CConstaterende datBorne
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage: Voorverkenning Groene Poort (Marb consultancy)

Beeldvormende commissievergadering 1 september 2026, gemeente BorneBij agendapunt: Afronding voorverkenning ‘gebiedstransitie Groene Poort Borne’11.791 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

behouden • Avonturen tuin/belevenistuin • BB met thema ‘zoals in 1880’ • Kleding uit die tijd • Kinderfeesten gericht op geschiedenis • Huttenkloas/escape room • Kleinschalig houden Mogelijkheden: • Exclusieve vanantie bungalow voor (vrienden-)groepen • Boerderij-lodges • Veel kunst aan de muur • Kookstudio Mogelijkheden: • Streekproducten • Rustpunt met high tea en vergaderlocatie • Kunstpunt van maken (beeldentuin) • Artists in residence (zoals in Diepenheim) • Iets van een tuin; kruiden-, pluk-, groentetuin Mogelijkheden: • Rustpunt, toilet • Routeboekjes voor de fiets- en wandelpaden • Laagdrempelige landgoedwinkel • Geen druk terras, maar veel ruimte voor individuele aandacht • Zit/ ligruimte met als doel beleven van vrijheid/ niets hoeven Klooster zoekt nieuwe invulling • Pluspunten: o Iconisch, beeldbepalend gebouw o Culturele en matschappelijke waarde o Ligging nabij de kern o Aanwezige bezinningstuin • Uitdagingen o Bisdom Utrecht als tussenpartij o Hoge onderhouds- en energielasten o Behoud van cultuur historische waarde Mogelijkheden: • Bierbrouwerij/wijngaard • Feestlocatie (‘ik werk aan mijzelf’/ ‘tot diep in de nacht’ • Pottenbakkerij • Expositieruimte • Beeldentuin • Bezinning Mogelijkheden: • Wellness hotel met sauna en yoga • Luxe feest-/trouwlocatie • Micro bierbrouwerij van dit klooster Mogelijkheden: • Hergebruik als bierbrouwerij/wijnbeleving • Gericht op

bezinning met mogelijkheid om te blijven slapen • Mini museum met privé rondleiding die je vooraf kunt boeken. • Fietsverhuur • Karakteristieke tuin die door de omgeving zelf wordt bijgehouden Mogelijkheden: • Lekker kunnen rondstruinen door de tuin • Moestuin • Assortimentstuin (vergelijkbaar met Kloostergaarde Zenderen) • Mogelijkheden voor meditatie en bezinning • Winkeltje gericht op esoterische producten • Trouwlocatie • Groentenverbouw met verkoop In zijn algemeenheid vinden de ondernemers dat initiatieven en activiteiten in het buitengebied bijzonder, kleinschalig en passend bij de streek moeten zijn. Marb Consultancy | Voorverkenning Groene Poort 29 3.1.3 Natuur en landschap Met name op de landgoederen in de Groene Poort zijn er verschillende initiatieven en projecten voor versterking van landschap en natuur. In de werksessie natuur (april 2024) waar het landgoed Weleveld, Waterschap Vechtstromen, stichting Twickel, Collectief Midden Overijssel, ANV Hooltwark, Landschap Overijssel, provincie Overijssel en gemeente Borne aanwezig waren, om de ontwikkelingen en opgaven voor natuur, landschap en water, maar ook de wensen en ideeën van de betrokkenen in beeld te krijgen Landschap Overijssel (LO) is beheerder van de Doorbraak. LO hanteert de systeembenadering. Er wordt gekeken naar de landschapsgeschiedenis om ontwikkeling en beheer vorm te geven.

Het gaat om de visie op lange termijn, waar liggen kansen voor systeemherstel. In dit gebied zijn dat de beekdalen in relatie met de bossenstrategie en groenblauwe dooradering. Het jaar 1900 is in de al uitgevoerde landschapsanalyse als referentiejaar genomen om te laten zien hoe het landschap er vóór de grootschalige ontwikkelingen in de landbouw uitzag. Doel is het systeem weer in balans te brengen en er wordt gestreefd naar een evenwicht in functies. Interessant is te kijken of de grondeigenaren in beekdalen zelf het beheer kunnen doen (agrarisch natuurbeheer). Voor agrarisch landschaps- en waterbeheer is het van belang om tot lange termijn afspraken en contracten te komen en het beheer vorm te geven vanuit de ecosysteemgedachte. Er wordt gewerkt aan één loket voor dit soort diensten voor de grondeigenaren en -gebruikers in Overijssel. De gemeente Borne ziet de Groene Poort als een cruciale groene schakel in de stedenband van Twente en wil zich inzetten voor het behoud en de versterking van dit gebied. Zij wil een gebiedsagenda opstellen waarin initiatieven en opgaven worden gebundeld en kansen benut, bijvoorbeeld bij de herinrichting van Zenderen om water- en landschapsmaatregelen te realiseren. De provincie Overijssel benadrukt het belang van groenblauwe dooradering en wijst op mogelijkheden voor bosaanleg via de bossenstrategie en subsidies voor natuurbeheer.

Ook signaleert zij dat de Europese natuurherstelverordening extra maatregelen kan vragen. Het waterschap Vechtstromen geeft aan dat de geplande fysieke KRW-maatregelen grotendeels zijn afgerond. De waterkwaliteit voldoet nog niet aan de normen, onder meer door belasting door rioolwaterzuiveringen en instroom van buiten het gebied. Voor de lange termijn is inzet nodig voor klimaatadaptatie, waterberging en het voorkomen van verdroging. Het waterschap werkt aan een plan voor afkoppeling van regenwater en riooloverstorten, waarbij samenwerking met gemeenten en grondeigenaren essentieel is om juridische risico’s te vermijden. Landgoed Weleveld werkt aan een duurzame toekomst waarin natuurbehoud en landschappelijke kwaliteit centraal staan. Om dit te realiseren, zijn structurele inkomsten nodig, bijvoorbeeld via de golfbaan, én projecten die bijdragen aan herstel en ontwikkeling. In 2023 is een landgoedversterkingsplan opgesteld met concrete acties: het nemen van hydrologische maatregelen tegen verdroging van bospercelen, het afwerken van de Welevelderallee (oorspronkelijke laan) voor een betere wandelfunctie, de herinrichting van de Hertmerweg en de aanleg van een brug over de Bornse Beek. Zo blijft het landgoed aantrekkelijk en toekomstbestendig. Verder wordt aandacht gevraagd voor het in hoofdstuk 2 genoemde 100-lanenplan van Ton Schaap.

Het 100-lanenplan is een landschapsvisie die inzet op het herstel en de aanleg van ongeveer honderd lanen in Twente, vooral tussen de landgoederen Weleveld, Twickel en Huize Almelo (voorheen ook wel het WAT-venster genoemd). Het doel is om historische structuren te herstellen en nieuwe verbindingen te creëren die het landschap versterken. Deze lanen Marb Consultancy | Voorverkenning Groene Poort 30 dienen niet alleen als cultuurhistorische elementen, maar ook als ecologische corridors en recreatieve routes voor wandelaars, fietsers en ruiters. Het plan is een inspiratiebron voor plannen om de groenblauwe dooradering, biodiversiteit en klimaatadaptatie te versterken en de beleving van het landschap te vergroten. Zo ontstaat een samenhangend netwerk dat natuur, erfgoed en recreatie verbindt. Ook landgoed Twickel speelt een actieve rol in het versterken van natuur en landschap in de Groene Poort. Het landgoed werkt aan een koploperproject dat zich richt op verduurzaming van landbouw en behoud van landschappelijke kwaliteit. De voorverkenning is afgerond en in kleinere groepen is gesproken over thema’s zoals boeren voor natuur rond de Hagmolenbeek en het verduurzamen van melkveehouderijbedrijven. Daarnaast is geïnventariseerd welke landschapselementen nog geen contract hebben voor beheer en onderhoud, zodat deze structureel kunnen worden geborgd.

Voor de Zendersche Es blijft het behoud van landschap en recreatie een belangrijk speerpunt. Hier krijgen innovatieve concepten zoals Herenboeren en strokenteelt een plek, wat bijdraagt aan een robuust en toekomstbestendig landelijk gebied. Twickel ziet samenwerking met lokale boeren, overheden en natuurorganisaties als essentieel om deze ambities te realiseren. Door deze integrale aanpak wil Twickel niet alleen de ecologische kwaliteit versterken, maar ook nieuwe economische en sociale kansen creëren voor het gebied. 3.3 Knelpunten en kansen vanuit betrokkenen Gesprekken met plattelandsbewoners, agrariërs en betrokken partijen in de Groene Poort laten zien dat er zorgen zijn over de toekomst van het landelijk gebied. De belangrijkste knelpunten zijn: Onzekerheid over toekomst landbouw: Veel bedrijven hebben geen opvolger, wat leidt tot zorgen over verpaupering en verlies van economische activiteit. Ruimtelijke druk door o.a. Vloedbeltverbinding en woningbouwopgave; verlies van kavels en doorsnijding van huiskavels. Vergunningen en beleid: Onduidelijkheid over stikstof- en natuurregels, lange doorlooptijden en wisselende normen voor mest en bemesting. Pachtproblematiek: Minder investeringszekerheid en complexe procedures bij overname of beëindiging.

Bedrijfsknelpunten: Beperkte grondbeschikbaarheid, mestafzetproblemen, verouderde gebouwen en spanning tussen extensivering en economische haalbaarheid. Leefbaarheid onder druk: Afname van voorzieningen (scholen, sport), toenemende verkeersdruk en instroom van welvarende bewoners zonder binding met het agrarische ritme. Zorgen over landschap: Impact van infrastructuur en intensieve functies op rust, natuur en biodiversiteit. Ondanks de zorgen zijn er ook duidelijke kansen en mogelijkheden voor een toekomstbestendig platteland: Agrarisch natuurbeheer: 60% van de agrariërs wil meedoen aan groenblauwe diensten mits goede vergoeding. Verbreding van landbouw: Zorg, recreatie, landwinkels en kleinschalige verkoop aan huis. Innovatie en duurzaamheid: Interesse in zonne-energie, biogas, stikstofkrakers en omschakeling naar natuurinclusieve landbouw. Marb Consultancy | Voorverkenning Groene Poort 31 Samenwerking: Kansen voor ketensamenwerking (melkvee–jongvee, veehouder–akkerbouwer) en vrijwillige kavelruil. Woningbouw op erven: Hergebruik van vrijkomende erven en kleinschalige uitbreidingen van dorpskernen. Woningbouw op landgoederen: aansluiten op de bredere verkenning die loopt in Zuidoost-Twente Versterken van de lokale voedselketen, voortbouwend op de lopende initiatieven in het gebied en de omgeving.

Beleefbaar landschap: Zichtbaar en toegankelijk maken van beekdalen, aanleg van wandelroutes en natuurlijke speelplekken. Innovatieve concepten: Herenboeren, strokenteelt en flexwoningen, mits zorgvuldig ingepast. Landschapsversterking: Projecten zoals het 100-lanenplan, herstel van historische structuren en aanleg van ecologische corridors. Integrale aanpak: Samenwerking tussen boeren, landgoederen, natuurorganisaties en overheid voor een robuust en toekomstbestendig platteland. Marb Consultancy | Voorverkenning Groene Poort 32 Hoofstuk 4 Gebiedsagenda en vervolg gebiedsproces 4.1 Stakeholders gebiedsagenda Groene Poort Als gekozen wordt voor het uitvoeren van een verkenning voor de Groene Poort kan ook de gebiedsagenda verder worden uitgewerkt. In de voorverkenning en daarvoor ook al in het IBP-project van de Groene Poort, zijn de contouren van een gebiedsagenda in beeld gebracht. De volgende stakeholders zijn betrokken bij de Groene Poort: o Agrarische bedrijven, grondeigenaren o Inwoners Groene Poort o Landgoed Twickel o Landgoed Weleveld o Overige bedrijven buitengebied (o.a. ondernemers vr ije tijdseconomie, Crematorium Twente) o Gemeenschapsbelangen Groot Azelo (GBA) o Dorpsraad Zenderen o Dorpsraad Hertme o Stichting Dorpsbelangen Bornerbroek (buurtschap Tusvel d) o Natuur- en Milieuraad Hengelo e.o.

o Waterschap Vechtstromen o Twence o Religieus Erfgoed; De Zwanenhof, Karmelietessenkloos ter Zenderen o Erfcoaches o Provincie Overijssel (algemeen en aanleg Vloedbeltver binding) o Gemeente Borne o Landschap Overijssel o Staatsbosbeheer Deze zijn al betrokken geweest bij deze voorverkenningen blijven bij het verder uitwerken van het koploperproject en de gebiedsagenda een belangrijke rol spelen. Marb Consultancy | Voorverkenning Groene Poort 33 4.2 Gebiedsagenda Zuidoost-Twente (Bod van ZOT) en instrumentarium Borne werkt met de gemeenten Hengelo, Enschede, Haaksbergen en Hof van Twente samen in Zuidoost-Twente. Ondanks het schrappen van het transitiefonds en het wegvallen van het NPLG/PPLG hebben bestuurders tóch opdracht gegeven aan de slag te gaan met een uitvoeringsagenda Zuidoost- Twente. Samen hebben zij deze agenda opgesteld. De toekomst van het landelijk gebied wordt in de gebiedsagenda voor Zuidoost-Twente geschetst als een gezamenlijke opgave waarin landbouw, leefbaarheid, natuur en water in samenhang worden ontwikkeld. De ambitie is om te komen tot een vitaal buitengebied waarin economische, ecologische en sociale belangen elkaar versterken. Dit vraagt om een integrale aanpak, waarbij overheden, inwoners en ondernemers samen optrekken.

Voor de landbouw betekent dit een transitie naar een toekomstbestendige sector die naast voedselproductie ook bijdraagt aan biodiversiteit, waterbeheer en klimaatdoelen. Er wordt ingezet op meer grondgebonden en extensieve bedrijfsvoering, waarbij de gronden van stoppende boeren beschikbaar komen voor blijvende bedrijven. Ook is er ruimte voor functieverbreding, zoals recreatie, zorg en natuurbeheer. In de Groene Poort, waar al diverse initiatieven lopen, sluit deze visie goed aan bij de lokale dynamiek. Leefbaarheid is een belangrijk speerpunt in de gebiedsagenda. Gemeenschappen in het buitengebied worden gezien als dragers van cultuur en sociale samenhang. Het behoud van voorzieningen, bereikbaarheid en sociale infrastructuur is essentieel. Door te werken van onderop – via keukentafelgesprekken, dorpsbijeenkomsten en lokale werkgroepen – wordt de betrokkenheid van inwoners versterkt en het vertrouwen in de overheid hersteld. Op het gebied van natuur, landschap en water ligt de focus op het versterken van de groene en blauwe structuur. Dit betekent onder meer het verbeteren van de waterkwaliteit, het vasthouden van water in het landschap en het herstel van landschaps- en natuurwaarden.

De gebiedsagenda biedt daarmee een kader voor een gezamenlijke toekomstvisie, waarin de Groene Poort als onderdeel van ZOT actief kan bijdragen aan een duurzaam, leefbaar en economisch sterk landelijk gebied. Figuur 21: Gebiedsagenda Zuidoost-Twente Marb Consultancy | Voorverkenning Groene Poort 34 Mogelijkheden vanuit kennis en ondersteuning Zeven draaiknoppen: de provincie werkt met zeven beleidsknoppen (zoals grond, beheer, vergunningen, planologie, doelen, afspraken en leren) die gebiedsgericht worden ingezet. Lerende en innoverende omgeving: Er wordt actief gewerkt aan kennisdeling en innovatie, waarbij boeren, ketenpartijen en overheden samen leren en ontwikkelen. Bedrijfsontwikkelpaden: De provincie ondersteunt boeren bij het kiezen van een passend ontwikkelpad: optimaliseren, omschakelen of stoppen. Dit gebeurt op het schaalniveau van “boer en buurt” (500–5000 ha), wat goed aansluit bij de schaal van Borne. Financiële mogelijkheden en regelingen Beheer betalen via KPI’s: De provincie ontwikkelt een beloningssysteem waarbij boeren worden betaald voor prestaties op het gebied van bodem, water, natuur en landschap. Dit gebeurt via zogeheten “kritische prestatie-indicatoren” (KPI’s), in samenwerking met het Rijk en marktpartijen.

Grond aanbieden: Gronden van stoppende boeren worden via provinciale instrumenten beschikbaar gesteld aan blijvende boeren, bijvoorbeeld voor extensivering of verbreding van bedrijfsvoering. Ruimte voor planologie en vergunningen: De provincie biedt extra planologische en vergunningsruimte om transitie mogelijk te maken, in samenwerking met gemeenten. Mogelijkheden vanuit grondstrategie Een grondstrategie is een plan waarin strategische keuzes worden gemaakt over de inzet van grondinstrumenten, zoals aankoop, pacht, subsidies of juridische afspraken, om beleidsdoelen te realiseren. In een integrale grondstrategie wordt bovendien de samenhang tussen verschillende opgaven expliciet gemaakt. Juist in een provincie als Overijssel, waar de druk op de ruimte toeneemt en publieke doelen zich opstapelen, is zo’n strategie onmisbaar. Voor agrariërs biedt een grondstrategie perspectief. Via instrumenten als kavelruil, pachtconstructies of subsidies kunnen boeren worden ondersteund bij verduurzaming, verplaatsing of omschakeling. Daarnaast is een grondstrategie essentieel voor wettelijke opgaven zoals de Kaderrichtlijn Water (KRW). Deze vereisen fysieke ingrepen in het landschap, zoals het herstellen van natte natuur of het verbeteren van waterlopen. Zonder toegang tot de juiste gronden is uitvoering vaak niet mogelijk.

Door strategisch grond aan te kopen, te ruilen of via contractuele afspraken te beheren, kan de provincie sturen op het realiseren van deze doelen. Overheden kunnen om verschillende redenen bezig zijn met grondverwerving. Zo is de provincie Overijssel bijvoorbeeld bezig met grondverwerving voor de realisatie voor de Vloedbeltverbinding en de gemeente met grondverwerving t.b.v. mogelijke uitbreidingslocaties. Maar grondverwerving is ook van belang in relatie tot een toekomstbestendige landbouw. Afstemming en coördinatie van de grondverwerving is nodig om tot een goede grondstrategie te komen. Dit omdat gebiedsgericht werken, zoals beoogd in het programma Toekomst Voor Ons Platteland (TVOP), om integrale grondstrategie vraagt. Door op gebiedsniveau de samenhang tussen opgaven te beschrijven en keuzes te maken over prioritering en inzet van grondinstrumenten, kunnen doelen efficiënter en met meer draagvlak worden gerealiseerd. Het AGF, het Anticiperend Grondfonds van €100 miljoen, is hierbij een krachtig instrument. Toch blijkt uit onderzoek dat de inzet van het AGF nog beperkt transparant is. Zo is niet altijd duidelijk hoeveel grond is aangekocht en waarvoor deze is bestemd. Een jaarlijkse integrale evaluatie, zoals afgesproken, is tot nu toe uitgebleven.

Marb Consultancy | Voorverkenning Groene Poort 35 Door het AGF transparanter te maken en grondstrategieën gebiedsgericht en in samenwerking met partners, waaronder agrariërs, op te stellen, ontstaat niet alleen een plan, maar ook vertrouwen en uitvoeringskracht. Zo wordt grond niet alleen een middel, maar een strategisch instrument voor maatschappelijke opgaven. 4.3 Contouren gebiedsagenda Groene Poort In de voorgaande hoofdstukken zijn de beleidsopgaven voor landbouw, natuur, water en klimaat in de Groene Poort in beeld gebracht met de knelpunten, tegenstrijdigheden en wensen. Ook is er een beeld van de wensen, zorgen en ideeën van inwoners en grondgebruikers. Deze inzichten vormen samen de bouwstenen voor de gebiedsagenda: een integrale aanpak die richting geeft aan de ontwikkeling van het gebied. Een gebiedsagenda schetst niet alleen de gezamenlijke ambities, maar ook de eerste contouren van het vervolgproces: wat er nog nodig is voordat we verder kunnen, hoe we met elkaar verder werken aan een toekomstbestendig landschap. Doel van het koploperproject is te komen tot een concrete gebiedsagenda met samenhangend pakket aan projecten en ambities voor de Groene Poort, gericht op landbouw, natuur, landschap, leefbaarheid, rekening houden met andere opgaven zoals de op gebied van mobiliteit.

Centraal staat een gebiedsgerichte aanpak, waarbij samenwerking met agrariërs, grondeigenaren, bewoners, overheden en maatschappelijke partijen essentieel is. De gebiedsagenda, die verder wordt ontwikkeld in de verkenningsfase tot concrete uitvoeringsprojecten, omvat in ieder geval de volgende onderwerpen: Landbouw: o Kavelruil (na afronding grondverwerving Vloedbeltverbinding. Voor kavelruil zal naar een groter gebied moeten worden, onder meer oostkant Almelo en Bornerbroek. o Ontwikkeling groene en blauwe ecosysteemdiensten, met name langs beken (invulling meervoudige opgave). o Experimenteerruimte voor agrarische ondernemers op gebied van nieuwe teelten en verminderen emissies. o Innovatie agro-ecologie onder meer op de landgoederen, aansluitend bij bestaande initiatieven als de Herenboeren en strokenteelt. o Stimuleren grondgebonden veehouderij, extensivering en verbreding met andere functies. o Passende mogelijkheden erftransities Landschap en water o Nadere uitwerking landschapsanalyse naar kader voor stimulering landschapsherstel en realisatie BKN en toetsing (ruimtelijke) initiatieven. o Landgoedversterking, onder meer op landgoed Weleveld: Figuur 22: Strokenteelt op Twickel (bron: Borne Boeit). Marb Consultancy | Voorverkenning Groene Poort 36 Hydrologische maatregelen tegen verdroging bospercelen. Afwerken Welevelderallee t.b.v. wandelfunctie.

Herinrichting Hertmerwe, o.a. ontwikkeling nieuwe laan en fietsstraat. Brug over Bornsche Beek in Welevelderallee. o Uitwerken landgoedmodel voor Groene Poort voor verweving van ecologie, economie en cultuur. o Verbinding landgoederen Twickel, Weleveld en Huize Almelo, onder meer door te verkennen of er gebruik kan worden gemaakt van het eerder opgestelde 100-lanenplan in het WAT-venster, evt. in combinatie met 24.000 bomenplan Borne. o Kansen i.r.t. Vloedbeltverbinding: Verbreden en optimaliseren landschapsinpassingsplan Vloedbeltverbinding. Stimuleren initiatieven in het gebied, onder meer het al opgestelde plan voor de ontwikkeling van een groen inrichtingsplan als aanvullende compensatie voor de aanleg van de Vloedbeltverbinding (aanleg water, bos en landschap aan de zuidoostkant van Zenderen). Afwaardering en herinrichting oude provinciale weg Borne-Zenderen (N743). Ook de huidige Albergerweg en de Bornerbroeksestraat kunnen afgewaardeerd worden. o Versterken groenblauwe dooradering en aanpak om langs beken invulling te geven aan meervoudige opgaven (klimaat, waterkwaliteit, landschap, verbindingen). Leefbaarheid: o Woningbouw voor eigen behoefte aan de kernen en door erventransities in de omgeving. o Behoud voorzieningen. o Doorontwikkeling vrijetijdseconomie: zowel mogelijkheden van ondernemers als beleving van landschap en cultuurhistorie. o Behoud religieus erfgoed.

Het behouden, herbestemmen en in stand houden van monumentale gebouwen en erfgoed als uniek element in Borne. Daarbij ligt de nadruk bij herbestemming op het realiseren van een toeristisch-recreatieve functie zodat het erfgoed openbaar toegankelijk blijft. Figuur 23: Middeleeuws Weleveld, bron: eigen foto. Marb Consultancy | Voorverkenning Groene Poort 37 De gebiedsagenda voor de Groene Poort omvat ook onderwerpen die buiten het bestek van TVOP vallen. Voor de betrokken in het gebied is het echter van groot belang een integrale agenda voor de Groene Poort te hebben. Voor de onderwerpen die buiten het bestek vallen van TVOP, wordt gezocht naar invulling via alternatieve trajecten en regelingen zoals de regelingen op gebied van sociale kwaliteit en leefbaarheid. 4.4 Leren en evalueren De Groene Poort was ook onderdeel van de Twentse pilot van het Interbestuurlijk Programma Vitaal Platteland (IBP). Het IBP was de voorloper van het nationaal en provinciaal programma landelijk gebied dat later in Overijssel opgevolgd is door het programma Toekomst voor ons Plateland. In 2024 is de Twentse pilot van het IPB geëvalueerd. Aan de hand van de aanbevelingen uit dit rapport wordt hieronder kort gereflecteerd op de voorverkenning.

Aanbevelingen rapport Interbestuurlijk Programma Vitaal Platteland Pilot Twente; Wat kunnen we van elkaar leren? (2024, Kennispunt Twente) Reflectie vanuit voorverkenning Groene Poort Duidelijke kaders Betrokkenen in het landelijke gebied zijn zich in overgrote meerderheid bewust van het feit dat verandering noodzakelijk is. Vele betrokkenen zijn operationeel betrokken in het gebied. ‘We werken en/of wonen er en hebben sterke behoefte aan stippen op de horizon en (financiële) kaders vanuit de overheden. Waar moeten we naartoe bewegen?’ Door opeenvolgende wijzigingen in het beleid voor het landelijk gebied zowel bij het rijk als bij de provincie, is het voor veel onderwerpen onduidelijk wat de stip op de horizon is, zowel voor wat betreft de doelen als voor de beschikbare instrumenten. Dit maakt het voor deelnemers aan het koploperproject lastig te bepalen welk perspectief voor de toekomst deelname aan het koploperproject biedt. In de voorverkenning is zoveel mogelijk geprobeerd de opgaven in beeld te brengen, maar voor betrokkenen in het gebied is het veelal nog te vaag om te bepalen welke ontwikkelingsrichtingen kansrijk zijn. Verandering kan niet zonder experimenten In de opzet van het IBP-VP was de mogelijkheid tot buitenwettelijke experimenten voorzien. Deze experimenten zijn wezenlijk bij de grote transities zoals in het landelijk gebied.

Een volgend programma zal de mogelijkheden tot experimenteren buiten de wettelijke kaders moeten borgen. Deze ruimte is er nog steeds niet. Sommige partijen in de Groene Poort proberen toch een stap te zetten, maar worden daarbij belemmerd door achterlopend beleid, juridische problemen en bureaucratie. Kleinschaligheid verhoogt betrokkenheid Kleinschaligheid verhoogt de betrokkenheid en het stimuleert het draagvlak onder projectdeelnemers en overige betrokkenen in het gebied. Er zijn vele ideeën en initiatieven in het gebied zelf aanwezig voor bottom-up initiatieven. Een kleinschalige gebiedsgerichte aanpak is een succesfactor bij opgavegericht werken. De Groene Poort is voor de deelnemers een herkenbare eenheid, in ieder geval in deze voorverkenningsfase. Mogelijk is het zinvol om in de vervolgfasen van het koploperproject in deelgebieden en/of met thema’s te werken. Dit bevordert de lokale slagkracht. Via de gebiedsagenda voor de Groene Poort wordt dan de samenhang bewaakt. Marb Consultancy | Voorverkenning Groene Poort 38 Bottom-up betekent interbestuurlijk maatwerk De werkelijkheid in het landelijk gebied verhoudt zich vaak slecht met de bestuurlijke logica en gebiedsindelingen van beleid. De leefwereld van betrokkenen speelt zich lang niet altijd af langs bestuurlijk grenzen.

Een kleinschalige en /of gebiedsgerichte benadering betekent voor hogere overheden ook een op maat gesneden en op deze gebieden gerichte benadering. Dit is en blijft een hardnekkig probleem. Een van de aanleidingen voor het koploperproject de Groene Poort is de aanleg van de Vloedbeltverbinding. Ondanks de goede wil van betrokkenen bij de overheid blijkt het lastig om dit project integraal te verbinden met een gebiedsontwikkeling waarin ook aan de toekomst van landbouw, natuur, landschap en leefbaarheid wordt gewerkt. Dit is maar één van de vele voorbeelden van de verkokering tussen en binnen overheden. Voor het vervolg van het koploperproject is het noodzakelijk afstemming en korte lijnen te organiseren tussen ambtenaren die een taak, project of opgave in het gebied hebben en van daaruit te kijken welke verbindingen mogelijk zijn. Advies daarbij is te kiezen voor een pragmatische en op resultaat gerichte insteek. Belangrijk is dat de betrokken ambtenaren daarvoor de ruimte krijgen van en in hun eigen organisatie. Geef samenwerking een inwerktijd Onderling vertrouwen is wezenlijk voor een succesvolle samenwerking. Vertrouwen tussen de verschillende partijen is niet vanzelfsprekend bij de start van het project. Er dient voldoende tijd uitgetrokken te worden dit vertrouwen op te bouwen als een soort van inwerktijd bij een project.

Zeker nu de opgaven niet erg concreet zijn, is deze inwerktijd nodig. Daarbij is ook regelmatige communicatie over de inhoud en voortgang van het koploperproject essentieel. In de voorverkenning is voldoende tijd geweest voor het gebied om kennis te maken met het concept van een koploperproject en met de betrokkenheid van verschillende groepen. Investeer in kennis Voldoende kennis van het gebied, de opgave(n) en de wet- en regelgeving zijn wezenlijk voor een succesvolle samenwerking en bereidheid tot verandering. In de voorverkenning zijn hier de eerste stappen voor gezet, bijvoorbeeld in de bijeenkomsten met de betrokken partijen in het gebied, onder meer uitleg over TVOP en (onderdelen van) de gebiedsanalyse. In de verkenningsfase kan hier meer gestructureerd invulling aan worden gegeven. Ontzorg projectbetrokkenen In projecten heerst een sterke hands-on mentaliteit. Door administratie, maar ook formele processtappen zoals de projectaanvraag, uit te besteden of te faciliteren kunnen de betrokkenen zich op de uitvoering richten. Voor de Groene Poort geldt dat de gemeente Borne het proces faciliteert. In de verkenningsfase is dit ook de bedoeling, mits er een stevige werkgroep van betrokkenen uit het gebied is, die op de inhoud aan de slag gaat met de toekomstige ontwikkeling van de Groene Poort. Dit om te voorkomen dat het een ‘proces van de gemeente’ is.

Eigenaarschap in het gebied is belangrijk. In het vervolg van het koploperproject de Groene Poort is het zinvol om in de aanpak voldoende middelen en tijd te plannen om in het project van elkaar te leren en ervaringen uit te wisselen met andere koploperprojecten. Marb Consultancy | Voorverkenning Groene Poort 39 4.5 Vervolg gebiedsproces Dit rapport vormt een eerste toetsing van het initiatief en biedt een onderbouwd beeld van de kansen en beperkingen binnen het betreffende gebied. Op basis van de voorverkenning wordt beoordeeld of het zinvol is om het gebiedsproces voort te zetten. Daarbij wordt gekeken in hoeverre het initiatief aansluit bij de doelen van het programma Toekomst van ons Platteland (TvoP), of er voldoende draagvlak en betrokkenheid is vanuit het gebied, en of de randvoorwaarden voor een succesvolle voortzetting aanwezig zijn. Uit de analyse van het gebied en de inventarisatie van wensen en beelden van de betrokkenen in de Groene Poort blijkt dat er voldoende basis is om door te gaan met een verkenning in dit koploperproject. Zowel bij agrarische ondernemers, bij vertegenwoordigers van de dorpen en buurtschappen, bij landgoedeigenaren, als bij recreatieondernemers is er enthousiasme om met de toekomst van de Groene Poort aan de slag te gaan.

Voor de agrarische ondernemers geldt wel dat een deel van hen nog terughoudend is in afwachting van de afronding van de grondverwerving voor de Vloedbeltverbinding. In samenspraak met vertegenwoordigers van stakeholders zal begin 2026 een aanvraag voor een verkenning worden uitgewerkt. Figuur 24: Kruiswegstaties Carmelitessenklooster (eigen foto).

Marb Consultancy | Voorverkenning Groene Poort 40 Colofon Titel Voorverkenning Groene Poort In opdracht van gemeente Borne Uitgevoerd door Marb Consultancy BV Auteur: A. Kok, M. Verbeek in samenwerking met H. Rou goor (Eeckhof) Controle: A.J. Compagner Telefoon: +31 (0)547 351 505 Email: info@marb.nl Internet: www.marbconsultancy.nl Postadres/ Worsinkweg 2a Bezoekadres: 7471 TW Markelo Nederland

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://borne.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/5aeb3349-d53f-4809-959d-6f4398cbda73?agendaItemId=7855246e-629e-49e5-97f2-6cdc9d6192ec