CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Energievisie Borne

Raadsvergadering 25 mei 2021, gemeente BorneBij agendapunt: Vaststellen Energievisie Borne24.523 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

Omdat de bijdrage van Borne aan de regionale opgave niet alleen met zon op dak gerealiseerd kan worden, hanteren we de voorkeursvolgorde in de zonneladder niet in strikte zin. Dat betekent dat we parallel aan het stimuleren van zon op dak (voorkeur 1) ook zonne-energie willen realiseren in het buitengebied. De benodigde onderzoeken voor zonnevelden staan in bijlage 5C. Bij een erge scheefgroei tussen zon op daken en zon op veld kunnen wij besluiten om de realisatie van grondgebonden opwek tijdelijk stop te zetten. Tenslotte dient bij de realisatie van een initiatief te worden voldaan aan het geldende lokale beleid met betrekking tot bouw-, ruimtelijke ordening en milieuregels.

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

55

AANVULLENDE VOORWAARDEN RUIMTELIJKE KWALITEIT

het project. Een deel van deze afdracht kan mogelijk gebruikt worden voor

Het Twentse landschap kent een kleinschalige structuur waarin houtwallen, kleine

landschapsherstel in daarvoor aangewezen herstelgebieden in de gemeente. De

weides en akkers, een fijnmazig wegennetwerk, veel essen en kenmerkende beken, in

afdracht voor initiatieven in mogelijk geschikte gebieden zal groter zijn dan in de

grote mate het landschapsbeeld bepalen. Voor het realiseren van zonne-energie in

geschikte gebieden.

veldopstelling binnen de geschikte en mogelijke geschikte gebieden willen we daarom specifieke eisen stellen met betrekking tot een zorgvuldige landschappelijke inpassing.

MEEDOEN DOOR MAATSCHAPPELIJKE- EN FINANCIELE PARTICIPATIE Het uitgangspunt in Borne is dat belanghebbenden in de directe omgeving moeten

In het toetsingskader duurzame energie initiatieven zullen op basis van verschillende

kunnen meepraten over initiatieven zodat er sprake is van begrip voor de opgave en

type landschappen inrichtingsprincipes worden uitgewerkt waaraan initiatiefnemers

voor de maatschappelijke acceptatie van de initiatieven. En dat inwoners kunnen

moeten voldoen. We zetten daarbij ook in op meervoudig ruimtegebruik, waarbij we

profiteren van deze initiatieven. In financiële zin en/of in de vorm van bijdragen aan de

zonnepanelen combineren met andere functies, zoals verbeteren waterberging in een

leefbaarheid van de buurt rondom een initiatief.

gebied, de flora en fauna versterken met bijenkasten, het combineren met kleinvee of het toevoegen van educatieve doelen.

Deze uitgangspunten zijn ontstaan in samenspraak met bewoners op de avond met meedenkers. Voorafgaand aan de start van een initiatief beschrijft de initiatiefnemer in

Kwaliteitsimpuls landschapsherstel

een participatieplan op welke wijze het participatieproces wordt vormgegeven. Het

In 1900 kende Borne een kleinschalig landschap met veel houtwallen, kleine weides en

participatieplan moet minimaal voldoen aan de ‘Gedragscode zon op land’ (2019). De

akkers, een fijnmazig wegennetwerk, veel essen en kenmerkende beken. Vanaf 1900

initiatiefnemer legt het participatieplan ter advies voor aan de gemeente en de

heeft de gemeente een ruimtelijke transformatie doorgemaakt. De periode rond 1900

uitkomsten van het participatieproces worden ambtelijk getoetst aan de criteria die in

is een belangrijk kantelpunt geweest voor de kwaliteit van het Bornse landschap. Veel

het toetsingskader komen te staan.

landschapsstructuren zijn sinds die tijd verloren gegaan. Dit heeft voornamelijk economische redenen zoals de aanleg van grote infrastructuur (A35 en rondwegen),

Lokaal en coöperatief eigendom

de opschaling van de landbouw, de industriële revolutie, maar ook de groei van

De inwoners van Borne en eventueel in aangrenzende buurgemeenten moeten

dorpen en steden. Nu de noodzaak van inpassing van duurzame energie hoog op de

zeggenschap kunnen hebben over en financieel kunnen participeren in een initiatief.

agenda staat, en dit ook een vorm van aantasting is op de landschappelijke kwaliteit,

Wij streven naar minimaal 50% lokaal en coöperatief eigendom.

hebben wij samen met meedenkers uit de samenleving als doel gesteld om initiatieven voor grondgebonden grootschalige duurzame opwek een inspanning te laten leveren aan de verbetering/het herstel van de huidige landschappelijke kwaliteit.

Voor financiële participatie zijn een aantal opties mogelijk: 1

Coöperatief eigenaarschap waarbij inwoners eigenaar worden van een deel van het initiatief en dit zelf exploiteren. De inwoners beslissen zelf hoe de

Voor initiatieven in geschikte en mogelijke geschikte gebieden werken we in het

opbrengsten worden verdeeld en/of wordt geïnvesteerd om de leefbaarheid in

toetsingskader duurzame energie initiatieven nader uit welke afdracht van

de leefomgeving te vergroten;

initiatiefnemers verwacht wordt met betrekking tot de landschappelijke inpassing van Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

56

2

3

Directe afname van elektriciteit door bewoners, waarbij gebruik wordt gemaakt

Maatschappelijke kostenefficiency

van de regeling verlaagd tarief energiebelasting door middel van een lokale

Verder is een belangrijk uitgangspunt voor locaties met zonnevelden dat er sprake

energiecoöperatie (postcoderoosregeling);

moet zijn van maatschappelijke kostenefficiency. De onderliggende infrastructuur

Aandeelhouderschap, waarbij door het uitgeven van aandelen of obligaties

moet niet leiden tot onevenredige grote investeringen in de uitbreiding van de

inwoners financieel mee kunnen profiteren van het initiatief. De inwoners

netcapaciteit. De maatschappelijke kosten voor een eventueel benodigde uitbreiding

worden geen mede-eigenaar van het initiatief.

van de netcapaciteit bepalen mede de realiseerbaarheid van een project. De aansluitkosten van het project op het netwerk komen voor rekening van

Indien bij voldoende en aantoonbare inspanning van de initiatiefnemers blijkt dat er

initiatiefnemers.

voor geen van de drie participatie-opties (of een combinatie) voldoende belangstelling is, kan de gemeente toch besluiten mee te werken aan het initiatief. In het

6.6 Groene leges

toetsingskader wordt dit nader uitgewerkt. Op weg naar een CO2-neutraal Borne in 2050 zien we kansen om via de legesheffing Wanneer een initiatief alleen is bedoeld voor eigen energieopwekking en deze

duurzame ontwikkelingen in Borne te stimuleren. Er zijn diverse voorbeelden in de

gebouwgebonden is (bijvoorbeeld op het dak), hoeft er geen participatieproces te

regio waar gemeenten een regeling “groene leges” hebben vastgesteld. De VNG heeft

worden doorlopen en is financiële participatie niet aan de orde. Wel stimuleren wij

hiervoor zelfs een modelverordening vastgesteld.

gebouwgebonden initiatieven toegankelijk te maken voor omwonenden20.

In de uitvoeringsagenda benoemen we een concreet project om te onderzoeken of en op welke wijze wij de legesverordening in Borne op dit gebied aan kunnen passen.

Afdracht aan de buurt Om de leefbaarheid in Borne te vergroten, wordt van initiatieven van duurzame energieopwekking een bijdrage voor de buurt gevraagd. Met deze bijdrage kunnen collectieve

voorzieningen

voor

de

buurt

gefinancierd

worden,

duurzaamheidsdoelstellingen gerealiseerd worden of de leefbaarheid verbeterd worden. Indien mogelijk wordt de bijdrage vormgegeven met een buurtfonds. Dan kunnen de buurtbewoners meedenken over de wijze waarop de financiële middelen worden ingezet. Deze afdracht aan de buurt regeling wordt in het toetsingskader nader uitgewerkt.

6.7 Meedoen Zeker voor het thema Duurzame opwek is het belangrijk dat iedereen mee kan praten en mee kan doen. Meedenkavond Op 11 februari 2020 is er een bewonersavond georganiseerd in het Kulturhus van Borne waar in totaal 85 inwoners aanwezig waren. Tijdens deze avond is de noodzaak voor Borne om bij te dragen aan de verduurzaming van de energieopgave toegelicht. Via presentaties is de ontwikkeling van grootschalige opwek getoond en hoe

20

Bijvoorbeeld door toepassing van een postcoderoosregeling

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

57

initiatieven kunnen bijdragen aan de inrichting. Vervolgens zijn de inwoners

Een prominente rol voor de inwoner van de gemeente Borne is die in de

uitgedaagd om aan te geven hoe zij betrokken willen worden. Uit de reacties van de

Wijkuitvoeringsplannen. Daarin zijn de inwoners zelf aan zet om, met behulp van onder

inwoners is gebleken dat zij vooral kansen voor grootschalige duurzame

andere de gemeente, experts, de netbeheerder of bijvoorbeeld de woningcorporatie,

energieopwekking

aan de slag te gaan met het aardgasvrij worden van de wijk. In hoofdstuk 5 staat

zien in aansluiting op de infrastructuur (langs de A35) en in

combinatie met een mogelijke ontwikkeling van de Elhorst-Vloedbelt tot een

hierover meer informatie.

Energiepark. Dit sluit aan op de technische analyse van mogelijkheden voor zon en wind in combinatie met de landschappelijke waardering. Dat is erg positief. Input die vanuit de inwoners verkregen is over de voorwaarden waaraan initiatieven voor grootschalige duurzame opwek moeten voldoen is gebruikt in de formulering van de uitgangspunten voor een toetsingskader en verwerkt in deze Energievisie. Oud Borne doet mee Aan de postcoderoosregeling op de Karnahal neemt een groep bewoners uit de wijk Oud Borne deel omdat daar vanwege de status van beschermd dorpsgezicht beperkingen zijn zon op het eigen dak te realiseren. Op die manier werken deze bewoners ook mee aan energiebesparing van hun eigen huishouden. Meepraten via wijk- en dorpsraden In de gesprekken met wijk- en dorpsraden komt het thema duurzame opwek van energie aan de orde. Nu al kunnen inwoners meepraten via bijvoorbeeld (digitale) meedenk-bijeenkomsten. Via websites, nieuwsbrieven, wijkkrantjes en weekbladen worden inwoners op de hoogte gebracht van hoe men mee kan praten. Uitgangspunt is dat iedereen mee moet kunnen doen. Initiatieven Bij de concrete ontwikkeling van initiatieven in geschikte gebieden kunnen de inwoners in de omgeving meepraten over het initiatief.

Onder andere over de invulling van de bijdragen die initiatiefnemers zullen moeten doen aan de leefbaarheid in de buurt en over de wijze waarop bewoners als mede-eigenaar kunnen participeren in initiatieven.

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

58

7. Meedoen en zichtbaarheid De energietransitie is niet een opgave van de gemeente alleen, maar van ons allemaal. Iedereen gaat aan de slag met duurzame oplossingen. We zetten in op het betrekken van alle inwoners en willen zichtbaar en vindbaar zijn voor iedereen.

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne 59

7. MEEDOEN EN ZICHTBAARHEID Dat we van het aardgas overgaan naar duurzame warmte en aan de slag gaan met de opwek van elektriciteit, gaat ons allemaal aan. We zullen deze energietransitie dan ook samen op moeten pakken. Het is van iedereen en voor iedereen: Energie van Borne. Zichtbaarheid: Energie van Borne Om de inwoners op de juiste manier te informeren over de energietransitie, is een campagne opgezet met als thema Energie van Borne – opgewekt in Borne, daar krijg

je energie van. Deze campagne loopt de komende jaren als een rode draad door het thema energietransitie heen. Kennisoverdracht, informatie en aanzetten tot meedoen staan centraal. Energie van Borne is een initiatief van de gemeente Borne in samenwerking met een groot aantal maatschappelijke partijen. En we zien dat steeds meer partners aansluiten en meedoen. Door elkaar te verenigen in Energie van Borne kunnen we samen het verhaal van de energietransitie laten klinken. Borne wil haar belangrijkste stakeholders (inwoners, bedrijven, industrie en agrariërs) op drie thema’s meenemen, mede met de drie beelden van de thema’s. Van links naar rechts: energiebesparen, van het aardgas af, duurzame energie opwekken.

Verschillende communicatiemiddelen Om informatie te geven en om het gesprek met de samenleving aan te gaan, gebruiken we de volgende communicatiemiddelen: •

Online platform energievanborne.nl

•

Social media (Facebook, Twitter, Instagram, YouTube)

•

Marktkraam

•

Promotieteam Energie van Borne

•

Vlogs over energiebesparende inwoners

•

Bewonersverhalen

•

Wijkraadbijeenkomsten (digitaal en fysiek)

•

Inwonersbijeenkomsten (digitaal en fysiek)

•

Free publicity in de lokale en regionale media

•

Informatie geven en meedoen stimuleren via websites en nieuwsbrieven wijken dorpsraden

Er is gekozen voor een online platform als informatie en contact-verzamelpunt. Op www.energievanborne.nl staat alle informatie over de drie thema’s die voor de inwoners en voor bedrijven, industrie en agrariërs belangrijk is. Door de herkenbare uitstraling in alle uitingen weten inwoners en bedrijven dat het belangrijk is en wie de afzender is: Energie van Borne. Ambassadeurs Mensen worden enthousiast door andere mensen. In Borne zijn tal van inwoners die graag een ambassadeursrol willen hebben, om mede-inwoners te inspireren en te enthousiasmeren. Dit geldt ook voor ondernemers: om bijvoorbeeld ondernemers aan te laten haken, kan een ondernemer (die al ver is in de energietransitie) anderen vertellen wat hij ‘beleefd’ heeft en hen inspireren. Deze ambassadeurs worden in de

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne 60

verschillende communicatiemiddelen op diverse momenten in de tijd ingezet om hun ervaring te delen.

“Ik vind dat we gezamenlijk, als maatschappij en als individuen, de plicht hebben om de wereld leefbaar te houden, ook voor volgende generaties” - Michel Leermakers MEEDOEN De belangrijkste stakeholder is de woningeigenaar en bewoner van Borne. Borne vindt het daarom belangrijk om de stem van de inwoner mee te nemen in deze ingrijpende transitie. We willen samen een doel behalen. Dat is alleen mogelijk als zoveel mogelijk mensen in Borne: •

op de hoogte zijn van de nut en noodzaak van de energietransitie

•

zich betrokken en verantwoordelijk voelen

•

de juiste tools en informatie ontvangen

•

een positieve houding hebben t.o.v. het onderwerp

•

het gesprek daadwerkelijk aan (kunnen) gaan en

•

woorden in daden omzetten zodat onze gezamenlijke doelen worden behaald.

Binnen de thema’s Energiebesparing, Aardgasvrij en Duurzame opwek van energie doen inwoners op allerlei vlakken mee. In de verschillende voorgaande hoofdstukken is dit terug te vinden onder het kopje ‘meedoen’. Zo is in een opslag duidelijk op welke manier en in welke fase inwoners meedoen en meedenken.

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

61

8. Uitvoeringsagenda begroting

en

Er is veel waar we de schouders onder moeten zetten, dit doen we graag en met veel energie. Om goed aan het werk te kunnen stellen we samen een dynamische uitvoeringsagenda op. Deze moet de koers zetten om de doelen van 2030 te halen.

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne 62

8. UITVOERINGSAGENDA EN BEGROTING In deze Energievisie staan veel doelstellingen en ambities. De energietransitie en de drie strategische pijlers energiebesparing, van het aardgas af en het opwekken van duurzame energie, zijn een enorme opgave. Een opgave waar wij niet alleen voor staan, maar samen met de Bornse samenleving. Deze Energievisie vraagt om uitvoeringsprojecten en acties om tot realisatie te komen van de doelstellingen. Daar gaan we de komende jaren samen de schouders onder zetten. Bewoners, bedrijven, de gemeente en allerlei maatschappelijke organisaties gaan met de Energievisie aan het werk. We ontwikkelen een dynamische agenda van en voor de gemeenschap op onze website ‘Energie van Borne’. Ieder project of duurzaam initiatief kan hier op geplaatst worden. Zo informeren en inspireren we elkaar. Het gebruik van de agenda en de monitoring daarvan is iets waar we het komende jaar samen vorm aan gaan geven. Een eerste momentopname van de dynamische uitvoeringsagenda staat in bijlage 7. Begroting energietransitie De gemeente heeft een regierol in de energietransitie. De gemeenteraad stelt structurele middelen beschikbaar om die rol uit te voeren.

Als gemeente investeren we in de verduurzaming van ons eigen vastgoed, we faciliteren bewoners, bedrijven en organisaties om te investeren in energiebesparende maatregelen, om van het aardgas als warmtebron over te stappen naar nieuwe duurzame bronnen en om collectief duurzame energie op te wekken.

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne 63

In de uitvoeringsfase van de energietransitie actualiseren we jaarlijks de dynamische uitvoeringsagenda. Op basis van de geplande uitvoeringsprojecten stellen we binnen de gemeentelijke Planning & Control cyclus

jaarlijks een begroting op voor de

gemeentelijke financiële bijdragen aan de energietransitie. Deze laten we in eerste instantie vaststellen door ons college en in tweede instantie laten we deze bekrachtigen door onze gemeenteraad in de jaarlijkse begrotingsvaststelling.

9. Bijlagen

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne 64

BIJLAGE 1 – ENERGIEBESPARING

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne 65

BIJLAGE 2 – BOUWPERIODE ISOLATIEGRAAD

EN

Het bouwjaar van een woning geeft op hoofdlijnen inzicht in de mate van isolatie en daarmee geschiktheid voor HT- of LT-temperatuuroplossingen. Over het algemeen geldt: hoe ouder de woning, hoe slechter de isolatiewaarde en hoe hoger de benodigde temperatuur om de woning te kunnen verwarmen. Energielabels geven accurater dan het bouwjaar weer wat de isolatiewaarde is, maar van niet alle woningen is het energielabel bekend. Hieronder geven we per bouwperiode weer wat in de basis de benodigde isolatiemaatregelen zijn en welke warmtebron het beste past bij deze woningen. Woningen voor 1980 - Voor woningen van voor 1980 is het nodig om de muren beter te isoleren om van LT warmte gebruik te kunnen maken. Echter lopen de kosten van isolatie voor dit soort huizen snel op. Hierdoor kan het soms kostenefficiënter zijn om van een andere bron gebruik te maken (HT). Woningen van 1980 tot 1992 - Voor woningen van na 1980, maar voor 1992, is er een minimale isolatie van 5 cm in de spouwmuren aanwezig. De woningen hebben

minder bijdraagt dan de reeds aanwezige isolatie. Hierdoor is de terugverdientijd van muurisolatie voor dit soort woningen een stuk langer. Bouwbesluit 1992 - Dankzij de invoer van het bouwbesluit van 1992 zijn woningen met een bouwjaar van 1992 of later relatief goed geïsoleerd of ‘eenvoudig’ te isoleren. Het bouwbesluit schrijft minimale isolatie standaarden voor. Zo is er een minimale RCwaarde voor gevels, ramen en vloeren van 2,5. Dit houdt onder andere in dat panden gebouwd onder het Bouwbesluit 1992 voorzien zijn van een gevulde spouwmuur en dubbel glas. Hierdoor is de gevel in orde en is het pand daarom relatief ‘eenvoudig’ geschikt te maken voor een LT oplossing. Aanpassingen elders in het gebouw zijn wel aan te bevelen. Dit gaat voornamelijk om, wanneer het moment daar is, dubbel glas vervangen door minimaal HR++ en idealiter triple glas. Daarnaast zijn er voldoende grote warmteafgifteoppervlakten nodig (zoals grotere radiatoren, convectoren of vloerverwarming) om LT mogelijk te maken. Nieuwbouw - Per 1 juli 2018 is de wet Voortgang Energietransitie (VET) in werking getreden en geldt dat alle nieuwbouwwoningen aardgasvrij moeten zijn. Omdat nieuwbouwwoningen zeer goed geïsoleerd zijn, kunnen deze goed aangesloten worden op een LT warmtenet of retourleiding van een MT of HT warmtenet, als deze beschikbaar is.

Als een warmtenet niet mogelijk is, dan zijn deze woningen zeer geschikt voor een all-electric oplossing (warmtepomp).

gemiddeld een RC waarde van 1,5. De RC waarde geeft het totale isolerende vermogen van een gebouw weer. RC staat voor Resistance of Construction, oftewel warmteweerstand. Bij deze woningen is het vaak voldoende om de vloer, de ramen en het dak te isoleren om naar LT-warmte over te gaan. Er dient dan ook een groter warmteafgifteoppervlak te worden gecreëerd. Vaak zit de spouwmuur van deze woningen al bijna vol met isolatie waardoor het navullen hiervan wel zinvol is, maar

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

66

BIJLAGE 3 – TOELICHTING WARMTETECHNIEKEN

stadsverwarming). De warmte of brandstof wordt via een warmte- of gasnet getransporteerd naar de individuele panden. Een collectief systeem op een HT-systeem (> 70°C), zoals restwarmte van industrie of geothermie kan een woning direct verwarmen zonder dat daar aanpassingen voor

INDIVIDUELE OF COLLECTIEVE TECHNIEKEN Afhankelijk van het woningtype liggen bepaalde systemen meer voor de hand dan andere. Bij een lage bebouwingsdichtheid en oudere woningen, zoals vaak in het buitengebied en kleine kernen het geval is, is een individuele oplossing een geschikt systeem. In het geval van een nieuwe woning bij een lage bebouwingsdichtheid kan gebruik gemaakt worden van warmte uit de lucht of bodem in combinatie met een warmtepomp. Dit is een all-electric oplossing.

nodig zijn zoals andere radiatoren. Een collectief systeem op MT (tussen 40°C en 70°C) verlangt wel goede isolatie. Ook is een tweede technologie nodig om warm tapwater te leveren, zoals een boiler. Een optie is om MT-warmte met een collectieve HT warmtepomp eerst centraal naar een HT te brengen en vervolgens alsnog via een warmtenet te transporteren. Bij deze HT is vergaande isolatie van de panden geen vereiste, maar rendabele isolatie wel gewenst om zoveel mogelijk energie te besparen. HT en MT zijn zeer geschikt voor oude panden waarvan isolatie zeer kostbaar is.

Ook collectieve oplossingen die gebruik maken van het bestaande aardgasnet zoals groengas of waterstofgas kunnen een goede optie zijn, omdat er geen nieuw transportnet geplaatst hoeft te worden. De kosten voor het plaatsen van een warmtenet of gasnet lopen bij een lage bebouwingsdichtheid snel op. Daarnaast is het logistiek gezien een enorme onderneming. De straat moet namelijk open worden gebroken, het warmtenet moet aangelegd worden en de oude gasleiding moet eruit.

Voor een collectief warmtesysteem is een hogere bebouwingsdichtheid nodig met een minimaal aantal aansluitingen, omdat het anders financieel niet haalbaar is. Een HT, collectief, systeem is bij hoogbouw en voor oude dorps- en stadskernen vaak de meest geschikte keuze vanwege de beperkte ruimte rondom het pand of geluidsoverlast van andere oplossingen, zoals de luchtwarmtepompen. Er moet echter nog wel voldoende ruimte vrij zijn in de bodem voor het plaatsen van het nieuwe net, indien dit nodig is. HT bronnen (bijvoorbeeld geothermie) in combinatie met een warmtenet vraagt

Hieronder staat in meer detail beschreven welke type warmtebronnen er zijn en of die

vanwege de hoge investeringskosten vaak om minimaal 5000 woningen.

zich lenen voor collectieve of individuele technieken en voor welk type gebieden zij geschikt zijn.

Voorbeelden van collectieve systemen met LT zijn warmte-koudeopslag (WKO) en thermische energie uit oppervlaktewater of afvalwater (aquathermie). Dit zijn bronnen die warmte winnen uit de bodem en het riool- of oppervlaktewater. Vanwege de LT van

Techniek van collectieve warmtebronnen Collectieve warmtealternatieven zijn warmtesystemen waarop meerdere gebouwen

de bronnen moet de temperatuur op individueel of collectief niveau met een

zijn

warmtepomp omhoog gebracht worden naar ten minste 30°C. Bij deze vorm van

aangesloten

op

dezelfde

warmtebron

(zoals

het

huidige

gasnet

of

warmtelevering is vergaande isolatie nodig. Het grootste nadeel van LT warmtenetten

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

67

is dat er zowel een warmtenet, als een warmtepomp nodig is. Soms ook warmteopslag.

Een houtpellet gestookte ketel is een individuele HT variant. De duurzaamheid van

De energielasten kunnen hierdoor hoog oplopen. Voordeel is dat LT warmtebronnen

deze optie is omstreden wanneer de houtpellets niet geproduceerd zijn met hout uit

geschikt zijn voor kleinere warmtenetten van enkele honderden woningen. Daarnaast

de regio. Daarnaast duurt het tientallen jaren voordat de CO2 die vrijkomt bij

zijn er meer lage en MT beschikbaar in vergelijking tot HT restwarmte, dat schaars is.

verbranding weer opgenomen wordt door bomen. Op korte termijn zorgt dit daarom

Tot slot geeft een LT warmtenet vaak de mogelijkheid tot koudelevering in de zomer.

niet voor CO2-reductie. Tenslotte levert het discussies op over luchtkwaliteit, zeker in dichtbebouwde gebieden. Daarom wordt de houtpellet kachel gezien als een optie

Techniek van individuele warmtebronnen

voor het buitengebied waar de woningdichtheid laag is.

Individuele alternatieven zijn warmtesystemen die per individueel pand worden toegepast. Voorbeelden zijn warmtepompen waarbij de toevoer aan warmte afkomstig

ALLE ALTERNATIEVEN OP EEN RIJTJE

kan zijn uit de lucht, bodem(lus), riool, warmte- koudeopslag (WKO) of oppervlaktewater uit de directe nabijheid van het gebouw. Zonneboilers zijn ook

Elektrische warmtepomp – elektriciteit

duurzame warmte alternatieven.

Een warmtepomp maakt het elektrisch verwarmen van een goed geïsoleerde woning mogelijk. Het brengt warmte afkomstig uit lucht, bodem of grondwater middels

Voor een individuele warmtepomp (LT warmte) moet een woning vergaand geïsoleerd

elektriciteit naar een hogere temperatuur geschikt voor het verwarmen van een woning

zijn of worden, om in de wintermaanden voldoende comfort te kunnen garanderen. Is

en het leveren van warm water. Omdat ook na het elektrisch verwarmen de warmte nog

isoleren te kostbaar omdat het pand oud is? Dan is een hybride warmtepomp een

steeds een lage temperatuur betreft is een goed geïsoleerd huis noodzakelijk om

optie. Het pand blijft bij een hybride warmtepomp aangesloten op het bestaande

onnodig veel elektriciteitsgebruik te voorkomen. Een woning moet geschikt zijn of

gasnet. Dan worden de piekvragen (de warmtevraag op erg koude dagen) met

gemaakt worden voor lage temperatuur verwarming. Dit houdt in dat je een groter

(duurzaam) gas ingevuld. Bij LT-oplossingen zal de manier van warmteafgifte in de

oppervlak nodig hebt die warmte uitstraalt. Vloerverwarming of andere radiatoren zijn

woning vaak moeten worden aangepast; ruimteverwarming gaat dan niet meer via

dan noodzakelijk om voldoende warmte in de woning te krijgen.

traditionele radiatoren, maar met grote radiatoren, convectoren of vloerverwarming, omdat deze een groter oppervlak voor warmteafgifte hebben. Deze LT/all-electric

WKO – warmtenet en elektriciteit

opties lenen zich met name voor relatief nieuwe panden, van na 1992, waarbij isoleren

Op ondiepe schaal kan middels een warmte-koude-opslag (WKO) een kantoorpand of

relatief ‘eenvoudig’ is of niet nodig. Bij deze oplossingen moet er wel rekening

een woonwijk verwarmd worden. Een WKO is als het ware een opslagvat onder de

gehouden worden met de opwek van groene energie, omdat de warmtepompen

grond dat warmte vast kan houden. Een WKO zorgt voor opslag van warmte in de

elektriciteit gebruiken.

zomer die in de winter gebruikt kan worden om te verwarmen en opslag van koude in de winter die in de zomer gebruikt kan worden om te koelen. Het in balans houden van een WKO is essentieel. Dit betekent dat een WKO alleen geschikt is voor wijken of

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

68

gebieden die naast een warmtevraag ook te maken hebben met een koudevraag,

water warmt vervolgens op den duur vanzelf weer op en de warmte die vrijkomt

waardoor een WKO niet overal toepasbaar is. Daarnaast levert een WKO lage

gebruiken we om een hoge temperatuur warmtenet te realiseren. In Nederland kunnen

temperatuurwarmte waardoor woningen net als bij een elektrische warmtepomp

we echter niet overal in de grond boren en niet elke aardlaag is geschikt voor

geschikt moeten zijn voor lage temperatuur verwarming of de temperatuur collectief in

geothermie. Daarnaast zijn de investeringen voor het oppompen van water uit diepe

de wijk naar een hogere temperatuur gebracht dient te worden.

aardlagen hoog, waardoor er veel woningen dicht bij de bron nodig zijn om het betaalbaar te houden. Een warmtenet gevoed door geothermie is daarom lang niet

Aquathermie – warmtenet en elektriciteit

overal mogelijk.

Aquathermie gaat over het gebruiken van warmte uit oppervlaktewater (TEO), drinkwater (TED) en afvalwater (TED). Warmte uit drinkwater ontstaat bij het afkoelen

Restwarmte – warmtenet

van drinkwater, voordat het in het net gaat. Warmte uit oppervlaktewater en afvalwater

Warmte kan ook afkomstig zijn van bedrijven. In dit geval spreken we vaak van

kan direct uit de bron (rivier, rioolwaterzuivering) worden gewonnen. De warmte van

restwarmte. Bij industriële processen ontstaat er soms warmte dat een bedrijf zelf niet

deze 3 bronnen zorgt voor de verwarming van een lage temperatuur warmtenet. Bij

meer nuttig kan gebruiken en een warmtenet van warmte kan voorzien. Voordat een

oppervlaktewater wordt hierbij vaak een koppeling gemaakt met een WKO, omdat de

restwarmtebron als bron voor een warmtenet wordt gekozen moet er altijd een

warmte in de winter nodig is, maar vooral in de zomer aanwezig is en daarom

garantie komen dat ook als het bedrijf weg gaat een andere bron het net van warmte

opgeslagen moet worden. Het gebruik van warmte uit rioolwater heet ook wel

kan voorzien. Dit in verband met de leveringszekerheid. Daarnaast is van veel bedrijven

riothermie.

onvoldoende bekend hoeveel restwarmte er in potentie beschikbaar is en hoe zich dat in de toekomst ontwikkelt. Restwarmte is daarom als warmtebron voor een warmtenet

Geothermie - warmtenet

organisatorisch vaak complexer te realiseren, als er geen grote restwarmtebronnen

Geothermie is warmte afkomstig uit de bodem en aarde en kan middels verschillende

aanwezig zijn, dan bijvoorbeeld aqua- of geothermie. Afhankelijk van de

technieken een woning van warmte voorzien. Met geothermie in de warmtetransitie

leveringstemperatuur kan het nodig zijn om (op buurtniveau of individueel) met

bedoelt men meestal het gebruik van warmte uit diepe aardlagen dat gebruikt kan

warmtepompen de temperatuur van het tapwater op te hogen naar minimaal 55-60

worden voor de verwarming van water in een warmtenet. In diepe aardlagen (dieper

⁰C21 en ruimteverwarming van minimaal 35 ⁰C.

dan 500 meter) wordt de aarde niet langer verwarmd door de zon, maar door de kern van de aarde. Hierdoor kunnen we ‘onbeperkt’ grondwater uit deze diepe lagen oppompen en hier afgekoeld water voor terug in de plaats stoppen. Dit afgekoelde

Tapwater (water voor douche/bad/keuken) moet tot minimaal 55 ⁰C verwarmd worden in verband met legionella. 21

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

69

Biomassa – warmtenet

Waterstofgas - gas

Biomassa is plantaardig en dierlijk restmateriaal (GFT, mest, snoeiafval, etc.) dat

Waterstofgas is in tegenstelling tot alle eerder genoemde warmtebronnen geen bron

gebruikt kan worden om warmte uit te krijgen. Door biomassa, vooral snoeiafval, in een

die van nature voorkomt. Waterstof ontstaat op dit moment vooral door een chemische

biomassacentrale te verstoken ontstaat warmte. Doordat er bij dit proces fijnstof

reactie waarbij aardgas wordt omgezet naar waterstof en CO2. Waterstof kan echter

vrijkomt en er geen ongelimiteerde regionale biomassavoorraad is, wordt deze

ook duurzaam worden verkregen door met veel elektriciteit water te splitsen, waarbij

warmtebron minder snel gekozen.

waterstof en zuurstof vrijkomt. In dit laatste geval spreken we over groene waterstof, een geschikt duurzaam alternatief voor aardgas. Productie van deze groene waterstof

Groengas – gas

vindt op dit moment nog nauwelijks plaats. Of en hoe de productie en het gebruik van

Biogas ontstaat door het vergisten van biomassa. Hierbij wordt onder andere gebruik

groene waterstof zich gaat ontwikkelen is nog onbekend. Waarschijnlijk wordt een

gemaakt van mest, GFT-afval en rioolslib. Door dit te vergisten ontstaat biogas. Biogas

groot deel van de groene waterstofproductie door de industrie en mobiliteitssector

kunnen we echter niet zomaar in ons bestaande aardgasnet invoeren. De

gebruikt. Of en hoeveel er voor de woningen overblijft en tegen welke prijs is nog

eigenschappen (calorische waarde) van biogas verschillen te sterk van aardgas.

onzeker. Wij houden daarom de optie voor waterstofgas in de toekomst zeker open,

Daarom kan biogas worden opgewaardeerd naar groengas. Door biogas te zuiveren

maar kiezen daar waar andere opties beschikbaar zijn voor andere, meer toekomst

en te drogen ontstaat een (groen) gas met dezelfde eigenschappen als aardgas,

zekere alternatieven voor aardgas.

waardoor het in het bestaande gasnet kan worden ingevoerd. Groengas is een hoge temperatuur warmtebron. Doordat groengas dezelfde eigenschappen als aardgas

Andere alternatieven

heeft vraagt dit weinig aanpassingen aan de bestaande infrastructuur en woningen. We

Naast bovengenoemde alternatieven zijn er nog andere alternatieven voor aardgas

kunnen immers onze woning middels gas blijven verwarmen. Dit klinkt aantrekkelijk,

beschikbaar. Dit zijn veelal alternatieven die op individueel niveau en kleine schaal

maar de benodigde biomassa is slechts beperkt aanwezig, waardoor we zuinig om

worden toegepast. Deze alternatieven worden daarom nooit voor een gehele wijk

moeten gaan met de inzet van groengas. Dit betekent dat ook woningen die

aangewezen, maar bieden op individueel niveau soms wel uitkomsten. Het gaat

aangesloten blijven op een gasnet hun warmtevraag naar beneden moeten brengen.

bijvoorbeeld om de pelletkachel die hoge temperatuurwarmte kan leveren aan oude

Dit kan door goed te isoleren en door gebruik te maken van een hybride warmtepomp

panden in het buitengebied, zolang de fijnstofuitstoot wordt beperkt. Of

in combinatie met een HR ketel. Hierbij zorgt elektriciteit voor verwarming op de warme

melkveehouders die warmte uit melk kunnen halen om hun woning te verwarmen.

dagen en wordt alleen het groengas gebruikt als het buiten te koud is of voor

Daarnaast is het de verwachting dat er in de toekomst meerdere alternatieven voor

verwarming van tapwater.

aardgas geschikt worden voor de woningmarkt, zoals de hoge temperatuur warmtepomp.

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

70

BIJLAGE 4 – AQUATHERMIE

Warmte uit afvalwater (TEA) in gemeente Borne (data: Syntraal)

Oppervlaktewater met potentie voor TEO (data: Syntraal)

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

71

BIJLAGE 5A – TOELICHTING OP DE KANSENKAART ZON De ongeschikte en geschikte gebieden voor de opwek van zonne-energie in de gemeente Borne zijn geïnventariseerd, waarbij op basis van de landschappelijke kansenkaart zon een vertaling is gemaakt naar de kansen voor duurzame grondgebonden opwek. Dit heeft geresulteerd in de indeling hiernaast. Binnen de bebouwde kom is de geschiktheid voor grondgebonden opwek niet weergegeven op de kaart, voor tijdelijke initiatieven of meervoudig ruimtegebruik

kleur

kansenkaart zonne-energie

landschappelijke kansenkaart

toelichting

groen

geschikt

kansrijk

grondgebonden opwek is mogelijk; een landschappelijke basisinpassing is voldoende.

oranje

mogelijk geschikt

kansrijk mits aanzienlijke investering in landschapsherstel naast de basisinpassing

grondgebonden opwek is mogelijk mits een grotere afdracht wordt afgegeven voor landschappelijke kwaliteit in de herstelgebieden.

rood

ongeschikt

niet kansrijk

geen grondgebonden mogelijk

binnen de bebouwde kom is altijd sprake van maatwerk. Grondgebonden opwek binnen de bebouwde kom is alleen toegestaan wanneer dit zorgvuldig wordt afgewogen en binnen de randvoorwaarden van het afwegingskader;

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

opwek

72

BIJLAGE 5B – TOELICHTING OP DE KANSENKAARTEN WIND TECHNISCHE ANALYSE Voor de gemeente Borne is voor de opwek van windenergie de geschiktheid bepaald voor twee maatgevende turbines, te weten met een tiphoogte van 125 m (2 MW) en 210 m (4 MW). Voor afwijkende turbines zal altijd aangetoond moeten worden of plaatsing op de beoogde locatie mogelijk is.

Voor buisleidingen en hoogspanning gelden de berekende contouren als adviesafstand. Op basis van overleg met de beheerder en een risicoanalyse kan worden beoordeeld welk risico aanvaardbaar is. Deze gebieden zijn op de kaart als geschikt, mits weergegeven. Ook voor geluid is een adviesafstand tot bebouwing gedefinieerd. Deze adviesafstand is geen ‘harde’ belemmering, maar wordt relevant wanneer een initiatief gepland en gerealiseerd wordt.

Risico-afstanden voor maatgevende windturbine met tiphoogte 125 en 210 m: Windturbine

Een eerste benadering voor geschikte gebieden voor de opwek van windenergie in de

Object

Tiphoogte 125 m; rotordiameter 82 m

Tiphoogte 210 m; rotordiameter 150 m

houdt rekening met windturbine-specifieke indicatoren zoals risicozones voor externe

primaire waterkering

20

20

veiligheid. Op basis van het Handboek Risicozonering Windturbines (RVO, 2014)22 zijn

wegen (Rijks- en N-wegen)

41

70

vaarwegen

50

70

beperkt kwetsbare bebouwing (hotels, winkels, kantoren < 1.500 m2)

60

78

andere laagvliegroutes en luchthavens meegenomen. Bij concrete initiatieven voor de

kwetsbare bebouwing (woningen, scholen, kantoren > 1.500 m2)

198

245

plaatsing van windturbines zal nadere studie uitsluitsel moeten geven over de project-

risico-inrichting (industrie)

198

245

hoogspanningsleidingen

198

245

198

245

gemeente Borne is inzichtelijk gemaakt met een windpotentie GIS-model. Het model

de risicocontouren berekend voor verschillende objecten (waaronder bebouwing, industrie, wegen, waterwegen en -keringen, spoorwegen, hoogspanning en buisleidingen). In onderstaande tabel zijn de risico-afstanden opgenomen voor de twee maatgevende windturbines. Daarnaast zijn hoogtebeperkingen door onder

en locatie-gebonden afstanden. Voor wettelijke belemmeringen zoals de afstand tot gevoelige objecten zijn de berekende contouren als hard uitsluitingscriterium gehanteerd. De gebieden zonder

ondergrondse stoffen

leiding

met

gevaarlijke

belemmeringen zijn op de kaart als geschikt gebied weergegeven.

22

In mei 2020 is een update verschenen van het handboek, de Handreiking Risicozonering Windturbines (HRW2020). Het is niet noodzakelijk gebleken de risico-afstanden, op basis waarvan de kansenkaarten zijn opgesteld, aan te passen.

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

73

van

Windturbine bovengrondse stoffen

leiding

met

gevaarlijke

588

716

geluidscontour (advies)

losse

woonbebouwing

450

700

450

700

geluidscontour woonkernen (advies)

Gezondheids- en milieueffecten zoals geluidhinder, slagschaduw, visuele hinder en ecologische effecten zijn niet beoordeeld voor het opstellen van de kansenkaarten.

windenergie.

procedure moeten de effecten worden onderzocht door de initiatiefnemer

kansenkaart

wind

wijkt

af van

de

op het kwetsbare kleinschalige waardevolle landschap in Borne is voor wind alleen onderscheid gemaakt tussen kansrijk en niet kansrijk. Dit heeft geresulteerd in de onderstaande indeling.

technische analyse

landschappelijke kansenkaart

kansenkaart windenergie

kleur

kansrijk

geschikt*

groen*

niet kansrijk

ongeschikt

rood

kansrijk

mogelijk geschikt

oranje

ongeschikt

rood

geschikt

bijvoorbeeld door middel van een gezondheidseffectscreening (GES-onderzoek). Voor radarposten van Defensie geldt een toetsingsgebied voor windenergieplannen

landschappelijke

landschappelijke kansenkaart zon. Aangezien windturbines een grote impact hebben

Deze effecten zijn project- en locatie-gebonden en kunnen verminderd worden door het nemen van mitigerende maatregelen. Als onderdeel van de planologische

De

mogelijk geschikt

vanaf een bepaalde hoogte binnen een straal van 15 en 75 km van de radarpost. De

niet kansrijk

gehele gemeente Borne valt binnen de 15 km-zone van de radarpost Twente en 75 kmkansrijk

zone van vliegveld Nieuw-Millingen. Binnen deze toetsingsgebieden mogen geen nieuwe (grote) windturbines worden geplaatst zonder verklaring van geen bezwaar van Defensie. Door middel van een radarverstoringsonderzoek dient te worden

ongeschikt niet kansrijk

onderzocht of plaatsing van windturbines binnen het toetsingsgebied aanvaardbaar is. In Borne geldt dit voor windturbines met een tiphoogte van circa 136 m NAP (circa 125 m) of meer. AFSTEMMING MET LANDSCHAPPELIJKE KANSENKAART Na de technische analyse is de geschiktheid afgestemd op de landschappelijk kansenkaart wind en is een vertaling gemaakt naar de kansen voor duurzame opwek

*Deze situatie doet zich niet voor

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

74

BIJLAGE 5C – ONDERZOEKEN ZONEN WINDONTWIKKELING De tabellen hieronder geven aan welke onderzoeken nodig zijn om initiatieven voor de opwek van zonne- en windenergie ruimtelijk planologisch mogelijk te maken.

Benodigde onderzoeken voor zonontwikkeling:

Benodigde onderzoeken voor windontwikkeling: Milieuthema

Toelichting/criteria

Landschap

Invloed op landschapstype en -structuur, ruimtelijk visuele kenmerken en beeldkwaliteit en aardkundige waarden.

Ecologie

Aantasting ecologische kwaliteit (Natura 2000, NNN en weide/akkervogelgebieden) en aantasting beschermde soorten en rode lijst soorten. Invloed op stikstofemissie en -depositie.

Bodem

Invloed op (water)bodem kwaliteit, zetting en niet gesprongen explosieven (NGE).

Water

Invloed op grondwaterkwaliteit en oppervlaktewaterkwaliteit en -kwantiteit en watercompensatie.

Cultuurhistorie en archeologie

Invloed op historische bouwkundige elementen en op bekende en verwachte archeologische waarden.

Milieuthema

Toelichting/criteria

Landschap

Invloed op landschapstype en -structuur, ruimtelijk visuele kenmerken en beeldkwaliteit.

Ecologie

Aantasting ecologische kwaliteit (Natura 2000, NNN en weide/akkervogelgebieden) en aantasting beschermde soorten en rode lijst soorten. Invloed op stikstofemissie en -depositie.

Bodem

Invloed op bodemgebruik en -kwaliteit.

Water

Invloed op waterhuishouding (veiligheid, riolering en afvalwater, wateroverlast, oppervlaktewater en grondwater kwaliteit/kwantiteit).

Woon- en leefomgeving

Invloed op ruimtegebruik, lichtreflectie van zonnepanelen en geluidhinder op geluidsgevoelige bestemmingen en gebouwen.

Cultuurhistorie en archeologie

Invloed op historische bouwkundige elementen en op bekende en verwachte archeologische en cultuurhistorische waarden.

Veiligheid

Woon- en leefomgeving

Invloed op ruimtegebruik, lichtreflectie van zonnepanelen en geluidhinder op geluidsgevoelige bestemmingen en gebouwen.

Invloed op externe veiligheid (kwetsbare objecten en transport van gevaarlijke stoffen), op bestaande buizen, lijnen en leidingen, op waterkeringen, op scheepsvaart- en luchtvaartveiligheid, op communicatieverkeer en op defensieradar.

Veiligheid

Invloed op externe veiligheid (kwetsbare objecten en transport van gevaarlijke stoffen), op bestaande buizen, lijnen en leidingen.

Kabels en leidingen

Kabels en leidingen

Ontwikkeling nabij kabels en leidingen en het kruizen daarvan.

Magnetische veldsterkte van bovengrondse hoogspanningslijnen en ondergrondse kabels en ontwikkeling nabij kabels en leidingen en het kruizen daarvan.

Zonneparken zijn niet m.e.r.-plichtig, maar voor een omgevingsvergunning zijn bovenstaande milieuonderzoeken noodzakelijk.

-kwantiteit, benodigde

De realisatie van een windturbinepark, bestaande uit ten minste 3 windturbines, is m.e.r.-plichtig. Hiertoe zijn deze onderzoeken benodigd, evenals voor de omgevingsvergunning.

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

75

BIJLAGE 6 – SCENARIOKAART ZONOPSTELLINGEN

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

76

Bron: N+L Landschapsontwerpers

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

77

Bron: N+L Landschapsontwerpers

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

78

BIJLAGE 7 – UITVOERINGSAGENDA

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

79

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

80

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

81

Colofon Deze Energievisie is opgesteld door adviesbureau TAUW, in opdracht van de gemeente Borne en in samenwerking met de genoemde partners, waaronder Waterschap Vechtstromen, Cogas, Enexis, Twence, Stichting DIBO en woningcorporatie Welbions. De inhoud van de pijler Duurzame Opwek van Energie is door Witteveen en Bos in combinatie met N+L Landschapsontwerpers vormgegeven.

Samen stapsgewijs naar een CO2 -neutraal Borne

82

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Borne&id=114351d9-e697-4873-b48e-0388727a2991