenementen en festivals zichtbaar, wat zich langzaam aan het herstellen is. Tijdens een evenement of festival, kan heel goed een bepaalde sfeer gerealiseerd worden die

27

perfect aansluit bij de beoogde doelgroep. Evenementen kunnen helpen om bezoekers een connectie te laten opbouwen met de regio. Betekenis Borne: Borne is een echte evenementengemeente. De evenementen kunnen nog beter inspelen op de beoogde doelgroepen, en zo bijdragen aan reuring in het centrum, het gemeenschapsgevoel, kennismaking met cultuur of andere doelen. Denk ook eens aan food/horeca evenementen, sportevenementen of themajaren waarin evenementen bijdragen aan profilering (bijvoorbeeld: 2023 is 30 jaar Museum Bussemakerhuis, 2025 is 350 jaar textiel in Twente). 9. Variatie in types verblijfsaccommodaties Waar ‘basic’ kamperen op een zo ‘puur’ mogelijke locatie weer helemaal in trek raakt, is ook een tegengestelde beweging zichtbaar. Glamperen blijft populair en met name de verhuur van luxe tenten en accommodaties zit in de lift. Daarnaast is er een groeiende populariteit van campervakanties. Betekenis Borne: er liggen kansen in het aanbieden van onderscheidend verblijfsaanbod.

28

5 SWOT-analyse Borne Voor de vrijetijdseconomie in Borne zijn de sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen op een rijtje gezet in een SWOT-analyse. Sterke punten in aanbod vrijetijdseconomie Borne • Centrum Borne is meer dan compleet: diversiteit aan winkels, onderscheidende modehuizen & horeca. Borne is het (mode)hart van Twente. Gratis parkeren. Hoge waardering 8,1. • Sterk evenementenaanbod zorgt voor levendigheid • Rijk aan cultureel erfgoed, vele rijksmonumenten en beschermd dorpsgezicht Oud Borne, landgoederen, kloosters, textielverleden • Combinatie dorp met groene kernen/kerkdorpen Hertme & Zenderen • Mooi buitengebied, aantrekkelijk en afwisselend landschap (Groene Poort) • Rustpunten langs wandel- en fietsroutes, vrijliggende wandelroutes • Meeste mensen geven waardering van 8 of meer (gemiddeld 7,3) • Centrale ligging in Twente, goed bereikbaar via weg en OV • Veel vrijwilligers actief Kansen voor Borne • Toename inwoners Borne en Twente, groei aantal toeristen in Twente • Aanbodontwikkeling (bijv. evenementen, inrichting buitenruimte) • Aansluiten bij leefstijlen stijlzoeker en rustzoeker, inzichtzoeker ook kansrijk • Uitbreiding (dag)horeca in centrum, bijv. café • Ontwikkeling kleinschalig/onderscheidend aanbod in Oud Borne • Transformatie van beeldbepalend vastgoed naar toeristisch-recreatieve functies, bijv.

herontwikkeling gemeentehuis • Kansrijke marktsituatie voor bijzondere/onderscheidende hotels • Ontwikkeling van themalijn/verhaallijn aansluitend bij DNA Borne, bijv. textiel • Sterkere profilering van Borne d.m.v. marketingcampagne • Meer aandacht voor monumenten en cultuurhistorie, meer beleefbaar maken, monumenten meer openstellen, museum bij betrekken • Ruimtelijke kwaliteit, uitstraling openbare ruimte en bebouwing (welstand) • In pijplijn: multifunctioneel beweegpark. Kans is aansluitend nog meer buitensport-aanbod • Deelfiets- en deelscooterconcept komt naar Borne

Zwakke punten in aanbod vrijetijdseconomie Borne • Weinig verblijfsrecreatief aanbod, weinig overnachtingen • Beperkt dagrecreatief aanbod • Aansluiting Bornsche Maten op het centrum en Oud Borne • Parkeerdruk hoog in het centrum van Borne (vooral in het weekend) • Leegstand van monumentale gebouwen en winkelpanden • Museum en cultureel erfgoed wel aanwezig maar weinig gebruikt door inwoners • Onderscheidend vermogen niet altijd duidelijk gecommuniceerd en gepositioneerd • Organisatie vrijetijdseconomie marketingcommunicatie, productontwikkeling versnipperd en onduidelijk, evenals financiering • TOP Zenderen functioneert niet vanwege afgesloten parkeerplaats (wordt aan gewerkt) • Weinig budget voor marketing, promotie en de vrijetijdseconomie • Bestuurlijke/beleidsmatige inbedding ontbreekt • Oud Borne heeft weinig t&r functies, voornamelijk wonen Bedreigingen voor Borne • Ontwikkeling van aanbod dat te weinig onderscheidend is: veel van hetzelfde/ voor elk wat wils • Zakelijk toerisme herstelt langzaam van corona • Economische ontwikkeling onzeker, inflatie heeft impact op koopkracht vrijetijd • Detailhandel staat onder druk o.a. door online shopping (leegstand) • Instandhouding voorzieningen in Hertme en Zenderen vanwege laag aantal inwoners • Financiële dekking marketing onzeker.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Borne&id=0a281811-a84b-4610-9465-0effc1a7df27